Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-258 (İlk inceleme)
Karar Sayısı : 09-21/447-112
Karar Tarihi : 6.5.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, Nur Seda KÖKTÜRK, Özgür Can ÖZBEK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Güçlü GÖLGE
Unalan Mah. Ayazma Cad. Şahlan Sok. No: 12/A
Üsküdar- İstanbul 20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN:
- Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka- İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin (Avea) Tüm İş+Ofis
tarifesi kapsamında sabit hatlara doğru yapılan aramalar için Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk Telekom) çağrı sonlandırma ücretlerinin dahi
altında fiyatlandırma yaptığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; 30
- 1045 olarak bilinen Millenicom Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. distribütörü
Eclub Kart Mert AŞAR Ortaklığı olarak UMTH hizmeti sundukları,
- Avea’nın kurumsal müşterilerine yönelik olarak başlatmış olduğu “Tüm İş+Ofis
Tarifesi” kapsamında sabit hatlara doğru yapılan aramalar için uyguladığı
ücretlerin ara bağlantı ücretlerinin dahi altında kaldığı,
- Söz konusu tarife kapsamında 9,90 TL ödeyerek ayda 1600 dakika ev ve/veya
işyerlerinin aranabildiği,
- Bu şekilde dakikası 1 kuruşun dahi altında bir fiyatlamanın söz konusu olduğu,
- Bu koşullar altında piyasada rekabet olanaklarının kalmadığı
iddia edilmektedir. 40
Şikayetçi tarafından gönderilen 08.01.2009 tarih ve 213 sayılı yazıda ise özetle;
- UMTH hizmeti veren bir firma olarak dakikası 4,9 kr ile aynı hizmeti müşteriye
ancak aylık 70-80 TL’ye verebildikleri,
- Türk Telekom’un çağrı başlatma, ara bağlantı ve çağrı sonlandırma ücretleri
düşünüldüğünde, UMTH operatörlerinin, Avea’nın sunmuş olduğu fiyatlarla iş
yapmalarının mümkün olmadığı,
- Pazardaki rekabet sorunları sebebiyle 2004 yılından beri birçok firmanın iflas
ettiği
ifade edilmektedir. 50
09-21/447-112
2
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 7. maddesinin, "Rekabet Kurulu,
elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı inceleme ve tetkiklerde,
birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil olmak üzere
elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda öncelikle
Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır"
şeklindeki ikinci fıkrası uyarınca, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ndan (BTK)
konuya ilişkin görüşü talep edilmiş, BTK görüşü 07.04.2009 tarih ve 2445 sayı ile
Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.
60
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 27.11.2008 tarih, 7823 sayı ile
giren ve Güçlü GÖLGE tarafından gönderilen şikâyet başvurusu üzerine şikayetçiden
ek bilgi talep edilmiş ve bu ek bilgi 08.01.2009 tarih, 213 sayı ile Rekabet Kurumu
kayıtlarına girmiştir. Şikayete yönelik olarak 29.01.2009 tarih ve 402 sayılı yazıyla
bilgi istenen Avea 09.02.2009 tarihli yazısı ile ek süre talep etmiş, 16.02.2009 tarih ve
1212 sayılı yazısı ile talep edilen bilgileri iletmiştir. Konu ile ilgili Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu görüşü 28.01.2009 tarih ve 392 sayılı yazıyla talep edilmiş ve ilgili
görüş 08.04.2009 tarih ve 2511 sayıyla Kurum kayıtlarına girmiştir. Yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan, 27.4.2009 tarih, 2008-2-258/İİ-09-HB sayılı İlk İnceleme
Raporu, 28.04.2009 tarih ve REK.0.06.00.00.110/119 sayılı Başkanlık Önergesi ile 70
birlikte 09-21 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda yer verilen tespit ve değerlendirmeler
ışığında; şikâyete ilişkin olarak herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek bulunmadığı
sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Konusu “Tümİş+Ofis” Tarifesi
Avea’nın kurumsal müşterilerine yönelik olarak sunduğu Tüm İş+Ofis tarifesi,
Avea’dan talep edilen ve Kurum kayıtlarına 16.2.2009 tarih ve 1212 sayı ile giren
bilgiye göre 23.6.2008 tarihinde başlamış olmakla birlikte, şirket tarafından öngörülen 80
bir bitiş tarihi bulunmamaktadır. Avea resmi internet sitesinden alınan bilgilere göre
7.1.2009 tarihi itibarıyla söz konusu tarifenin detayları aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Tümİş+Ofis Tarifesi Ücretlendirme Detayları (7.1.2009)
Aylık ücret 9,99 TL
Ücretsiz Görüşme Süresi 3200 dk
Şirket içi 24,5 Kr / dk
Avea 24,5 Kr / dk
Ev-İş 24,5 Kr / dk
Diğer GSM Operatörleri 24,5 Kr / dk
SMS 21 Kr
Tarife detaylarında ayrıca;
- Fiyatlara %18 KDV dahil, %25 Özel İletişim Vergisi hariç olduğu,
- Kontör atış periyodunun 6 saniye olduğu,
09-21/447-112
3
- Ücretsiz görüşme süresinin, ev, iş yönüne yapılan aramalar ile TümAile tarifesindeki
ve Faturalı Avea Kurumsal tarifelerindeki hatlara yapılan aramalar için geçerli olduğu,
- Ev/İş yönüne yapılan ücretsiz aramaların 1600 dk'yı, TümAile tarifesindeki ve 90
Faturalı Avea Kurumsal tarifelerindeki hatlara yapılan ücretsiz aramaların 1600 dk'yı
aşamayacağı,
- Ücretsiz görüşme süresi bittikten sonra yapılan şirket içi aramalarda şirket içi
fiyatının, şebeke içi (Avea'ya doğru) yapılan aramalarda şebeke içi (Avea'ya doğru)
fiyatı, ev/iş yönüne yapılan aramalar için ev/iş arama fiyatının geçerli olacağı,
- Ay içinde kullanılmayan ücretsiz dakikaların silineceği,
- Diğer bütün kurumsal tarifelerdeki abonelerin, Tümİş+Ofis tarifesindeki aboneleri
kendi tarifelerinin şebeke içi (Avea'ya doğru) fiyatından arayabilecekleri belirtilmiştir.1
Yukarıda yer verilen bilgilerden görüldüğü üzere, Tümİş+Ofis tarifesi aylık sabit 9,90
TL karşılığında 1600 dakikası sabit hatlara, 1600 dakikası ise TümAile tarifesindeki 100
ve Faturalı Avea Kurumsal tarifelerindeki hatlara olmak üzere toplam 3200 dakika
bedava konuşma olanağı tanımaktadır. Söz konusu dakikaların kullanılmaması
durumunda ise yine söz konusu sabit tarife ücreti alınmakta, hediye dakika miktarının
üzerindeki konuşmalar şebeke içi olup, TümAile ve Faturalı Avea Kurumsal
tariflerinde olmayan hatlara yönlenen aramalar ile diğer GSM aramaları ise ayrıca
ücretlendirilmektedir.
I.2. Değerlendirme
Şikayetçinin iddiaları değerlendirildiğinde, bahse konu hususlar ile rekabet hukuku
literatüründe yıkıcı fiyat(lama) olarak tanımlanan uygulamaların ima edildiği
görülmektedir. “Yıkıcı fiyat”, üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmüş bir 110
tanımı olmamakla birlikte, rekabetin elimine edilmediği veya en azından
kısıtlanmadığı durumda, kârlı olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir2. Bu sebeple
yıkıcı fiyatlama yapan firmanın daha sonra fiyatlarını rekabetçi seviyenin üzerine
çıkararak zararını telafi etmeyi amaçladığı kabul edilmektedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat
uygulaması genellikle maliyet altı fiyat olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük
fiyatlara katlanılmasının gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet
edemeyerek piyasa dışına itilmesi amacı oluşturmaktadır. Yıkıcı fiyatlama döneminde
katlanılan zararlar, rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile
karşılanabilecektir. Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilebilmesi
için teşebbüsün hakim konumda bulunması, fiyatın maliyet altı olması, rakiplerin 120
piyasa dışına çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı fiyatlama dönemindeki zararların
karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hakim durumun tespiti ise öncelikle bir ilgili pazar tanımlanmasını gerektirmektedir.
Mevcut dosya kapsamında şikayetçinin hakim durumda bulunduğu varsayımı altında
bir değerlendirme yapılmasının tercih edilmesi nedeniyle ilgili pazarın
tanımlanmasına gerek bulunmamakla birlikte, şikayet konusu çağrıların büyüklüğünü
(ihlal iddialarının etkisini) görebilmek bakımından, olası pazar tanımlamaları
içerisinde en dar olanına odaklanılması doğru olacaktır. Şikayet konusu iddialar
değerlendirildiğinde, şikayet konusunun, Türk Telekom şebekesinde sonlanan ve 130
1 Tümİş+Ofis tarifesinin 14.4.2009 tarihi itibariyle farklı bir şekilde ücretlendirildiği anlaşılmıştır.
2 “ Predatory Foreclosure” OECD Journal of Competition Law and Policy Vol. 9, No:1 s.91
09-21/447-112
4
hem GSM hem de sabit hat operatörlerinden başlatılan çağrıları kapsayan bir
piyasanın varlığını ima ettiğini kabul etmek mümkündür.
BTK görüşünde de yer aldığı üzere, Avea’nın şikayet konusu tarife paketindeki abone
sayısının tüm Avea abone sayısına oranı yalnızca %(…), Avea’nın Türk Telekom’da
sonlanan çağrılar içerisindeki payı ise yalnızca %(…) olarak gerçekleşmiştir.
Görüldüğü üzere Avea’nın şikayet konusu çağrıların içinde yer aldığı varsayılan (en
dar) pazar içerisindeki payı oldukça düşüktür. Varsayımsal olarak, Avea’nın söz
konusu pazarda hakim durumda olduğu kabul edilse dahi, şikayet konusu çağrıların,
Avea’nın Türk Telekom’da sonlanan kendi kurumsal çağrıları içerisindeki payı dahi 140
önemsiz sayılabilecek oranlarda gerçekleşmektedir.
Tümİş+Ofis tarifesi dâhilinde sabit hatlara doğru olan trafiğin, Avea’nın toplam faturalı
kurumsal hatlardan sabit hatlara doğru olan trafik içerisindeki payı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Toplam Faturalı Kurumsal Hatlardan Sabit Hatlara Doğru Gerçekleşen Aramalar İçerisinde
Tümİş+Ofis Tarifesinin Payı
Aylar Toplam trafik içerisindeki pay (%) Toplam gelir içerisindeki pay (%)
Haz.08 (……) (……)
Tem.08 (……) (……)
Ağu.08 (……) (……)
Eyl.08 (……) (……)
Eki.08 (……) (……)
Kas.08 (……) (……)
Ara.08 (……) (……)
Görüldüğü üzere, gerek abone sayısı bakımından, gerekse sabit hatlara doğru
yapılan arama trafiği ve bu trafikten elde edilen gelir bakımından Tümİş+Ofis
tarifesinin, Avea’nın toplam müşteri portföyü ile kurumsal hat trafiği ve kurumsal 150
hatlardan elde ettiği gelirler içindeki payının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Bu
çerçevede, şikayet konusu çağrıların büyüklüğü dikkate alındığında, söz konusu
tarife paketi ve yıkıcı fiyatlama politikası ile rakiplerin pazarın dışına itilmesinin
amaçlanması söz konusu olmadığı gibi benzer bir şekilde böyle bir etkinin ortaya
çıkması da muhtemel görünmemektedir. Bu çerçevede şikayet konusu tarife
paketinin esasen mobil perakende hizmetler pazarına yönelik olarak uygulamaya
konulmuş olduğu anlaşılmıştır.
Avea’nın bu tarifede dakika başına elde ettiği yaklaşık (…) kuruşluk ortalama gelirde
(bu hesaplamalara sabit ücret dahil olup vergiler hariç tutulmuştur) şikayetçinin, 160
Avea’nın dakika başına fiyatının 0,6 kuruş olarak maliyetlerin çok altında
gerçekleştiği iddiasının geçerli olmadığını göstermektedir.
09-21/447-112
5
Tablo 3: Tümİş+Ofis Tarifesi Kapsamında Elde Edilen Toplam Süre, Toplam Gelir, Ortalama Gelir
Aylar Toplam Süre (dk) Toplam Gelir (TL) Ortalama Gelir (TL/dk)
Haz.08 (……) (……) (……)
Tem.08 (……) (……) (……)
Ağu.08 (……) (……) (……)
Eyl.08 (……) (……) (……)
Eki.08 (……) (……) (……)
Kas.08 (……) (……) (……)
Ara.08 (……) (……) (……)
Ortalama (……)
Bu çerçevede esasen paketin temel amacı, düşük sabit, şebeke içi ve yüksek
şebekeler arası görüşme fiyatı ile GSM pazarında pay alabilmektir. Daha önce de 170
ifade edildiği üzere, şikayet konusu tarife paketinden kaynaklanan çağrıların
büyüklüğünün bir kötüye kullanma eylemi etkisi ortaya çıkartması mümkün
olmamakla birlikte, “paket tarifelerin” değerlendirilmesinin, kamuya “duyurulan fiyat”
lardan değil, “gerçekleşen fiyatlar” üzerinden yapılması gerekmektedir. Şikayetçi
tarafından Tümİş+Ofis tarifesi kapsamında sabit hatlara (ev ve iş yönüne) yapılan
aramaların dakika başı ücretlendirilmesinin şu şekilde hesaplanması gerektiği iddia
edilmektedir: Dakika başına ücret= 9,903 TL/16004 = 0,0061875 TL / dk
Görüldüğü üzere bu hesaplama ile Tümİş+Ofis tarifesi kullanan bir kurumsal
abonenin, sabit hatlara yaptığı aramalar için dakika başına ödemesi gereken ücret 180
yaklaşık 0,6 kuruş olarak bulunmaktadır.
Ancak şikayetçinin hesaplamaları bakımından ortaya çıkan temel yanılgı, her bir
kurumsal kullanıcının hat başına 1600 dk. olan ücretsiz görüşme süresinin tamamını
kullandığı/kullanacağı (1600 dk’nın ne altında ne üstünde konuşacağı) varsayımına
dayanmasıdır. Halbuki karşılaştırmada kullanılması gereken kıstas gerçekleşen
fiyatlar olmalıdır. Avea’nın Tümİş+Ofis tarifesinde gerçekleşen fiyatların
hesaplanmasında dikkate alınması gereken hususlar abone başına konuşma süresi
ile abone başına elde edilen gelirdir. Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere Avea’dan
başlayıp Türk Telekom şebekesinde (sabit hatta) sonlanan çağrıların abone başına 190
süresinin yaklaşık (…) dakika olarak gerçekleştiği yani 1600 dk.’nın onda birinin dahi
altında kaldığı tespit edilmiştir.
Tablo 4: Tümİş+Ofis Tarifesinde Sabit Hatta (PSTN) Yapılan Aramaların Toplam ve Abone Başına
Süresi
Aylar Avea →PSTN konuşma süresi (dk) Abone Başına Avea→PSTN Süre
Haz.08 (……) (……)
Tem.08 (……) (……)
Ağu.08 (……) (……)
3 Abone başına sabit ücret
4 Tarife’nin sabit hatta yapılan aramalar için verdiği toplam ücretsiz dakika miktarı
09-21/447-112
6
Eyl.08 (……) (……)
Eki.08 (……) (……)
Kas.08 (……) (……)
Ara.08 (……) (……)
Ortalama (……)
Abone başına düşen trafik miktarının, pakette hediye verilenin çok azı olması
karşısında, Avea’nın, Tümİş+Ofis tarifesi kapsamında sabit hat şebekesine yapılan
çağrılardan elde ettiği dakika başına gelirin de, şikayetçinin iddia ettiği gibi 0,6
kuruşun çok üzerinde olacağını tahmin etmek yanlış olmayacaktır. Ancak daha önce
de ifade edildiği üzere, şikayete konu eylemin bir kötüye kullanma olamayacağına 200
yönelik bulgular ve bu yönde ulaşılan kanaat neticesinde, bu inceleme kapsamında,
fiyatların gerçekteki seviyelerinin ne olduğuna yönelik hesaplamalar yapılmasına
gerek duyulmamıştır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler sonucunda, Avea’nın ilgili tarife aracılığı ile
hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecek bir uygulama içinde
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde 210
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy