Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-125 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-36/918-225
Karar Tarihi : 19.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Ebru İNCE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Muhlis ÖZPINAR
Turgut Özal Mahallesi 2. Cadde Şevket Sarıbay Sitesi No:17 20
Malatya
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Malatya Belediyesi Esenlik İmar İnşaat Ticaret Ltd. Şti.
Saray Mahallesi Saray Sokak No:12 Malatya
E. DOSYA KONUSU: Esenlik İmar İnşaat Ticaret Ltd. Şti.nin, Malatya Belediyesi ve
İl Özel İdaresi’nin yönetiminde perakende sektöründe faaliyette bulunduğu; ticari
reklam uygulamalarında kamu gücünden destek alarak tüketici üzerinde psikolojik
baskı yaratmak suretiyle haksız rekabete sebebiyet verdiği; kampanyalı satış 30
uygulamaları vasıtasıyla hâlihazırda ulusal zincir marketlerin rekabet baskısı
altında olan küçük ve orta ölçekli bölge işletmelerin faaliyetlerini zorlaştırdığı
iddiaları.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Malatya Belediyesi ve İl Özel
İdaresi’nin Esenlik İmar İnşaat Tic. Ltd. Şti. (Esenlik Market) aracılığıyla Malatya ili ve
ilçelerinde perakende sektöründe faaliyette bulunduğu, anılan teşebbüsün kamu
gücünden destek alarak reklam ve satış uygulamaları gerçekleştirdiği, söz konusu
durumun ulusal çapta faaliyette bulunan zincir marketlerin yarattığı rekabet baskısıyla
birlikte bölgedeki rekabet koşullarını küçük ve orta ölçekli işletmeler aleyhine iyice 40
bozduğu, ulusal zincir marketlere ve Esenlik Market’e yönelen talep dolayısıyla bölge
esnafının zor durumda kaldığı belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.6.2009 tarih ve 4522 sayı ile giren ve en
son 3.7.2009 tarih ve 4625 sayılı yazı ile gerekli bilgi ve belgeleri tamamlanan başvuru
üzerine hazırlanan 28.7.2009 tarih 2009-3-125/İİ-09-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu
09-36/918-225
2
Rekabet Kurulu’nun 6.8.2009 tarih ve 09-35/894-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme 50
sonucunda düzenlenen 12.8.2009 tarih ve 2009-3-125/ÖA-09-MBA sayılı Önaraştırma
Raporu 17.8.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/224 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-36
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikâyete konu teşebbüs davranışlarının
4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal oluşturmadığı, teşebbüs hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetin
reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.1.1. Şikâyete Konu Eylemler
Şikayet dilekçesinde;
- Şikâyetçinin Malatya ili ve ilçelerinde 8 şube ile faaliyette bulunan bir yerel market
zincirinin yönetim kurulu üyesi olduğu,
70
- Malatya Belediyesi ve İl Özel İdaresi’nin Esenlik İmar İnşaat Tic. Ltd. Şti. (Esenlik
Market) aracılığıyla Malatya ili ve ilçelerinde perakende sektöründe faaliyette bulunduğu,
- Esenlik Market’in kamu gücünden destek alarak reklam uygulamaları gerçekleştirdiği,
söz konusu reklamların tüketiciler üzerinde psikolojik etki yaratmak suretiyle tüketici
talebinin teşebbüse yönlendirilmesinde kullanıldığı, söz konusu uygulamanın haksız
rekabete sebebiyet verdiği,
- Esenlik Market’in kampanyalı satış uygulamalarında bulunduğu, kampanya döneminde
dağıtılan hediyelerin nitelik ve nicelik itibarıyla tüketici talebini teşebbüse yönlendirmede 80
etkili araçlar olarak kullanıldığı; ulusal çapta faaliyette bulunan zincir marketlerin yarattığı
rekabet baskısına Malatya Belediyesi’nin perakende sektöründe bu tür agresif
pazarlama uygulamaları ile faaliyette bulunması eklendiğinde bölgedeki rekabet
koşullarının küçük ve orta ölçekli işletmeler aleyhine iyice bozulduğu, ulusal zincir
marketlere ve Esenlik Market’e yönelen talep dolayısıyla bölge esnafının zor durumda
kaldığı
iddia edilmekte, konunun araştırılarak gereğinin yapılması, teşebbüs hakkında yasal
prosedürün uygulanması ve Malatya Belediyesi’nin perakende sektöründeki
faaliyetlerinin durdurulması talep edilmektedir.
90
09-36/918-225
3
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
I.1.2.1. Esenlik Market’in Faaliyetlerine Son Verilmesi Talebi
4054 sayılı Kanun’un 2. maddesi çerçevesinde, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal 100
ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü
teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma,
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her
türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit,
düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer“ ifadeleriyle
Kanun’un kapsamı belirlenmiştir. 4054 sayılı Kanun’un kapsam maddesinden de
anlaşılacağı üzere, Rekabet Kurulu’nun bir eyleme yönelik işlem yapabilmesi için, ilgili
eylemin bu madde kapsamında olması gerekmektedir. Buna göre, şikâyetçinin Malatya
Belediyesi’nin perakende sektöründeki faaliyetlerine son verilmesi talebinin 4054 sayılı 110
Kanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
I.1.2.2. Malatya Belediyesi’nin Esenlik Market Aracılığıyla Ticari Faaliyette
Bulunduğu İddiası
Malatya Belediyesi’nin Esenlik Market aracılığıyla perakende sektöründe ticari faaliyette
bulunması ve bu durumun rekabete aykırı olduğu iddiasının 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı, bununla beraber 5393 sayılı Belediyeler Kanunu ve 6762 sayılı
Türk Ticaret Kanunu ile düzenlenen hususlardan olduğu kanaatine varılmıştır.
120
Şikâyet muhatabı Esenlik Market’in 5393 sayılı Belediyeler Kanunu’nun “Belediyenin
Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15. maddesinin “Belde sakinlerinin mahallî müşterek
nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak”
şeklinde ifade edilen “a” bendi ile verilen yetkiye ve “Şirket Kurma” başlıklı 70.
maddesine dayanılarak kurulan bir “Belediye İktisadi Teşebbüsü” (BİT) olduğu
anlaşılmaktadır. BİT’ler bazı yerel hizmetlerin yürütülmesi amacıyla belediyeler
tarafından kurulan ya da yönetimin elde edilmesi koşuluyla ortak olunan, bağımsız
bütçeli ve ayrı tüzel kişiliği bulunan şirket, iştirak, bağlı idare yanında bütçe içi işletme
şeklinde de kurulabilen ekonomik girişimler olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da
anlaşılacağı üzere BİT’ler 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde özel 130
hukuk tüzel kişiliğini haiz şekilde de kurulabilmekte, belediyelerin kendilerine verilen
görev ve hizmet alanlarında BİT’ler aracılığıyla iktisadi faaliyette bulunmalarının önünde
yasal bir engel bulunmamaktadır.
I.1.2.3. Esenlik Market’in Reklam Uygulamaları Vasıtasıyla Haksız Rekabet
Yarattığı İddiası
Başvuruda yer alan diğer bir iddia Esenlik Market’in reklam kampanyalarının tüketiciler
üzerinde psikolojik etki yaratmak suretiyle tüketici talebini teşebbüse yönlendirdiği ve bu
yolla haksız rekabet yaratıldığı ile ilgilidir. Ticari reklamlar 4077 sayılı Tüketicinin 140
09-36/918-225
4
Korunması Hakkındaki Kanun’un 16. ve 17. maddesine tabi uygulamalar olup, tüketiciyi
yanıltıcı, aldatıcı ve istismar edici ticari reklamlarla ilgili şikâyetlerin T.C Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu’na yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla
söz konusu iddianın 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Kaldı ki, reklamlar (aldatıcı ve/veya yanıltıcı nitelikte olmadıkları sürece) özellikle
perakende sektöründe rekabeti canlandırmanın en önemli araçlarındandır.
I.1.2.4. Esenlik Market’in ve Ulusal Zincir Marketlerin Bölge Esnafının Faaliyetlerini
Zorlaştırdığı İddiası
150
Organize perakende sektörü ülkemizde 1990’lı yıllardan itibaren değişen ve gelişen
tüketici talepleri doğrultusunda hızlı bir gelişim sürecine girmiş, bu gelişimle birlikte
perakende sektöründe son yıllarda önemli bir yapısal dönüşüm yaşanmaya
başlanmıştır. Bu dönüşüm paralelinde organize perakende kanalı olarak
nitelendirilebilecek zincir market, hipermarket ve süpermarketlerin tüketici harcamaları
içindeki payı artmakta; bakkal, kasap, manav gibi geleneksel kanalın payı ise
azalmaktadır. Organize perakende kanalının geleneksel perakende kanalı aleyhine
büyümesini; talep açısından tüketici tercihlerindeki değişiklikle, arz açısından ise
organize perakende kanalının pazarda tutunmada önemli unsurların başında gelen
ölçek ve kapsam ekonomilerinden ciddi boyutta yararlanmaları sonucunda oluşan 160
maliyet avantajı ile açıklamak mümkündür. Perakende sektöründe artan rekabet,
teşebbüsleri agresif pazarlama uygulamalarına yönlendirmekte olup, ulusal çapta
faaliyette bulunan zincir marketlerle rekabet etmek durumunda kalan bölgesel zincir
marketler sundukları ürün ve hizmetlerde farklılaşarak uzmanlaşma suretiyle pazarda
kalma mücadelesi vermektedirler. Bu doğrultuda, şikâyet muhatabı Esenlik Market’in
uygulamalarının, reklam ve satış kampanyalarının sektörde artan rekabete uyum
sağlamak yoluyla teşebbüsün pazardaki konumunu muhafaza etmek ve güçlendirmek
amacını taşıyan, sektörde faaliyette bulunan diğer teşebbüslerce de sıklıkla başvurulan
uygulamalar niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır.
170
Ayrıca; perakende sektöründeki rekabet koşullarının tüketici tercihleri doğrultusunda
şekilleniyor olmasının, tüketicilerin ihtiyaçları olan ürünlere yüksek çeşitlilik ve düşük
fiyattan satış öncesi ve sonrası ekstra hizmetler eşliğinde ulaşabilmesi, sektördeki
teşebbüslerin sundukları ürün ve hizmetlerin yanı sıra çeşitli satış kampanyaları yoluyla
tüketicilere hediye kazanma fırsatının tanınması şeklinde sonuçları da olduğu
söylenebilir. Dolayısıyla, rekabet hukukunun nihai amacının tüketici refahının artırılması
olduğu noktasından hareketle gerek organize perakende kanalına mensup zincir
marketlerin gerekse sektördeki rekabet şartlarına uyum sağlayarak tüketici taleplerini
karşılamaya çalışan bölgesel zincir marketlerin tüketici refahını artırıcı işlev gördükleri
sonucuna ulaşılmıştır. 180
Rekabet hukukunun amacı mal ve hizmet piyasalarındaki rekabetçi sürecin korunması
yoluyla piyasa ekonomisine işlerlik kazandırarak sosyal faydanın ve ekonomik etkinliğin
azamileştirilmesi olup, yukarıda yer verilen değerlendirmeler paralelinde şikâyet konusu
teşebbüs davranışlarının rekabetçi süreci olumsuz yönde etkiler nitelikte olmadığı aksine
sektörde yaşanan rekabetin beklenen sonuçlarıdır.
09-36/918-225
5
J. SONUÇ
190
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
Esenlik İmar İnşaat Tic. Ltd. Şti. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy