Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-51 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-34/785-190
Karar Tarihi : 5.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Mehmet ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : - (…………………..)
(…………………..)
Çankaya/İstanbul
- (…………………..)
20
(Adres tespit edilememiştir.)
- (…………………..)
(Adres tespit edilememiştir.)
- (…………………..)
(Adres tespit edilememiştir.)
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri
Ticaret Ltd. Şti. 30
Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:27 Selçuklu/Konya
- Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri
Ltd. Şti.
Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:17-18 Selçuklu/Konya
- Özkaymak Turizm Ltd. Şti.
Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:23-24 Selçuklu/Konya
- Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş.
Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:20 Selçuklu/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya-Ankara ve Konya-İstanbul güzergâhında 40
faaliyet gösteren şehirlerarası seyahat firmalarının bilet ücretlerini
aralarında anlaşma yaparak belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
09-34/785-190
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Konya-Ankara ve Konya-İstanbul
güzergâhlarında faaliyet gösteren Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol
Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Konya Metro), Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve
Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. (Kontur), Özkaymak Turizm Ltd. Şti. (Özkaymak) ve
Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş. (Konset) şehirlerarası seyahat firmalarının
bilet fiyatlarını birlikte belirleyerek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddia 50
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.3.2009, 4.3.2009, 13.3.2009,
16.3.2009 ve 17.3.2009 tarihlerinde 1577, 1591, 1871, 1912 ve 1987 sayılar ile
giren başvurular üzerine hazırlanan 15.4.2009 tarih ve 2009-4-51/İİ-09-KT sayılı
İlk İnceleme Raporu, 22.4.2009 tarih ve 09-17 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 09-17/385-M sayı ile karar verilmiştir. 60
İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.7.2009 tarih ve 2009-4-51/ÖA-09-OS sayılı
Önaraştırma Raporu 28.7.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/252 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyete konu teşebbüslerin birlikte
fiyat belirlediklerine ilişkin herhangi bir tespit bulunmadığı, bu çerçevede 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile şehirlerarası
yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamaya konu olan hatlar dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Konya-Ankara ve Konya-İstanbul otobüs güzergâhları” olarak tespit edilmiştir.
80
I.2. Taraflara İlişkin Bilgiler
I.2.1. Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
(Konya Metro)
09-34/785-190
3
(…………………TİCARİ SIR……………)
I.2.2. Kontur Turizm Nakliyat Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. 90
(Kontur)
(…………………TİCARİ SIR……………)
I.2.3. Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A. Ş. (Konset)
100
(…………………TİCARİ SIR……………)
I.2.4. Özkaymak Turizm Ltd. Şti. (Özkaymak)
(…………………TİCARİ SIR……………)
110
I.3. İlgili Mevzuat
Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel
mevzuat; 4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu”, bu Kanun kapsamında
Ulaştırma Bakanlığı tarafından çıkarılan “Karayolu Taşıma Yönetmeliği” ve
“Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban
Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ”dir. Söz konusu mevzuatla taban ve tavan
ücretleri düzenlenmektedir. 120
Anılan Kanunu’nun 11. maddesinde yer alan, “ücret tarifeleri, ülke ekonomisi ve
kamu yararı aleyhine sonuç vermesi ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet
ortamının bozulması halinde ve gerektiğinde taban ve tavan ücretleri Bakanlıkça
tespit edilebilir.” ifadesi çerçevesinde taban ve tavan ücret belirleme yetkisi
Ulaştırma Bakanlığına verilmiştir. İlgili Bakanlığın 11.6.2009 tarihinde yayımladığı
yönetmelikle yolcu taşımacılığı yapan işletmelerin, geçerlilik süresi belirtilmek
suretiyle ücret tarifelerini uygulamaya koymadan önce Bakanlıktan “Görülmüştür”
şerhi almaları zorunlu tutulmuştur. Bu uygulama ile yolcu taşımacılığı yapan
09-34/785-190
4
işletmelerin fahiş fiyat uygulamaları engellenmekte ve belli bir süre aralığında
fiyat belirliliği sağlanarak fırsatçılığın önüne geçilmektedir. Firmaların belirledikleri 130
ücret tarifeleri çok yüksek olmadıkça herhangi bir kısıtlama olmaksızın
onaylanmaktadır. Ayrıca ücret tarifelerinin asgari dört aylık azami bir yıllık süreli
olacağı, “Görülmüştür” şerhi düşülen ücret tarifelerinin üzerinde ücret
alınamayacağı ve bu ücret tarifesi üzerinden % 30’dan fazla indirim
uygulanamayacağı ilgili yönetmelikle düzenlenmiştir.
Bunun yanında Bakanlık, periyodik olarak yayımladığı Yolcu Taşımacılığı
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ ile yurtiçi yolcu
taşımacılığında uygulanacak olan taban ücret tarifesini belirlemektedir.
27.2.2009-27.8.2009 tarihleri için belirlenen taban ücret tarifesi aşağıdaki tabloda
gösterilmiştir: 140
Tablo 1:Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi
Yol Mesafesi (KM) Tarife (TL) Yol Mesafesi (KM) Tarife (TL)
101-115 10.00 701-800 39.00
116-130 10.50 801-900 42.00
131-150 11.00 901-1000 44.00
151-175 12.00 1001-1100 46.00
176-200 13.50 1101-1200 48.00
201-250 15.50 1201-1300 50.00
251-300 18.00 1301-1400 52.00
301-350 21.00 1401-1500 54.00
351-400 24.00 1501-1625 57.00
401-475 27.00 1626-1750 60.00
476-550 30.00 1751-1875 63.00
551-625 33.00 1876-2000 66.00
626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Kurulun söz konusu pazara ilişkin 14.8.2008 tarih ve 08-50/733-291 sayılı
kararında; Konya-Ankara arası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının bilet
fiyatları detaylı olarak incelenmiş ve fiyatların geniş bir fiyat aralığında
dalgalandığı, bu durumun teşebbüsler arasında “bir anlaşma olmadığını açıkça
gösterdiği” sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca aynı kararda, “karayolu ile şehirlerarası
yolcu taşımacılığı pazarının yapısı sebebiyle seyahat firmalarının birbirlerinin
uyguladıkları bilet fiyatlarından haberdar” oldukları ve aynı maliyet kalemlerine 150
(mazot vb) sahip olduklarından dolayı fiyatların birbirine yakın olmasının normal
karşılanması gerektiği hükme bağlanmıştır. Kararın devamında ise, “fiyat
anlaşmaları gerçekleştirmek yerine, otobüs hareket saatlerini yüksek doluluk
oranı sağlayacak şekilde düzenlemenin” teşebbüsler açısından daha kârlı
olacağı, yani fiyat kartelinin rasyonel olmadığı belirtilmiştir. Aynı şikâyetin
incelendiği 23.10.2008 tarih ve 08-60/981-382 sayılı kararda ise; yukarıda ele
alınan karara atıf yapılmış ve Konya Büyükşehir Belediyesi Şehirlerarası Otobüs
Terminali Müdürü’nün teşebbüsler arası bir anlaşma olmadığına yönelik
açıklamaları çerçevesinde önaraştırma yapılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. 160
09-34/785-190
5
Kurulun son kararının yakın zamanlı olması, dolayısıyla teşebbüslerin ancak bu
zaman diliminde 4054 sayılı Kanun’u ihlal niteliğinde bir eylemde
bulunabilecekleri göz önüne alınarak, Konya Metro, Kontur, Özkaymak ve Konset
teşebbüslerinden (yukarıda yer verilen 08-50/733-291 sayılı kararda da bu dosya
kapsamında şikâyet edilen dört teşebbüs ele alınmıştır, dolayısıyla şikâyet edilen
teşebbüslerde herhangi bir değişiklik de bulunmamaktadır) 2009 yılının ilk altı ayı
için örnek biletler alınmıştır. Söz konusu bilet fiyatları aşağıdaki tablolarda yer
almaktadır:
Tablo 2: Ankara-Konya Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL)
Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Konya Metro* (….) (….) (….)
Özkaymak (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kontur (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Konset (….) (….) (….) (….) (….) (….)
* (…………….TİCARİ SIR…………..). 170
Tablo 3: Konya-Ankara Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL)
Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Konya Metro (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özkaymak** (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kontur (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Konset (….) (….) (….) (….) (….) (….)
** (…………….TİCARİ SIR…………..).
Tablo 4: İstanbul-Konya Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL)
Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Konya Metro (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özkaymak (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kontur (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Konset (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tablo 5: Konya-İstanbul Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL)
Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Konya Metro (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özkaymak (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kontur (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Konset (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tablolar incelendiğinde tek bir fiyat uygulamasına rastlanmadığı görülmektedir.
Daha da önemlisi, 258 km olan Konya-Ankara güzergâhındaki taban ücretlerin,
Tablo-1’deki Ulaştırma Bakanlığı’nın yayımladığı Tebliğ’e göre yaklaşık 18 TL.
olduğu göz önüne alındığında, fiyatların taban fiyattan çok fazla sapma
göstermediği anlaşılmıştır. 180
Ayrıca yukarıda yer verildiği üzere, düzenli yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin
ücret tarifelerinin Ulaştırma Bakanlığından ‘Görülmüştür’ şerhinin alınması
zorunludur. Bu bağlamda dosya kapsamında da incelenen Konya-Ankara
güzergâhı ile ilgili 2.4.2008 tarih ve 08-27/312-101 sayılı Kurul kararında,
“Ulaştırma Bakanlığı’nın söz konusu düzenlemesinin bir amacının da fahiş fiyat
09-34/785-190
6
uygulamalarını engellemek olduğu, bu sebeple şikâyet edilen tarafların fahiş fiyat
uygulamalarının imkân dâhilinde bulunmadığı” hükme bağlanmıştır. Diğer bir
deyişle, mevcut mevzuat çerçevesinde, Konya-Ankara ve Konya-İstanbul
güzergâhında anlaşma ya da uyumlu eylem yoluyla tekelci fiyat uygulanması
mümkün görünmemektedir. 190
Bunlara ilaveten Ulaştırma Bakanlığı’nca onaylanan ücret tarifelerini gösteren
Tablo-6 incelendiğinde, söz konusu tarifelerin aynı olmadıkları da görülmektedir.
Örneğin Konya-İstanbul güzergâhı için, Özkaymak ve Konya Metro (…-…) TL.
arasında bir fiyatla bilet satabilecekken, Kontur ve Konset ise (…-…) TL. arası
satış yapabilecektir. Ücret tarifelerinin farklı olarak Bakanlığa sunulmuş olması da
kartel ihtimalini zayıflatmaktadır.
Tablo 6: Teşebbüslerin Bakanlığa onaylattıkları ücret tarifeleri (TL)
Güzergâh Konya Metro Kontur Özkaymak Konset
Konya – Ankara (….) (….) (….) (….)
Konya – İstanbul (….) (….) (….) (….)
Dolayısıyla, mevcut mevzuat, benzer maliyetlerin varlığı ve bilet fiyatlarının aynı
olmaması göz önüne alındığında, şikâyet kapsamında bir anlaşma veya uyumlu
eylemin olmadığı kanaatine varılmıştır. 200
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Konya Metro Seyahat
Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti., Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve
Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti., Özkaymak Turizm Ltd. Şti. ve Dinekli Turizm
Seyahat ve Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
şikayetlerin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy