Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-97
Karar Sayısı : 09-27/576-136
Karar Tarihi : 11.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖR : Mehmet ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : Erbaa’da faaliyet gösteren otobüs ve minibüs işletmecileri
D.ŞİKÂYET EDİLEN : - Lüks Erova Turizm Seyahat ve Oto. Nak. Pet. Ürü. San.
Tic. Ltd. Şti.
Yeşilyurt Mh. Gazi Blv. No:50 Erbaa/Tokat
- Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti.
G.O.P. Mh. Gazi Blv. No:14 Erbaa/Tokat
E. DOSYA KONUSU: Erbaa-Ankara, Erbaa-Samsun ve Erbaa-Tokat arası 20
yolcu taşımacılığı yapan Lüks Erova Turizm Seyahat ve Oto. Nak. Pet. Ürü.
San. Tic. Ltd. Şti. (Erova) ve Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Erektaş)’nin ortak hareket ederek dönüşümlü sefer düzenlemeleri
sonucu, bu hatlardaki diğer otobüs ve minibüs firmaları ile tüketicilerin
zarar gördüğü iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Tokat-Erbaa, Samsun-Erbaa ve
Ankara-Erbaa arası yolcu taşımacılığı yapan Erova ve Erektaş otobüs
firmalarının ortak hareket ederek dönüşümlü sefer düzenlemek suretiyle diğer
otobüs ve minibüs firmaları ile tüketicilere zarar verdikleri iddia edilmekte ve
Rekabet Kurumunun bu duruma müdahale etmesi talep edilmektedir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.5.2009 tarih ve 3195 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 28.5.2009 tarih ve 2009-4-97/İİ-09-MÇ sayılı İlk
İnceleme Raporu, 1.6.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/167 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusu uygulamanın sona
erdirilmesini teminen T.C. Ulaştırma Bakanlığı aracılığıyla ilgili Karayolu Taşıma
Bölge Müdürlüğüne bir yazı yazılmasının ve 4054 sayılı Kanun’un 9.
09-27/576-136
2
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Erova ve Erektaş Otobüs işletmelerine
görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı ifadelerine yer verilmiştir. 40
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile
şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamaya konu olan hatlar dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar “Tokat-Erbaa, Samsun-Erbaa ve Ankara-Erbaa otobüs güzergâhları”
olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme 50
I.2.1. Erbaa Şehirlerarası Otobüs Terminali Zabıta Müdürü ile yapılan
görüşmeler
Görevli raportör dosya konusu şikâyet ile ilgili olarak Erbaa Şehirlerarası Otobüs
Terminali Zabıta Müdürü ile telefon görüşmesi yapmıştır.
Yetkili, Erova ve Erektaş otobüs firmaları arasındaki anlaşma iddialarına ilişkin
olarak, Erbaa-Ankara hattında, haftalık dönüşümlü olmak üzere, sabah seferini
bir firmanın akşam seferini ise diğer firmanın yaptığını; anılan firmaların bu
uygulamaya girişmesinin söz konusu hatta yolcu sayısının yetersiz olmasından
kaynaklandığını belirtmiştir. Bunun sonucunda fiyatların yükselip
yükselmediğine ilişkin soruya karşılık ise fiyatların değişmediğini, pazarda pek 60
çok firma olduğundan rekabetin yoğun olduğunu ve yolcu azlığından dolayı
firmaların zararına yolcu taşıdığını ifade etmiştir. Ayrıca bu uygulamanın
maliyetleri azaltmaktan başka bir amacının olmadığı kanaatinde olduğunu
vurgulamıştır.
Söz konusu yetkiliden elde edilen bilgilere göre, ilgili pazarda aşağıdaki tabloda
yer verilen Erbaa merkezli teşebbüsler ve Amasya İtimat gibi terminalde
yazıhanesi bulunmadığı halde yol üzerinden yolcu alan firmalar faaliyet
göstermektedir.
Tablo: Erbaa Merkezli Faaliyet Gösteren Otobüs Firmaları 70
Erbaa-Ankara Erbaa-Samsun Erbaa-Tokat
Erova Turizm
Erektaş Turizm
Niksar Kale Turizm
Eren Turizm
Erektaş Turizm
Erova Turizm
Niksar Kale Turizm
Eren Turizm
Bağtaş Turizm
Kop Turizm
Erova Turizm
Erektaş Turizm
Niksar Kale Turizm
Net Turizm
09-27/576-136
3
I.2.2. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür
karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul edilmiştir. Ayrıca 4. maddenin
ikinci fıkrasının (b) bendinde, “mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her
türlü kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü”nün; (c)
bendinde ise “mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya 80
bunların piyasa dışında belirlenmesi”nin rekabeti bozucu anlaşmalara örnek
teşkil ettiği belirtilmiştir.
Şikâyete konu uygulama, Erektaş ve Erova firmalarının normal koşullarda
Erbaa-Ankara hattında sabah ve akşam günlük iki sefer düzenlemeleri
gerekirken işbirliğine giderek firmalardan birinin sabah diğerinin ise akşam sefer
düzenlemesidir. Firmaların T.C. Ulaştırma Bakanlığına sundukları zaman
tarifesine aykırı bir şekilde ortak sefer düzenlemeleri, Karayolu Taşıma
Kanunu’nun 11. maddesine ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 40. maddesine
aykırılık teşkil etmektedir. Diğer taraftan, firmaların sefer sayılarını azaltarak
dönüşümlü sefer düzenlemesi; etkisi itibarıyla tüketicilerin tercih imkânlarını 90
azaltan, pazar ve müşteri paylaşımına yol açan, hizmetlerin arz koşullarının
piyasa dışında belirlenmesi sonucunu doğuran bir uygulamadır. Bu yönüyle
şikâyet konusu uygulama 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine de aykırılık teşkil
etmektedir. Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren, fiyat tespiti ve pazar
paylaşımı gibi unsurlar içeren anlaşmalara muafiyet tanınması da mümkün
değildir. Dolayısıyla, şikâyete konu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında muafiyetten yararlanması da söz konusu olamaz.
Bununla birlikte şikâyet konusu uygulamanın ortaya çıkmasında, pazarın
yapısal sorunlarının önemli bir etkisinin olduğu da bir gerçektir. Karayolu ile
yolcu taşımacılığı pazarı, talebin dönemsel (yaz-kış; tatil sezonu-normal sezon) 100
olarak dalgalanma gösterdiği bir pazardır. Ayrıca terminal yetkilisi ile yapılan
görüşmelerde, pazarda ciddi boyutta bir arz fazlasının bulunduğu öğrenilmiştir.
Bu çerçevede, teşebbüslerin şikâyet konusu uygulamaya girişmesinde, ilgili
pazardaki rekabeti azaltma amacının ötesinde, pazardaki yapısal sorunların
olumsuz sonuçlarını azaltma arayışının etkili olduğu kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, taraflar arasında seferlerin dönüşümlü düzenlenmesine dayanan
şikâyet konusu uygulamanın pazardaki rekabeti bütünüyle ortadan kaldırmadığı
görülmektedir. Şöyle ki, Erbaa Terminali Zabıta Müdürü tarafından Kuruma
gönderilen fiyat listesine göre, firmaların pazar paylaşımı yaptıkları Ankara-
Erbaa hattında Erova Turizm’in fiyatı 40 TL., Erektaş Turizm’in fiyatı ise 45 110
TL.’dir. Ancak, dosya mevcudu bilgilere göre, hâlihazırda Ankara-Erbaa
güzergâhında uygulanan bilet fiyatı 35 TL.’dir. Görüldüğü üzere Erova ve
Erektaş firmaları, seferleri ortaklaşa düzenleseler de bu danışıklılık,
teşebbüslerin müşterilerine liste fiyatları üzerinden indirim yapmaması
09-27/576-136
4
sonucunu doğurmamıştır. Bunda da ilgili pazarda bu iki firma dışında
firmalarının da faaliyet gösteriyor olması etkilidir.
Yukarıdaki tespit ve değerlendirmeler ışığında; Erova ve Erektaş firmaları
arasındaki -Erbaa-Ankara hattında- dönüşümlü sefer uygulamasının, 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlali niteliğinde olduğu neticesine varılmıştır.
Ancak, teşebbüslerce girişilen bu uygulamanın, Erbaa merkezli taşıma 120
güzergâhlarından sadece birisinde geçerli olduğu; pazardaki yapısal sorunların
bir sonucu olduğu; ilgili pazarda ve hatta ilgili güzergâhta faaliyet gösteren
firmaların tamamını kapsamadığı; ayrıca bu uygulama sonucunda pazardaki
fiyat rekabetinin bütünüyle ortadan kalkmadığı dikkate alınarak, şikâyet konusu
hakkında soruşturma açılması yerine 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması 130
Hakkında Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığına,
2. Bununla birlikte, rekabet ihlali teşkil edebilecek davranışların sona
erdirilmesini teminen 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca Lüks Erova Turizm Seyahat ve Oto. Nak. Pet. Ürü. San. Tic. Ltd. Şti.
ve Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne görüş yazısı gönderilmesi
hususunda Başkanlığa yetki verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy