Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-33/739-176

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-1-30 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-33/739-176
Karar Tarihi : 15.7.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER: Çiğdem ÜNAL, Cemal Ökmen YÜCEL, Selen Yersu ŞAHİN

C. ŞİKAYET EDEN : İzmir Jeotermal Kullanıcılar Derneği
Temsilcisi: Av. Ceyhun YILDIRIM
Atatürk Cad. Liman İşhanı No:386/301 Alsancak / İzmir 20

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : İzmir Jeotermal Enerji San. ve Tic. A.Ş.
Korutürk Mah. İmbat Sok. No:2 Balçova / İzmir

E. DOSYA KONUSU: İzmir Jeotermal Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
abonelerine kalorimetre cihazı takma zorunluluğu getirdiği, kalori birim fiyatlarını
keyfi olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarının satışında fahiş fiyat uyguladığı
iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, İzmir Jeotermal Enerji Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin (İzmir Jeotermal),
- abonelerine kalorimetre (ısı ölçer) takma zorunluluğu getirdiği, bu zorunluluğu
yerine getirmeyen abonelerinin sözleşmelerini iptal ettiği ve enerjilerini kestiği,
- kalori birim fiyatlarını keyfi olarak belirlediği ve kalorimetre üzerinden
ücretlendirme yapılan abonelerin fahiş tutarda faturalar ödemek zorunda
bırakıldığı,
- kalorimetre cihazlarını tüketicilere fahiş fiyatlarla sattığı
iddia edilmekte ve gereğinin yapılması talep edilmektedir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.4.2009 tarih ve 2888 sayı ile intikal eden
şikâyet dilekçesi üzerine hazırlanan 27.5.2009 tarih ve 2009-1-30/İİ-09-ÇÜ sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 3.6.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
anılan iddialara ilişkin olarak İzmir Jeotermal hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Söz konusu karar uyarınca yapılan önaraştırma sonucu hazırlanan 7.7.2009
tarih ve 2009-1-30/ÖA-09-ÇÜ sayılı Önaraştırma Raporu, 10.7.2009 tarih ve
REK.0.05.00.00-110/120 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-33 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.

50
09-33/739-176
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, İzmir Jeotermal’in;
- abonelerine kalorimetre takma zorunluluğu getirdiği, bu zorunluluğu yerine
getirmeyen abonelerinin sözleşmelerini iptal ettiği ve enerjilerini kestiği
iddiasının 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında olduğu,
- kalori birim fiyatlarını keyfi olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarını tüketicilere
fahiş fiyatlarla sattığı iddiası ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- doğal tekel niteliği taşıyan ve düzenlemeye tabi olmayan bir pazarda faaliyet
göstermesi nedeniyle aşırı fiyatlama riski taşıdığı, bu riskin ancak jeotermal
konut ısıtması pazarının düzenlenmesi yoluyla ortadan kaldırılabileceği, bunun 60
sağlanması bakımından konu hakkında Başbakanlığa, Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığına ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna görüş gönderilmesi
gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı
ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayetin Konusu

Başvuru dilekçesinde ve önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan görüşmelerde
özetle, İzmir ilinde jeotermal enerji ile konut ısıtılmasına yönelik faaliyette bulunan İzmir 70
Jeotermal’in abonelerine kalorimetre takma zorunluluğu getirdiği, kalorimetre
kullanmak istemeyen abonelerinin sözleşmelerini iptal ettiği ve enerjilerini kestiği,
kullanılan kalori birim fiyatlarını keyfi olarak belirlediği ve kalorimetre üzerinden
ücretlendirme yapılan abonelere kalorimetre cihazlarını fahiş fiyatlarla sattığı ve bu
aboneleri fahiş tutarda faturalar ödemek zorunda bıraktığı ifade edilmiştir.

I.2. Sektör Hakkında Genel Bilgi
I.2.1. Jeotermal Enerji

Dosyada yer alan bilgilere göre, yenilenebilir enerji kaynakları arasında sayılan 80
jeotermal enerji, yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde bulunan birikmiş ısının
oluşturduğu sıcaklıkların, bölgesel atmosferik ortalama sıcaklığının üzerinde olan ve
çevresindeki normal yeraltı ve yerüstü sularına göre daha fazla çözülmüş mineral,
çeşitli tuzlar ve gaz içerebilen basınç altındaki sıcak su ve buhar (akışkan) yolu ile
sürekli yüzeye taşınan ısı olarak tanımlanmaktadır. Bu ısının oluşumu, yerkürenin iç
yapısı ve burada gerçekleşen fiziksel işlemlerle ilişkilidir. Jeotermal kaynakların
oluşumu için bu ısıyı yeraltından yüzeye taşıyacak akışkana ve bu akışkanın
dolaşımını sağlamaya yeterli kayaç geçirgenliğine sahip bir rezervuara ihtiyaç
duyulmaktadır. Yağmur sularının toprağa sızmasıyla başlayan beslenme süreci ile
rezervuara giren akışkan, sıcak kayalarla temas ederek ısınmakta, yüksek basınç ve 90
sıcaklık altında rezervuarda depolanmaktadır. Isınan ve yoğunluğu azalan jeotermal
akışkan, kimi zaman kayalarda mevcut kırık ve çatlaklar boyunca ilerleyerek yeryüzüne
ulaşmakta ve doğal çıkışlar olarak adlandırılan oluşumlar (buhar çıkışları, çamur
havuzları, sıcak su kaynağı) ile bir jeotermal rezervuarın varlığını haber vermektedir.
Bu yüzey oluşumlarından yola çıkılarak yapılan yer bilimi çalışmaları sonucu kuyular
açılarak jeotermal akışkan kullanılmak üzere yüzeye ulaştırılmaktadır.



09-33/739-176
3
Jeotermal enerji, sıcaklık içeriğine göre genel olarak üç gruba ayrılmaktadır: 100
- 20-70 °C sıcaklıktaki düşük sıcaklıklı sahalar
- 70-150 °C sıcaklıktaki orta sıcaklıklı sahalar
- 150 °C’den yüksek sıcaklıktaki yüksek sıcaklıklı sahalar

Bugün mevcut olan teknolojik ve ekonomik koşullar altında, düşük ve orta sıcaklıklı
sahalar, sera, bina vs. unsurların ısıtılması, su ürünleri yetiştiriciliği, yiyecek
kurutulması, kerestecilik, kağıt ve dokuma sanayi, dericilik ve soğutma tesisleri gibi
endüstri kollarında, lityum, borik asit, amonyum bikarbonat, ağır su, kuru buz gibi
kimyasal madde üretiminde kullanılabilmektedir. Ayrıca son zamanlarda yeni
geliştirilen teknolojiler ile orta sıcaklıklı sahalardaki akışkanlardan elektrik üretimi de 110
mümkün hale gelmiştir. Yüksek sıcaklıktaki sahalardan elde edilen akışkanlar ise
elektrik üretiminin yanı sıra entegre olarak diğer alanlarda da kullanılabilmektedir.

I.2.2. Türkiye’de Jeotermal Enerji Kullanımı

Türkiye, 31.500 MW'lik (brüt teorik) jeotermal potansiyeli ile dünyada yedinci sıradadır.
2005 yılı sonu itibarıyla MTA tarafından yapılan jeotermal sondaj değerlendirmelerine
göre muhtemel potansiyelin 2.924 MW’si görünür potansiyel olarak kesinleşmiştir.
Türkiye’deki doğal sıcak su çıkışlarının 600 MW olan potansiyeli de bu rakama dahil
edildiğinde toplam görünür jeotermal potansiyelimiz 3.524 MW’ye ulaşmaktadır. 120
Jeotermal enerji kullanımında ise Türkiye dünyada beşinci, Avrupa'da birinci sırada yer
almaktadır. Jeotermal potansiyelin tamamının harekete geçirilmesi halinde, entegre
kullanımlarla birlikte 2.000 MW (16 milyar Kwh) elektrik ve (yılda 1 milyar m3 doğalgaz
ithalatını önleyecek) 500.000 konut eşdeğeri ısıtma sağlanabilecektir. Yine, Türkiye’nin
toplam jeotermal potansiyelinin kullanımı ile toplam elektrik enerjisi ihtiyacının %5’inin,
ısı enerjisi ihtiyacının %30’unun karşılanabilmesi olanaklıdır. Bu değerlerin ağırlıklı
ortalaması alındığında Türkiye enerji ihtiyacının (elektrik+ısı) yaklaşık %14’ü jeotermal
kaynaklardan karşılanabilecek durumdadır. Haziran 2007 itibarıyla Türkiye’de
jeotermal potansiyelin kullanılabilme oranı ancak %7’ler mertebesine ulaşmıştır.1
130
Türkiye jeotermal potansiyelinin %77,94’ü Ege Bölgesi’nde, %8,52’si İç Anadolu
Bölgesi’nde, %7,43’ü Marmara Bölgesi’nde, %4,77’si Doğu Anadolu Bölgesi’nde,
%0,97’si Karadeniz Bölgesi’nde, %0,25’i Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ve %0,10’u
Akdeniz Bölgesi’nde bulunmaktadır.2

Yukarıda bahsedildiği üzere elektrik üretimi için de kullanılabilen jeotermal enerjinin
dosya konusu kullanım alanı ısıl uygulamalardır.

Jeotermal Enerjinin Isıl Uygulamalarda Kullanılması
140
Türkiye’de ısıtma amacıyla jeotermal enerji kullanımına ilk olarak 1964 yılında
Gönen’de bir otelde başlanmıştır. 1982 yılında Aydın - Germencik jeotermal alanı
keşfedilmiş, 1983’te ise İzmir - Balçova’da kuyu içi eşanjörlü ilk jeotermal ısıtma
sistemi kurulmuştur.

Türkiye’de MTA tarafından keşfedilmiş olan 186 jeotermal sahanın %94’ü düşük ve
orta sıcaklıktadır ve ısıl amaçlı (doğrudan) kullanıma uygundur. Alt sıcaklık değeri

1 Makine Mühendisleri Odası (TMMOB), MMO/2008/479 numaralı “Yenilebilir Enerji Kaynakları” başlıklı
Oda Raporu
2
09-33/739-176
4
50°C baz alındığında, ısıtma (konut-sera) uygulaması yapılabilecek 50-110°C arasında
sıcaklığa sahip 86 adet saha bulunmaktadır. 110 °C’nin üzerinde sıcaklığa sahip olan
elektrik üretimine uygun sahalardaki entegre kullanımla birlikte ısıtma yapılabilecek 150
alan sayısı 103'e ulaşmaktadır. Alanların %55'i gibi önemli bir bölümü konut, termal
tesis ısıtmacılığında, %39'u ise sera, termal turizm gibi diğer uygulamalarda
kullanılabilir özelliktedir.

Türkiye‘de, Gönen (Balıkesir), Simav (Kütahya), Kızılcahamam (Ankara), Narlıdere-
Balçova (İzmir), Sandıklı (Afyon), Kırşehir, Afyon, Kozaklı (Nevşehir), Diyadin (Ağrı),
Salihli (Manisa), Sarayköy (Denizli), Edremit (Balıkesir), Bigadiç (Balıkesir)
alanlarından üretilen jeotermal akışkandan yararlanılarak ısıtma uygulaması
yapılmaktadır.
160
I.2.3. Jeotermal Enerji ile Konut Isıtması

Jeotermal enerjinin en önemli doğrudan kullanım alanı konut ısıtmasıdır. Konut
ısıtmasına yönelik sistemlerde temel mantık, kuyudan çıkarılan jeotermal akışkanın
kendisinin ya da jeotermal akışkanın ısısından faydalanarak ısıtılan başka bir
akışkanın ısıtılacak bölgeye iletilmesi ve sistemden faydalanan konutlara
dağıtılmasıdır. Ancak, konut ısıtma sistemlerinin hepsi aynı olmayıp, jeotermal
akışkanın kimyasal özelliğine bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Eğer jeotermal
akışkan kimyasal özelliği bakımından problem yaratmayacak nitelikte ise, radyatör ve
uygun borular aracılığı ile ısıtılacak alanda dolaştırılarak ısıtma sağlanmaktadır. Ancak, 170
sıcak akışkan kimyasal özelliğine bağlı olarak kabuklaşma, korozyon gibi problemler
yaratacak nitelikte ise, öncelikle bir ısı merkezinde toplanarak ısı eşanjöründen (ısı
değiştirgeci) geçirilmekte ve enerjisi düşük kimyasal konsantrasyonlu suya (şehir
şebeke suyu) aktarılmaktadır. Eşanjörden geçirilerek ısısı şebeke suyuna aktarılan
akışkan, ısı aktarımı işlevini tamamladıktan sonra reenjeksiyon pompalarıyla tekrar yer
altına gönderilmektedir. Jeotermal akışkanın rezervuarı beslemesi ve sürdürülebilirliği
bakımından, işlevi tamamlandıktan sonra tekrar yeraltına gönderilmesi (reenjeksiyon)
zorunludur. Isı merkezinde ana eşanjör ile ısınan şebeke suyunun şehir içindeki
borular aracılığıyla dolaştırılması ile binalara, işyerlerine ve evlere ısınma hizmeti
sunulmaktadır. Isınan şebeke suyu binaya ulaştıktan sonra, bina altında bulunan 180
eşanjörden geçirilerek enerjisini bina tesisatındaki suya aktarmaktadır. Bina eşanjörü
ile ısınan su, bina iç tesisatından, her bir dairedeki radyatörlere ulaştırılmaktadır.

Jeotermal akışkanın sıcaklığı da kurulan ısıtma sisteminin teknik özelliklerini etkileyen
unsurlardan biridir. Jeotermal akışkanın sıcaklığının direkt kullanıma uygun olmadığı
düşük sıcaklık hallerinde, ısı pompası adı verilen bir sistem kullanılarak akışkanın
sıcaklığı ısıtmaya uygun hale getirilmektedir. Toprak kaynaklı ısı pompaları, toprak
sıcaklığının belli bir derinliğin altında yıl boyunca sabit kalması avantajını kullanır. Su
kaynaklı ısı pompaları ise, düşük kaynaklı jeotermal kuyu, yer altı suyu ya da yüzey
sularından yararlanarak bu kaynakların enerjisini kullanır. Isıtmanın yanı sıra, yaz 190
aylarında soğutma olanağı da sağlayan ısı pompası sisteminin kullanılması için
kompresörü çalıştıracak bir enerji kaynağına ihtiyaç duyulmaktadır. Elektrik bu konuda
en yaygın olarak kullanılan enerji kaynağıdır.

Bir bölgede kurulacak ısıtma sisteminin özelliğini belirleyen diğer bir etken ise
jeotermal kaynak ile ısıtılacak bölge arasındaki mesafedir. Dünyada 60 km uzaklığa
kadar jeotermal akışkan taşıması yapılabilmekteyse de ısıtılacak bölge kaynaktan
uzaklaştıkça sistem maliyetleri artmaktadır. Ayrıca jeotermal enerji ile ısıtılacak
09-33/739-176
5
bölgenin iklimi ve o bölgedeki bina yoğunluğu da jeotermal konut ısıtması sisteminin
iktisadiliği noktasında değerlendirilmesi gereken unsurlar arasındadır. 200

Yukarıda yer verilen tüm unsurlar aynı zamanda sistem için yapılacak yatırım miktarını
ve sistemin işletim maliyetini de büyük ölçüde farklılaştırmaktadır. Bununla birlikte, bir
genelleme yapmak gerekirse, bir jeotermal merkezi ısıtma sistemi yatırımının %60’ını
iletim ve dağıtım boru hattı şebekesi, %15’ini üretim ve reenjeksiyon kuyuları, %15’ini
bina adaptasyonu, %5’ini ısı merkezi, %5’ini ise proje ve mühendislik faaliyetlerinin
teşkil ettiği ileri sürülebilecektir.

Devlet Planlama Teşkilatı Madencilik Özel İhtisas Komisyonu Enerji Hammaddeleri Alt
Komisyonu: Jeotermal Enerji Çalışma Grubu Raporunda yer alan bilgilere göre, 210
jeotermal enerji ile konut ısıtması gerçekleştirilen bölgeler, ısıtılan konut sayısı, kurulu
kapasite miktarı, ısıtmaya başlama tarihi, jeotermal akışkanın sıcaklığı ve yatırımcılara
ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 1: Türkiye’de Jeotermal Konut Isıtması Sistemleri
Yer Adı
Isıtılan Konut
Sayısı/Kurulu
Kapasite
Isıtma
Başlama
Tarihi
Jeotermal
Su
Sıcaklığı
(°C)
Yatırımcı
Dokuz Eylül Ün.
Kampüsü3
Balçova
Narlıdere
16002 1983 137-60 İl Özel İdaresi ve Belediye Eşit Ağırlıklı A.Ş.
Gönen 3400 1987 80 Belediye Ağırlıklı A.Ş.
Simav 5000 1991 137 Belediye
Kırşehir 1900 1994 57 İl Özel İdaresi Ağırlıklı Belediye A.Ş.
Kızılcahamam 2500 1995 80 Belediye Ağırlıklı A.Ş.
Afyon 5400 1996 95 İl Özel İdaresi Ağırlıklı Belediye A.Ş.
Kozaklı 1200 1996 90 Belediye Ağırlıklı A.Ş.
Sandıklı 3600/5000 1998 70 Belediye Ağırlıklı A.Ş.
Diyadin 150/400 1999 70 İl Özel İdaresi Ağırlıklı A.Ş.
Salihli 4100/24000 2002 94 Belediye
Sarayköy 1500/5000 2002 140 Özel A.Ş.
Edremit 2000/7500 2003 60 Belediye Ağırlıklı Ltd. Şti.
Bigadiç 1500/3000 2005 96 Belediye
Sarıkaya 10/2000 2006 50,5 İl Özel İdare ve Belediye

I.3. Hukuki Çerçeve

Türkiye’de jeotermal faaliyetleri düzenleyen ilk Kanun 30.6.1926 tarih ve 408 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 927 sayılı Sıcak ve Soğuk Maden 220
Sularının İstismarı ile Kaplıcalar Tesisatı Hakkında Kanun’dur (927 sayılı Kanun). Bu
Kanun temel olarak kaplıcalara ve mineralli sulara yönelik olarak hazırlanmış, il özel
idareleri bu kaynakları işletmekle yetkili kılınmıştır. Jeotermal kaynaklar, 1983 yılında
6309 sayılı Kanun ile Maden Kanunu kapsamına alınmış, ancak, 1985 yılında 3213
sayılı Maden Kanunu ile yeniden kapsamdan çıkarılmış ve 927 sayılı Kanun hükümleri
saklı tutulmuştur. 13.6.2007 tarihinde yürürlüğe giren 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar
ve Doğal Mineralli Sular Kanunu (5686 sayılı Kanun) ile de 927 sayılı Kanun
yürürlükten kaldırılmıştır.


3 Dokuz Eylül Üniversitesi Kampüsünün ısıtılması 3000 konut eşdeğeri olarak hesaplanmakta olup
yatırım Üniversite Rektörlüğü tarafından yapılmıştır.
09-33/739-176
6
1. maddesinde amacı “jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde 230
aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde
hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik
şekilde değerlendirilmesi ve terk edilmesi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek” olarak
tanımlanan 5686 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrasında “Jeotermal kaynaklar ve
doğal mineralli sular, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup bulundukları arzın
mülkiyetine tâbi değildir. Kaynağa ilişkin faaliyetlerin yapılabilmesi için bu Kanuna göre
Ruhsat alınması zorunludur” denilmektedir. Buna ilişkin olarak Kanun’un 5 ve 6.
maddelerinde iki adet ruhsat türünden bahsedilmektedir: Arama ruhsatı ve işletme
ruhsatı. Kanun’un 5. maddesine göre olası bir jeotermal kaynak bulmak üzere arama
projesi gerçekleştirmek isteyen tüzel kişiler öncelikle İl Özel İdare’ye başvurmaktadır. İl 240
Özel İdare, ilgili başvuru konusunda Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nü (MİGEM)
bilgilendirdikten sonra –MİGEM tarafından bildirilen herhangi bir başvuru çakışması
yok ise- ilgili tüzel kişiye “Arama Ruhsatı” ile kaynak arama faaliyetlerinde
bulunabilmesi amacıyla projeye dayalı izin vermektedir. Söz konusu alanda, bir
jeotermal kaynağın tespitinin ardından ilgili Kanun’un 6. maddesine göre akışkanın
üretilebilmesi ve değerlendirilebilmesi için “İşletme Ruhsatı” alınması zorunludur. İl
Özel İdare’ye yapılan başvuru, idare tarafından MİGEM’e bildirilmekte ve işletme
ruhsatı alınarak söz konusu jeotermal kaynak –ticarete ilişkin mevzuatın yerine
getirilmesi ile- işletilebilmektedir. Bahse konu faaliyetlerin denetimi ise ilgili Kanun’un 9.
maddesine göre her yıl İl Özel İdare tarafından; gerektiğinde idarece talep edilmesi 250
halinde Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır.

2004 yılında yürürlük kazanan 5177 sayılı “Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun” ile özel sektörün de jeotermal faaliyetlere
katılması amaçlanmış; ancak jeotermal kaynaklar ve mineralli sularla ilgili yeni bir yasal
düzenleme yapılıncaya kadar bu kaynaklara ilişkin faaliyet izni verilmeden önce Maden
İşleri Genel Müdürlüğünün ve MTA Genel Müdürlüğünün uygun görüşlerinin alınması
zorunlu kılınmıştır. Yukarıda anılan 5686 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra bu
uygulama da sona ermiştir.
260
Anılan mevzuatta jeotermal enerji ile konut ısıtılmasına yönelik doğrudan bir
düzenleme olmamakla birlikte, Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi
Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin 5346 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile “Yeterli
jeotermal kaynakların bulunduğu bölgelerdeki valilik ve belediyelerin sınırları içinde
kalan yerleşim birimlerinin, ısı enerjisi ihtiyaçlarını öncelikle jeotermal ve güneş termal
kaynaklarından karşılamaları esastır.” hükmü getirilmiştir. Bu madde ile jeotermal
kaynakların bulunduğu yerlerde jeotermal konut ısıtmacılığı öncelik kazanmaktadır.

Sonuç olarak, her ne kadar mevzuatta ısınma amacıyla jeotermal enerjinin kullanımına
ilişkin bazı hükümler bulunsa da genel olarak jeotermal konut ısıtmacılığına ilişkin 270
faaliyetlerin düzenlenmesi ve denetlenmesi yükümlülüğünün herhangi bir kuruma
verilmemiş olduğu ve bu faaliyeti yürüten şirketlerin ya da yerel yönetimlerin
inisiyatifine bırakıldığı anlaşılmıştır.

I.4. İzmir Jeotermal

İzmir, jeolojik yapısı nedeniyle jeotermal kaynaklar açısından zengin bir bölgedir. 1963
yılında Balçova’da açılan ilk jeotermal sondaj sonrasında 1983 yılında Balçova Termal
Tesisleri’nde kuyu içi eşanjörlü sistem ile ısıtma başlamıştır. 1996 yılında İzmir Balçova
Merkezi Isıtma Sistemi işletmeye alınmış, 2000 yılında ise Balçova Jeotermal Ltd. Şti. 280
09-33/739-176
7
kurulmuştur. 2005 yılında şirket, statüsü değiştirilerek İzmir Jeotermal Enerji San. ve
Tic. A.Ş. unvanını almıştır. İzmir Jeotermalin %50 oranındaki hissesi İzenerji
Büyükşehir Belediyesi Enerji A.Ş.’ye, kalan %50 oranındaki hissesi ise İzmir İl Özel
İdaresi’ne ve bünyesindeki şirketlere aittir.

Mevcut durumda İzmir Jeotermal, faaliyetlerini .. adet ısı merkezi, .. adet pompa
istasyonu, .. adet alt ısı merkezi, .. adet üretim kuyusu, .. adet re-enjeksiyon kuyusu, ..
adet gözlem kuyusu ve toplamda yaklaşık …. km boru hattı ile sürdürmektedir. Toplam
kurulu kapasitesi ….. konut eşdeğeri4 (KE) olan şirket, 14.5.2009 tarihi itibarıyla …..
bireysel, .. büyük abone5 ve bazı kamu kurum ve kuruluşları ile birlikte toplam ….. 290
konut eşdeğeri alanda ısınma hizmeti sağlamaktadır.

I.5. İnceleme, Tespit ve Değerlendirmeler

Söz konusu başvuruda dile getirilen hususlar, kalorimetre takma zorunluluğu getirildiği
iddiası ve aşırı fiyat uygulandığı iddiası olmak üzere iki ayrı başlık altında ele
alınmıştır.

I.5.1. Kalorimetre Takma Zorunluluğu Getirildiği İddiası
300
İzmir Jeotermal, ilk olarak 2006 yılında Teleferik Mahallesinde kalorimetre ile
ücretlendirme sistemine geçmiştir. Bir nevi sayaç olan kalorimetre cihazı, giriş borusu
içinden geçen debi (akış miktarı) ile giriş-dönüş boruları arasındaki sıcaklık farkını
ölçerek, kaybedilen enerjinin hesaplanması metodu ile çalışmaktadır. Enerjinin verimli
kullanılmasını amaçlayan kalorimetre ile ücretlendirme sisteminde, kullanılan enerji
miktarı ile doğru orantılı bir ücretlendirme yapıldığından sistem, kullanıcıları ısı
yalıtımına ve enerji tasarrufuna yönlendirmeyi hedeflemektedir. Şirket yetkilileriyle
yapılan görüşmede kalorimetre ile ücretlendirme sistemine geçiş ile ilgili olarak şu
hususlar ifade edilmiştir:
“M2 hesabı ile ısınan yerlerde aboneler sabit bir fiyat ödediği için çok fazla 310
verimsiz enerji kullanımı oluyordu. Aboneler, çok sıcak olduğu için kışın pencerelerini
açıp oturuyorlardı. Biz de aboneler için öncelikle ücretsiz radyatör termostatı dağıtmak
istedik. Ortam sıcaklığına göre radyatörü açıp-kapatan bu cihaza karşı kullanıcıların
kurduğu bir dernek karşı kampanya başlattı. Sonuçta başarılı olamadık. Buna bağlı
olarak kullanılan ısı enerjisi kadar ödeme yapılmasına yönelik bir sayaç sistemi
öngördük: kalorimetre. Bu sistem aslında Enerji Verimliliği Kanunu ile de kamu otoritesi
tarafından belirli bir geçiş dönemi sonunda zorunlu tutulan bir yapıdır. Kalorimetre
sisteminde, kullanıcılar kullandıkları enerji kadar ücret ödemektedirler. Bu durum da,
ilgili kanunda da öngörüldüğü gibi, kullanıcıların enerjiyi verimli kullanmalarını teşvik
etmektedir. Sabit ödeme sisteminde yalıtıma özen göstermeyen, hanede olmadığı 320
zaman ısınma sistemini kapatmayı düşünmeyen aboneler kalorimetre cihazı olunca
haliyle yalıtıma önem vermekte, enerjiyi verimli kullanmak için gerekli önlemleri
almaktadır. Bu sayede biz de şirket olarak daha fazla sayıda aboneye sağlıklı şekilde
enerji sunabilmekteyiz.”


4 100 m2 büyüklüğündeki ısıtma alanı bir konut eşdeğeri olarak kabul edilmektedir.
5 İzmir Jeotermalin büyük aboneleri; Princess Otel, Balçova Termal Otel, Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ)
Hastanesi, İzmir Ekonomi Üniversitesi, Özdilek Alışveriş Merkezi ve Oteli, DEÜ Güzel Sanatlar
Fakültesi, DEÜ Konservatuarı, Kredi Yurtlar Kurumu’dur. Büyük aboneler şirketin bireysel abonelerine
uyguladığı tarifeye tabi olmayıp, şirketle imzaladıkları sözleşmeler çerçevesinde ücretlendirilmektedir.
09-33/739-176
8
2006 yılından itibaren abonelik talep eden tüm binalarda kalorimetre sistemi
uygulanmaktadır. Bununla birlikte şirket daha önce m2 esasına göre ücretlendirilen
abonelerin de kalorimetre sistemine geçişini özendirmek amacıyla 2.11.2007 tarihli
yönetim kurulu toplantısında “Metrekare ile fiyatlandırılan aboneleri kalorimetre ile
fiyatlandırma sözleşmesine teşvik etmek için Genel Müdürlük tarafından bir teşvik 330
paketi hazırlanıp yönetime sunulmasına” karar vermiştir. Aynı toplantıda, “Aboneleri
enerji tasarrufuna teşvik etmek ve jeotermal enerjinin daha fazla kişiye
ulaştırılabilmesini sağlamak üzere, metrekareye göre fiyatlandırmayı öngören
sözleşmelerin iptali için hukuki yollara başvurulması” da karara bağlanmıştır.

Bu kararlar doğrultusunda 10.12.2007 tarihinde abonelerin kendi istekleriyle
kalorimetre sistemine geçişini teşvik etmek amacıyla bir kampanya başlatılmış,
28.5.2008 tarihli yönetim kurulu toplantısında ise “Kalorimetreye geçiş kampanyası
sona erdikten sonra, kendilerine kalorimetreye geçmeleri için ihtarname gönderilen
bina ve abonelerden kalorimetre sistemine geçmeyenlerin sözleşmelerinin feshi ile ilgili 340
olarak noter tarafından ihtarname gönderilerek, gerekli fesih işlemlerinin yapılarak,
enerjilerinin kesilmesinin onaylanması” kararı alınmıştır.

Şirket yetkililerinin konuya ilişkin ifadeleri şu şekildedir:
“3.12.2007 tarihli Yönetim Kurulu’nda verilen kararda ilgili kampanya belirlenmiş
ve uygulanmasına karar verilmiştir. Kampanya basında, el ilanları v.s. ile duyuruldu.
Ancak kampanya sonucu kısıtlı sayıda abone geldi. Bu kampanya bittikten sonra ise
değişik bölgelerden rastgele seçim ile 6 binaya, kalorimetre takılmaz ise aboneliğin
feshedilmesi için ihtarname çekilmesine karar verildi. Bu binalardan, gelip sözleşmesini
değiştirmeyenlere ihtarname ile 6 aylık bir süre verildi. Bu sürenin sonunda 350
sözleşmenin feshedileceğini ve enerjilerini keseceğimizi söyledik. Söz konusu
binalardaki hukuki süreçler için bir denemeydi. Eğer hukuki süreçte başarılı olursak
emsal olarak kullanmayı düşünmüştük. Söz konusu hukuki süreç devam etmektedir.
Ancak şu unutulmamalıdır ki konuşulan bu durum yaklaşık 15000 abone içinde 10
abone için geçerlidir. Bu, genel şirket politikasının dışında münferit bir konudur. Fiyat
belirleme ile ilgili değildir temel olarak enerji verimliliğinin oluşması için yapılan bir
uygulamadır.”

Enerji verimliliğini sağlamak ve bu sayede tasarruf edilen enerjiyle daha çok sayıda
aboneye hizmet götürmek amacıyla gerçekleştirilen uygulama, 1. maddesinde amacı 360
“enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin ekonomi
üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve çevrenin korunması için enerji kaynaklarının ve
enerjinin kullanımında verimliliğin artırılması” olarak belirlenen 5627 sayılı Enerji
Verimliliği Kanunu’nda yasal dayanağını bulmaktadır. Kanun’un 7. maddesinin (c)
bendinde “Merkezî ısıtma sistemine sahip binalarda, merkezî veya lokal ısı veya
sıcaklık kontrol cihazları ile ısınma maliyetlerinin ısı kullanım miktarına bağlı olarak
paylaşımını sağlayan sistemler kullanılır. Buna aykırı olarak hazırlanan projeler ilgili
mercilerce onaylanmaz.” hükmüne yer verilerek kalorimetre ile ücretlendirme sistemine
geçiş öngörülmüştür. Ancak kalorimetre kullanılması zorunluluğunu getiren bu hükme
Kanun’un Geçici 6. maddesinin birinci fıkrası ile bir istisna getirilmiştir. Buna göre; “Bu 370
Kanunun yayımı tarihinden önce mevcut olan binalar ile inşaatı devam edip henüz yapı
kullanım izni alınmamış olan binalar için, bu Kanunun 7 nci maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren beş yıl süreyle
uygulanmaz.”. Bir başka deyişle, mevcut binalar bakımından beş yıllık bir geçiş süreci
söz konusudur.

09-33/739-176
9
Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her
türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma,
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye 380
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki
her türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit,
düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.“ ifadeleriyle
Kanun’un kapsamı belirlenmiştir.

İzmir Jeotermal’in abonelerine 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ile öngörülen geçiş
sürecini göz önüne almaksızın kalorimetre takma zorunluluğu getirmesinin ve bu
zorunluluğu yerine getirmeyen abonelerinin enerjisini aralarındaki sözleşmeye aykırı
biçimde kesmesinin özel hukuk hükümlerince çözülmesi gereken bir anlaşmazlık olup6
konu 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışındadır. 390

I.5.2. Aşırı Fiyat Uygulandığı İddiası

Şikayet başvurusunda yer alan diğer iki konu da ısınma bedellerinin belirlenmesinde
keyfi davranıldığı ve kalorimetre satışlarında aşırı fiyat uygulandığı iddiasıdır. Bilindiği
üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edildiği iddiasını içeren başvurularda
ihlal tespiti yapılabilmesi için şikayet konusu davranışı gerçekleştiren teşebbüsün hakim
durumda olması ve şikayete konu davranışının kötüye kullanma niteliği taşıması bir
arada aranmaktadır. Ancak hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin olarak yapılan
değerlendirmelerde, incelemeye konu teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı analiz 400
edilerek incelemeye başlanabileceği gibi, başlangıç olarak şikayete konu eylemin bir
kötüye kullanma hali içerip içermediği de irdelenebilmektedir.

İşbu dosya özelinde yukarıda özetlenen yaklaşım çerçevesinde, şikayete konu
jeotermal konut ısıtması faaliyetinin doğal tekel niteliğinde olması ve herhangi bir fiyat
düzenlemesine konu edilmemiş olması nedeniyle hakim durumun kötüye kullanılması
analizine kötüye kullanma ayağını teşkil eden aşırı fiyat değerlendirmesi ile başlanması
yerinde görülmüştür. Bu çerçevede aşağıda öncelikle ısınma bedellerine yönelik aşırı
fiyat değerlendirmesine, ardından kalorimetre fiyatlarına yönelik aşırı fiyat
değerlendirmesine yer verilmiştir. 410

I.5.2.1. İzmir Jeotermal’in Isınma Bedellerinde Aşırı Fiyat Uyguladığı İddiası

İzmir Jeotermal, 2005-2006 ısıtma sezonunda kalorimetre sistemine geçilmesiyle
birlikte iki farklı tarife uygulamaya başlamıştır. Bu tarifelerden ilki, daha önceki yıllardan
süregeldiği biçimde, ısıtılan alanın büyüklüğü esas alınarak uygulanmaktadır (m2
esası). Bu tarifede m2 başına ödenecek yıllık ısınma ücreti belirlenmekte, aboneler
ısıtılan konutun brüt alanı ile bir m2 için belirlenen birim ısınma bedelinin çarpımı kadar
ısınma bedelini Kasım-Kasım olarak belirlenen ısınma sezonu içinde on iki eşit taksitte
ödemektedir. 2005-2006 ısıtma sezonu itibarıyla uygulanmaya başlayan ikinci tip 420
tarifede ise tüketilen enerji miktarı (kalori) esas alınmaktadır (kalori esası). Buna göre,
İzmir Jeotermal 1000 kilokalori (kcal) başına ödenecek ısınma ücretini belirlemekte,
kalorimetre aracılığıyla aylık olarak abonelerin tükettiği enerji miktarı ölçülmekte ve
birim fiyat ile tüketim miktarının çarpımı kadar faturalandırma yapılmaktadır.
Raportörlerce şirket yetkilileriyle yapılan görüşmede, birim enerji bedelinin tespitinde

6 Nitekim konu, İzmir 2. Tüketici Mahkemesine intikal etmiş olup, Mahkeme “abonelik sözleşmesinin
yürürlükte ve geçerli olduğuna” karar vermiştir.
09-33/739-176
10
1993 yılındaki meteoroloji şartlarına göre standart ölçülerde (100 m2), standart yalıtıma
sahip ortalama bir binada yaşayan 4 kişilik bir ailenin sıcak su kullanımı dahil yıllık
enerji ihtiyacına ilişkin olarak yapılan hesaplama sonucu elde edilen 14.007.285 kcal’ın
esas alındığı, m2 esasına göre oluşturulan tarifede bu standartlarda bir aboneden
tahsil edilen bedelin standart enerji tüketim miktarına bölünerek kilokalori başına talep 430
edilecek ısınma bedelinin hesaplandığı ifade edilmiştir.

Her iki tarife kapsamında da aboneler çıplak ısınma bedeli dışında bir takım diğer
maliyetlere katlanmaktadır. Bu diğer maliyetler, m2 esasına göre ücretlendirilen
aboneler için abonelik bağlantı bedeli, bakım bedeli ve güvence bedelinden ibaret iken,
kalori esasına göre ücretlendirilen abonelerde bu kalemlere kalorimetre bedeli de
eklenmektedir. Bu diğer maliyetlere ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmektedir:

Abonelik bedeli: İlk defa abone olan tüketicilerden bir kereliğine alınan abonelik
bedelinin amacı eşanjör, borular ve ana kalorimetre gibi sabit yatırımların 440
karşılanmasıdır. Tüketicinin abone olduğu ilk yıl taksitler ile tahsil edilen abonelik
bedeli, aboneliğin devri veya iptali halinde tüketiciye geri verilmemektedir. Her iki
ücretlendirme sisteminde de abonelik bedeli tutarı, şirketin yönetim kurulu kararlarıyla
ısıtılacak alanın büyüklüğüne göre belirlenmektedir.

Bakım Bedeli: Kuyulardan ısı merkezlerine ve ısı merkezlerinden bina altı eşanjörlerine
kadar yapılan tüm düzenli bakım, onarım ve yenileme hizmetleri karşılığında alınan ve
ilk olarak 1999 yılında alınmaya başlanan yıllık genel bakım ve onarım bedeli yıllık
toplam ısınma bedelinin %10’u tutarındadır. Bakım bedeli, kalori esasına göre
ücretlendirilen aboneler için hesaplanan yıllık standart tüketim bedelinin %10’u olarak 450
hesaplanmaktadır. Bakım bedeli her sezon için Ocak ve Mart aylarında olmak üzere iki
eşit taksitle tahsil edilmektedir.

Güvence Bedeli: Ödeme yapmayan bir abonenin evini başkasına devretmesi ya da
kiracı değişmesi halinde oluşan anlaşmazlık ve ödenmeyen bedeller sonucu şirketin
zarara uğramasını engellemek amacıyla alınan güvence bedeli, yıllık enerji tüketiminin
ya da yaklaşık yıllık standart ısınma bedelinin ¼’ü oranında alınmaktadır. Abone ile
yapılan sözleşme herhangi bir nedenle sonlandırıldığında, abonenin şirkete borcu
güvence parasından kesildikten sonar kalan tutar aboneye yeni fiyatlara göre
güncellenerek geri ödenmektedir. 460

Kalorimetre Bedeli: Tüketilen enerji miktarına göre ücretlendirilen abonelerin tüketim
miktarını ölçmeye yarayan sayaçlar, aboneliğin başında ya da m2 esasından kalori
esasına göre ücretlendirmeye geçen aboneler için bu geçiş işleminin gerçekleştirildiği
zaman, bir kereye mahsus olarak, kalorimetre cihazının İzmir Jeotermal’den satın
alınması karşılığında peşin ya da beş eşit taksitte ödenen bir bedeldir.

Çıplak ısınma bedelinin yanı sıra yukarıda sayılan maliyet kalemleri de jeotermal konut
ısıtması sisteminden faydalanan abonelerin katlandığı ısınma maliyetinin bir parçasını
oluşturmaktadır. Bu nedenle, giydirilmiş ısınma bedelinin tespitinde dikkate alınmaları 470
gerekmektedir.7 Bu çerçevede, giydirilmiş ısınma bedelini oluşturan maliyet
kalemlerinin ısınma sezonları itibarıyla değişimine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:



7 Güvence bedeli depozito niteliğinde bir ödeme olduğu ve abonelik bitiminde geri ödendiği için
giydirilmiş ısınma bedelinin hesaplamasında hariç tutulmuştur.
09-33/739-176
11

Tablo 2: m2 Esasına Göre Ücretlendirmede Yıllar İtibarıyla Giydirilmiş Isınma Bedelini Oluşturan
Maliyet Kalemleri (KDV Dahil)
Isınma
Dönemi
Abonelik Bedeli
(TL /100 m2)
Bakım Bedeli
(TL/yıl/100m2)
Isınma Bedeli
(TL/yıl/m2)
2005/2006 ….. …. ….
2006/2007 ….. …. ….
2007/2008 ….. …. ….
2008/2009 ….. …. ….

Tablo 3: Kalori Esasına Göre Ücretlendirmede Yıllar İtibarıyla Giydirilmiş Isınma Bedelini
Oluşturan Maliyet Kalemleri (KDV Dahil) 480
Isınma
Dönemi
Abonelik Bedeli
(TL /100 m2)
Bakım Bedeli
(TL/yıl/1000 kcal)
Kalorimetre
Bedeli (TL)
Isınma Bedeli
(TL/1000 kcal)
2005/2006 ….. ….. …€ ……
2006/2007 ….. ….. … ……
2007/2008 ….. ….. … ……
2008/2009 ….. ….. … ……

I.5.2.1.1. Fiyat- Maliyet Karşılaştırması

Aşırı fiyat değerlendirmesinin ilk ayağını oluşturan fiyat-maliyet analizini yapabilmek
için öncelikle İzmir Jeotermalin birim ısınma alanı/birim enerji tüketimi için uyguladığı
giydirilmiş ısınma bedeli ile birim ısınma alanını ısıtmak/birim enerji sağlamak için
katlandığı maliyetlerin karşılaştırılması gerekmektedir. Yukarıda değinildiği üzere İzmir
Jeotermal’in m2 ve kalori esasına göre uyguladığı iki tip tarife bulunmaktadır. Bu
nedenle birim ısınma bedellerinin ve birim maliyetlerin hesaplanmasına esas birimler
m2/ay ve 1000 kcal olarak alınmıştır. Ayrıca aşağıdaki hesaplamaların yapılmasında 490
birtakım varsayımlardan hareket edilmiştir. Bu çerçevede;
- Birim giydirilmiş ısınma bedellerinin hesaplanmasında, toplam ısıtılan alanın
yaklaşık %75’i için geçerli olan çok katlı konut tarifesi esas alınmıştır. Bu
çerçevede işyerleri, bağımsız konutlar, Sahilevleri villaları ve kapıcı daireleri için
uygulanan farklı tarifeler göz ardı edilmiştir. Bununla birlikte anılan yerlerdeki
ısıtma alanının büyüklüğü ile uygulanan fiyatların doğru orantılı şekilde
değişmesi karşısında, bu varsayımın sonuç üzerindeki etkisi ihmal edilebilir
düzeyde olacaktır.
- Abone bağlantı bedeli ve kalorimetre fiyatı on yıla yayılarak giydirilmiş ısınma
bedeline yedirilmiştir. Bunun arkasında yatan temel mantık Bereket Jeotermal 500
kararında8 da kabul edildiği üzere abonelik bedeli karşılığında sağlanan
altyapının ömrünün on yıl olarak kabul edilmesidir. Ancak abonelik
sözleşmelerinin süresiz olması ve bir dairenin sahibinin değişmesi halinde
aboneliğin sonlandırılmadığı, sadece devir işleminin yapıldığı düşünüldüğünde
abonelik bedelinin on yıldan uzun bir zaman dilimi için alındığını, dolayısıyla m2
başına düşen aylık abonelik bedelinin azalacağını söylemek mümkündür.
Dolayısıyla bu varsayımın da teşebbüsün lehine bir sonuç ortaya çıkarmayacağı
açıktır.
- İzmir ilinde normal hava şartlarında normal yalıtım düzeyinde 100 m2’lik bir
konutun yıllık enerji tüketiminin 14.007.285 kcal olduğu varsayılmıştır. 510



8 14.2.2008 tarihli ve 08-15/146-49 sayılı Rekabet Kurulu kararı
09-33/739-176
12
Birim Isınma Bedelinin Hesaplanması

Yukarıda açıklandığı üzere m2 esasına göre ücretlendirilen abonelerin ödediği
giydirilmiş ısınma bedeli abonelik bağlantı bedeli, ısınma bedeli ve bakım bedelinden
oluşmaktadır. Her bir maliyet kaleminin m2/ay birimine indirgenmiş tutarlarının
toplamından oluşan m2 esasına göre ücretlendirilen aboneler için birim giydirilmiş
ısınma bedeline ilişkin hesaplamalara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
520
Tablo 4: M2 Esasına Göre Ücretlendirmede Giydirilmiş Isınma Bedeli
M2 Esası
2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009
Abonelik Bedeli (TL/100m2) ….. …. …. ….
Yıllık Abonelik Bedeli (TL) … … … …
Aylık Abonelik Bedeli (TL) …… …… …… ……
M2 Başına Aylık Abonelik Bedeli (TL) …. …. …. ….
Yıllık Isınma Bedeli (TL/100m2) … … … …
Aylık Isınma Bedeli (TL/100m2) .. …. ….. …..
M2 Başına Aylık Isınma Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Bakım Bedeli (TL) …. …. …. …..
Aylık Bakım Bedeli (TL) … …. ….. …..
M2 Başına Aylık Bakım Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
M2 BAŞINA TOPLAM AYLIK ISINMA BEDELİ (TL) ….. ….. ….. …..
KDV HARİÇ GİYDİRİLMİŞ ISINMA BEDELİ (m2/ay) ….. ….. ….. ….

Kalori esasına göre ücretlendirilen abonelerde ise, yukarıdaki maliyet kalemlerine
kalorimetre bedeli de eklenmektedir. Yine, her bir maliyet kaleminin 1000 kcal birimine
indirgenmiş tutarlarının toplamından oluşan, kalori esasına göre ücretlendirilen
aboneler için birim giydirilmiş ısınma bedeline ilişkin hesaplamalara aşağıdaki tabloda
yer verilmiştir:

Tablo 5: Kalori Esasına Göre Ücretlendirmede Birim Giydirilmiş Isınma Bedeli
Kalorimetre Esası
2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009
Abonelik Bedeli (TL/100m2) …. …. …. ….
Yıllık Abonelik Bedeli (TL) … … … …
1000 Kcal Başına Yıllık Abonelik Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
1000 Kcal Başına Isınma Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Yıllık Isınma Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Yıllık Bakım Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
1000 Kcal Başına Bakım Bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Kalorimetre Bedeli (TL) … … … …
Yıllık Kalorimetre Bedeli (TL) … … … …
1000 Kcal Başına Kalorimetre Bedeli ….. ….. ….. …..
1000 Kcal BAŞINA TOPLAM ISINMA BEDELİ ….. ….. ….. …..
KDV HARİÇ GİYDİRİLMİŞ ISINMA BEDELİ (TL/1000
kcal)
….. ….. ….. …..
530
Yukarıda yapılan birim giydirilmiş ısınma bedeli hesaplamalarına göre kalorimetre
esasına göre ücretlendirme, uygun yalıtım şartları sağlandığı ve enerji verimli
kullanıldığı takdirde m2 esasına göre ücretlendirmeye kıyasla daha ekonomiktir.
Aşağıdaki tabloda yıllar itibarıyla m2 bazında bu karşılaştırmaya yer verilmiştir:


09-33/739-176
13
Tablo 6: m2 ve Kalori Esasına Göre Ücretlendirmede m2 Başına Düşen Aylık Giydirilmiş Isınma
Bedelleri
2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009
m2 esasına göre m2 başına düşen aylık ısınma bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Kalori esasına göre m2 başına düşen aylık ısınma bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Kalori esasına göre ücretlendirmenin m2'ye göre farkı -3% 5% 5% 6%

Tablodan da görüldüğü üzere kalori esasına göre ücretlendirme sisteminin ilk olarak 540
uygulanmaya başladığı 2005/2006 ısınma sezonu haricinde, yıllık standart enerji
tüketimi esas alındığında kalori esasına göre ücretlendirme sisteminin m2 esasına göre
ücretlendirme sistemine göre yaklaşık %5 oranında daha ucuz olduğu görülmektedir.

Birim Maliyetin Hesaplanması

Aşırı fiyatlama incelemelerinde fiyat-maliyet karşılaştırmasına esas alınacak maliyetler,
işletmenin üretimle ilgili olarak katlandığı tüm maliyetlerdir. Dosya özelinde İzmir
Jeotermalin toplam maliyetleri aşağıdaki gibi hesaplanmıştır:
550
Tablo 7: İzmir Jeotermalin 2005-2008 Yılları Arasındaki Toplam Maliyetleri
2005 2006 2007 2008
Satışların Maliyeti (TL)9 ……….. ……….. ……….. ………..
Faaliyet Giderleri (TL) …….. ……….. ……….. ………..
Finansman Gideri (TL) …. …. …. ….
Toplam Maliyet (TL) ……….. ……….. ……….. ………..

m2 esasına göre ücretlendirilen abonelere ve kalorimetre esasına göre ücretlendirilen
abonelere hizmet sağlanması için katlanılan toplam maliyet, aşağıdaki tabloda m2
esasına göre ücretlendirilen aboneler ve kalorimetre esasına göre ücretlendirilen
aboneler olmak üzere ayrıştırılmıştır. Bu ayrıştırmada yıllar itibarıyla ısıtılan toplam
alanda bu iki ücretlendirme esasına göre ücretlendirilen abonelerin yüzdesel oranı
esas alınmıştır. Yıllar itibarıyla her iki sisteme göre ücretlendirilen toplam ısıtılan
alanların büyüklüğüne ve oranlarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
560
Tablo 8: Isıtılan Toplam Alanın Ücretlendirme Esaslarına Göre Oransal Dağılımı10
M2 Esasında
Ücretlendirilenler
Kalori Esasında
Ücretlendirilenler
YIL
KE ABONE SAYISI KE
ABONE
SAYISI
TOPLAM
KE

TOPLAM
ABONE

%m2

%kalori

2005 …. …. … … ….. …. ..% .%
2006 …. …. …. …. ….. …. ..% ..%
2007 …. …. …. …. ….. …. ..% ..%
2008 …. …. …. …. ….. ….. ..% ..%

Görüldüğü üzere kalori esasına göre ücretlendirilen abonelerin sayısı giderek
artmaktadır. Kalori esasına göre ücretlendirilen aboneler uygulamanın başladığı 2005
yılında toplam ısıtma alanının %4’ünü oluştururken 2008 yılında bu oran %45’e
çıkmıştır.

9 Satışların maliyeti kalemi; Malzeme Sarfları, Enerji Giderleri, Personel Giderleri, Taşeron Giderleri ve
Amortisman Giderlerinden oluşmaktadır.
10 Bu tabloda yer alan bilgiler enerjisi açık abonelere aittir. Abonelik işlemini yaptırmış olmakla birlikte
henüz enerjisi açılmamış aboneler de bulunmaktadır. Birim maliyetlerin hesaplanmasında enerjisi açık
abonelere ilişkin dağılımın tüm aboneler için geçerli olduğu varsayılmıştır.
09-33/739-176
14
Aşağıdaki tabloda öncelikle, Tablo 8’de elde edilen oranlar kullanılarak, katlanılan
toplam maliyet, m2 esasına göre ücretlendirilen aboneler için katlanılan maliyet ve
kalori esasına göre ücretlendirilen aboneler için katlanılan maliyet olarak ayrıştırılmış;
ardından bir m2 alan için talep edilen aylık giydirilmiş ısınma bedeli ve 1000 kcal için 570
talep edilen giydirilmiş ısınma bedeli ile ayrı ayrı karşılaştırabilmek üzere m2 başına
katlanılan maliyet ve 1000 kcal başına katlanılan maliyet rakamlarına ulaşılmıştır.

Tablo 9: Birim Maliyet Hesaplaması
2005 2006 2007 2008
Toplam Maliyet (TL) ………… ………… ………… …………
Toplam Isıtılan Alan (kalori esası) (m2) ……. ……. ……. …….
Toplam Isıtılan Alan (kalori esası) (%) …. …. …. ….
Toplam Isıtılan Alan (m2 esası) (m2) ……… ……… ……… ………
Toplam Isıtılan Alan (m2) (%) …. …. …. ….
Toplam Isıtılan Alan (m2) ……. ……. ……. …….
Kalori esasında ısıtılan alan için maliyet(TL) …… ……. ……. …….
m2 ile ısıtılan alan için maliyet (TL) ………… ………… ………… …………

kcal ile ısıtılan alanda harcanan toplam 1000 kcal ………… ………… ………… …………

1000 kcal başına katlanılan maliyet ….. ….. ….. …..
m2 başına katlanılan yıllık maliyet …. …. …. ….
m2 başına katlanılan aylık maliyet ….. ….. ….. …..

Yukarıda yer verilen hesaplamalar sonucunda ulaşılan m2 bazında aylık giydirilmiş
ısınma bedeli ile bir m2’nin ısıtılması için katlanılan aylık maliyetin karşılaştırılması
sonucunda elde edilen m2 bazında kâr/zarar oranlarına aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir:
580
Tablo 10: m2 Esasında Ücretlendirilen Aboneler İçin Birim Kâr/Zarar Oranları
2005 2006 2007 2008
Birim maliyet (TL) ….. ….. ….. …..
Birim giydirilmiş ısınma bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Birim kâr/zarar (m2/ay) (TL) ….. ….. ….. …..
Birim kâr zarar oranı (m2/ay) ..% .% .% .%

Yukarıda yer verilen hesaplamalar sonucunda ulaşılan 1000 kcal için talep edilen
giydirilmiş ısınma bedeli ile 1000 kcal enerjinin sunulması için katlanılan maliyetin
karşılaştırılması sonucunda elde edilen 1000 kcal bazında birim kâr/zarar oranlarına
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 11: Kalori Bazında Ücretlendirilen Aboneler İçin Birim Kâr/Zarar Oranları
2005 2006 2007 2008
Birim maliyet (TL) ….. ….. ….. …..
Birim giydirilmiş ısınma bedeli (TL) ….. ….. ….. …..
Birim Kâr/Zarar (1000 kcal) (TL) ….. -….. -….. -…..
Birim kâr zarar oranı (1000 kcal) ..% .% -.% .%

Yukarıdaki tablolardan görüldüğü üzere İzmir Jeotermal m2 esasına göre 590
ücretlendirdiği abonelerinden 2005 yılında %.., 2006 yılında %., 2007 yılında %. ve
2008 yılında %. oranında birim kâr elde etmiştir. Buna karşılık kalori esasına göre
ücretlendirilen abonelerden elde edilen birim kâr 2005 yılında %.. oranında
gerçekleşirken, 2006 ve 2008 yıllarında kâr ya da zarar söz konusu olmamış, 2007
09-33/739-176
15
yılında ise %. zarar edilmiştir. m2 esasına göre ve kalori esasına göre ücretlendirilen
abonelerin ısıtılan alan bazında ağırlıkları göz önünde bulundurulduğunda yıllar
itibarıyla ağırlıklı birim kâr/zarar aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

Tablo 12: Ağırlıklı Ortalama Birim Kâr/Zarar
2005 2006 2007 2008
Ağırlıklı ortalama kâr/zarar %.. %. -%. %.
600
Bununla birlikte İzmir Jeotermalin incelenen yıllara ilişkin dönem kârı/zararı aşağıda
yer alan tablodaki gibi gerçekleşmiştir:

Tablo 13: İzmir Jeotermalin Dönem Kârı/Zararı
Net Satışlar (YTL) Dönem Kâr/Zararı (YTL) Kâr/Zarar Oranı
2005 ………. ………. %..
2006 ………. ………. %.
2007 ……….. ……….. %..
2008 ……….. ……….. %..

Dönem kâr/zarar oranları ile birim kâr/zarar oranları arasındaki fark;
- abone katılım bedellerinin bir yıl içerisinde tahsil edilerek o yılın gelir tablosuna
bir gelir kalemi olarak yansıması ancak abone katılım payı ile finanse edilen
sabit varlıkların yıllara yaygın olarak giderleştirilmesi,
- birim kâr/zarar oranının hesaplanmasında esas alınan dönem (Kasım-Kasım 610
olarak belirlenen ısınma dönemi) ile mali tabloların hazırlanmasına esas alınan
dönemin (mali yıl) farklılaşması,
- birim maliyet hesaplamasına dahil edilmeyen diğer faaliyetlerden olağan gelirler
ve olağan dışı gelir ve karlar kalemlerinin dönem kâr/zararına yansımış olması
ile açıklanabilecektir.

Aşırı fiyat değerlendirmesi yapılırken ne ölçüde bir kâr marjının aşırılığın göstergesi
olacağına dair genel kabul görmüş bir kuraldan bahsetmek mümkün değildir. Bununla
birlikte en az %100 oranındaki bir kâr marjının aranması gerektiği yönünde görüşler
vardır. İşbu dosya özelinde yapılan hesaplamalar çerçevesinde İzmir Jeotermalin 620
gerek birim kâr oranlarının, gerekse de dönem karlılığının %20’yi aşmadığı tespit
edilmiştir. Bu oranda bir kâr düzeyinin de aşırı fiyatın göstergesi olabileceğini söylemek
olanaklı değildir. Kaldı ki, şirketin halen abonelik kaydı aldığı dolayısıyla abonelik
bedeli adı altında bir gelir elde ettiği ancak önümüzdeki yıllarda projenin kapasite
sınırına ulaşılmasıyla yeni aboneliklerin söz konusu olmayacağı ve şirketin tek gelir
kaleminin tahsil ettiği ısınma ve bakım bedelleri olacağı göz önünde
bulundurulduğunda karlılık oranlarının daha da düşeceği öngörülmektedir.

I.5.2.1.2. Zamanlar Arası Fiyat Kıyaslaması
630
Aşırı fiyatın tespitinde kullanılan yöntemlerden biri de zamanlar arası fiyat kıyaslaması
yapılmasıdır. Bu çerçevede İzmir Jeotermalin 2005/2006 ve 2008/2009 sezonu
arasında uyguladığı çıplak ısınma bedellerindeki artış oranlarına aşağıdaki tabloda yer
verilmiştir.




09-33/739-176
16
Tablo 14: m2 Esasına Göre Uygulanan Tarifede Fiyat Artış Oranı
Isınma
Sezonu
Isınma
Bedeli
Fiyat
Değişimi
Fiyat
Değişim
Oranı
2005/2006 ….
2006/2007 … …. .%
2007/2008 …. …. .%
2008/2009 …. … ..%
640

Tablo 15: Kalori Esasına Göre Uygulanan Tarifede Fiyat Artış Oranı
Isınma
Sezonu
Isınma
Bedeli
Fiyat
Değişimi
Fiyat
Değişim
Oranı
2005/2006 …
2006/2007 … . .%
2007/2008 …… …… .%
2008/2009 …… …… ..%

Yukarıdaki fiyat artış oranına ilişkin tablolar incelendiğinde ısınma dönemleri itibarıyla
fiyat artışlarının m2 esasına göre ve kalori esasına göre ücretlendirilen aboneler için
paralel şekilde gerçekleştiği, hatta 2006/2007 ısınma sezonunda kalori esasına göre
tarifede bir artış söz konusu olmadığı görülmektedir. Şirketin abonelik sözleşmelerinde
fiyat artışlarına ilişkin olarak şu hüküm yer almaktadır: “Her yıl uygulanacak ısınma
taksidi tarifeleri, Devlet İstatistik Enstitüsünün açıkladığı Kentsel yerler Tüketici
Fiyatları Genel Endeksi ve Değişim Oranları Tablosundaki On iki Aylık Ortalamalara 650
göre Değişim Oranı esas alınarak yapılacak zamlar belirlenir.” Şirketin tarifelerinin
belirlendiği yönetim kurulu kararlarına bakıldığında, fiyat artışlarında Türkiye İstatistik
Kurumu’nun Kasım ayı başında ilan ettiği TÜFE oniki aylık ortalamasının esas alındığı
görülmektedir. Yıllar itibarıyla oniki aylık ortalamalara göre TÜFE değişim oranlarına
aşağıda yer verilmektedir11:

Tablo 16: Oniki Aylık Ortalamalara Göre TÜFE Değişim Oranı (%)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
2006 8,07 8,03 8,05 8,11 8,21 8,32 8,64 8,84 9,05 9,25 9,44 9,60
2007 9,76 9,92 10,15 10,30 10,24 10,11 9,70 9,46 9,17 8,98 8,86 8,76
2008 8,61 8,53 8,40 8,33 8,47 8,64 9,07 9,43 9,76 10,12 10,31 10,44

Şirketin çıplak ısınma bedelinde uyguladığı fiyat artışlarıyla, TÜFE değişim oranları
birlikte değerlendirildiğinde 2006/2007 ve 2007/2008 ısınma sezonlarında 660
gerçekleştirilen fiyat artışlarının TÜFE ile paralel olduğu, 2008/2009 ısınma döneminde
gerçekleştirilen %16 oranındaki fiyat artışının ise TÜFE’deki değişimin üzerinde olduğu
görülmektedir. Bu farkın nedenini şirket yetkilileri şu şekilde açıklamaktadır: “6.11.2008
YKK’da yeni birim fiyatlarımız belirlendi. Buradaki artış, başta elektrik ve metal
fiyatlarındaki enflasyonun üzerindeki artış nedeniyle TÜİK’in önerisi üzerine ‘TÜFE ve
EPDK’nın maliyet bazlı fiyatlandırmasına göre’ %16,06 olmuştur.” Nitekim abonelik
sözleşmesinde yer alan fiyat artışlarına ilişkin hükmün devamı şu şekildedir: “…Mücbir
sebepler oluştuğunda ve/veya şirketin kira, elektrik, kuyu rüsumu, personel gibi ana
giderlerinde enflasyon oranının %25’inden daha fazla bir artış olması halinde Yönetim
Kurulu daha yüksek bir artış oranı uygulayarak tarifeleri belirlemeye yetkilidir.” 670

Abonelik sözleşmesinde yer alan bu hüküm çerçevesinde, İzmir Jeotermal, 27.10.2008
tarihli ve 2483 sayılı yazısıyla Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) İzmir Bölge

11
09-33/739-176
17
Müdürlüğünden şirket verimliliği açısından uygun görülen zam oranı hakkındaki
görüşlerinin bildirilmesini talep etmiştir. TÜİK İzmir Bölge Müdürlüğü 2.11.2008 tarihli
ve 1223 sayılı cevabi yazısı ekinde, şirketin 2007-2008 yılları gelir-gider kalemleri ile
konu hakkındaki diğer mevzuatı inceleyerek yaptığı çalışmayı İzmir Jeotermal’e
iletmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar özetle;
- TÜFE oniki aylık ortalama artış oranı üzerinden fiyat artışı yapılmasına yönelik
hesapların kullanılmasının uygun olmayacağı, 680
- 14.2.2008 tarihli ve 2008/T-5 sayılı ‘Enerji KİT’lerinin Uygulayacağı Maliyet Bazlı
Fiyatlandırma Mekanizmasının Usul ve Esasları’ konulu Yüksek Planlama
Kurulu kararında belirtilen formüllerin, maliyetlerindeki değişimi yansıtma
açısından, İzmir Jeotermal bakımından örnek alınabileceği ve satış
sözleşmelerine yansıtılabileceği,
- İzmir Jeotermal’in enerji sektöründe faaliyet gösteren bir şirket olması nedeniyle
Üretici Fiyat Endeksinin Elektrik, Gaz ve Su sektörüne ilişkin değişim oranının
da kullanılabileceği
şeklindedir.
690
Nitekim İzmir Jeotermal Yönetim Kurulu da konuyu değerlendirdiği 6.11.2008 tarihli
toplantısında, “2008-2009 sezonu ısıtma bedellerinin belirlenmesinde Başbakanlık
Yüksek Planlama Kurulunun 14.02.2008 tarih ve 2008/T-5 sayılı Enerji KİT’lerinin
Uygulayacağı Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının Usul ve Esaslarına göre
T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı İzmir Bölge Müdürlüğü
tarafından hesaplanan %16,06 oranında artışın baz alınmasına” karar vermiştir.

Dolayısıyla İzmir Jeotermalin yıllar itibarıyla uyguladığı fiyatların incelenmesi sonucu
çarpıcı boyutta ve aşırı fiyatlama yapıldığının göstergesi olacak nitelikte bir fiyat
artışından söz etmek mümkün görülmemektedir. 700

I.5.2.1.3. Diğer Bölgelerde Uygulanan Fiyatlarla Kıyaslama

Aşırı fiyatın tespitinde başvurulan bir diğer yöntem de incelemeye konu teşebbüsün
fiyatlarıyla diğer teşebbüslerin aynı/benzer mal veya hizmetler için uyguladığı fiyatların
karşılaştırılmasıdır. Daha önceki bölümlerde ayrıntılı olarak açıklandığı üzere suyun
sıcaklığı, suyun niteliği, jeotermal kaynağın ısıtılacak bölgeye uzaklığı, ısıtılan
bölgedeki konutların yoğunluk derecesi gibi jeotermal konut ısıtması sisteminin
yapısını ve maliyetlerini etkileyen pek çok unsur söz konusudur. Karşılaştırmaya konu
edilen bölgelerdeki bu unsurlar birbirinden farklılık gösterdiği ve bu farklılıklar fiyatlara 710
yansıdığı için tam anlamıyla tutarlı bir kıyaslama yapmak mümkün değildir. Ancak bir
fikir vermesi bakımından aşağıda, yıllar itibarıyla örnek olarak seçilmiş bölgelerdeki
giydirilmiş ısınma bedellerine yer verilmektedir:

Tablo 17: Bazı Bölgelerde Giydirilmiş Jeotermal Isınma Bedelleri (m2/ay) (KDV Hariç TL)
2005 2006 2007 2008
Gönen (Balıkesir) … … … …
Simav (Kütahya) … … … …
Sandıklı (Afyon) … … … …
Salihli (Manisa) … … … …
Sarayköy (Denizli) … … … …
İzmir Jeotermal … … … …

09-33/739-176
18
Tablodan görüldüğü üzere İzmir Jeotermalin uyguladığı ısınma bedelleri jeotermal
konut ısıtması yapılan bazı bölgelerde uygulanan fiyatlardan düşük iken bazılarından
yüksektir. Dolayısıyla bölgeler arası fiyat kıyaslaması sonucunda aşırı fiyatlamanın
göstergesi olabilecek bir fiyat farkından bahsetmek mümkün değildir. 720

I.5.2.1.4. Diğer Yakıt Türlerinin Fiyatlarıyla Kıyaslama

Aşırı fiyatın tespitinde başvurulabilecek diğer bir yöntem de incelemeye konu mal ya
da hizmetin fiyatının benzer mal ya da hizmetlerin fiyatlarıyla kıyaslanmasıdır. Şirketin
6.11.2008 tarihinde yönetim kuruluna sunmuş olduğu raporda yer alan 1.11.2008 tarihli
enerji fiyatları esas alınarak yıllık 14.007.285 kcal enerji tüketimine göre yapılmış
jeotermal ısınma ücretleri ve diğer yakıt türlerinin fiyatları arasında yapılan fiyat
kıyaslamasına ilişkin tabloya aşağıda yer verilmektedir:
730
Tablo 18: Jeotermal Isınma Ücretlerinin Diğer Yakıt Türleriyle Kıyaslanması
YAKIT TÜRÜ TL/YIL FARK (%)
Jeotermal (Kalori Esası) 707 -
Jeotermal (m2 Esası) 795 12
Doğalgaz 1.993 182
Kömür 2.124 200
Fuel Oil 3.227 356
Elektrik 4.104 480
LPG 4.922 596
Motorin 5.330 654

Kalori esasına göre uygulanan çıplak ısınma bedellerinin baz alındığı tablo
incelendiğinde, yıllık ısınma maliyetinin en düşük olduğu kaynağın jeotermal enerji
olduğu ve çıplak ısınma bedelleri itibarıyla kalori esasına göre uygulanan tarife ile
hesaplanan yıllık ısınma bedelinin m2 esasına göre uygulanan tarife ile hesaplanan
yıllık ısınma bedelinden %12 oranında düşük olduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu
şekilde yapılan bir kıyaslama da aşırı fiyatlamaya ilişkin bir gösterge sağlamamaktadır.

I.5.3. Kalorimetre Satışlarında Aşırı Fiyat Uygulandığı İddiası 740

Tüketilen enerji miktarına göre ücretlendirilen abonelerde tüketilen enerji miktarını
ölçmek amacıyla her bir binaya, o binada tüketilen enerji miktarını ölçmek için bir ana
kalorimetre, o binadaki her bir dairenin enerji tüketimini ölçmek amacıyla da süzme
kalorimetre takılmaktadır. Ana kalorimetreler şirket tarafından tedarik edilmekte ve
şirket mülkiyetinde bulunmaktadır. Dairelere takılan süzme kalorimetreler ise ihale
yoluyla şirket tarafından satın alınmakta ve daha sonra abonelere satılmaktadır.
Abonelerin mülkiyetinde olan süzme kalorimetrelerin dairelere montajı da şirket
tarafından gerçekleştirilmekte olup, montaj bedeli de kalorimetre satış fiyatına dahil
edilmektedir. Doğru ölçüm yapabilmesi ve şirket tarafından okunabilmesi amacıyla belli 750
standartları taşıması ve şirketin kalorimetre okuma cihazlarıyla birlikte çalışabilir olması
istenen kalorimetreleri abonelerin dışarıdan satın alması şirket tarafından
yasaklanmıştır. Bir başka deyişle abonelerin dışarıdan süzme kalorimetre temin ederek
kullanmaları mümkün değildir. Şirket bu uygulamanın nedenini şu şekilde
açıklamaktadır:
“Süzme kalorimetreyi biz alıyoruz-satıyoruz-bakımını yapıyoruz yani biz
sağlıyoruz ve biz ücretlendiriyoruz. En ufak bir kalorimetre arızasında da ücretsiz
değişim bakım yapıyoruz. Farklı kalorimetrelerin farklı kalibrasyonla ile çalışması, her
kalorimetrenin farklı frekansla çalışması ve farklı ölçüm cihazları gerektirmesi
09-33/739-176
19
nedeniyle farklı sistemlere ihtiyaç duyması nedenleriyle bir binada farklı marka 760
kalorimetre kullanmamız teknik olarak ekonomik olmamaktadır. Örneğin TEKEM’in
kalorimetresini DANFOSS aygıtı ile okuyamazsınız. Her şeyden öte bir apartman
içinde adaletli dağıtım için aynı marka kalorimetreyi kullanmak durumundadır. Şu anda
kullanılmakta olan 2 farklı kalorimetre markası vardır.”

Süzme kalorimetre satışında aşırı fiyat uygulandığına dair analiz yine fiyat-maliyet
karşılaştırması ve fiyat kıyaslaması olmak üzere iki ayakta gerçekleştirilmiştir.

I.5.3.1. Fiyat-Maliyet Karşılaştırması
770
Kalorimetre esasına gore ücretlendirilen abonelerin giydirilmiş ısınma bedellerinin
hesaplanmasında da göz önünde bulundurulan süzme kalorimetrenin yıllar itibarıyla
satış fiyatlarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

Tablo 19: Kalorimetre Satış Fiyatları (KDV Dahil)12
Yıl Taksitli Satış Fiyatı (KDV Dahil)
Peşin Satış Fiyatı
(KDV Dahil)
2006 … € … €
2007 … TL … TL
2008 … TL … TL
2009 … TL … TL

İzmir Jeotermalin KDV hariç kalorimetre alış fiyatlarına, montaj maliyetlerine ve
abonelere satış fiyatlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Tablo 20: Süzme Kalorimetre Alış-Montaj Maliyetleri ve Satış Bedelleri (KDV Hariç) 780

2006
(TL)
2007
(TL)
2008
(TL)
2009
(TL)
Kalorimetre Fiyatı …. ….. ….. …..
Kalorimetre montaj maliyetleri …. …. …. ….
Ara Toplam …. …. …. ….
Nakliye, Stok Maliyeti13 …. …. …. ….
Ara Toplam …. …. …. ….
Kalorimetre Montajı …. …. …. ….
Genel Toplam …. …. …. ….

Satış Fiyatı (taksitli) ….. ….. ….. …..
Kâr/Zarar (taksitli satış) %. %.. %. %.
Satış Fiyatı (peşin) ….. ….. ….. …..
Kâr/Zarar (peşin satış) %. %. -%. -%.

Görüldüğü üzere İzmir Jeotermal kalorimetre satışlarından elde ettiği en yüksek karı
2007 yılında gerçekleştirdiği taksitli satışlardan elde etmiştir. İzleyen yıllarda kâr oranı
sırasıyla %.’e ve %.’e gerilemiş, peşin satışlarda ise zarara yol açmıştır. Dolayısıyla bu
bilgiler çerçevesinde kalorimetre satışlarında aşırı fiyat uygulandığı yönünde bir
tespitte bulunulmamıştır.

I.5.3.2. Fiyat Kıyaslaması

12 Kalorimetre sistemine geçiş yapıldığı 2005-2006 ısıtma sezonunun 2005 yılına ait kısmında deneme
amaçlı olarak 35 adet kalorimetre takılmış olmakla birlikte, kalorimetre satışı yapılmamıştır.
13 Nakliye ve stok maliyetleri kalorimetre fiyatı ile montaj maliyetlerinin toplamının %10’u olarak
hesaplanmaktadır.
09-33/739-176
20

İzmir dışında, jeotermal konut ısıtmasında kalori esasına göre ücretlendirme yapılan 790
tek bölge Afyon-Sandıklı’dır. 2005 yılında kalori esasına göre ücretlendirmeye geçen
Sandıklı Jeotermal Isıtma ve Termal Turizm Seracılık San. ve Tic. A.Ş. yetkilisi ile
raportörlerce yapılan görüşmede konuyla ilgili olarak şu hususlar dile getirilmiştir:
“Kalorimetre cihazının standart olması önem arz ettiğinden, cihazlar, teklif usulü
ihale yöntemiyle satın alınmaktadır. Kalorimetre cihazları Euro üzerinden temin edildiği
için fiyatlar, dönem içerisinde kura göre değişme göstermektedir. Aboneler, şu anda
kalorimetre cihazlarını …. TL-….. TL arasında değişen fiyatlardan satın
alabilmektedirler.
Kalorimetre cihazları abonelerin mülkiyetindedir. Şirketten temin edilen cihaz,
belediye tarafından takılmakta, cihazın teknik bakım-onarımı şirketçe yapılmaktadır. 800
Metrekareyle faturalandırma sisteminden kalorimetre sistemine geçen çok sayıda
abonemiz olmuştur. Kesin rakam verememekle birlikte, bu sayının 200-250 kadar
olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle, yılın bir dönemini yurtdışında geçiren abonelerimiz,
kalorimetre sistemine geçmeyi tercih etmektedirler. Yeni abonelerimiz de benzer
gerekçelerle kalorimetre sistemini tercih etmektedirler.
Kalorimetre sisteminin yaygınlaşması için teşvikler uygulanmaktadır. Abonelerin
kalorimetre sistemine geçişini özendirmek amacıyla kalorimetre cihazları, alış fiyatının
dahi altında fiyatlardan abonelere satılmıştır. Fiyat teşviklerinin yanı sıra aboneler,
kalorimetre sisteminin kendileri için daha avantajlı olduğu konusunda
bilgilendirilmektedirler.” 810

Yukarıdaki ifadelerden anlaşılacağı üzere Sandıklı’da da kalori esasına göre
ücretlendirilen aboneler, standardın sağlanması amacıyla kalorimetrelerini jeotermal
ısıtma şirketinden almaya mecbur tutulmuşlardır ve kalorimetreler abonelerin
mülkiyetinde bulunmaktadır. Bununla birlikte, her iki bölgede kullanılan kalorimetrelerin
nitelikleri hakkında bilgi sahibi olunamadığından kalorimetre fiyatları arasında tutarlı bir
karşılaştırma yapmak mümkün değildir. Ancak, yetkilinin belirttiği 1.500-1.600 TL
arasındaki fiyatlar göz önünde bulundurulduğunda İzmir Jeotermalin kalorimetre
satışlarında aşırı fiyat uyguladığından bahsetmenin mümkün olmadığı görülmektedir.
820
I.5.4. Genel Değerlendirme

Yukarıda ayrıntılarına yer verildiği üzere, İzmir Jeotermal’in aşırı fiyat uyguladığı
iddiasına ilişkin değerlendirme ısınma bedellerinde aşırı fiyat uygulandığı ve
kalorimetre cihazlarının satışında aşırı fiyat uygulandığı iddialarına yönelik olarak iki
ayrı başlık altında gerçekleştirilmiştir. İzmir Jeotermalin ısınma bedellerinde aşırı fiyat
uyguladığına yönelik analizde, öncelikle fiyat-maliyet karşılaştırması yapılarak
teşebbüsün birim kâr/zarar oranları, ardından teşebbüsün dönem karlılığı
değerlendirilmiştir. Tespit edilen kâr marjlarının aşırı fiyatlamanın bir göstergesi olarak
değerlendirilemeyeceği açıktır. Fiyat kıyaslamasında ise ısınma dönemleri, coğrafi 830
pazarlar ve yakıt türleri itibarıyla fiyat kıyaslaması yapılmıştır. Kıyaslama neticesinde
aşırı fiyatlamayı işaret edecek fiyat farkları tespit edilmemiştir.

İzmir Jeotermal’in kalorimetre cihazlarının satışında aşırı fiyat uyguladığı iddiasına
ilişkin analiz fiyat-maliyet karşılaştırması temelinde gerçekleştirilmiştir. Teşebbüsün
kalorimetre cihazlarını alış fiyatı ve montaj maliyetleri ile abonelere satış fiyatlarının
karşılaştırıldığı analizde tespit edilen kâr marjları da aşırı fiyatlamayı işaret eder
nitelikte değildir. Bu çerçevede teşebbüsün incelemeye konu ısınma dönemlerinde
jeotermal ısınma hizmetinin sunumunda ve kalorimetre satışlarında sömürücü nitelikte
09-33/739-176
21
aşırı fiyat uyguladığına ve dolayısıyla kötüye kullanma niteliğinde bir davranışta 840
bulunduğuna yönelik bir tespit yapılmadığından şikayet konusu iddialara ilişkin olarak
soruşturma açılmasına gerek görülmemiştir.

Bununla birlikte, jeotermal konut ısıtması faaliyetinin doğal tekel niteliği taşıması ve
herhangi bir düzenlemeye tabi tutulmamış olması nedeniyle jeotermal konut ısıtması
faaliyeti gösterilen pazarlar bakımından bir aşırı fiyatlama riskinden bahsetmek
mümkündür. Bunun belki de en açık göstergesi, Rekabet Kurumuna yaklaşık bir buçuk
yıl arayla benzer şikayetlerin intikal etmiş olmasıdır. Nitekim Bereket Jeotermal Enerji
Üretim A.Ş.’nin Denizli’nin Sarayköy İlçesinde jeotermal konut ısıtması alanında
faaliyet gösteren tek firma olması nedeniyle hakim durumda olduğu ve hakim 850
durumunu kötüye kullandığı iddasının değerlendirildiği 14.2.2008 tarihli ve 08-15/146-
49 sayılı Kurul kararında da “söz konusu hizmetin sunulduğu bölgelerde ilgili
teşebbüslerin sömürücü aşırı fiyatlama yapma olanağına sahip olduğu” ve “aşırı
fiyatlama riskinin kontrol altında tutulması gerekliliği” hususlarına vurgu yapılmıştır.

Bu noktada akla gelen soru, gerek ana faaliyet niteliğindeki ısıtma hizmetinin sunumu
gerek bu hizmeti tamamlayıcı nitelikteki yan faaliyetlerin gerçekleştirilmesi bakımından
geçerli olan aşırı fiyatlama riskinin ne şekilde kontrol altında tutulabileceğidir. Öğretide
ve uygulamada kabul edilen yöntem aşırı fiyatlamaya olanak sağlayan pazar yapısının
ortadan kaldırılmasıdır. Bu ise elverişli olduğu hallerde pazarın rekabete açılması, 860
diğer hallerde ise pazarda fiyat düzenlemesi yapılmasıyla mümkün olabilecektir.

İşbu dosya özelinde incelenen jeotermal konut ısıtması faaliyeti doğal tekel niteliğinde
bir faaliyettir. Dolayısıyla bu faaliyetin sunulması bakımından pazarın rekabete
açılmasından bahsetmek mümkün değildir. Aşırı fiyatlama riskini ortadan kaldırmak
için önerilen ikinci seçenek olan fiyat düzenlemesi ise ilgili düzenlemeye konu olacak
mal veya hizmetin ekonomik değerini yansıtan adil bir fiyat tespit edilmesi anlamına
gelmekte, bu ise arz ve talebe ilişkin tüm faktörlerin bir arada değerlendirilmesini
gerekli kılmaktadır. Rekabet otoritelerinin fiyat düzenlemesine benzer her türlü
müdahalesi hata riskini barındırmakta ve ancak kısa vadeli etkiler doğurmaktadır. 870
Pazardaki arz ve talep koşullarının sürekli takibini gerektiren böyle bir düzenleme ise
ancak pazarda uzmanlaşacak ve pazarı sürekli izleyecek bir düzenleyici otorite
tarafından yapılabilecektir.

Jeotermal konut ısıtması faaliyetinin bir yan faaliyeti niteliğinde olan ve hâlihazırda
jeotermal konut ısıtması faaliyetini yürüten teşebbüsler tarafından sürdürülmekte olan
kalorimetre satışı, bağlanması, bakımı gibi yan faaliyetler ise belli düzenlemeler
çerçevesinde rekabete açılabilecek nitelikte faaliyetlerdir.

Jeotermal ısıtma sisteminde kullanılan kalorimetreleri, yine doğal tekel niteliğindeki 880
elektrik, doğalgaz ve suyun ücretlendirilmesi için kullanılan sayaçlara benzetmek
mümkündür. Ancak, anılan doğal tekel niteliğindeki bu pazarlar düzenlemeye tabi olup,
ilgili ikincil düzenlemelerde sayaçlara ve sayaç bedellerine ilişkin hükümler de yer
bulmaktadır. Nitekim bu husus ASKİ’nin ve EGO’nun tüketicilerin kullanacağı sayaçları
belirlediği ve tüketiciye bu konuda alternatif sunmadığı, belirli bir ürünü almak
konusunda zorladığı iddiasının değerlendirildiği 16.10.2008 tarihli ve 08-58/921-368
sayılı Rekabet Kurulu kararı ile de tespit edilmiştir:

“Doğal gaz piyasası 18.4.2001 tarih ve 4646 sayılı Doğal gaz Piyasası Kanunu ve
buna ilişkin ikincil mevzuat çerçevesinde düzenlenmektedir. Söz konusu mevzuat 890
09-33/739-176
22
kapsamında ön ödemeli sayaçlar ve abonelerin sayaçlar için ödeyecekleri bedeller de
ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.”
[…]
Su piyasası yapısı ve buna dair mevzuat itibarıyla gaz piyasasından önemli farklılık
taşımaktadır. Mevcut durumda su ve atık su hizmetleri yerel kamusal tekel niteliğindeki
belediyeler tarafından sunulmakta ve büyükşehir belediyeleri açısından bu hizmetlerin
sunumuna ilişkin düzenlemeler ilgili belediyenin su ve kanalizasyon idaresi tarafından
çıkarılan yönetmeliklerle sınırlı kalmaktadır. Bu kapsamda, Tarifeler Yönetmeliği’nin 9.
maddesinden sayaçların sadece bakım ve onarım işinin ASKİ’ye ait olduğu
anlaşılmaktadır. Yine aynı Yönetmeliğin “Sayaçlar” baslıklı 12. maddesi uyarınca, 900
ASKİ, sayaçları satın alıp abonelere satacağı gibi, aboneler de standartlara uygun
olmak koşuluyla ASKİ’nin belirleyeceği tipte sayacı satın alabilirler.”

Anılan Kurul kararından da anlaşılacağı üzere, doğal tekel niteliğinde faaliyette
bulunan teşebbüslerin ana faaliyetlerinin düzenlemeye konu olmasının yanı sıra yan
faaliyetleri de belirli ölçülerde düzenlemeye konu olmaktadır. Doğal tekel niteliği
taşıyan jeotermal konut ısıtmasına ilişkin olarak tespit edilen düzenleme boşluğu
jeotermal konut ısıtması faaliyetinde bulunan teşebbüslerin ana faaliyetlerini
tamamlayıcı nitelikteki yan faaliyetleri bakımından da aşırı fiyatlama riski
doğurmaktadır. Dolayısıyla jeotermal konut ısıtması faaliyetine ilişkin olarak yapılacak 910
bir düzenleme çerçevesinde yan hizmetlerin esaslarını belirleyen düzenlemelerin de
yer almasının isabetli olacağı değerlendirilmektedir.

Bu çerçevede, gerek jeotermal konut ısıtması faaliyeti gerekse de jeotermal konut
ısıtması ile ilgili yan faaliyetler bakımından bir düzenleme boşluğu olduğu, bu
boşluktan kaynaklanan aşırı fiyatlama riskinin ancak sektöre özgü düzenlemeler
yapılarak bertaraf edilebileceği kanaatine ulaşılmıştır. Bu noktada Rekabet Kurumuna
düşenin rekabet savunuculuğu çerçevesinde Başbakanlığa, Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığına ve EPDK’ya sektörün düzenlenmesi gerektiği yönünde görüş gönderilmesi
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 920

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1- İzmir Jeotermal Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin,

a) Abonelerine kalorimetre cihazı takma zorunluluğu getirdiği, bu zorunluluğu yerine
getirmeyen abonelerinin sözleşmelerini iptal ettiği ve enerjilerini kestiği iddiasının 4054
sayılı Kanun kapsamında bulunmadığına, 930

b) Kalori birim fiyatlarını keyfi olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarını tüketicilere
fahiş fiyatlarla sattığı iddiası ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,

c) şikayetin reddine,

2- Bununla birlikte, adı geçen teşebbüsün doğal tekel niteliği taşıyan ve düzenlemeye
tabi olmayan bir pazarda faaliyet göstermesi nedeniyle aşırı fiyatlama riski taşıdığı, bu
riskin ancak jeotermal konut ısıtması pazarının düzenlenmesi yoluyla ortadan 940
kaldırılabileceği hususlarını içeren bir görüş yazısının Başbakanlığa, Enerji ve Tabii
09-33/739-176
23
Kaynaklar Bakanlığı ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna gönderilmesi konusunda
Başkanlığa yetki verilmesine,

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy