Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-97 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-36/912-220
Karar Tarihi : 19.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: M. Oğuzcan BÜLBÜL, S. Yersu ŞAHİN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Lanxess AG
Temsilcileri Av. Gönenç GÜRKAYNAK, 20
Av. Murat Hakan ÖZGÖKÇEN, Av. Pınar KARA
Elig Ortak Avukat Bürosu, Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah.
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : Gwalior Chemical Industries Limited
K. K. Chambers, 4th Flor, Sir P.T. Road, Off D.N. Road, Fort,
Mumbai-400 001 HİNDİSTAN
Lanxess AG
(Dr. Hans Martin Feldkamp) Law&Inteectual Property Gebäude
K 10 D-51369 Leverkusen ALMANYA 30
E. DOSYA KONUSU: Gwalior Chemical Industries Limited’in tüm malvarlığı ve
ticari faaliyetleri üzerinde tam kontrolünün, Lanxess AG’nin tamamına sahip
olduğu iştiraki Lanxess India Pvt. Ltd. aracılığıyla devralınması işlemine izin
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.6.2009 tarih ve 4505 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 4.8.2009 tarih ve 5532 sayı tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili 40
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.8.2009 tarih ve 2009-
1-97/Öİ-09-MOB sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 17.8.2009 tarih,
REK.0.05.00.00-120/163 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-36 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu;
- işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(b) maddesi anlamında bir devralma işlemi
olduğu,
- “Benzil alkol” ilgili ürün pazarında pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle bu
devrin 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi olduğu, 50
09-36/912-220
2
- devralma sonrasında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim
durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmasının söz konusu
olmadığı, dolayısıyla devir işlemine izin verilmesi gerektiği
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Devralan: Lanxess AG (Lanxess)
60
Lanxess, özel kimyasallar pazarında dünya çapında faaliyet gösteren ve 23 ülkede
yaklaşık 14.800 kişi istihdam eden, hisseleri Frankfurt borsasında işlem gören Alman
menşeli bir holding şirketidir. Asıl işi, plastik, lastik, özel kimyasal ara madde geliştirme,
imalat ve satışı olan Lanxess, farmasötik ve etkin koruma ürünleri, fonksiyonel kimya,
temel kimya, lastik kimyası, iyonik değişim reçineleri için sentetik kauçuk, organik
olmayan pigment, mühendislik plastikleri, koruma malzemeleri, aktif bileşenler ve ara
madde sunmaktadır. Lanxess’in faaliyetleri; performans polimerleri, gelişmiş ara
maddeler ve performans kimyasalları olmak üzere üç ana organizasyonel bölüme
ayrılmaktadır.
70
Aralık 2007 itibarıyla Lanxess’te %5’in üzerinde oy hakkına sahip olan hissedarlara ve
sahip oldukları hisselerin oranına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 1: Lanxess’te %5’in Üzerinde Paya Sahip Olan Hissedarların Payları
Hissedar Hissedarlık Payı (%)
1 Dodge&Cox ….
2 Greenlight Group …
3 Third Avenue Management LLC …
Lanxess’in yönetim kurulu üyelerine dair bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 2: Lanxess Yönetim Kurulu Üyeleri
Üye Görevi
Dr. Axel C. Heitmann Başkan
Dr. Werner Breuers Üye
Dr. Rainier van Roessel Üye
Matthias Zachert Finans işlerinden sorumlu üye
Lanxess’in Türkiye’de yerleşik iştiraki bulunmamaktadır. Türkiye’deki müşterilerin çoğu, 80
Lanxess tarafından doğrudan ulaşılabilir nitelikte değildir. Lanxess’in Türkiye’de bir
distribütörü ve kendi üretimi için Lanxess’ten ürün tedarik eden bir müşterisi
bulunmaktadır.
Lanxess, 2008 yılında dünya genelinde yaklaşık (...) milyar TL ciro elde etmiştir. Bu
cironun yaklaşık (…) milyon TL’lik kısmı, Lanxess’in Türkiye’deki faaliyetlerinden elde
edilmiştir. Lanxess’in 2008 yılı Türkiye cirosunun iş birimleri bazında dağılımına
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
09-36/912-220
3
Tablo 3: Lanxess 2008 Yılı Türkiye Cirosunun İş Birimleri Bazında Dağılımı
İş birimi Ciro
(Milyon Euro)
Teknik kauçuk ürünleri …
Butyl kauçuk …
Kauçuk kimyasalları …
Yarı-kristalize ürünler …
İnorganik pigmentler …
Rhein Chemie Rheinau GmbH …
Poylbutadiene kauçuk …
Deri …
Fonksiyonel kimyasallar …
Basit kimyasallar …
Materyal koruma ürünleri …
Saltigo …
ION değiştirme reçineleri …
Toplam …
90
H.1.2. Devredilen: Gwalior Chemical Industries Limited (Gwalior)
Gwalior, hisseleri Bombay borsasında işlem gören, Hindistan menşeli bir özel
kimyasallar üreticisidir. Gwalior, özellikle kimyasal tarım maddeleri, farmasötikler ve
boyalar ile tat ve koku sanayisindeki müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamaktadır.
Gwalior’un ürün yelpazesinde benzaldeit, benzo triklorid, benzil asetat, benzil alkol,
benzil klorid, sodyum benzoat, sülfür diklorid, sülfürilklorid, tionil klorid, siyah karbon
temel dolgu, dibenzil eter, hidroklorik asit, sinemaldehit ve benzil benzoat gibi ürünler
bulunmaktadır.
100
Gwalior’un sermayesinin %(….)’i Kothari ve Shyamsukha ailelerine aittir. Kothari ve
Shyamsukha ailelerinin hissedarlık paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 4: Kothari ve Shyamsukha Ailelerinin Gwalior’da Sahip Olduğu Hissedarlık Payları
Hissedar Hissedarlık Payı (%)
1 Shri Harisingh Shyamsukha ……
2 Winro Commercial (India) Ltd. ……
3 Saraswati Commercial ……
4 Aroni Chemical Industries ……
5 Jacquart Chemical Ind. Ltd. ……
6 Four Dimensions Securities ……
7 Arti Shyamsukha ……
8 Harisingh Shyamsukha (Huf) ……
9 Arti Shyamsukha ……
10 Ashwin Kumar Kothari ……
11 Meena A. Kothari ……
12 Rohit A. Kothari ……
13 Ashwin Kumar Kothari ……
14 Ashwin Kumar Kothari ……
15 Ashwin Kumar Kothari (Huf) ……
16 Harisingh Shyamsukha ……
17 Ashwin Kumar Kothari (Huf) ……
18 Meena A. Kothari ……
19 Kurmaraj Investment ……
20 Rakhee Dyechem Pvt. Ltd. ……
21 Gaurav Shyamsukha ……
Toplam …..
09-36/912-220
4
Kothari ve Shyamsukha ailelerinin haricinde Gwalior sermayesinin %5’inden fazla
hisseye sahip olan hissedarlara ve sahip oldukları hisselerin oranına aşağıdaki tabloda
yer verilmektedir:
Tablo 5: Gwalior’da %5’in Üzerinde Paya Sahip Olan Hissedarların Payları 110
1 Reliance Capital Trustee Company Limited ….
2 Goldman Sachs Investments (Mauritius) Ltd. ….
3 Morgan Stanley Mauritius Company Ltd. ….
Toplam ….
Gwalior’un yönetim kurulu üyelerine dair bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 6: Gwalior Yönetim Kurulu Üyeleri
Üye Görevi
Ashwin Kumar Kothari Başkan ve Yönetici Müdür
Harisingh Shyamsukha Yönetici Müdür
K. N. Luhariwala Yönetici Müdür
Vallabh Prasad Biyani Yönetici Müdür
Rakesh Khanna Bağımsız Müdür
B. P. Kejariwal Bağımsız Müdür
Milan Mehta Bağımsız Müdür
K.P.S. Dagur Aday Müdür
Rohit Kothari Yönetici pozisyonunda olmayan müdür
Pratap R. Merchant Bağımsız Müdür
Gwalior, Türkiye’de yalnızca benzil alkol ve benzil klorid ürünlerinin satışı faaliyetini
yürütmektedir.
Gwalior’un Türkiye’de herhangi bir iştiraki ya da satış ofisi bulunmamakta; firma,
Türkiye’deki alıcılara, aracı bir firma vasıtasıyla satış yapmaktadır. Söz konusu aracı 120
firma, küçük hacimde mal tedarik eden Türk müşterilere yönelik olarak distribütör gibi
de hareket etmektedir.
Gwalior, 31.3.2009 tarihinde sona eren 2008-2009 mali yılında, dünya genelinde
toplamda yaklaşık (…) milyon TL ciro elde etmiştir. Bu cironun yaklaşık olarak (…)
milyon TL’lik kısmı ise Gwalior’un Türkiye’deki faaliyetlerinden elde edilmiştir.
Gwalior’un 2008 yılı Türkiye cirosunun, benzil alkol ve benzil klorid ürünleri arasındaki
dağılımına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
130
Tablo 7: Gwalior’un 2008 yılı Türkiye Cirosunun Ürünlere Göre Dağılımı
Ürün Satış Hacmi
(Metrik Ton)
Ciro
(TL)
Benzil Klorid … …….
Benzil Alkol … …….
Toplam … …….
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Özel kimyasallar üreticisi olan Gwalior, Türkiye’de yalnızca benzil alkol ve benzil klorid
ürünlerinin satışı faaliyetini yürütmektedir. Dolayısıyla, söz konusu devralma işleminde
ilgili ürün pazarları, “benzil alkol” ve “benzil klorid” pazarları olarak tanımlanmıştır.
09-36/912-220
5
H.2.1.1. Benzil Alkol 140
Benzil alkol, organik bir bileşimdir ve %80-90 oranında, mürekkep, boya, cila ve epoksi
reçine boyalarında genel çözücü (solvent) olarak kullanılmaktadır. Genel çözücü olarak
kullanımının dışında, sabun, parfüm ve koku sanayinde kullanılan bir takım eter
çeşitlerinin de ön ürününü teşkil eden benzil alkol, damar içi medikasyon
solüsyonlarına koruyucu olarak da eklenebilmektedir.
Benzil alkol üretimi iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, toluen, fotokimyasal
olarak klorlanarak benzil klorid oluşturulmakta; ikinci aşamada ise, benzil klorid,
hidroliz ile benzil alkole dönüştürülmektedir. 150
Benzil alkolün, diğer kimyasal bileşenlerle ürün ikamesi kimyasal olarak mümkün olsa
da, formülasyon imalatçıları olan benzil alkol kullanıcılarının, ikame kimyasalları
kullanabilmek için tüm formülasyonlarını değiştirmeleri gerekeceğinden, böyle bir
seçenek makul olmayacaktır.
H.2.1.2. Benzil Klorid
Toluenin fotokimyasal olarak klorlanmasıyla meydana gelen benzil klorid, benzil
alkolün üst pazar ürünüdür. Benzil klorid, benzil alkol ürünü imalatçıları başta olmak 160
üzere, alt pazar ürünlerinin imalatçıları tarafından sabit olarak kullanılan tipik bir ara
girdidir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Benzil alkol ve benzil klorid ürünlerinin tüm ülke genelinde pazarlandığı dikkate
alındığında, bildirim konusu devir işlemi açısından ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak
kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 170
H.3.1. İşlemin Niteliği
8.6.2009 tarihinde, Lanxess’in yüzde yüz iştiraki olan Lanxess India Pvt. Ltd. (Lanxess
Hindistan) ile Gwalior arasında İşletme Devir Sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmenin
“Satış ve Alış” başlıklı 2. maddesine göre Lanxess Hindistan, Gwalior’un tüm malvarlığı
ile borçlarının çoğunluğunu, verileri ve kayıtları ile Gwalior’un ticari itibarını
devralacaktır. Devralma işlemi, tüm çalışanların devrini ve sözleşmeler tahtındaki tüm
hak ve yükümlülükler ile tüm diğer gelirlerin devrini de içermektedir. Devir işlemi ile
Lanxess Hindistan, devredenin halefi olarak, Gwalior’un işini sevk ve idare etmek
konusunda tüm hak, güç ve yetkiye sahip olacaktır. “Gwalior” tüzel kişisi ise devreden
tarafta kalacak ve Gwalior, borsada kayıtlı bir şirket olarak varlığını sürdürecektir. 180
Devralma işlemi, Lanxess’in Brezilya, Rusya, Çin ve Hindistan’daki uzun dönem
stratejisinin bir parçası olarak nitelendirilmektedir. Gwalior’un organik kimyasallar
alanında benzil ürünlerine ilişkin yürüttüğü ve devralma işleminin konusunu oluşturan
faaliyetler, Lanxess’in temel kimyasallar iş biriminin portföyünü tamamlayıcı niteliktedir.
Gwalior’un Antwerp-Belçika ve Teksas-ABD’de halihazırda faaliyette bulunmayan satış
iştirakleri devralma işlemi kapsamında yer almayacak; ancak bu bölgelerde bir kısmı
bu bağlı şirketlerce yürütülmekte olan iş, devralma kapsamına dahil edilecektir.
Gwalior finansal şirketi GCI Finance Ltd. ise, Lanxess’e devredilmeyerek Gwalior’da
09-36/912-220
6
kalacaktır. Özetle, devralma işlemi çerçevesinde etkilenebilecek pazarlara yönelik
hiçbir faaliyetin Gwalior’da kalmayacağı söylenebilir. 190
İşlemin kapanışının, rekabet kurumlarından alınacak iznin de ön koşullar arasında
sunulduğu, sözleşmenin “Ön Şartlar” başlıklı 9. maddesindeki şartların yerine getirildiği
tarihten hemen sonra gelen ayın birinci günü veya tarafların birlikte kararlaştıracakları
daha erken veya daha geç bir tarihte gerçekleşmesi planlanmaktadır.
Yukarıdaki bilgilerden, taraflar arasında imzalanan İşletme Devir Sözleşmesi ile
Lanxess’in yüzde yüz iştiraki olan Lanxess Hindistan’ın, Gwalior’un tüm malvarlığını,
borçlarının çoğunluğunu, verilerini ve kayıtlarını, ticari itibarını, çalışanlarını,
sözleşmeler tahtındaki tüm hak ve yükümlülüklerini, diğer gelirlerinin tümünü
devralacağı ve Gwalior’un işini sevk ve idare etmek konusunda tam kontrole sahip
olacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Gwalior, devralma işlemi sonrasında Lanxess’in 200
kontrolüne geçecektir. Bu nedenle söz konusu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b)
maddesi anlamında bir devralma işlemidir.
H.3.2. Eşikler Yönünden Değerlendirme
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde, “birleşme veya
devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları 210
zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
Devralma işleminin tarafları olan Gwalior ve Lanxess’in Türkiye’deki faaliyetleri
yalnızca “benzil alkol” ve “benzil klorid” olarak belirlenen ilgili ürün pazarlarında
örtüşmektedir. Anılan Tebliğ’de öngörülen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılıp
aşılmadığı incelendiğinde; ilgili ürün pazarlarında ciro eşiğinin aşılmadığı, ancak benzil
alkol ilgili ürün pazarında tarafların 2008 yılı toplam pazar paylarının %(….) olduğu,
pazar payı eşiği aşıldığı için söz konusu devralma işleminin izne tabi olduğu
görülmektedir.
220
H.3.3. Hakim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunu
doğuracak şekilde hakim durum yaratan ya da var olan bir hakim durumu güçlendiren
yoğunlaşmalar yasaklanmaktadır. Hakim durum kavramı ise, Kanun’un 3. maddesinde,
“Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden
bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde ya da ikincil mevzuatta hakim durumun 230
tespitine yönelik mutlak ölçütler bulunmamakla birlikte, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 6.
maddesinde, birleşme ve devralmaların değerlendirilmesinde özellikle dikkate alınacak
hususlara yer verilmektedir. Anılan maddede,
“Bu değerlendirmede özellikle:
a) İlgili piyasanın yapısı ve ülke içinde veya dışında yerleşmiş olan teşebbüslerin fiili ve
potansiyel rekabeti bakımından ülkedeki etkin rekabetin korunması ve geliştirilmesi
ihtiyacı;
09-36/912-220
7
b) İlgili teşebbüslerin, pazardaki durumu, ekonomik ve mali güçleri, sağlayıcı ve
kullanıcı bulabilme alternatifleri, arz kaynaklarına ulaşabilme veya pazarlara giriş
olanakları; pazara girişte herhangi bir yasal veya diğer giriş engelleri, ilgili mal ve 240
hizmetlere olan arz-talep eğilimleri, aracı ve son tüketicilerin menfaatleri, rekabet
engeli şeklinde olmayan ve tüketiciye avantajlar sağlayan teknik ve ekonomik süreçteki
gelişmeler ve diğer hususlar göz önünde tutulur.”
denilmek suretiyle, birleşme ve devralmalar yönünden hakim durum analizlerinde
özellikle incelenmesi gereken noktalar ifade edilmektedir. Madde hükmünün ışığında,
başvuru konusu devralma işleminin taraflarına ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer
verilmektedir:
H.3.3.1. Pazar Payları ve Yoğunlaşma Oranları 250
Hakim durum değerlendirmesinde akla gelen ilk unsur, teşebbüslerin sahip olduğu
pazar paylarıdır. Türkiye’de yerel bir benzil alkol imalatçısı bulunmamakta ve benzil
alkol talebinin tamamı ithalatla karşılanmaktadır. Lanxess, Gwalior ve Türkiye’ye benzil
alkol satışı yapan diğer firmaların 2005-2008 yılları arası dönemdeki satış miktarı, ciro
ve pazar payı bilgilerine aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 8: 2005 Yılı Türkiye Benzil Alkol İthalat İstatistikleri
Tedarikçi Miktar
(Metrik Ton)
Ciro
(1000 Euro)
Miktar Bazında
Pazar Payı (%)
Ciro Bazında
Pazar Payı (%)
Lanxess … … … …
DSM … … … …
Tessenderlo … … … …
Gwalior … … … …
Hindistan menşeli olmayan
diğer teşebbüsler
… … … …
Toplam … … … …
Tablo 9: 2006 Yılı Türkiye Benzil Alkol İthalat İstatistikleri 260
Tedarikçi Miktar
(Metrik Ton)
Ciro
(1000 Euro)
Miktar Bazında
Pazar Payı (%)
Ciro Bazında Pazar
Payı (%)
Lanxess …. …. …. ….
DSM …. …. …. ….
Tessenderlo1 …. …. …. ….
Gwalior …. …. …. ….
Hindistan menşeli olmayan
diğer teşebbüsler
…. …. …. ….
Toplam …. …. …. ….
Tablo 10: 2007 Yılı Türkiye Benzil Alkol İthalat İstatistikleri
Tedarikçi Miktar
(Metrik Ton)
Ciro
(1000 Euro)
Miktar Bazında
Pazar Payı (%)
Ciro Bazında Pazar
Payı (%)
Lanxess … … … …
DSM … … … …
Tessenderlo … … … …
Gwalior … … … …
Hindistan menşeli olmayan
diğer teşebbüsler
… … … …
Toplam … … … …
1 Tessenderlo’nun 2006 yılında Türkiye’de benzil alkol satış miktarı, ciro ve pazar payına ilişkin bilgi mevcut değildir.
09-36/912-220
8
Tablo 11: 2008 Yılı Türkiye Benzil Alkol İthalat İstatistikleri
Tedarikçi Miktar
(Metrik Ton)
Ciro
(1000 Euro)
Miktar Bazında
Pazar Payı (%)
Ciro Bazında
Pazar Payı (%)
Lanxess … … … …
DSM … … … …
Tessenderlo … … … …
Gwalior … … … …
Hindistan menşeli olmayan
diğer teşebbüsler
… … … …
Toplam … … … …
2008 yılında Türkiye’de benzil alkol satışı yapan teşebbüslerin, devralma işlemi
öncesindeki ve piyasaya giren yeni bir teşebbüs olmadığı varsayımı altında devralma
işlemi sonrasındaki pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: 270
Tablo 12: Türkiye Benzil Alkol Pazarında Devir İşlemi Öncesi ve Sonrası Pazar Payları
Teşebbüs Devralma Öncesi
Pazar Payı (%)
Devralma Sonrası
Pazar Payı (%)
Lanxess …. ….
DSM …. ….
Tessenderlo …. ….
Gwalior …. ….
Hindistan menşeli olmayan
diğer teşebbüsler
…. ….
Toplam …. ….
Türkiye benzil klorid pazarına ilişkin resmi rakamlar bulunmamakla birlikte taraflar,
2008 yılında Türkiye’de 1000 tonu aşan miktarda benzil klorid satıldığını ve pazarın
ciro bazında yaklaşık olarak 2,09 milyon TL büyüklükte olduğunu tahmin etmektedirler.
Gwalior ve Lanxess’in 2008 yılında Türkiye’de benzil klorid satış miktarı, ciro ve pazar
payı bilgilerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 13: Gwalior ve Lanxess’in 2008 yılı Türkiye benzil klorid satış miktarları, ciro ve pazar
payları
Teşebbüs Satış Miktarı
(Ton)
Ciro
(1000 TL)
Miktar Bazında
Pazar Payı (%)
Ciro Bazında
Pazar Payı (%)
Gwalior … … … …
Lanxess … … … …
Toplam … … … …
280
Devralma işleminin taraflarının 2008 yılında Türkiye’de benzil alkol ve benzil klorid ilgili
ürün pazarlarında sahip oldukları ciro ve pazar paylarına ilişkin bilgiler aşağıdaki
tabloda yer almaktadır:
Tablo 14: Gwalior ve Lanxess’in 2008 yılı Türkiye benzil alkol ve benzil klorid pazarında ciro ve
pazar payları
Teşebbüs Benzil Alkol
Ciro
(1000 TL)
Benzil Alkol
Pazar Payı
(%)
Benzil Klorid
Ciro
(1000 TL)
Benzil Klorid
Pazar Payı
(%)
Gwalior … … … …
Lanxess … … … …
Toplam … … … …
Tablodan görüldüğü üzere, tarafların 2008 yılında Türkiye’de benzil alkol ve benzil
klorid ilgili ürün pazarlarında sahip oldukları pazar payları toplamı sırasıyla %(….) ve
%(…..)’dır. Tarafların benzil alkol pazarındaki toplam pazar paylarının, hakim durum
için önemli bir gösterge sayılan %50 pazar payı sınırını aştığı görülmektedir. 290
09-36/912-220
9
Birleşme ve devralma işlemlerinin yoğunlaşma doğurucu olup olmadığının tespitinde,
pazarda yer alan tüm firmaların pazar payları karelerinin toplanması suretiyle
hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi’nden (HHI) yararlanılabilmektedir. Benzil
alkol pazarı bakımından, HHI kullanılarak yapılan yoğunlaşma analizine aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir:
Tablo 15: Devir İşlemi Öncesi ve Sonrasında Benzil Alkol Pazarındaki Yoğunlaşma Miktarı2
Devralma Öncesi HHI Devralma Sonrası
HHI
HHI Değişim Miktarı
()
2.729,27 3.707,39 978,12
ABD’nin 1992 tarihli “Yatay Birleşme Rehberi”ne göre HHI > 1800 ve > 50 olduğu
takdirde; AB’nin 2004 tarihli “Yatay Birleşmelerin Değerlendirilmesine İlişkin 300
Rehber”ine göre ise HHI > 2000 ve > 150 olduğu takdirde birleşme ve devralma
işlemi, rekabetçi endişe doğurucu olarak değerlendirilmektedir. Tabloya bakıldığında,
HHI ve delta değerlerinin, hem ABD hem de AB kriterlerine göre oldukça yüksek
olduğu göze çarpmaktadır.
Ancak, yüksek pazar payları ve yoğunlaşma oranları her zaman tek başına hakim
duruma işaret etmemekte; pazarın gösterdiği özelliklerin tümünün bir arada
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Pazar gücünün değerlendirilmesinde, teşebbüslerin sahip olduğu pazar paylarının 310
istikrarlı olup olmadığı bilgisi de önem taşımaktadır. Nitekim, Rekabet Kurulu'nun 00-
33/356-200 sayı ve 05.09.2000 tarihli kararında, pazar payı büyüklüğünün hakim
durum analizi açısından tek başına yeterli olmadığı, ekonomik gücün sürekliliğinin de
dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir. Pazar paylarının istikrarlı olup olmadığını
değerlendirmek üzere, Gwalior ve Lanxess’in 2005-2008 yılları arası dönemde benzil
alkol pazarındaki pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 16: Gwalior ve Lanxess’in 2005-2008 yılları arasında Türkiye benzil alkol pazar payları
Tablodan görüleceği üzere, benzil alkol ilgili ürün pazarında tarafların pazar payları 320
toplamı, ele alınan dönem boyunca %40’ın üzerindedir. Ancak bu dört yıl içinde,
Gwalior’un pazar payı %(…)’ten %(…)’a yükselmiş; Lanxess’in pazar payı ise
%(….)’den %(….)’e düşmüştür. Dolayısıyla, benzil alkol pazarında teşebbüslerin
yüksek pazar payları süreklilik arz etmemekte ve aşağıda daha ayrıntılı olarak yer
verileceği üzere, ürünün özellikleri ve talep yapısından kaynaklanan nedenlerle zaman
içinde değişkenlik gösterebilmektedir.
H.3.3.2. Arz Yapısı
Birleşme ve devralmalar bağlamında hakim durum değerlendirmesi yapılırken, pazar
payının yanı sıra göz önünde bulundurulması gereken unsurlardan biri de arz 330
yapısıdır. Benzil alkol üreticilerinin tümünün atıl kapasitesi bulunmaktadır. Lanxess ve
Gwalior’un kapasiteleri toplamı (…..) ton; ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren diğer
2 Benzil alkol pazarında faaliyet gösteren firmaların pazar paylarının kareleri toplamı alınırken, “Hindistan menşeli
olmayan diğer teşebbüsler” tek bir firma gibi ele alınmış, dolayısıyla devralma işlemi öncesi ve sonrasındaki HHI
değerleri, gerçekte olduğundan bir miktar daha yüksek hesaplanmıştır.
Ciro Bazında Benzil Alkol Pazar Payı
Teşebbüs 2005 2006 2007 2008
Gwalior … … … …
Lanxess … … … …
Toplam … … … …
09-36/912-220
10
teşebbüslerin kapasiteleri toplamı ise (…..) tondur. Dolayısıyla, rakiplerin, devralma
işleminin gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak yapı ile rekabet etmek için yeterli
kapasiteye sahip olduğu söylenebilecektir.
H.3.3.3. Talep Yapısı
Benzil alkol homojen bir ürün niteliği taşıdığından, Türkiye benzil alkol pazarındaki
rekabet, kalite temelinde değil, fiyat temelinde yaşanmaktadır. Müşteriler, benzil alkol
satın alacakları tedarikçinin seçiminde, düşük fiyat kriterini ön planda tutmaktadır. 340
Gwalior ve Lanxess’in, 2005-2008 yılları arasında benzil alkol pazar paylarında
yaşanan artış-azalışların da talebin bu özelliğinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Raportörlerce tarafların Türkiye’deki müşterileri ile yapılan görüşmelerde, müşterilerin
büyük kısmı, devralma işleminin gerçekleşmesi halinde üründe fiyat artışı olduğu
takdirde alternatif bulmakta zorlanmayacaklarını, gerekirse ürünü kendi imkanlarıyla
ithal etme yoluna gidebileceklerini belirtmişlerdir. Dolayısıyla, Lanxess’in Gwalior’u
devralması işlemi sonucunda ortaya çıkacak teşebbüsün, benzil alkol ürününde fiyat
artırımına gitmesi durumunda, ürüne ilişkin diğer özelliklerden ziyade ürünün fiyatına
duyarlılık gösteren alıcıların, başka tedarikçilere yöneleceği söylenebilecektir.
350
H.3.3.4. Potansiyel Rekabet
Pazara giriş engelleri ve potansiyel rekabet, hakim durumun tespitinde dikkate
alınması gereken önemli bir unsurdur. Pazar payları ve yoğunlaşma oranları açısından
incelendiğinde pazar, sıkı oligopolistik bir yapı sergilese de, pazara giriş ve pazardan
çıkış engellerinin olmaması, faaliyet gösteren teşebbüslerin pazardaki davranışlarını
etkileyebilmektedir.
Benzil alkol ilgili ürün pazarına girişte, ilk yatırım maliyeti haricinde herhangi bir giriş
engeli bulunmadığı ve ürün tüm dünyada birçok kimyasal üreticisi tarafından kolaylıkla
üretilebildiği için, çok sayıda firmanın Türkiye pazarına girmesi mümkündür. Taraflar,
Türkiye benzil alkol pazarında son beş yılda faaliyet göstermeye başladığını tahmin 360
ettikleri dört adet benzil alkol üreticisi bulunduğunu ifade etmektedirler. Bildirim formu
ve eklerinden, tarafların, yakın zamanda pazara girmesi olası altı adet benzil alkol
üreticisinden haberdar oldukları anlaşılmaktadır.
“Talep Yapısı” başlığı altında yer verildiği üzere, yapılan görüşmelerde tarafların
Türkiye’deki müşterilerinin büyük kısmı, fiyat artışı olması halinde ürünü yurtdışından
kendi imkanlarıyla ithal edebileceklerini belirtmişlerdir. Devralma işlemi sonrasında
teşebbüsün fiyat artırımına gitmesi halinde; fiyata duyarlı olan benzil alkol alıcıları,
ürünü, Türkiye’ye halihazırda ihracat yapmakta olan tedarikçilerin yanı sıra, ihracat
yapabilecek durumdaki diğer tedarikçilerden de temin edebileceklerinden, devralma
işlemi sonrasında ortaya çıkacak teşebbüsün pazar payında, mevcut ve potansiyel 370
rakiplerinin lehine bir azalma olacağı öngörülmektedir. Dolayısıyla da, benzil alkol
pazarında potansiyel rekabetin yeterli rekabetçi baskıyı oluşturabileceği ve pazardaki
yoğunlaşmanın azalacağı anlaşılmaktadır.
H.3.4. Genel Değerlendirme
Başvuru konusu devralma işleminin gerçekleşmesi halinde, Lanxess’in Türkiye benzil
alkol pazarında sahip olacağı pazar payı ve pazardaki yoğunlaşma oranı oldukça
yüksek olmakla birlikte, hakim durumun tespiti bakımından yeterli görülmemiş ve
pazarın özelliklerinin tümünün bir arada değerlendirilmesi yoluna gidilmiştir. Bu 380
doğrultuda, Türkiye benzil alkol pazarı, teşebbüslerin pazar paylarının sürekliliği, arz ve
09-36/912-220
11
talebin yapısı ile potansiyel rekabet gibi unsurlar yönünden analiz edildiğinde; yüksek
pazar paylarının, talep yapısı nedeniyle geçici olabileceği, pazara girişin önünde
herhangi bir engel bulunmadığından, potansiyel rakiplerin pazarda rekabetçi baskı
yaratabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan tüm bu değerlendirmeler ışığında, söz
konusu devir işlemi sonucunda, belirtilen ilgili ürün pazarlarında hakim durumun
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
olumsuz yönde etkilenmesine neden olunmayacağı kanaatine varılmıştır.
Rekabet Etmeme Yükümlülüğü 390
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin “Rekabet Etmeme” başlığını taşıyan 17.
maddesi ile devreden tarafa, Avrupa Birliği’nde ve Avrupa Ekonomik Alanı’nı oluşturan
ülkelerde kapanış tarihinden itibaren üç yıllık süre boyunca; diğer ülkelerde ise kapanış
tarihinden itibaren beş yıllık süre boyunca ilgili ürün pazarlarında rekabet etmeme,
müşterileri ve çalışanları ayartmama yükümlülükleri getirilmektedir. İşlemin
gerçekleşmesi ile Lanxess’in, Gwalior’un fikri mülkiyet haklarını ve know-how’ını da
devralacağı düşünüldüğünde, ilgili hükümlerin devir işlemiyle doğrudan ilgili, işlemin
yürütülebilmesi için gerekli, süre ve kapsam yönünden makul olduğu anlaşmış,
dolayısıyla bu maddeyle getirilen düzenleme izin kapsamında değerlendirilmiştir.
400
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy