Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-4 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-30/643-151
Karar Tarihi : 24.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Akif KAYAR, Şamil PİŞMAF,
Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Aksaray Korkmaz Petrol Nakliye Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. 20
Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL
Gül Hukuk Ofisi Mithatpaşa Cad. No:13/12 06420 Kızılay/Ankara
D. TARAFLAR : - Aksaray Korkmaz Petrol Nakliye Taahhüt Ticaret Ltd. Şti.
E-90 Karayolu Üzeri Toprakkaya Mevkii, Aksaray
- Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. 33/37 Maslak/İstanbul
- Erk Petrol Yatırımları A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. 33/37 Maslak/İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Erk Petrol Yatırımları A.Ş. - Petrol Ofisi A.Ş. iktisadi
bütünlüğü ile Aksaray Korkmaz Petrol Nakliye Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. arasında
yapılan dikey anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.1.2009 tarih ve 386 sayı ile giren bildirim
üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri ile
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.6.2009 tarih, 2009-1-4/MM-09-
İAY sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 19.6.2009 tarih, REK.0.05.00.00-130/93 sayılı 40
Başkanlık önergesi ile 09-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Erk-PO iktisadi bütünlüğü ile Korkmaz arasında imzalanan 25.12.2003 tarihli
“akaryakıt bayilik sözleşmesi”, 11.3.2005 tarihli “istasyonlu bayilik sözleşmesi” ve
29.4.2004 tarihli intifa senedinden oluşan dikey anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Taraflar arasında mevcut olan bayilik sözleşmesi sona ermiş olmakla birlikte, bununla
bağlantılı intifa senedinin 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanma ve uygulanma olanağının mevcut olduğu, bu aşamada 50
09-30/643-151
2
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesine gerek
bulunmadığı
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Aksaray Korkmaz Petrol Nakliye Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. (Korkmaz)
Dosyadaki bilgilere göre Korkmaz, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan (EPDK)
alınan 11.3.2005 tarihli Bayilik Lisansı ile Aksaray ili sınırları içerisinde istasyonlu 60
akaryakıt bayilik faaliyeti ile iştigal etmektedir. Söz konusu lisansa göre Korkmaz
halihazırda Starpet Garzan Akaryakıt Dağ. Paz. A.Ş. (Starpet) bayisidir.
H.1.2. Petrol Ofisi A.Ş. (PO)
2000 yılında özelleştirilen PO, EPDK’dan alınan 6.4.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile
benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni
yağlar ve 11.5.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmektedir. Hisselerinin %52,73’ü Doğan Şirketler Grubu’na, %34’ü OMV
Aktiengesellschaft (OMV)’a ait olup geriye kalan %13,27’si halka açık bir anonim 70
şirkettir. Halihazırda Doğan Grubu ve OMV ortak kontrolünde bir ortak girişim
niteliğindedir.
Petrol Ofisi yönetim kurulu, Aydın DOĞAN (Başkan), Dr. Gerhard ROISS, Hanzade
DOĞAN BOYNER, İmre BARMANBEK, M. Ergun KURAN, David Charles DAVIES,
Manfred Mag LEITNER ve Tamas MAYER’den oluşmaktadır.
Dosyadaki bilgilerde yer alan ve EPDK tarafından hazırlanan 2008 yılı Petrol Piyasası
Raporu’na göre, PO’nun akaryakıt dağıtım pazarındaki payının %30,4 düzeyinde
olduğu görülmektedir. 80
H.1.3. Erk Petrol Yatırımları A.Ş. (Erk)
Erk EPDK’dan alınan 24.3.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile benzin, motorin, gazyağı,
fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel dağıtıcısı olarak faaliyet göstermektedir. Halihazırda
PO’ya bağlı bir grup şirketi durumunda olup, hisselerinin %99,96’sı ve tam kontrolü
PO’ya aittir.
Erk yönetim kurulu Ali Ertan ÇAKIR, Hakan UÇAR, Okan EKİNCİ ve Reha TALU
isimlerinden oluşmaktadır. 90
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İnceleme konusu sözleşmelerin kapsamı göz önüne alındığında, bildirim konusu işlem
bakımından ilgili ürün pazarları “beyaz akaryakıt ürünleri”, “oto-LPG” ve “madeni yağ”
pazarları olarak belirlenmiştir.
100
09-30/643-151
3
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Gerek beyaz akaryakıt ürünleri ve oto-LPG gerekse madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin
yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının
farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Değerlendirme
110
Dosya konusu başvuruda, Korkmaz ile Erk arasında 25.12.2003 tarihinde akaryakıt
bayilik sözleşmesi imzalandığı, 24.4.2004 tarihinde Korkmaz’a ait Aksaray ili
Topakkaya Köyü Elvaslı Mevkiinde tapunun 6 pafta 799 parselinde kayıtlı taşınmaz
üzerinde Erk lehine 15 yıl süre ile intifa hakkı tanındığı, 11.3.2005 tarihinde ise intifa
sözleşmesi nedeniyle PO’nun talebi üzerine bu kez PO ile yeni bir bayilik sözleşmesi
yapıldığı belirtilmekte, Erk’in PO’nun bağlı şirketi olması nedeniyle her iki şirketin
esasen tek teşebbüs olduğu ve bu çerçevede yapılan anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti kapsamında olup olmadığı, söz konusu anlaşmalara
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit verilip verilemeyeceği veya
bu anlaşmaların Kanun’un 4. maddesi uygulamasından bireysel olarak muaf tutulup 120
tutulamayacağı hususlarında Rekabet Kurulu tarafından karar verilmesi talep
edilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs: “piyasada mal veya hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik
bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” şeklinde tanımlanmaktadır. Erk hisselerinin
%99,96’sı ve şirketin kontrolü PO’ya ait olduğundan, iki şirketin tek teşebbüs olarak
değerlendirmesi gerekmektedir. Bu değerlendirme, bildirime konu anlaşmanın
başlangıç tarihinin tespitinde önem taşımaktadır. Erk ile Korkmaz arasında 25.12.2003
tarihinde “akaryakıt bayilik sözleşmesi” yapılmış, 24.4.20041 tarihinde Korkmaz 130
tarafından Erk lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tanınmış ve son olarak Korkmaz ile PO
arasında 11.3.2005 tarihinde yeni bir “istasyonlu bayilik sözleşmesi” imzalanmıştır. Bu
durumda iktisadi bütünlük çerçevesinde dikey anlaşmanın başlangıç tarihinin
25.12.2003 olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde “üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” dikey
anlaşmalar olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede taraflar arasındaki bildirime konu
anlaşmanın Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşma olduğuna da kuşku 140
bulunmamaktadır. Bununla birlikte raportörlerce EPDK’nın internet sitesinde yapılan
araştırmadan, Kurumumuza yapılan bildirimi izleyen tarihlerde, Korkmaz’ın PO ile
arasında imzalanan 11.03.20052 tarihli istasyonlu bayilik sözleşmesinin sonlandırıldığı
ve halihazırda Starpet bayisi olarak ticari faaliyetini sürdürmekte olduğu anlaşılmıştır.
Bu nedenle taraflar arasındaki “akaryakıt bayilik sözleşmesi” ve “istasyonlu bayilik
sözleşmesi”nin yürürlükte olmadığı, buna bağlı olarak anılan sözleşmelerden ilkinin
1 Resmi senette tarih 29.4.2004 olarak kayıtlıdır. Bildirim formunda 29 yerine sehven 24 yazıldığı
anlaşılmaktadır.
2 Bahse konu sözleşmenin son sayfasında 3.11.2005 tarihi bulunmakla birlikte, bildirim formunda bu
kaydın sehven düşüldüğü, gerçek tarihinin 11.3.2005 tarihi olduğu, nitekim bayilik lisansında da bu
tarihin bulunduğu bildirilmiştir.
09-30/643-151
4
imza tarihi esas alınmak suretiyle “rekabet yasağı” hususunun değerlendirilmesi yeterli
görülmüştür.
Kurul’un bu tür bayilik sözleşmelerine ilişkin daha önce değerlendirmede bulunduğu 150
5.3.2009 tarihli ve 09-09/186-56 sayılı kararında; “… Sağlayıcı (dağıtıcı – dağıtım
şirketi) ile alıcı (bayi) arasında akdedilen intifa ya da benzer etkiye sahip başka bir
sözleşmenin varlığında, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi yenilenmiş dahi olsa
dikey ilişkinin kesintiye uğramasından bahsedilemeyecektir…” ifadelerine yer
verilmiştir. Bu bakımdan, söz konusu kararda da ortaya konulan esaslar çerçevesinde,
taraflar arasında geçerliliğini koruyan intifa sözleşmesinin alıcı üzerine getirilen rekabet
yasağına etkisi nedeniyle, bu sözleşmeye ilişkin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı
Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirmeye ihtiyaç bulunmaktadır.
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi 160
Dosya ekinde yer alan sözleşmelerin incelenmesinden,
- Erk ile Korkmaz arasında imzalanan ve taraflar arasındaki anlaşmaya esas teşkil
eden 25.12.2003 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesinin “Satışlar” başlıklı 4.
maddesinde yer alan “BAYİ, işbu standart “Bayilik Sözleşmesi” hükümleri altında,
yalnız mezkur akaryakıt satış yerinde münhasıran ERK’den ve/veya nakliye
masrafları kendisine ait olmak üzere, ERK’in belirleyeceği yerden satın alacağı
akaryakıt, LPG, madeni yağlar ve diğer malları, evsafını değiştirmeden satmayı,
bulundurmayı, … , ERK tarafından tesbit ve tayin olunacak şirketlerin malları
dışında başkaca hakiki ve hükmi şahısların mallarının hiçbir şekilde satmamayı, 170
bulundurmamayı, … kabul ve taahhüt etmiştir,”
- PO ile Korkmaz arasında imzalanan 11.3.2005 tarihli istasyonlu bayilik
sözleşmesinin “Satışlar” başlıklı 4. maddesinde yer alan “BAYİ, işbu “Bayilik
Sözleşmesi” hükümleri altında, yukarıda belirtilen satış yerinde münhasıran
PO’dan ve/veya nakliye masrafları kendisine ait olmak üzere, PO’nun
belirleyeceği yerden satın alacağı akaryakıt, LPG, madeni yağlar ve PO
tarafından üretimi ya da dağıtımı yapılan diğer malları, evsafını değiştirmeden
kesintisiz olarak satmayı, bulundurmayı, … , PO tarafından tesbit ve tayin
olunacak şirketlerin malları dışında başkaca hakiki ve hükmi şahısların mallarının
hiçbir şekilde satmamayı, bulundurmamayı, … kabul ve taahhüt etmiştir,” 180
hükümleri ile Korkmaz üzerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün, anlaşmanın
süresi, ilgili pazarın yapısı ve özellikle PO’nun beyaz akaryakıt ürünleri pazarında
sahip olduğu pazar payı ile birlikte değerlendirilmesi sonucunda, bahse konu
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı bir
anlaşma niteliğinde olduğu, bu nedenle söz konusu anlaşmaya Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği anlaşılmaktadır.
H.3.2. Anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi
Yukarıda da ifade edildiği üzere; Korkmaz ile PO arasındaki dikey anlaşmaya esas 190
teşkil eden sözleşmelerden Korkmaz ve Erk arasında imzalanan 25.12.2003 tarihli
akaryakıt bayilik sözleşmesi ile Korkmaz ve PO arasında imzalanan 11.3.2005 tarihli
istasyonlu bayilik sözleşmesinin sona erdirildiği ve Korkmaz’ın halihazırda Starpet
bayisi olarak faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır.
09-30/643-151
5
Bununla birlikte, Aksaray 1. Bölge Tapu Sicil Müdürlüğü huzurunda düzenlenen
29.4.2004 tarihli Resmi Senet ile Korkmaz tarafından Erk lehine tanınan 15 yıl süreli
intifa hakkı geçerliliğini sürdürmektedir. Dolayısıyla Erk’in intifa hakkına ve aynı
zamanda bayilik faaliyetine konu taşınmazda dilediği takdirde Korkmaz’ın ticari
faaliyetine son verebileceği açıktır. Bu durumda Starpet ile yapılan yeni bayilik 200
sözleşmesine rağmen Korkmaz üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğü halen devam
etmektedir. Bu nedenle yukarıda değinilen 09-09/186-56 sayılı Kurul kararında yer
verilen esaslar çerçevesinde, bahse konu intifa sözleşmesinin (intifa hakkının) 2002/2
sayılı Tebliğ’e uygunluğunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
Söz konusu kararda;
“-Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi ile bağlantılı kredi sözleşmeleri, ekipman
sözleşmeleri, uzun süreli kira sözleşmeleri ya da uzun süreli intifa hakkı tanınması gibi
şahsi ya da ayni hakların da rekabet yasağının süresini fiilen uzatacak şekilde
kullanılamayacağına, 210
- Bu tür sözleşmelerin varlığı halinde, beş yılı aşan süreler bakımından, 2002/2 sayılı
Tebliğ’de tanınan muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına,
….
- 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin,
Rekabet Kurulu tarafından uygulanan “azami hadde indirme” ilkesi gereğince
18.9.2010 tarihine kadar Tebliğ’de yer alan muafiyetten yararlanabileceğine ve bu
tarihten sonra muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına,”
karar verilmiştir. Bu çerçevede, taraflar arasından 25.12.2003 tarihinden itibaren
uygulanmaya başlanan bayilik sözleşmesiyle bağlantılı intifa sözleşmesinin, söz
konusu dikey ilişki bakımından 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan 220
muafiyetten yararlanacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, başvuruda bireysel muafiyet talebi de bulunmakla birlikte, taraflar
arasındaki anlaşmanın yeni bir anlaşma olmaması ve 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanması nedeniyle, bu aşamada anlaşmaya
ilişkin olarak Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde ilave bir muafiyet değerlendirmesine
gerek görülmemiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 230
1. Erk Petrol Yatırımları A.Ş. - Petrol Ofisi A.Ş. iktisadi bütünlüğü ile Aksaray
Korkmaz Petrol Nakliye Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalanan
25.12.2003 tarihli “akaryakıt bayilik sözleşmesi”, 11.3.2005 tarihli “istasyonlu
bayilik sözleşmesi” ve 24.4.2004 tarihli intifa senedinden oluşan dikey
anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflar arasında mevcut olan bayilik sözleşmesi sona ermiş olmakla birlikte,
bununla bağlantılı intifa senedinin 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey 240
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
09-30/643-151
6
3. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
değerlendirmesine gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy