Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-147 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-36/916-223
Karar Tarihi : 19.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Nilgün KOCADAĞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Arbel Bakliyat Hububat San. ve Tic. A.Ş.,
Durum Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve 20
Turkpulse Dış Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Yılmaz ÇİZGİCİ
Barbaros Bulvarı Hoşsohbet Sok. Yuvam Apt. No:1 K:4 D:15
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : Alliance Grain Traders Inc.
c/o Fasken Martineau DuMoulin LLP
Mr. Bozidar Crnatovic 66 Wellington St. W Suite 4200
Toronto Dominion Bank Tower Box:20
Toronto Dominion Centre Toronto ON M5K 1N6 30
Hüseyin ARSLAN
Yeni Mahalle Cumhuriyet Bulvarı No: 73/4 33281
Kazanlı/Mersin
Hasan ARSLAN
Mahmut ARSLAN
Ali ARSLAN 40
Emine ARSLAN
Tülin ARSLAN
Sevil ARSLAN
Seyyare KÜLAHÇIOĞLU
09-36/916-223
2
E. DOSYA KONUSU: Arbel Bakliyat Hububat San. ve Tic. A.Ş, Durum Gıda 50
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Turkpulse Dış Ticaret A.Ş. unvanlı şirketlerin
hisselerinin Alliance Grain Traders Inc. tarafından devralınması işlemlerine izin
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.7.2009 tarih ve 5175 sayı ile giren ve
en son 10.8.2009 tarih ve 5632 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 12.8.2009 tarih ve 2009-3-
147 /Öİ-09-YY sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 17.8.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-60
120/227 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Arbel Bakliyat Hububat San ve Tic.
A.Ş., Durum Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Turkpulse Dış Ticaret A.Ş.’nin Alliance
Grain Traders Inc.’a devredilmesini içeren her üç işlemin de 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi devir
işlemleri olduğu, bununla birlikte bu devralma işlemleri ile 4054 sayılı Kanun'un 7.
maddesi çerçevesinde yeni bir hakim durumun yaratılmasının veya mevcut bir hakim
durumun güçlendirilerek, rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu 70
olmaması nedeniyle söz konusu işlemlere izin verilebileceği sonuç ve kanaatine
ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Arbel Bakliyat Hububat San. ve Tic. A.Ş. (Arbel)
80
1980 yılında Mersin’de kurulan Arbel, bakliyat ve hububat ürünleri işlenmesi, alımı,
satımı ve ithali, ihracatı alanlarında faaliyet göstermektedir. Arbel Mersin’de kurulu
günlük (……) ton işleme kapasitesine sahip tesisleri ile Türkiye’nin önde gelen
bakliyat ihracat firmalarından birisi olarak Amerika, Avrupa, Asya ve Afrika’da
bulunan müşteri ağına ihracat yapmakta ve hizmet sunmaktadır. Arbel tesislerinde
kırmızı ve yeşil mercimek, nohut, fasulye, bulgur, irmik, makarna, durum buğdayı
üretimi ile bakliyat temizleme kabuktan ayırma, eleme, kırma, elektronik renk ayrımı
ve boylama işlemleri yapılmaktadır.
Hissedarlık yapısı Tablo-1’de sunulan Arbel’in, yönetim kurulu üyeleri; Mahmut 90
Arslan, Hüseyin Arslan ve Ali Arslan’dan oluşmakta olup, 2008 yılı cirosu
(…………….) TL’dir.
Tablo-1: Arbel’in Hissedarlık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Hüseyin Arslan 49,9
Mahmut Arslan 49,7
Ali Arslan 0,1
Tülin Arslan 0,1
Emine Arslan 0,1
09-36/916-223
3
Sevil Arslan 0,1
Toplam 100,0
H.1.2. Durum Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Durum)
2002 yılında Mersin’de kurulan şirketin, başlıca faaliyet alanı makarna ve irmik
üretimi ve ticaretidir. Şirketin makarna ürünleri “Arbella” markasıyla pazara
sunulmaktadır. Durum yıllık (………) ton makarna üretim kapasitesine sahiptir. 100
Hissedarlık yapısı Tablo-2’de sunulan Durum’un yönetim kurulu üyeleri; Mahmut
Arslan, Hüseyin Arslan ve Hasan Arslan’dan oluşmakta olup, 2008 yılı cirosu
(……….) TL’dir.
Tablo-2: Durum’un Hissedarlık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı ( %)
Arbel 30
Mahmut Arslan 27
Hüseyin Arslan 22
Hasan Arslan 20
Seyyare Külahçıoğlu 1
Toplam 100
H.1.3. Turkpulse Dış Ticaret A.Ş. (Tukpulse)
Turkpulse 1999 yılında Mersin’de kurulmuştur. Şirketin başlıca faaliyet alanı hububat 110
ve bakliyat ithalatı, ihracatı, alımı, satımı ve işlenmesidir. Şirket (………) ton/yıl
buğday işleme kapasitesine sahip bulunmakla birlikte, Arbel Grubu’nun ihracat şirketi
olarak faaliyet göstermektedir.
Hissedarlık yapısı Tablo-3’te sunulan şirketin yönetim kurulu üyeleri; Mahmut Arslan,
Hasan Arslan ve Ali Arslan’dan oluşmakta olup, 2008 yılı cirosu (………)’dir.
Tablo-3:Turkpulse’ın Hissedarlık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Hasan Arslan 62
Mahmut Arslan 32
Ali Arslan 2
Tülin Arslan 2
Sevil Arslan 2
Toplam 100
H.1.4. Alliance Grain Traders Inc. (AGT) 120
Kanada menşeli bir şirket olan AGT’nin faaliyet konusu bakliyat işleme ve ticaretidir.
Kanada, Amerika ve Avustralya’da bakliyat işleme tesisleri bulunan AGT’nin işlediği
ve ticaretini yaptığı ürünler mercimek, nohut, bezelye, fasulye ve kuşyemidir. AGT’nin
tüm hisseleri, Toronto borsasında işlem gören bir gelir fonu şirketi olan Alliance Grain
Traders Income Fund (Fon)’a aittir. AGT ve Fon (bundan sonra AGT ile AGT’nin
ekonomik bütünlük içinde olduğu grup topluca “alıcı” olarak nitelendirilecektir.)
ağırlıklı olarak Güney Amerika, Ortadoğu ve Güney Asya pazarları olmak üzere 85
ülkede 508 faal müşteriye satış yapmaktadır.
130
09-36/916-223
4
Fon ve AGT’nin yönetim kurulu üyeleri aynı olup, Murat Al-Katib (Bşk.), Hüseyin
Arslan, Howard N. Rosen, Jeffrey W. Renwıck, Denis C. Arsenault’dan oluşmaktadır.
Alıcının 2008 yılı Türkiye cirosu yaklaşık (…………) TL olup, bu cironun tamamı
Türkiye’ye yaptığı mercimek satışlarından kaynaklanmıştır.
H.1.5. Hüseyin ARSLAN, Hasan ARSLAN, Mahmut ARSLAN, Ali ARSLAN,
Emine ARSLAN, Tülin ARSLAN, Sevil ARSLAN, Seyyare KÜLAHÇIOĞLU
Devre konu şirketlerden Arbel’deki hisselerini alıcıya devreden gerçek kişiler Hüseyin
Arslan, Mahmut Arslan, Ali Arslan, Emine Arslan, Tülin Arslan ve Sevil Arslan; 140
Durum’daki hisselerini devreden gerçek kişiler Hüseyin Arslan, Hasan Arslan,
Mahmut Arslan ve Seyyare Külahçıoğlu; Turkpulse’daki hisselerini devreden gerçek
kişiler ise Hasan Arslan, Mahmut Arslan, Ali Arslan, Tülin Arslan ve Sevil Arslan’dır.
Türkiye’de devre konu faaliyetlerinin yanı sıra Hüseyin Arslan ve Mahmut Arslan’ın
European Tobacco Sigara ve Tütüncülük San. Tic. A.Ş.’de ortaklığı bulunmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler
150
H.2.1.1. Hububat Sektörü
Hububat, buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf ve çeltik gibi ürünleri içermektedir.
Ülkemiz hububat üretim potansiyeli yüksek olan ülkeler arasında yer almakta olup,
hububat üretimi tarımsal üretimimizde büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde üretilen
bitkisel ürünler içerisinde en fazla ekili alana sahip olan ürün grubu hububattır.
Tarımsal üretime elverişli alanların yarısına yakın kısmında hububat tarımı
yapılmaktadır.
2007 yılı itibarıyla ülkemizde hububat üretimine tahsis edilen alanlar 12,5 milyon 160
hektar civarında olup, hububat ekiliş alanlarının %65,3’ünde buğday, %27,6’sında
arpa, %4,2’sinde de mısır tarımı yapılmaktadır. Diğer hububat ürünlerine tahsis
edilen arazi miktarının ise toplamda %2,9’luk payı bulunmaktadır. Bu verilerden de
anlaşılacağı üzere hububat grubu ürünlerin üretiminde en önemli yeri buğday
almakta, buğdayı sırasıyla arpa, mısır ve çeltik takip etmektedir.
Son yıllarda ülkemiz hububat sektöründe en önemli üretim artışları mısır ve pirinçte
gerçekleşmiştir. Üretimi artırıcı tedbirler sayesinde mısır üretimimiz 2008 yılında
yaklaşık 4,3 milyon ton ve pirinç üretimimiz ise 753 bin ton ile maksimum düzeylerde
gerçekleşmiştir. Tablo 4’te Türkiye’de yıllara göre hububat üretim miktarları 170
sunulmuştur.
Tablo-4: Türkiye Hububat Üretimi (1000 Ton)
Yıllar Toplam Buğday Arpa Çavdar Yulaf Mısır Pirinç Diğer
2003 30.658 19.000 8.100 240 270 2.800 223 25
2004 34.046 21.000 9.000 270 275 3.000 294 181
2005 36.472 21.500 9.500 270 270 4.200 360 132
2006 34.643 20.010 9.551 271 209 3.811 418 95
2007 29.257 17.234 7.307 241 289 3.535 389 103
2008 29.287 17.782 5.923 246 196 4.274 753 111
Kaynak:TUİK ve Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı
09-36/916-223
5
Hububat ürünleri botanik açıdan akraba olsalar da üretim koşulları ve tüketim alanları
bakımından farklılaşmaktadırlar. Buğday, ekmek, makarna, bulgur, irmik, nişasta ve
bisküvi olarak işlenmektedir. Türkiye’nin en önemli yem bitkisi olan arpanın küçük bir
miktarı (200 bin ton) biracılıkta kullanılmaktadır. Mısır çok yönlü kullanımı ile
endüstriyel olarak da tasnif edilebilir bir üründür. Tatlandırıcı (nişasta) olarak 180
kullanımının yanı sıra, yağ bitkisi ve özellikle kanatlı hayvanlar için yem bitkisi olarak
kullanımı yaygındır. İleride bio-yakıt ürünü olarak da kullanımının artacağı tahmin
edilmektedir. Pirinçse, buğday ve arpa gibi kurak iklim bitkilerinin aksine bizzat suyun
içinde yetiştirilmektedir.
Türkiye’de hububat alanında faaliyet gösteren başlıca şirketlere Arbel, Akel Gıda,
Torunlar Gıda, Memişoğlu Tarım, Göze Tarım örnek olarak sayılabilecektir. 2008 yılı
itibarıyla Türkiye hububat pazarı büyüklüğü1 yaklaşık 34,6 milyon tondur.
Ülkemizde hububat pazarlama kanalları TMO, borsalar, özel alıcı veya tüccarlar 190
olarak sıralanabilir. Türkiye’de hububat ve çeltik pazarlama kanalları Tablo 5’de
sunulmaktadır.
Tablo-5: Hububat Pazarlama Kanalları
200
210
Kaynak: DPT Tarım Raporu, TZOB Buğday Raporu
H.2.1.2. Bakliyat Sektörü
Bakliyat ürünlerinin arasında fasulye, nohut, mercimek, bezelye, bakla gibi ürünler 220
yer almaktadır. Ülkemizde özellikle 1980’li yıllardan itibaren yemeklik tane baklagiller
üretimine büyük önem verilmeye başlanmış ve ülke genelinde uygulanan üretimi
1 Yerli üretim +ithalat-ihracat şeklinde TUİK ve İgeme verilerine göre hesaplanmıştır.
ÜRETİCİ
TMO BORSA TÜCCAR
YEM
FABRİKALAR
I
GIDA SANAYİ
İTHALAT İHRACAT
STOK
09-36/916-223
6
artırıcı çeşitli projeler sayesinde bakliyat üretimi önemli ölçüde artış göstermiştir.
Toplam bakliyat üretimindeki artış esas itibarıyla mercimek ve nohut üretimindeki
artıştan kaynaklanmıştır. Bu artışlar nedeniyle Türkiye dünya mercimek ve nohut
üretiminde en büyük üretici ülkelerden birisi olmuştur.
2007 yılı verilerine göre ülkemizde toplam işlenen tarım alanları 24,9 milyon hektar
olup, bunun 17,1 milyon hektarlık kısmında tarla ürünleri yetiştirilmektedir. Tarla
ürünleri ekilen alanların üçte ikilik kısmı tahıllara tahsis edilmiş olup, ekiliş alanı 230
bakımında baklagiller tahıllardan sonra en önemli yeri tutmaktadır. Tarla ürünleri
ekilen alanın yaklaşık %6,8’inde (1,2 milyon hektar) yemeklik baklagiller
yetiştirilmektedir.
Üretim miktarı açısından da ülkemizde üretilen bakliyat içerisinde nohut ve mercimek
en önemli yeri tutmaktadır. 2008 yılı itibarıyla ülkemiz toplam yemeklik baklagiller
üretimi 1 milyon 221 bin ton olup bunun içerisinde nohutun payı %41,4, mercimeğin
payı %43,8, fasulyenin payı %12,6 baklanın payı %1,7, bezelye ve börülcenin payı
ise toplam %0,5’dir. 2008 yılında ise Güneydoğu Anadolu Bölgemizde hüküm süren
kuraklık nedeniyle kırmızı mercimek üretimimiz önemli ölçüde azalma göstermiş ve 240
508 bin tondan 106 bin tona gerilemiştir. Kırmızı mercimek üretimimizin azalması
toplam bakliyat üretimimizin yaklaşık 855 bin tona gerilemesinde önemli rol
oynamıştır. Bakliyat ürünleri içerisinde bezelye ve börülce üretimde olduğu gibi
ihracatımızda da önemli bir yer tutmamaktadır. Aşağıdaki tablolarda yıllara göre
Türkiye bakliyat üretimi ve mercimek ithalat miktarları sunulmuştur.
Tablo-6: Türkiye Bakliyat Üretimi (Miktar: 1000 ton)
Yıllar Mercimek Nohut Kuru Fasulye Bakla Bezelye Börülce
2003 540 600 250 33 3,5 2,4
2004 540 620 250 30 3,5 2,3
2005 570 600 210 28 3,6 2,5
2006 622 552 196 21 4,4 2,9
2007 535 505 154 21 4,1 2,7
2008 131 518 154 20 3,9 3
Kaynak:TUİK
Tablo-7:Türkiye'nin Kırmızı Mercimek İthalatı 250
Yıllar Miktar (Ton)
2003 35
2004 3.704
2005 56.277
2006 51.900
2007 11.222
2008 168.987
Kaynak: DTM-EBIM Kayıtları
2008 yılında olumsuz hava koşulları nedeniyle kırmızı mercimek üretiminin önemli
ölçüde azalması neticesinde kırmızı mercimek ithalatı da 223 milyon ABD Doları ile
rekor düzeye ulaşmıştır.
Dünya bakliyat üretiminin %80-85’i iç piyasalarda tüketilmekte, %10-15’lik kısım ise
uluslararası ticarete konu olmaktadır. Dünya bakliyat ihracatında en önemli ülke
Kanada’dır. Özellikle 1990’lı yıllardan sonra bakliyat üretimini önemli ölçüde artıran
Kanada üretim artışına paralel olarak önemli bir ihracatçı olmuştur. 2006 yılı 260
verilerine göre Kanada’nın dünya ihracatındaki payı %25,4’dür. Kanada’dan sonra
09-36/916-223
7
ABD ikinci büyük ihracatçı olup, bu ülkeleri sırasıyla Çin Halk Cumhuriyeti, Avustralya
ve Türkiye takip etmektedir. Dünya ihracatında 5. sırada yer alan Türkiye’nin payı
%6,7’dir. Ülkemiz dünya ihracatında özellikle nohut ve kırmızı mercimek ihracatıyla
rol oynamaktadır.
Türkiye’de bakliyat alanında faaliyet gösteren başlıca şirketlere Arbel, Tiryaki Argo,
Memişoğlu Tarım, Göze Tarım, Naturel Gıda, Sameks Gıda, Memişler Gıda,
Çiftçioğlu Gıda örnek olarak sayılabilecektir. 2008 yılına ait Türkiye bakliyat pazarının
toplam büyüklüğü yaklaşık 960 bin tondur2. 270
H.2.1.3. Makarna Sektörü
Makarna Türkiye’de daha önceleri erişte adında tamamı evlerde yapılan ve tüketilen
bir ürün iken, 1922 yılında İzmir’de kurulan ilk makarna fabrikasının faaliyete
geçmesiyle bu ürünün sanayi tipi üretimine geçilmiştir. Bu tarihten 1950’lere kadar
küçük işletmelerde ve düşük kapasitelerde yapılan üretim, 1960’larda yerini yüksek
kapasiteli büyük işletmelere devretmiş ve toplam kurulu üretim kapasitesi 1960-1970
yılları arasındaki on yıllık süreçte yaklaşık üç kat artmıştır. 1970’li yıllarda modern
teknoloji ile donatılmış büyük tesislerin birbiri ardına açılmasıyla sektördeki ivme 280
artmış ve 1980 yılı itibarıyla yeni açılan fabrikaların yanı sıra, mevcut fabrikaların da
kurulu kapasitelerini artırmaları sonucu toplam 6 fabrikada 250 bin tonluk bir üretim
kapasitesine ve 110 bin ton/yıllık üretim hacmine ulaşılmıştır.
1990lı yılların başında ülke genelinde ihracata yönelik bir sanayileşme stratejisinin
ağırlıklı olarak uygulanmasıyla makarna ihracatında görülen canlanma, iç talepteki eş
zamanlı büyümeyle birleşince, makarna sektöründe faaliyette bulunan büyük
fabrikalar kapasitelerini artırma yoluna gitmişlerdir. 1997 yılında toplam kurulu
kapasite 710 bin ton/yıl seviyesine ulaşmıştır.
290
Bugün Türk makarna sanayi içerisinde, bölgesel talebi karşılamaya yönelik çalışan
tesislerin yanı sıra, teknolojik açıdan gelişmiş ülkelerle rekabet edebilecek düzeye
gelmiş, üretiminin önemli bir bölümünü ihracata yönlendirmiş, büyük entegre
tesislerle birlikte çok sayıda fabrika faaliyet göstermektedir. Türkiye artık 1 milyon
tonun üzerinde kurulu kapasitesiyle dünyanın en büyük makarna üreticisi
ülkelerinden birisidir.
Tablo-8: Yıllara Göre Makarna Üretimi
Yıl Üretim (Ton)
2003 438.000
2004 500.000
2005 *566.000
2006 *614.434
2007 *600.434
2008 *606.620
Kaynak: Ekonomik ve Sosyal Sektörlerdeki Gelişmeler, DPT 2005
* Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği 300
Makarna, yüksek besin değeri, ilave soslarla besin değerinin ve lezzetinin
artırılabilmesi, ucuzluğu, kolay depolanması ve hazırlanması ve üretiminde kullanılan
2 Yerli üretim +ithalat-ihracat şeklinde TÜİK ve İGEME verilerine göre hesaplanmıştır
09-36/916-223
8
modern teknolojinin kolay bulunabilmesi gibi özellikleri ile kullanımı dünyadaki eğilime
paralel olarak Türkiye’de de artan bir üründür.
Türkiye dünya makarna ürünleri ihracatında söz sahibi ülkelerden birisidir. Ülkemizin
dünya makarna ihracatından aldığı pay 1992-1997 yılları arasında devamlı artarak
1996 yılında %2,9 ve 1997 yılında da %3,5’ e ulaşmış ve ülkemiz 1996 ve 1997
yıllarında Dünyanın en büyük makarna ihracatçıları İtalya Çin’in ardından en büyük 3. 310
ülke konumuna yükselmiştir.1998 yılında İtalya ve ABD’nin ardından en önemli 3.
ülke konumunu sürdüren Türkiye, bu yıldan itibaren ihracatımızda kaydedilen
düşüşlerle dünya makarna ürünleri ticaretinde önemli ölçüde gerilemiştir. Ancak
Türkiye’nin Ortadoğu ve Afrika gibi yeni pazarlara yönelmesi sonucu, özellikle 2003
yılından itibaren makarna ihracatı hızlı bir biçimde artış kaydetmiş, 2005 yılı itibarıyla
dünya makarna ihracatı sıralamasında tekrar ilk 10 ülke arasına girmiştir. Ancak
2006, 2007 ve 2008 yıllarında dünya ihracat sıralamasında tekrar gerilemiştir.
Türkiye’de makarna alanında faaliyet gösteren başlıca teşebbüslere Durum, Nuhun
Ankara Makarnası, Filiz Gıda, Selva Gıda, Tat Konserve örnek olarak 320
sayılabilecektir. 2008 yılı itibarıyla Türkiye makarna pazarının toplam büyüklüğü
yaklaşık 432 bin tondur3.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
28.1.2008 tarih ve 08-04/56-M sayılı “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da
1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate
alınacak unsurlar belirtilmektedir. 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre,
devralma işlemlerinde devre konu mal veya hizmetlerle tüketicinin gözünde fiyatı,
kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden 330
oluşan pazar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir ürün ve onunla
yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili ürün pazarının
tanımında esas alınmaktadır.
Devir işlemine konu teşebbüslerden Arbel, mercimek, nohut, kuru fasulye, pirinç,
mısır, buğday ticareti yapmaktadır. Turkpulse yurt dışına mercimek, nohut ve buğday
ihraç etmektedir. Durum ise ağırlıklı olarak makarna üretip satmaktadır. Dolayısıyla
pazarın tanımlanmasında esas alınacak ürünler mercimek, nohut, kuru fasulye,
pirinç, mısır, buğday ve makarnadır. Buğday temel gıda maddesi olan ekmeğin
hammaddesi oluşundan ötürü diğer ürünlere göre farklı bir yere sahiptir. Ayrıca 340
bulgur, makarna gibi diğer önemli besin maddelerinin üretiminde de kullanılmaktadır.
Önemli bir besin kaynağı olan mercimekse ülkemizde daha çok çorba yapımında
kullanılmakla beraber sofralara farklı yemek türleriyle de girebilmektedir. Mısır
açısından durum biraz daha farklıdır. Taze olarak da tüketilebilen mısır, unuyla,
yağıyla birçok kullanım alanına sahiptir. Ayrıca kanatlı hayvan yetiştirenler için çok
önemli bir yem kaynağıdır. Son zamanlarda bio-dizel üretiminin önem kazanmasıyla
birlikte mısır bu üretimde de hammadde olarak kullanılmaya başlanmıştır. Neticede
mısır diğer ürünlere nazaran endüstriyel yanı ağır basan bir ürün niteliğindedir.
350
3 Yerli üretim +ithalat-ihracat şeklinde Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği verilerine göre hesaplanmıştır.
09-36/916-223
9
Pirinç ülkemizde ağırlıklı olarak pilav yapımında kullanılmaktadır. Bununla birlikte,
besin değerlerinin yüksek olması nedeniyle pirinç nişastası ve unu çocuk
beslenmesinde de kullanılmaktadır. Nohut ve fasulyeyse genel olarak yemek
yapımında kullanılan bakliyatlardır. Diğer ürünlerin aksine işlenme potansiyeli
olmayan ürünlerdir. Son olarak makarna, üretiminde buğday kullanılan bir gıda
maddesidir. Makarnanın besleyiciliğinin yanı sıra pratik ve ucuz olma ve çeşitli
soslarla sunulabilme gibi özellikleri bulunmaktadır.
Her bir ürünün farklı özellik ve kullanım alanlarının bulunması nedeniyle ilgili ürün
pazarının, “buğday pazarı”, “mercimek pazarı”, “nohut pazarı”, “fasulye pazarı”, 360
“pirinç pazarı”, “makarna pazarı” ve “mısır pazarı” şeklinde ayrı ayrı pazarlar olarak
ele alınması mümkündür. Bununla birlikte “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin
Kılavuz”un (20) no’lu paragrafında, “Ancak inceleme konusu işlem, gerek ürün
gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet
açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti
bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir” düzenlemesi yer
almaktadır. Aşağıdaki açıklamalardan da görüleceği üzere, alıcının Türkiye’ye yaptığı
mercimek satışlarından kaynaklı cirosunun tek başına 1997/1 sayılı Tebliğ ile
öngörülen ciro eşiğinin üzerinde olması Arbel ve Turkpulse’ın devri bakımından;
Durum’un ise makarna satışlarından kaynaklı cirosunun yine ilgili eşiğin üzerinde 370
olması Durum’un devri bakımından, alternatif ilgili ürün pazarı tanımlarının bu
işlemlerin izne tabi olup olmamaları üzerinde etkisinin bulunmaması sonucunu
doğurmaktadır. Ayrıca mercimek dışındaki ürünler açısından bildirime konu işlemlerle
herhangi bir yoğunlaşma ortaya çıkmamaktadır. Bu durum dikkate alınarak, devre
konu teşebbüslerin mercimek dışında faal oldukları ürünler bakımından herhangi bir
pazar tanımına gidilmeyebileceği, bununla birlikte hem alıcının hem de devre konu
teşebbüslerin mercimek alanında faal olmaları nedeniyle mercimeğin ayrı bir ürün
pazarı olarak ele alınabileceği kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, “mercimek pazarı”
ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.
380
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de dağıtımının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı göz önüne alınarak ilgili
coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Değerlendirmesi
390
Bildirim konusu devralma AGT’nin Arbel hisselerinin tümünü, Durum hisselerinin
%70’ini (Durum Hisselerinin %30’u Arbel’e ait olduğundan ve AGT Arbel’in tamamını
devralacağından, Durum’un kontrolü tamamen AGT’ye geçecektir.), Turkpulse
hisselerinin ise yine tümünü devralmasını içermektedir. Alıcı işlem vasıtasıyla mevcut
işini Türkiye, Doğu Avrupa ve Ortadoğu pazarlarında genişletmeyi amaçlamaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi çerçevesinde “Herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren
araçları devralması veya kontrol etmesi” birleşme devralma sayılan hallerden biri 400
09-36/916-223
10
olarak kabul edilmiştir. Bildirime konu işlemle işlem öncesinde Arslan Ailesi
tarafından kontrol edilen Arbel, Durum ve Turkpulse’ın mutlak kontrolü AGT’ye
geçeceğinden işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir devralma işlemi olduğu
anlaşılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi birleşme ve devralma işlemleri açısından
Tebliğin 4. maddesinde iki eşik getirilmiştir. Anılan Tebliğ ve bu Tebliğ’de değişiklik
yapan 1998/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde teşebbüslerin ilgili ürün pazarındaki toplam
pazar paylarının %25’i ve toplam cirolarının 25 milyon TL’yi aştığı
birleşme/devralmaların izne tabi işlemler olduğu belirtilmiştir. 410
Devralma işleminde alıcının 2008 yılı itibarıyla Türkiye cirosu (………….) TL’dir.
Alıcının bu cirosunun yaklaşık (…………) TL’lik kısmı Arbel’e yaptığı satışlardan
kaynaklanmaktadır. Devre konu teşebbüslerden Arbel’in 2008 yılı cirosu (…………)
TL, Durum’un (……………) TL, Turkpulse’ın ise (……….) TL’dir. Bu ciro
rakamlarından anlaşılacağı üzere her üç hisse devri işleminin de, 25 milyon TL ciro
eşiğinin aşılmış olması dolayısıyla, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi işlemlerdir.
Devralma işleminin taraflarının faaliyet gösterdikleri ürünler bakımından sahip 420
oldukları pazar payları Bildirim Formunda yer verilen bilgilere göre Tablo-9’da
sunulmaktadır:
Tablo-9: İşlem Taraflarının Pazar Payları (%)4
Taraf Mercimek Nohut Fasulye Mısır Pirinç Buğday Makarna
Arbel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Durum (…..)
Alıcı (…..)
Tablodan; mercimek dışındaki ürünlerde işlem taraflarının pazar paylarının %25
pazar payı eşiğini aşmadığı görülmektedir. Bu ürünler bakımından alıcının herhangi
bir faaliyetinin bulunmamasından dolayı yoğunlaşma ortaya çıkmamaktadır.
Diğer yandan mercimek pazarında işlem taraflarının pazar payları, doğrudan 430
toplandığında, yaklaşık %(..) seviyesi ile 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı
eşiğinin üzerindedir. Ancak alıcının Türkiye mercimek pazarındaki yaklaşık %(..)
oranındaki pazar payının önemli bir bölümü; yaklaşık (..) puanlık kısmı, devralacak
olduğu Arbel’e yaptığı satışlardan kaynaklanmaktadır. Ayrıca alıcının Türkiye pazar
payı 2008 yılına ait olduğundan, şu da belirtilmelidir ki, 2008 yılında yaşanan kuraklık
Türkiye mercimek üretimini olumsuz etkilemiş, Tablo-6’dan görüleceği üzere üretim
miktarında ciddi bir gerileme yaşanırken, aynı yıl, Tablo-7’den görüleceği üzere, 2007
yılına göre mercimek ithalatında yaklaşık 15 katlık, 2006 yılına göre ise yaklaşık 3
katlık bir artış ortaya çıkmıştır. Diğer bir deyişle 2008 yılı Türkiye mercimek pazarı
için normal bir yıl olmayıp, kuraklık gibi arızi bir faktörün pazarın üretim ithalat 440
komposizyonu üzerinde önemli etkiye sahip olduğu bir yıldır. Bu durumla bağlantılı
olarak, alıcının da 2008 yılında Türkiye’ye yaptığı mercimek satışlarında
alışılagelmişin dışında bir artış gerçekleşmiştir. Nitekim teşebbüsün Türkiye’ye
yaptığı mercimek satışları 2006 yılında (…….), 2007 yılında (………….) Kanada
4 Devre konu şirketlerden Turkpulse, Arbel Grubu’nun ihracat şirketidir ve yurt içine satış yapmadığından Türkiye
pazarına ilişkin bir pazar payı bulunmamaktadır.
09-36/916-223
11
Doları düzeyindeyken, bu rakam 2008 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık yedi kat
artarak (………..) Kanada Doları düzeyinde gerçekleşmiştir. Bu çerçevede alıcının
2006 yılı Türkiye pazar payı yaklaşık %(…); 2007 yılı pazar payı ise yaklaşık %(…)
düzeyindedir. Bu veriler normal bir yıl olmayan 2008 yılı göz ardı edildiğinde aslında
teşebbüsün Türkiye pazar payının yüksek seviyelerde olmadığının göstergesidir.
Ayrıca alıcının 2009 yılının ilk 3 ayında Arbel’e yaptığı satışlar temel alınarak konu 450
değerlendirildiğinde, 2009 yılı ilk 3 aylık satışlarının bir önceki yılın aynı dönemiyle
karşılaştırıldığında yaklaşık 4 kat azaldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla işlem
taraflarının toplam pazar payının tek başına hakim duruma işaret etmesinin güç
olması bir yana, bu pazar payının belirtilen nedenlerle 2008 yılı için normalden
yüksek olduğunun da göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Diğer yandan yukarıda
kısmen ima edildiği üzere, Arbel’in Türkiye mercimek pazarındaki faaliyetleri ile
alıcının Türkiye pazarındaki faaliyetleri arasındaki ilişkinin daha çok dikey nitelik
gösterdiğinin de dikkate alınması gerekmektedir. Zira alıcı Arbel ve Arbel’in rakibi
konumundaki teşebbüslere satış yapmakta, bu teşebbüsler ise ilgili ürünlerin yurt
içinde (ya da yurt dışında) ticaret ve pazarlamasını gerçekleştirmektedirler. Alıcının 460
Türkiye’ye yaptığı satışlardan kaynaklı pazar payının yüksek olmaması ve Arbel’in
Türkiye mercimek pazarındaki pazar payının yüksek olmaması nedeniyle, ne alıcı
önemli pazar gücüne sahip sağlayıcıdır ne de Arbel, önemli bir pazar gücüne sahip
alıcı konumundadır. Dolayısıyla işlem, dikey bütünleşme yönüyle değerlendirildiğinde
anılan piyasada rekabeti önemli ölçüde etkileyebilecek nitelikte değildir.
H.3.2. Rekabet Yasağının Değerlendirilmesi
Arbel, Durum ve Turkpulse’ın hisselerinin devrine ilişkin işlem çerçevesinde işlem
tarafları hisseleri devre konu her bir şirket için üç ayrı “Hisse Alım Sözleşmesi” 470
imzalamışlardır. Bu sözleşmelerin her üçünün de 8. maddesi aynı şekilde kaleme
alınmış ve “kısıtlanmış dönem” boyunca satıcıların doğrudan ya da dolaylı olarak
“iş”lerin tümüne ya da bir kısmına rakip olacak işlerin içinde yer almamalarını ve
doğrudan veya dolaylı olarak bir müşteriye ürün ya da hizmet satışıyla sonuçlanması
amaçlanan ve satış olması halinde “iş”lerin tümü ya da bir kısmına rakip oluşturacak
müşteri davetlerinden kaçınmalarını içeren bir rekabet yasağı getirilmiştir. Ayrıca her
üç sözleşmenin de 8.4. maddesi uyarınca satıcılar, alıcı veya ilgili kuruluşları
tarafından “iş”te tam zamanlı şekilde istihdam edilmiş bir bireyi, “kısıtlanmış dönem”
boyunca alıcının yazılı muvafakati olmaksızın, doğrudan veya dolaylı olarak alıcı
veya ilgili kuruluşlarını bırakmaya sevk etmemeyi kabul etmişlerdir. 480
Yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet yasakları, yoğunlaşmayı meydana getiren
sözleşmenin ana amacının yanında sözleşmenin hukuki getirilerinden
yararlanılmasına yönelik düzenlemeler olarak nitelendirilebilir. Uygulamada
devralmalarda alıcıların satıcılara getirdiği rekabet yasakları, alıcıların devraldıkları
maddi ve maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak yararlanmalarının, bu
çerçevede alıcının yaptığı yatırımın karşılığını tam olarak almasının bir aracı olarak
görülmektedir. Bu yönüyle devralma işleminde satıcılara getirilen rekabet yasakları,
yoğunlaşmanın uygulanabilmesi için yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli
sayılmaktadır. Diğer yandan satıcının devredilen işletmenin müşterilerini 490
çekmemesine ve çalışanlarını istihdam etmemesine yönelik yükümlülükler rekabet
yasaklarını tamamlayıcı yükümlülükler olarak görülmekte ve etkilerinin benzer olması
gerekçesiyle rekabet yasakları çerçevesinde bu yasaklara uygulanan kriterler
bakımından değerlendirilmektedir.
09-36/916-223
12
Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama kavramı çerçevesinde yoğunlaşma
işlemi ile birlikte değerlendirilebilmesi için, yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli
olma kriterinin yanı sıra “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık”
kriterlerini de sağlaması gerekmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden,
yukarıda değinilen rekabet yasağına ilişkin hükümlerin sayılan her bir kriteri sağladığı 500
anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Arbel, Durum ve Turkpulse’ın hisselerinin AGT’ye devrini
düzenleyen her üç “Hisse Alım Sözleşmesi”nin 8. maddesi ile getirilen rekabet yasağı
ile tamamlayıcı yükümlülükler, devir işlemlerinin makul ve objektif bir yan sınırlaması
olarak kabul edilmişlerdir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye 510
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem
sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının
veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy