Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-116 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-33/732-170
Karar Tarihi : 15.7.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Gülçin DERE
C. ŞİKÂYET EDEN : Cihan-Eralpler Oto. End. San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Hakan AKÇAR
Balmumcu İBA Blokları No:8/8 Beşiktaş/İstanbul
20
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Yüce Auto Motorlu Araçlar Tic. A.Ş.
E5 Karayolu Fil Yokuşu No:24 Maltepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Yetkili servis ve yetkili satıcılık anlaşmaları ile bu
anlaşmalara ilişkin feshi ihbar süresinin yapılan harcama ve yatırımları geri
kazandırmayacak ve rekabet etme haklarını kullanmaya imkân vermeyecek
kadar kısa tutulduğu ve böylece Yüce Auto Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. (Yüce
Oto)’nin 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde öngörülen yükümlülüklerine aykırı
davranmak suretiyle 4054 sayılı rekabetin Korunması Hakkında Kanunu 30
ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda;
- Şikâyetçi ile Yüce Oto arasında 19.2.2001 tarihinde Skoda markalı motorlu kara
taşıtlarının ve yedek parçalarının Gaziantep bölgesinde servis, bakım ve onarım
hizmetlerinin yürütülmesi konusunda Servis ve Bakım Hizmetleri Sözleşmesi
imzalandığı, bu tarihten sekiz ay sonra taraflar arasında yetkili satıcılığın da
üstlenilmesi konusunda sözlü olarak anlaşmaya varıldığı,
- Bununla birlikte Yüce Oto tarafından her iki anlaşmanın da Servis ve Bakım
Hizmetleri Sözleşmesi’nin 19. ve 22. maddelerine dayanılarak ve 6 aylık feshi 40
ihbar süresi tanınarak 31.12.2004 tarihi itibarıyla sebep gösterilmeksizin, tek
taraflı olarak feshedildiği,
09-33/732-170
2
- Yüce Oto’nun feshi ihbar süresinde, başvuru sahibini iş yapamaz hale getirecek
uygulamalarda bulunduğu,
- Şikâyetçinin Skoda markalı motorlu kara taşıtları ve yedek parçalarını satmak
konusunda 5.6.2001-31.12.2004 tarihleri arasında her yıl düzenli olarak yetki
belgesi ile yetkilendirilmiş olsa da istediği şartlarda araç satamadığı, Yüce
Oto’nun, kendisinden koyduğu kotaları tutturması, teminat mektubu, plaza inşaatı
ve yatırım taleplerinde bulunduğu ve bu taleplerin şikâyetçi tarafından yerine 50
getirildiği; bu şartlar altında tarafların 2001 yılında sadece bir yıl için sözleşme
akdetme iradesini taşıdıklarının kabul edilemeyeceği ve bu sebeple anılan yetkili
satıcılık sözleşmesinin belirsiz süreli olduğu ve 6 aylık feshi ihbar süresi verilerek
feshedilemeyeceği,
- Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nin belirsiz süreli olması sebebiyle 1998/3 sayılı
Tebliğ gereğince bu sözleşme için tanınması gereken feshi ihbar süresinin 6 ay
değil, 2 yıl olması gerektiği ve böylece Yüce Oto’nun 1998/3 sayılı Tebliğ’de
öngörülen yükümlülüklerine aykırı davranmak suretiyle 4054 sayılı Kanunu ihlal
ettiği
iddia edilerek konunun 4054 sayılı Kanun kapsamında incelenmesi talep 60
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.6.2009 tarih ve 3914 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 18.6.2009 tarih ve 2009-4-116/BN-09-MHA sayılı
Bilgi Notu, 24.6.2009 tarih ve 09-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-30/638-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 10.7.2009 tarih ve 2009-4-116/ÖA-09-EA sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-110/227 sayılı Başkanlık 70
önergesi ile 09-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; taraflar arasındaki anlaşmayı 1998/3
sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkaran hükümlerin bulunduğu, ancak anılan
hükümlerin açık rekabet ihlali olarak nitelendirilemeyeceği, dolayısıyla hâlihazırda
sona ermiş bulunan ve 4054 sayılı Kanun’u açık olarak ihlal etmeyen anlaşma ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
80
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yapılan Yüce Oto bayilik ağı vasıtasıyla Türkiye çapında
Skoda markalı araçların ve yedek parçaların dağıtımını gerçekleştiren distribütör
firmadır. Yüce Oto bayileri ise Skoda markalı araçların ve yedek parçaların satışı,
satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerini vermektedir. Yüce
09-33/732-170
3
Oto’nun bayileri ile akdettiği anlaşmalar çerçevesinde ilgili ürün pazarları, “yeni
motorlu taşıtların dağıtımı, satışı ve pazarlaması” ve “Skoda marka motorlu
taşıtların satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri” olarak tespit 90
edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün olarak tespit edilen araçların ülke genelinde herhangi bir engelle
karşılaşmadan arz ve talep edilmesi dolayısı ile coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Değerlendirme
Dilekçe ve eklerinin incelenmesi sonucunda; şikâyet konusunun esas itibarıyla,
yetkili servis ve yetkili satıcılık anlaşmalarına ilişkin feshi ihbar süresinin yapılan 100
harcama ve yatırımları geri kazandırmayacak ve rekabet etme haklarını
kullanmaya imkân vermeyecek kadar kısa tutulduğu ve böylece Yüce Oto’nun
1998/3 sayılı Tebliğ’de öngörülen yükümlülüklerine aykırı davranmak suretiyle
4054 sayılı Kanunu ihlal ettiği iddiasına dayandığı anlaşılmıştır.
Cihan-Eralpler Oto. End. San. ve Tic. A.Ş. (Cihan-Eralpler) ile Yüce Oto arasında
19.2.2001 tarihinde Servis ve Bakım Hizmetleri Sözleşmesi’nin imzalandığı ve
şikâyetçinin bu sözleşmeye istinaden yetkili servis olarak faaliyet gösterdiği
görülmektedir. Yetkili satıcılık konusunda ise taraflar arasında yazılı bir sözleşme
bulunmamakla birlikte, bir yıllık sürelerle Cihan-Eralpler’in yetkilendirildiği ve
imzalanan “Ek Protokol” başlıklı belge ile de bayilik kapsamında yapılacak 110
kampanyalı satışların koşullarının düzenlendiği anlaşılmaktadır. Esasen, Yüce
Oto da bayilik ilişkisini inkâr etmemekte, böyle bir sözleşme kurulduğunu kabul
etmektedir. Zira Yüce Oto tarafından gönderilen fesih ihtarnamesinde taraflar
arasında akdedilmiş bulunan yetkili satıcılık, servis ve bakım hizmetlerine ilişkin
sözleşmelerin 31.12.2004 tarihinde feshedilmiş olacağı bildirilmiştir. Bilindiği
üzere, 1998/3 sayılı Tebliğ’de öngörülen koşulları sağlayan motorlu taşıtlar
dağıtım ve servis anlaşmaları ilgili Kanun maddesi hükümlerinin
uygulanmasından grup olarak muaf tutulmaktadır. Şikâyete konu dağıtım ve
servis anlaşmaları da Skoda marka motorlu araç ve yedek parçalarının
Gaziantep bölgesinde dağıtım ve servisine ilişkin olup, 1998/3 sayılı Tebliğ 120
çerçevesinde incelenebilecek nitelikte anlaşmalardır.
Yukarıda değinildiği üzere şikâyet esas itibarıyla, Yüce Oto’nun Cihan-Eralpler’in
yetkili servis ve yetkili satıcılık sözleşmelerini 1998/3 sayılı Tebliğe aykırı feshi
ihbar süreleri vererek feshettiği iddiasına dayanmaktadır. Dolayısıyla şikâyete
esas teşkil eden sözleşme ve feshi ihbar sürelerinin 1998/3 sayılı Tebliğe uygun
olup olmadığı, her iki sözleşme bakımından değerlendirilmelidir. Servis ve Bakım
Hizmetleri Sözleşmesi’nin “Sözleşmenin Sona Ermesi” başlıklı 19. maddesinde;
Sözleşme’nin taraflardan herhangi birisi tarafından en az altı ay önceden feshi
ihbarda bulunmak suretiyle sona erdirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
“Sözleşme Süresi” başlıklı 22. maddede Sözleşme’nin imzalandığı tarihten 130
itibaren 1 yıl süre ile geçerli olduğu ve sona erme tarihinden 6 ay önceden
taraflardan birinin yazı ile feshi ihbar etmemesi halinde, sözleşmenin 1 sene için
09-33/732-170
4
ve aynı şartlarla uzatılmış sayılacağı ve aynı esasın ileriki yıllar için de cari
olduğu düzenlenmiştir. Yetkili satıcılık konusunda ise yukarıda da belirtildiği gibi
taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmamakla birlikte, bir yıllık sürelerle
şikâyetçinin yetkilendirildiği anlaşılmaktadır.
1998/3 sayılı Tebliğ’in “Muafiyet Verilebilmesi İçin Uyulması Zorunlu Haller”
başlıklı 2000/3 sayılı Tebliğ ile değişik 6. maddesinin ikinci fıkrası, motorlu taşıtlar
dağıtım ve servis anlaşmalarının sürelerini düzenlemektedir.
Buna göre; 140
“Satıcının bu Tebliğin 5’inci maddesinin (a) bendinde öngörülen dağıtım ve
hizmet yapısını iyileştirme yükümlülüğünün olduğu hallerde, ancak şu koşullarla
muafiyet uygulanır:
…
“b) (Değişik: 2000/3 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği; RG-04.10.2000, 24190).
Belirsiz süreli anlaşmalarda yer alacak feshi ihbar süresinin, her iki taraf için en
az iki yıl olması; ancak sağlayıcının anlaşmaya son vermesi halinde kanundan
veya anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda olduğu veya
satıcının dağıtım sistemine ilk kez girdiği ve anlaşma süresinin veya anlaşmanın
olağan feshi ihbar süresinin bu satıcı tarafından ilk kez kabul edildiği hallerde bu 150
sürenin asgari bir yıl olması,
c) (Değişik: 2000/3 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği; RG-04.10.2000, 24190). Belirli
süreli anlaşmalarda ise, anlaşma süresinin en az beş yıl olması ve anlaşmada
yer alacak olan yenilememe isteğini anlaşmanın sona ermesinden asgari altı ay
önce bildirmeyi her iki tarafın da kabul etmesi”
hükümleri ile sözleşme süreleri ve bu çerçevede uygulanacak feshi ihbar süreleri
belirlenmiştir.
Bu çerçevede önaraştırma konusu taraflar arasındaki dağıtım ve servis
anlaşmalarına bakıldığında, Servis ve Bakım Hizmetleri Sözleşmesi’nin 1 yıl için
akdedildiği, Dağıtım Anlaşması’nın ise sözlü olarak akdedilmekle beraber 160
şikâyetçinin 5.6.2001-31.12.2004 tarihleri arasında her yıl düzenli olarak Skoda
markalı motorlu kara taşıtları ve yedek parçalarının satışı konusunda yetki
belgesi düzenlenerek yetkilendirildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 1998/3 sayılı
Tebliğin öngördüğü grup muafiyetinden yararlanabilmesi için her iki anlaşmanın
da Tebliğ’in öngördüğü süreye ilişkin koşulları birlikte karşılaması gerekmektedir.
Zira 1998/3 sayılı Tebliğ “sadece dağıtım ve servisin birlikte” olduğu anlaşmaları
kapsamına almaktadır. Oysa inceleme konusu dosyada şikâyetçinin iddia ettiği
gibi yetkili satıcılık sözleşmesinin belirsiz süreli olarak akdedildiği kabul edilse
bile, servis anlaşması 1 yıl süreli akdedilmiştir. Bilindiği üzere, anlaşmaların
1998/3 sayılı Tebliğin öngördüğü grup muafiyetinden yararlanabilmesi için belirli 170
süreli anlaşmaların en az 5 yıl süreyle akdedilmesi gerekmektedir. Bu sebeple,
anılan anlaşmaların her ikisi de süre bakımından Tebliğ’in 6. maddesine aykırılık
taşımakta olup, her iki anlaşmanın da Tebliğin öngördüğü grup muafiyetinden
yararlanabilmesi mümkün bulunmamaktadır.
09-33/732-170
5
Bu bağlamda değerlendirilmesi gereken husus sözleşme sürelerinin 1998/3 sayılı
Tebliğ’e aykırı olarak düzenlenmiş olmasının ve “Servis ve Bakım Hizmetleri
Sözleşmesi”nde yer alan rekabet yasağı maddesinin 1998/3 sayılı Tebliğ ile kısmi
uyumsuzluğunun, inceleme konusu özelinde tek başına soruşturma açmayı
gerektirip gerektirmediğidir. Motorlu taşıtlar sektörüne özgü olarak çıkarılan grup
muafiyeti tebliğleri yetkili satıcıların güçlü konumda olan sağlayıcılar karşısında 180
korunması amacıyla esasen rekabet hukuku ile ilgisi bulunmayan bazı hükümler
de içermektedir. Söz konusu hükümler esas itibarıyla rekabeti kısıtlayıcı nitelik
taşımamakta, rekabetçi ve yenilikçi bir dağıtım sisteminin ancak güçlü bir bayilik
yapısı ile mümkün olabileceği anlayışını yansıtmaktadır. Mehaz AB mevzuatında
da söz konusu sözleşmelerin sürelerine ve feshedilmelerine ilişkin olarak bir
takım koşullar bulunmaktadır. Taraflar arasındaki sözleşmenin ilişkide güçlü
konumda bulunan sağlayıcı tarafından kolayca feshedilmemesi ve yetkili
satıcıların yapmış oldukları yatırımların karşılığının alabilmeleri için belirli bir süre
sözleşmenin yürürlükte kalması gerektiği düşüncesi bu hükümlerin gerekçesini
oluşturmaktadır. 190
Gerek 1998/3 sayılı Tebliğ’de gerekse 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nde sözleşmelerin sürelerine ve feshi ihbara ilişkin koşullar anlaşmaların
grup muafiyetinden yararlanabilmesi için uyulması gereken haller arasında yer
almaktadır. Söz konusu hükümler, muafiyetin önkoşulu olmakla birlikte, açık
rekabet ihlali niteliğini taşımadıkları şüphesizdir. Bunun yanı sıra, diğer hükümleri
1998/3 sayılı Tebliğ’e uygun olan bayilik sözleşmesinin yürürlükten kalkmış
olduğu da dikkate alındığında, rekabet kısıtlaması niteliği taşımayan bir hükme
yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, Servis ve Bakım Hizmetleri Sözleşmesi’nin “Rekabet Yasağı” 200
başlıklı 15. maddesinde yer alan;
“15.1(……………….TİCARİ SIR…………………)”
210
09-33/732-170
6
hallerinin, Tebliğ’in “Grup Muafiyeti Kapsamına Giren Yükümlülükler” başlıklı 4.
maddesinin b-5 bendinde yer alan “Anlaşma konusu mallarla aynı kalitede
olmayan başka yedek parçaları satmama, tamir ve bakımda kullanmama
yükümlülüğü”, 5. maddesi (g) bendinde yer alan “Anlaşma konusu mallara verilen 220
garantili servislerde, ücretsiz servislerde ve geri çağırmada sadece anlaşma
kapsamına giren yedek parçaları kullanma yükümlülüğü”, 5. maddesi (h)
bendinde yer alan “Anlaşma konusu malların bakım ve onarımında başka
kaynaklardan elde edilen yedek parçaların da kullanabileceğini müşterilere
önceden duyurma yükümlülüğü” ve 5. maddesi (i) bendinde yer alan “Anlaşma
konusu malların bakım ve onarımında başka kaynaklardan gelen yedek parçalar
kullanılmışsa bundan müşterileri haberdar etme yükümlülüğü” hükümleri ile
paralellik arz ettiği belirlenmiştir.
Bununla birlikte, (…………….TİCARİ SIR………………) hükmünün, 1998/3 sayılı
Tebliğ’in 4. maddesi b-2 bendinde yer alan “Anlaşma konusu malları ve rakip 230
malları üretmeme yükümlülüğü” hükmünden daha geniş olduğu, zira anlaşma
konusuna girmeyen ürünleri de içerdiği anlaşılmaktadır. Buna ek olarak rekabet
yasağının sözleşmeden sonraki bir yılı içerecek şekilde düzenlendiği
görülmektedir.
Netice itibarıyla, rekabet etmeme hükmü bakımından, “Servis ve Bakım
Hizmetleri Sözleşmesi”nde yedek parça kullanımına ilişkin olarak getirilen
düzenlemelerin genel olarak 1998/3 sayılı Tebliğ ile uyumlu olduğu anlaşılmıştır.
Tebliğ kapsamı dışına çıkan, anlaşma konusu mallar dışındaki mallar
bakımından getirilen rekabet yasağı ise uygulanmasına son verilmiş bir
anlaşmada yer alması ve açık ihlal niteliği taşımaması dolayısıyla soruşturma 240
açılmasını gerektirecek bir kısıtlama değildir.
Servis ve Bakım Hizmetleri Sözleşmesi’nin “Yedek Parça Stokları” başlıklı 13.1.
maddesi;
“(…………….TİCARİ SIR………………)…”
şeklindedir. Söz konusu düzenleme 1998/3 sayılı Tebliğ’in “Grup Muafiyeti
Kapsamına Giren Diğer Yükümlülükler” başlıklı 5. maddesinin (c) bendinde yer
alan “Taraflar arasında anlaşmayla belirlenmiş olan veya anlaşmazlık halinde
uzman bir üçüncü kişi tarafından, kendi bölgesindeki önceki satışlar ve tahmini
satışlar dikkate alınarak tespit edilmiş olan asgari miktardaki anlaşma konusu
malı, tespit edilmiş sürede anlaşma bölgesi içinde satmak için çaba gösterme 250
yükümlülüğü” ve aynı maddenin (d) bendinde yer alan “c bendinde belirtilen usule
göre tespit edilmiş miktarda anlaşma konusu malları stokta bulundurma
yükümlülüğü.” hükümleri ile uyumludur. Zira Tebliğin 5. maddesinde Tebliğ’de
öngörülen muafiyetin maddede belirtilen koşul ve yükümlülüklerin satıcı
tarafından yüklenilmesi halinde de uygulanacağı düzenlenmiştir. Bu çerçevede
stok yükümlülüklerinin belirlenmesinde öngörülen yöntemin Tebliğ ile uyumlu
olduğu anlaşılmıştır.
09-33/732-170
7
Son olarak, sağlayıcı tarafından gerçekleştirilen fesih işleminin haklı olup
olmadığının değerlendirmesinin ve feshi ihbar süresinde başvuru sahibini iş
yapamaz hale getirecek uygulamalarda bulunduğu iddialarının da görevli yargı 260
yerlerince değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır. Nitekim konunun yargıya
intikal ettiği başvuru dilekçesinin ve eklerinin incelenmesinden anlaşılmaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Yüce Motorlu Araçlar Tic. A.Ş.
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy