Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-26 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-26/542-130
Karar Tarihi : 3.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Meltem BAĞIŞ AKKAYA
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. ŞİKAYET EDİLEN: - Hamidiye Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.
Mithatpaşa Mh. Selanik Blv. No:1 Kemerburgaz
Eyüp/İstanbul 20
- S.S. Marmara Dökme Tatlı Su Temin Tevzi Kooperatifi
ve üyeleri
Osmanağa Mh. Özparıl Sk. No: 7 Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: S.S. Marmara Dökme Tatlı Su Temin Tevzi Kooperatifi
(Kooperatif) adı altında bir araya gelen ve Marmara Denizi’ndeki Türk ve
yabancı bayraklı gemilere su ikmal hizmeti veren bazı teşebbüsler ile bu
teşebbüslere su sağlayan Hamidiye Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret
A.Ş. (Hamidiye)’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı
eylemlerde bulundukları iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet konusu eylemlerden ilki, Marmara Denizi’nde
demirli bulunan/İstanbul Boğazı’ndan geçen Türk ve yabancı bayraklı gemilere su
ikmal hizmeti veren bazı teşebbüslerin şikâyete konu Kooperatif’in tüzel kişiliği
bünyesinde bir araya gelerek pazar paylaşımı ve ortak fiyat belirleme eylemlerinde
bulunmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerini ihlal ettikleri
yönündedir. İkinci şikâyet konusu ise Hamidiye’nin Kooperatif üyelerine ucuz, üye
olmayanlara pahalı su temin etmek suretiyle, Kooperatif’e katılmayanların
faaliyetini zorlaştırdığına ilişkindir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.2.2009, 10.2.2009, 3.3.2009 ve
16.3.2009 tarihlerinde 859, 1028, 1582 ve 1922 sayılar ile giren başvurular üzerine
hazırlanan 3.4.2009 tarih ve 2009-3-26/İİ-09-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu,
15.4.2009 tarih ve 09-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-15/342-M sayı ile karar verilmiştir.
09-26/542-130
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 26.5.2009 tarih ve 2009-3-26/ÖA-09-MA sayılı
Önaraştırma Raporu 27.5.2009 tarih, REK.0.08.00.00-110/163 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Bostancı İskelesi’nde şebeke suyu temininde hâkim durumda bulunan
Hamidiye’nin ayrımcı fiyat uygulamadığının sabit olduğu;
- Deniz taşıtı ile dökme tatlı su taşımacılığı hizmetinin sunulması esnasında
yaşanan etkinsizlik sorununun çözümü doğrultusunda, ilgili pazarda faal
teşebbüslerin bir işbirliği kurmalarının bir gereklilik olduğu, ancak bu işbirliğinin
4054 sayılı Kanun hükümlerinin temel ilkelerini ihlal etmemesi gerektiği;
- Kooperatif’e ve üyelerine, 2009 yılı başında uygulamaya konulan ve Rapor’un
hazırlandığı tarih itibarı ile uygulanmadığı anlaşılan “S.S. Marmara Dökme Tatlı Su 60
Temin Tevzi Kooperatifi Yönetmeliği”nin 4054 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata
aykırılık taşıyan maddelerinin uygulamadan kaldırılması ve bunun 30 gün içinde
Kuruma bildirilmesi doğrultusunda aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
gereğince görüş bildirilmesi gerektiği
hususlarına yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
70
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarları, “İstanbul Boğazı’ndan geçen
ve/veya Marmara Denizi’nde demirli bulunan gemilere yapılan su ikmal hizmeti
pazarı“ (su ikmal hizmeti pazarı) ve “İstanbul Boğazı’ndan geçen ve/veya Marmara
Denizi’nde demirli bulunan gemilere yapılan su ikmal hizmeti için tedarik edilen su
pazarı” (su alım pazarı) olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu dikkate alınarak, İlgili coğrafi pazar “İstanbul ili sınırları ve suları”
olarak belirlenmiştir. 80
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
Şikâyet konusu Kooperatif’in amacı, yetkilisi tarafından “Hizmet sunumunda
kullanılan girdilerin daha uygun koşullarda temini, hizmet sunumunda etkinlik ve
ekonomi sağlanması ve nihayet kamu kuruluşları nezdinde temsil kabiliyetinin
sağlanması” şeklinde özetlenmiştir. Esasen, Kooperatif üyeleri mazotu bireysel
aldıkları durumda daha pahalı, tek bir defada büyük miktarda aldıklarında daha
ucuza temin etmektedirler. Kooperatifleşme halinde girdiler daha uygun fiyatlarla 90
temin edilmektedir. Ayrıca, her biri bir yahut en fazla iki deniz taşıtı sahibi olan
üyelerin uzak mesafedeki bir müşteriye hizmet götürmeleri çok maliyetli olmakta
09-26/542-130
3
iken o müşteriyi deniz aracı daha yakında beklemekte olan bir diğer kooperatif
ortağına yönlendirmeleri halinde kayda değer yakıt tasarrufu sağlanmaktadır.
Dökme tatlı suyun deniz aracı ile açıkta bekleyen gemiye ulaştırılması hizmetinde
tüketilen mazotun ederi taşınan suyun ederinden daha yüksek olabilmektedir. Bu
çerçevede, ilgili hizmet pazarında faal teşebbüslerin ölçeklerini genişleterek
ekonomik etkinlik sağlamaları kaçınılmaz görülmektedir. Bu da teşebbüslerin
birleşmesi, birinin diğerini devralması yahut ekonomik özgürlüklerinden
vazgeçmeden kooperatif ya da benzeri bir birlik oluşturmaları sayesinde 100
olabilmektedir.
Diğer yandan, (………….) Kuruma gönderilen S.S. Marmara Dökme Tatlı Su
Temin Tevzi Kooperatifi Yönetmeliği’nde üyeleri bağlayan ve 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olabilecek çeşitli hükümler mevcut olup önemli bulunan hükümlere aşağıda
yer verilmektedir:
“…
3. Kooperatif tarafından su kaynakları ile ortaklar lehine yapılacak anlaşmalarla
oluşturulacak cazip fiyatlar temel alınarak, kooperatif yönetimi tarafından
belirlenecek olan en düşük fiyat, belirli aralıklarla ekonomik koşullar, hizmet
kalitesinin yükseltilmesi ve fiyat politikaları esas alınarak belirlenecek ve üyeler 110
haberdar edilecektir.
4. Kooperatif üyelerinin birbirlerinin müşterilerine su satması yasaktır. Ancak
Kooperatif üyeleri hizmetin hızı ve kalitesini sağlamaya yönelik müşteri
memnuniyetini sağlamak üzere, üyenin talebine binaen üyenin müşterisine üye
adına su verebilir.
5. Üyelerin her biri kooperatif yönetimi tarafından belirlenecek en az bedelin altına
inmemek şartıyla su satışı yapacaktır.
6. Kooperatif yönetiminin belirlediği satış bedelinin altında satış yapıldığı
konusunda yönetime, bir kooperatif üyesinin şikayeti ile şikayet edilen üye
hakkında kooperatif yönetiminin ihbarı ile Disiplin Kurulu tarafından araştırma 120
yapılarak en az 5.000 €’dan başlamak üzere 50.000 €’a kadar cezai şart olarak
para cezası verilecektir.
7. Kooperatif üyeleri yönetimin alacağı kararlara uymayı, belirleyeceği aidatları
ödemeyi ve Kooperatif Disiplin Kurulunca alınacak ceza kararlarına uymayı taahhüt
etmektedirler. Üyeler bu taahhütlerin garantisi olarak kuruluş sırasında 60.000
TL’lik açık çeklerini kooperatif yönetimine teslim etmişlerdir.
…
10. Kooperatif üyeleri, kooperatifin anlaşma yaptığı su kaynaklarından kooperatifin
sağladığı imkânlarla kooperatif adına ve kooperatif üyesi olarak su alacaklardır.
11. … kooperatifin anlaşma yapmadığı şirket-şahıslarla su alışverişi 130
yapmayacaktır.
12. Kooperatif üyeleri, gemi isimleri, tonajları ve mevcut müşterilerini gösterir
listesini kooperatife en geç 31.1.2009 tarihine dek teslim edecek olup, kooperatif
gerekli gördüğünde üyeden müşterisi olduğuna dair evrak isteyebilir, araştırmasını
yapar ve bu müşteri listesini tüm üyelere bildirecektir.
09-26/542-130
4
13. Kooperatif olarak Hamidiye ile yapılan sözleşme gereğince üyelere ait gemi
isim ve tonajları liste halinde bildirilecek olup, üyeler tarafından alınan suyun
faturası kooperatife kesilecektir…“
Yukarıda yer verilen düzenleme incelendiğinde, Kooperatif yönetiminin üyelerinin
taban satış fiyatını belirlediği, kooperatif üyelerinin birbirlerinin müşterisine su satışı 140
gerçekleştirmesinin yasaklandığı, bu koşullara uyulmadığının tespit edilmesi
durumunda üyelerin disiplin kuruluna ihbar edileceği, disiplin kurulunun cezai
yaptırımda bulunma hakkının olduğu ve üyelerin müşterilerinin listelerini kooperatif
yönetimine 31.1.2009 tarihine kadar göndermek zorunda oldukları görülmektedir.
Belirtilmesi gereken önemli bir husus, şikâyet dilekçesinde ek olarak sunulan ve
yukarıda bazı maddelerine yer verilen belgenin söz konusu hizmet pazarında kartel
oluşturmaya yetecek kadar vasıflı bir belge olmadığıdır. Her bir müşterinin
gemisinin o andaki konumuna göre hizmet bedelinin ve maliyetinin değişkenlik arz
ettiği, pazara girişin ve çıkışın bu denli kolay olduğu, maliyet etkinliğinin bir
müşteriyi Kooperatif üyesi bir diğer teşebbüse yönlendirmekle sağlandığı bir hizmet 150
pazarında, mevcut sözleşme ile bir kartel oluşturulduğunu tespit etmek “orantılılık”
ilkesi ile bağdaşmayacaktır.
Ayrıca, Kooperatif’in kuruluşunun Ticaret Sicili kayıtlarına göre 9.1.2009 tarihinde
gerçekleşmiş olması; şikâyetin ise kooperatifin kuruluşunun hemen akabinde
28.1.2009 tarihinde yapılmış olması, Kooperatif’e üye teşebbüsler tarafından
gerçekleştirildiği iddia edilen ihlâlin yeni olduğuna ve etkisinin henüz piyasada
kendini göstermediğine işaret etmektedir. Bunun yanı sıra, yerinde inceleme
esnasında edinilen bilgilere göre, kooperatifin hedeflediği tek fiyattan su satışı
mümkün olmamıştır.
Diğer yandan Kooperatif üyesi 6 teşebbüs haricinde su alım piyasasında faaliyet 160
gösteren 4 teşebbüs daha olması, piyasanın kendine özgü yapısı ve piyasaya giriş
engeli bulunmaması gibi hususlar göz önüne alındığında Kooperatif ve Kooperatif’e
üye teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde
ihlale son vermeleri gerektiği yönünde görüş bildirilmesinin bu aşamada daha
doğru ve etkinlik sağlayan bir uygulama olacağı kanaatine varılmıştır.
I.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Bakımından Değerlendirme
Şikâyetçi tarafından Kuruma gönderilen ilk dilekçede, Hamidiye’nin Kooperatif ile
birlikte hareket ederek, kendisinden su almak isteyen, ancak Kooperatif’e üye
olmayan teşebbüslere suyu daha pahalı sattığı ve bu durumun anılan 170
teşebbüslerin piyasa dışına çıkarılmasına yol açtığı iddia edilmektedir. Ancak
Kuruma daha sonra gönderilen dilekçede şikâyetçi ile Hamidiye arasında yapılan
görüşmeler sonucunda bu durumun şikâyetçi lehine düzeltildiği; şikâyetçinin
Kooperatif’e üye olan teşebbüslerle aynı fiyattan su alımı yapabildiği ifade
edilmektedir. Bununla birlikte şikâyetçi, kooperatife üye olmayan ve bu pazarda
faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin son gelişmeler karşısındaki durumu hakkında
herhangi bir bilgisinin olmadığını ifade etmiştir.
Şikâyet konusu olay Hamidiye açısından incelendiğinde öncelikle, Hamidiye’nin su
alım pazarında hâkim durumda olabileceğinden hareketle bu teşebbüsün
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde incelenmesi 180
gerekmektedir.
09-26/542-130
5
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca, “Bir veya birden fazla
teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar
ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması” hukuka aykırı ve yasaktır.
Raportörlerce yapılan yerinde incelemede, şikâyet konusu eylemlerin cereyan ettiği
liman olan Bostancı İskelesi’nin şehir şebeke su hattının mülkiyetinin İSKİ’ye ait
olduğu ve Hamidiye tarafından kiralandığı öğrenilmiştir. Bostancı İskelesi’nden
önceki yıllarda Adalar’a İSKİ tarafından tankerlerle su temin edildiği; ancak
Adalar’a Belediye tarafından şehir şebeke hattı uygulamasının başlamasından 190
itibaren Bostancı tesislerinin atıl durumda kaldığı; bunun üzerine Hamidiye’nin bu
tesisleri İSKİ’den kiralayarak su ikmal hizmeti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslere su satmaya başladığı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgilerden, Hamidiye’nin su alım pazarında tek teşebbüs
olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan, İstanbul Paşalimanı ve İzmit Halıdere
limanlarında da aynı hizmet verilmekle birlikte, İzmit Limanı 5-6 saatlik mesafede
bulunmaktadır. Paşalimanı ise gemilerin yanaşmasına çok elverişli değildir. Buna
göre, Hamidiye su ikmal hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin tek
sağlayıcısı olması nedeniyle su alım hizmetleri pazarında hâkim durumdadır.
Öte yandan, Hamidiye’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde hâkim 200
durumunu kötüye kullanıp kullanmadığı konusunda ise şu tespitleri yapmak
mümkündür:
- (……………….TİCARİ SIR…………..…)
- Hamidiye yetkilileri, Kooperatif’in kuruluş aşamasında kooperatif kurucuları ile
yapılan görüşmelerde Bostancı İskelesi’nden su temin ederek gemilere su satışı
yapan teşebbüslerin kooperatifleşme yoluna gittiğini; bu durumda Hamidiye
açısından tek muhasebe kaydı tutmak daha kolay olacağından, kooperatife tek 210
fatura kesmeyi tercih ettiklerini belirterek, 2008 yılı sonunda imzalanması
düşünülen sözleşmelerde Kooperatif’i muhatap almayı düşündüklerini ifade
etmişlerdir. Ancak, Kooperatif’in önerdiği ikili fiyat uygulamasının (10.000 ton altı
için (…. TL; 10.000 ton üzeri için …. TL) uygun bulunmaması üzerine, 2009 yılı
sözleşmelerinde de daha önceki yıllarda olduğu gibi suyun satış fiyatı tek fiyat
(2,69 TL/ton) olarak belirlenmiş ve bu rakam 2009 yılı sözleşmelerine konulmuştur.
Nitekim tek satış fiyatı uygulaması şikâyetçi tarafından da teyit edilmiş;
Kooperatif’in Hamidiye’ye önerdiği kademeli fiyat uygulamasının hiçbir zaman
hayata geçmediği belirtilmiştir. Hamidiye’den temin edilen 2008 ve 2009 yılı
sözleşmeleri ile 2009 yılı Ocak, Şubat ve Nisan ayı satış miktar/tutarları tabloları da 220
2,69 TL’lik tek fiyat uygulamasını doğrular niteliktedir.
Bu durumda, Hamidiye’nin herhangi bir farklı fiyat uygulamasına yönelmediğinden
hareketle, söz konusu teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
09-26/542-130
6
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Bostancı İskelesi’nde şebeke suyu temininde hâkim durumda bulunan Hamidiye 230
Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.’nin ayrımcı fiyat uygulamadığının
sabit olduğuna,
2. Deniz taşıtı ile dökme tatlı su taşımacılığı hizmetinin sunulması esnasında
yaşanan etkinsizlik sorununun çözümü doğrultusunda ilgili pazarda faal
teşebbüslerin bir işbirliği kurmalarının bir gereklilik olduğuna, ancak bu işbirliğinin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin temel ilkelerini
ihlal etmemesi gerektiğine;
3. S.S. Marmara Dökme Tatlı Su Temin Tevzi Kooperatifi’ne ve üyelerine, 2009 yılı
başında uygulamaya koyduğu ancak ilgili Rapor’un hazırlandığı tarih itibarı ile
uygulanmadığı anlaşılan “S.S. Marmara Dökme Tatlı Su Temin Tevzi Kooperatifi 240
Yönetmeliği” olarak adlandırılan belgede yer alan ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun ve ilgili mevzuata aykırılık taşıyan maddelerin
uygulamadan kaldırılmasına ve bundan sonra da bu nitelikte uygulamalardan
kaçınılmasına, işbu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde gerekli işlemlerin
yapılarak Rekabet Kurumuna tevsik edilmesine, aksi takdirde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının bildirilmesine yönelik olarak 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesi
hususunda Başkanlığa yetki verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
250
Full & Egal Universal Law Academy