REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-131 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-41/987-249
Karar Tarihi : 9.9.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Ebru İNCE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Arcon Kozmetik Sanayi ve Ticaret Limited Şti.
Temsilcileri:Av. Orbay BÖLEK, Av. Aslı BAYRAKTAROĞLU 20
Halaskargazi Cad. Emek Apt. No:215 K:2 D:2 Şişli/İstanbul
D. TARAFLAR : Arcon Kozmetik Sanayi ve Ticaret Limited Şti.
Kore Şehitleri Cad. Mithat ünlü Sok. No:21 D:3-4
Zincirlikuyu/İstanbul
Sevil Parfümeri Kozmetik Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Valikonağı Cad. No:56/27 Nişantaşı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Arcon Kozmetik Sanayi ve Ticaret Limited Şti. ile Sevil 30
Parfümeri Kozmetik Ticaret ve Sanayi A.Ş arasında imzalanan “Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”ne ve diğer yetkili satış noktaları ile imzalanacak aynı hükümleri
içeren tip seçici dağıtım sözleşmelerine menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.7.2009 tarih ve 4821 sayı ile giren ve en
son 12.8.2009 tarih ve 5696 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 2.9.2009 tarih ve 2009-3-131/MM-09-TE sayılı Menfi 40
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 7.9.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-130/247
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
1. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyan hükümler içermeleri nedeniyle
başvuru konusu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
09-41/987-249
2
2. Anılan sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’de yasaklanan sınırlamaları içermesi 50
nedeniyle Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanmadığı,
3. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu sözleşmeye bireysel muafiyet
tanınamayacağı;
a.)Yetkili satıcıların son kullanıcılara yapacakları satışların kısıtlanmasına ilişkin
hükmün,
b.)Yetkili satıcıların sözleşme konusu ürünleri kapsayan kendi aralarındaki alım ve 60
satımının engellenmesine ilişkin hükümlerin,
c.)Yetkili satıcının sözleşme konusu ürünlerle ilgili olarak Arcon tarafından önerilen
satış fiyatlarına mümkün olduğu ölçüde uymasına ilişkin hükmün
anılan sözleşmeden çıkarılması gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
70
H.1. Taraflar
H.1.1. Arcon Kozmetik Sanayi ve Ticaret Limited Şti. (Arcon)
Arcon, her türlü kozmetik ürünlerinin imalatı, satın alınması, pazarlanması, ithalatının
ve ihracatının yapılması alanlarında faaliyette bulunmakta olup, bildirime konu
Christian Dior markalı parfüm ve kozmetik ürünlerinin Türkiye’deki tek ithalatçısı ve
ana distribütörüdür.
Arcon Yönetim Kurulu, şirket ortaklarından oluşmaktadır. Tablo 1’de Arcon’un ortaklık 80
yapısına yer verilmiştir.
Tablo 1: Arcon Ortaklık Yapısı
Ortaklar Pay (%)
… …
… …
Arcon, 2008 yılı içerisinde ürün portföyüne farklı markaları dâhil etmiş, ayrıca aynı
sektörde faaliyet gösteren Olay Kimya Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Olay)’yi
devralarak sektördeki konumunu güçlendirmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre bildirime konu Christian Dior markalı ürünlerin
Arcon’un 2009 ilk çeyreği cirosu içerisindeki payı yaklaşık %.. olup, söz konusu 90
ürünler, başta büyükşehirler olmak üzere, Türkiye geneline yayılmış olan dağıtım
ağına mensup yetkili satış noktaları aracılığıyla tüketicilere ulaştırılmaktadır. Arcon’un
2008 yılına ait cirosu …………… TL’dir.
09-41/987-249
3
H.1.2. Sevil Parfümeri Kozmetik Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Sevil Parfümeri)
Sevil Parfümeri 1973 yılından itibaren perakende kozmetik mağazacılığı alanında 100
faaliyet gösteren, günümüz itibarıyla İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere 10
ilde toplam 27 mağaza ile hizmet vermekte olan bir teşebbüstür.
Sevil Parfümeri’nin birçok alt segmentte perakende satışını yaptığı 100’e yakın
kozmetik ürün markasından öne çıkanlar Lauder, Freeman, Guerlain,Lancome, La
Prairie, Shiseido, Sisley ve Yves Saint Laurent olarak sayılabilir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Pazar Hakkında Genel Bilgi 110
Kozmetik, 5324 sayılı Kozmetik Kanunu çerçevesinde, insan vücudunun epiderma,
tırnaklar, kıllar, saçlar, dudaklar gibi değişik dış kısımlarına, dişlere ve ağız
mukozasına uygulanmak üzere hazırlanmış, tek veya temel amacı bu kısımları
temizlemek, koku vermek, görünümünü değiştirmek ve/veya vücut kokularını
düzeltmek ve/veya korumak veya iyi bir durumda tutmak olan bütün preparatları ve
maddeleri kapsamaktadır. Ürün ve ürün grupları bazında birçok alt pazara ayrılabilen
kozmetik sektöründeki ürünleri genel olarak cilt bakım kremleri, parfümler, makyaj
malzemeleri ve şampuanlar olarak ifade etmek mümkündür.
120
Genel anlamda kozmetik sektöründeki ürünleri, bu ürünlerin dağıtımının yapıldığı
kanallar bazında, “harcıâlem (mass) kozmetik ürünler” ve “seçici (selective) kozmetik
ürünler” olarak ikiye ayırmak mümkündür. Harcıâlem kozmetik ürünleri
hipermarketler, süpermarketler gibi alışılagelmiş perakende kanallarıyla satışı
yapılabilen, daha az karmaşık formülasyona sahip, daha az maliyetli ambalajlarda ve
tüketiciye yönelik sınırlı hizmetle sunulan ürünlerken; seçici kozmetik ürünleri
farklılaştırılmış özel niteliklere sahip ve bu nedenle tüketiciye yönelik hizmetin önem
kazandığı, yoğun bir şekilde satış artırıcı çaba gerektiren, ürünün satışı sırasında
özel eğitimli personelin görevlendirildiği, kişiye uygun ürünün belirlenmesi için çeşitli
cihazlar ve ürünün lüks imajının korunması amacıyla farklı ambalaj ve satış noktası 130
teshir malzemelerinin kullanıldığı pahalı, marka prestiji altında satılan ürünlerdir.
Her ne kadar harcıâlem ürünler ile seçici ürünlerin kullanım amaçları aynı olsa da, bu
iki ürün tüketiciye sunulmaları bakımından birbirinden farklılaşmaktadır. Bu farklılık
sadece ürünlerin müşteri ile buluştuğu noktalar bakımından değil, ürün teşhiri ve
fiyatları, pazarlama stratejileri, marka imajı gibi başka alanlarda da ortaya
çıkmaktadır. Sonuç olarak, kullanım amaçları bakımından farklılaşmayan iki ürün
grubu, nitelikleri ve fiyatları bakımından birbirine ikame olamamaktadır.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı 140
Yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda, bildirim konusu Christian Dior markalı
ürünlerin seçici kozmetik ürünleri özelliklerini haiz ürünler olduğu anlaşılmıştır.
Bildirimde yer verildiği üzere Christian Dior markasının da dâhil olduğu seçici
kozmetik ürünleri pazarında firmaların ürünlerine yönelik pazarlama faaliyetleri
sonucu elde ettikleri marka imajı tüketici tercihlerinde belirleyici olmaktadır. Bu tür
09-41/987-249
4
ürünler marka bazında özel eğitimli uzman satış temsilcileri tarafından başta YKM,
Boyner, Sevil, Tekin Acar gibi çok bölümlü satış mağazaları olmak üzere perakende
satış yapan yerlerde satılmakta ve özellikleri itibarıyla üst gelir seviyesine sahip 150
tüketiciye yönelik ürünler olarak kabul edilmektedir.
Seçici kozmetik ürünleri pazarında tüketiciler tarafından prestij marka addedilen ve
bu yönüyle en çok tercih edilen markalar Chanel, Christian Dior, Estée Lauder,
Lancome, Guerlain, La Praire, Givenchy, Yves Saint Lauren, Shiseido olarak
sıralanabilir. Ayrıca seçici kozmetik ürünlerinin bir alt segmenti olarak ifade edilebilen
parfüm pazarında da bu markalara ek olarak birçok yabancı marka mevcuttur.
Anılan açıklamalar çerçevesinde ilgili ürün pazarı “seçici kozmetik ürünleri pazarı”
olarak belirlenmiş olup, dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Christian Dior markalı 160
ürünlerin Türkiye’deki ana distribütörü olan Arcon’un yaklaşık % … pazar payı ile
seçici kozmetik ürünleri pazarında en yüksek pazar payına sahip ilk .. şirket arasında
yer aldığı görülmektedir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Seçici kozmetik ürünlerin tamamına yakını yurt dışında üretilmekte, söz konusu
ürünlerin perakendecilere satışını gerçekleştiren distribütörler tarafından ithalat
yoluyla Türkiye pazarına getirilmektedir. Seçici kozmetik ürünlerin yeniden satışını
gerçekleştiren perakendeci şirketler ise bu ürünlerin nihai kullanıcılara ulaşmasını 170
sağlamaktadır. Seçici kozmetik ürünler, yükçe hafif, pahaca ağır olduğundan nakliye
masrafları, maliyetler içerisinde önemli bir yer tutmamakta ve talebin olduğu her
bölgeye ulaştırılabilmektedir. Dolayısıyla, dosya bağlamında ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirime Konu İşlem
İnceleme konusu bildirim, Arcon ile Sevil Parfümeri arasında imzalanan ve Arcon’un 180
dağıtım ağında bulunan ve bu ağa yeni katılacak olan diğer satış noktaları ile
imzalanacak aynı hükümleri içeren tip satıcılık sözleşmelerine menfi tespit belgesi
veya bireysel muafiyet verilmesi talebini içermektedir.
Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” çerçevesinde bir satış noktasının dağıtım
ağına kabulü ve bu ağda devamı için belirli nitel ve nicel kriterleri karşılaması
gerekliliği hükme bağlanmakta, Arcon bu kriterler çerçevesinde yaptığı değerlendirme
sonucunda ağa kabul edilen satış noktasını potansiyel yıllık alım cirolarına göre A
veya B grubuna dâhil etmekte ve Christian Dior markalı ürünlerin tüketicilere
perakende satışı için yetkilendirmektedir. Anılan sözleşme, dağıtım zincirinin farklı 190
seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasında malların dağıtım ve yeniden
satımını düzenlemek amacıyla yapılması ve ilgili ürün pazarında %40 pazar payı
eşiğinin aşılmaması nedeniyle 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile
Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında ele alınması
gereken bir dikey anlaşmadır.
09-41/987-249
5
Bildirim konusu sözleşmenin 31.12.2009 tarihine kadar yürürlükte kalacağı, bu süre
içerisinde feshedilmediği takdirde bitim tarihinden itibaren müteakip yıllarda bir yıl
süre ile uzatılacağı hükme bağlanmıştır.
200
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya
birleşme ve devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması
durumunda menfi tespit belgesi verilebilmektedir. Bu çerçevede öncellikle başvuru
konusu anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyıp
taşımadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Arcon ve Sevil Parfümeri arasında imzalanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ile
Arcon’un münhasır yetkili Türkiye distribütörü bulunduğu Fransa menşeli Parfums 210
Christian Dior S.A. firmasının kozmetik ürünlerinin satışı için Arcon’un yetkili kıldığı
satış noktalarının uymakla yükümlü olduğu şartlar belirlenmektedir. Söz konusu
anlaşma ile yetkili satıcıya, satış yapabileceği müşteri grubu, ürünlerin depolanması,
ürünün satışından sorumlu satış temsilcilerinin nitelikleri, satış noktasının konumu ve
görünümü, noktada ürünlerin satışına ayrılan alanın nitelikleri, dâhil olunan gruba
göre belirlenen satın alınacak ve noktada bulundurulacak stok miktarı gibi konulara
ilişkin yükümlülükler getirilmektedir.
Sözleşmenin 1. maddesinde; “Yetkili Satıcı yalnızca perakende satış yapacak olup,
toptan satış yetkisine sahip değildir.” 220
Sözleşmenin 2. maddesinin 2. bendinde;“Yetkili Satıcı Parfums Christian Dior
ürünlerini, posta, katalog veya diğer benzeri bir yol ile sipariş üzerine ve satış noktası
dışında hiçbir yere teslim etmeyecek ve satmayacaktır.”
Sözleşmenin 2. maddesinin 4. bendinde;
“Yetkili Satıcı Parfums Christian Dior ürünlerini yalnızca Türkiye iç pazarında ve
doğrudan tüketicilere onların kişisel kullanım amaçları için olmak üzere satmayı
taahhüt eder. Söz konusu ürünler hiçbir şekilde ve her ne şekilde olursa olsun yerli
ya da yabancı bir organizasyona, toptancıya, aracıya veya benzeri bir kuruma 230
satılmayacak veya satış için bırakılmayacaktır.”
ifadelerine yer verilmiştir. Bu maddeler ile Arcon dağıtım ağına dâhil olan satıcıların
satış yapacakları müşteri gruplarına ve satış yöntemlerine sınırlamalar getirmektedir.
Sözleşmenin 2. maddesinin 5. bendinde;
“Yetkili Satıcı Parfums Christian Dior ürünlerine ilişkin siparişlerini münhasıran
Arcon’a yapacaktır. Yetkili Satıcı, her ne şekilde olursa olsun, Arcon’dan başka bir
kaynağa başvurmayacağını ve yalnızca Arcon’dan satın aldığı Christian Dior
ürünlerini satacağını kabul ve taahhüt eder.”
hükmü yer almaktadır. Bu madde ile dağıtım ağına dâhil olan satıcıların Christian 240
Dior ürünleri için yapacakları alım münhasıran Arcon ile sınırlandırılmıştır.
Sözleşmenin 2. maddesinin 6. bendinde;
“Yetkili Satıcı … dâhil edildiği gruba (A veya B) uygun olarak belirlenecek ürünlerden
oluşan ve ürün çeşitliliğinin artması ile zaman zaman Arcon tarafından güncellenen
“açılış paketini” satın almayı kabul ve taahhüt eder.”
09-41/987-249
6
“Yetkili Satıcı, kendisine sunulmuş olan Parfums Christian Dior ürün çeşitlerini, her
satış noktasında… dâhil edildiği gruba (A veya B) uygun olarak Arcon tarafından
ürün bazında belirlenecek olan “Minimum Stok Seviyesi”nin altına düşmeyecek
adette ürünü her zaman satış noktasında bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” 250
“Yetkili Satıcı, Parfums Christian Dior tarafından pazara yeni olarak sunulan ve
miktarı Arcon tarafından ilgili satış noktasının cirosuna bağlı olarak tespit edilecek
olan ürünleri (lansman paketini) de Arcon tarafından… belirlenen miktarda satın
almayı ve satış noktasında bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.”
ifadeleri yer almaktadır. Bu madde doğrultusunda yetkili satıcıların Arcon tarafından
yapılan değerlendirme sonucunda dâhil edildikleri gruba göre, yine Arcon tarafından
belirlenecek miktar ve adette Christian Dior markalı ürünü her bir satış noktasında
satışa hazır şekilde bulundurmaları hükme bağlanmıştır.
260
Sözleşmenin 2. maddesinin 10. bendinde;
“Yetkili Satıcı, Parfums Christian Dior ürünlerini her zaman işinin önemli bir parçası
olarak sunmayı ve bu ürünlere satış noktasının vitrinlerinde ve satış tezgahlarında en
iyi yerleri vermeyi taahhüt eder. Parfums Christian Dior ürünlerinin satış noktasındaki
konumu ve ölçüsünün benzer prestij markalara ayrılan konum ve ölçüden küçük
olmayacağını Yetkili Satıcı kabul ve taahhüt etmiştir. Satış noktasında markanın
konumlandırılacağı yer ve yerin büyüklüğü bu sınırlar dahilinde Arcon tarafından
belirlenecektir. Ayrıca ölçü olarak noktaya daha sonra giren markalar Christian
Dior’un bulunduğu konumdan ve ölçümden büyük olamazlar”
“Yetkili Satıcı, promosyon ve tanıtım kampanyalarında diğer prestij markaları 270
karşısında Parfums Christian Dior markasına karşı negatif bir ayrım yapmamakla
yükümlüdür.”
“Yetkili Satıcı, Arcon ile önceden kararlaştırılan promosyon ve kampanyalar
süresince, tanıtım ve promosyon malzemelerinin satış noktalarının vitrinlerinde, teşhir
tezgahlarında… sergilenmesinde Parfums Christian Dior ürünlerine öncelik
tanıyacaktır.”
“Yetkili Satıcı, Arcon’a vereceği “podyum” ve “vitrin süresi”nin benzer prestij
markalara verdiğinden daha az olmayacağını kabul ve taahhüt etmiştir.”
ifadeleri yer almaktadır. Bu madde hükmüyle ise yetkili satıcıya Christian Dior
ürünlerinin satış noktasında diğer rakip markalar karşısında konumlandırılması, 280
sunumu ve tanıtımı ile ilgili hususlarda yükümlülükler getirilmektedir.
Sözleşmenin 2. maddesinin 11. bendinde; “Yetkili Satıcı, Parfums Christian Dior
ürünleri ile ilgili olarak Arcon tarafından önerilen satış fiyatlarına mümkün olduğu
ölçüde uymak için gayret gösterecektir.”
hükmü yer almakta olup, yetkili satıcıların kendi satış fiyatlarını belirleme serbestisi
kısıtlanmaktadır.
Yukarıda belirtilen doğrudan ya da dolaylı rekabet sınırlamaları nedeniyle başvuru
konusu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine varılmıştır. 290
H.3.3. 2002/2 Sayılı Tebliğe Göre Yapılan Değerlendirme
Anılan sözleşmenin 11. maddesinde sözleşmenin ayrılmaz parçası olarak addedilen
ve ekinde yer verilen “Arcon Kozmetik San. ve Tic. Ltd. Şti. Satış Şartları” uyarınca,
sağlayıcı konumundaki Arcon tarafından Christian Dior markalı ürünleri satacak
09-41/987-249
7
noktalara belirli nitel ve nicel kriterleri sağlama zorunluluğu ve sözleşmenin 2.
maddesinde yetkili satıcı olarak nitelenen kriterleri sağlaması sonucunda Arcon’un
dağıtım sistemine dâhil olan satış noktalarının satışları üzerine bazı kısıtlamalar
getirilmektedir. Buna karşılık sözleşmenin 4. maddesinde Arcon’un Christian Dior 300
ürünlerinin satışını münhasıran sözleşme ve satış şartlarında belirtilen koşulları
yerine getiren yetkili satıcılara yapacağı, söz konusu dağıtım ağının korunması için
gerekli tedbirleri alacağı hükme bağlanmıştır. Sözleşmede yer alan bu hususlardan
hareketle, Arcon tarafından sözleşme konusu ürünlerin dağıtımına yönelik olarak
tercih edilen dağıtım sisteminin seçici dağıtım sistemi olduğu anlaşılmaktadır.
Seçici dağıtım sistemi 2002/2 sayılı Tebliğ’de “sağlayıcının, anlaşma konusu malları
veya hizmetleri sadece belirlenmiş kriterlere dayanarak seçtiği dağıtıcılara doğrudan
veya dolaylı olarak satmayı taahhüt ettiği, bu dağıtıcıların da söz konusu malları veya
hizmetleri yetkilendirilmemiş dağıtıcılara satmamayı taahhüt ettiği bir dağıtım sistemi” 310
olarak tanımlanmaktadır. Özellikle satış öncesi tanıtım hizmetlerinin önemli olduğu
mücevher, parfüm gibi markalı ürünlerin pazarlanmasında bu tür ürünlerin satıldığı
satış noktalarının fiziki özellikleri ve satış personelinin bilgi ve kabiliyeti hayati önem
kazanmaktadır. Bildirime konu seçici kozmetik ürünler, seçici dağıtım sistemi ile
dağıtılmaya uygun nitelikte ürünlerdir. Ancak, her ne kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’de
ürünlerin en etkili biçimde son kullanıcılara ulaşmasını teminen teşebbüslerce seçici
dağıtım sisteminin kullanılabileceği ifade edilse de, Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan
sınırlamalardan herhangi birini içeren bir dikey anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanamayacağı da açıkça belirtilmektedir.
320
Bu bağlamda; Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtildiği üzere,
seçici dağıtım sistemi üyelerine son kullanıcılara yapılacak satışlar bakımından aktif
veya pasif satış yasağı getirilememektedir. Seçici dağıtım sistemini kısmen de olsa
rekabete açan diğer düzenleme, Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinde yapılmıştır. Buna göre, dağıtım sistemi olarak seçici dağıtım sistemini tercih
eden teşebbüslerce, sistem üyesi alıcılara tek elden satın alma yükümlülüğü
getirilemez. Diğer bir ifadeyle, sistem üyelerinin kendi aralarındaki alım satımlarının
engellenmemesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan ve kullanılan dağıtım sisteminden 330
bağımsız olarak anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran bir diğer sınırlama
ise anlaşma ile alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestîsinin engellenmesi, yani
yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından alıcıya empoze edilmesidir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden bildirime konu sözleşmenin, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen sınırlamaları içerdiği anlaşılmaktadır. Buna göre;
Perakende seviyesinde faaliyet gösteren seçici dağıtım sistemi üyelerinin son
kullanıcılara yapacakları aktif veya pasif satışların kısıtlanmasına yönelik hükümler
sözleşmenin 2. maddesinin 2. bendinde, 340
Seçici dağıtım sistemi üyelerinin kendi aralarındaki alım ve satımın doğrudan veya
dolaylı olarak engellenmesine yönelik hükümler; sözleşmenin 1. maddesinde,
sözleşmenin 2. maddesinin 4. ve 5. bendlerinde,
09-41/987-249
8
Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesine yönelik hüküm ise
sözleşmenin 2. maddesinin 11. bendinde
yer almaktadır. Yukarıda yer verilen söz konusu hükümler, bildirime konu seçici 350
dağıtım anlaşmasını 2002/2 sayılı Tebliğ’in tanıdığı grup muafiyetinin dışına
çıkarmaktadır.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Dosya konusu sözleşme, Arcon tarafından kurulması planlanan seçici dağıtım
sisteminin çerçevesini oluşturmaktadır. Anılan sözleşme, yetkili satıcıların son
kullanıcılara yapacakları satışların kısıtlanması, yetkili satıcıların fiyat belirleme
serbestîsinin engellenmesi ve sözleşme konusu ürünler için sadece Arcon’dan satın
alma yükümlülüğü getirilmesi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in tanıdığı grup 360
muafiyetinin kapsamı dışına çıkmakta ve bu hükümler bakımından bireysel muafiyet
incelemesi yapılması gerekmektedir.
İnceleme konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet
tanınabilmesi için aynı maddede bulunan dört koşulun bir arada sağlanması
gerekmektedir. Kanun’un 5. maddesinde muafiyetin koşulları aşağıda sayılmıştır:
“ (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, 370
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
daha fazla sınırlanmaması.”
Seçici dağıtım anlaşmalarının rekabet mevzuatı açısından ele alınmasında önemli
olan husus bu anlaşmalar uyarınca her ne kadar sağlayıcı ve alıcılara getirilen
yükümlülükler sebebiyle sistem üyelerinin sayısı ve satışları sınırlansa ve bu itibarla
marka içi rekabetin kısıtlanmasına sebebiyet verilse de söz konusu sınırlamaların
etkinlik doğurucu yönüyle rekabet düzenine olumlu katkıları olabileceğinin
değerlendirmede göz önünde bulundurulması gerektiğidir. Bu bağlamda, seçici 380
dağıtım anlaşmasına, oluşturduğu zararlı etkilere nazaran ortaya çıkan yararlı
etkilerin daha fazla olması halinde, yani anlaşma 5. maddede öngörülen şartları
sağladığı takdirde, muafiyet tanınması rekabetten beklenen faydanın temin edilmesi
bakımından önemlidir.
H.3.4.1. Yetkili Satıcıların Son Kullanıcılara Yapacakları Satışların Kısıtlanması
Perakende seviyesinde faaliyet gösteren seçici dağıtım sistemi üyelerinin son
kullanıcılara yapacakları satışların kısıtlanmasına yönelik, yukarıda yer verilen
sözleşmenin 2. maddesinin 2. bendindeki hüküm dolayısıyla yetkili satıcıların satış 390
noktası dışındaki satışları mutlak suretle yasaklanmakta, son kullanıcıların, yani
tüketicilerin, ürüne erişimi önemli boyutta daraltılmaktadır. Seçici kozmetik ürünlerinin
pazarlanmasında satış elemanı ile tüketici arasında, satış noktasında oluşan fiziksel
temas ve bu yolla tüketicinin cilt yapısına uygun ürüne yönlendirilmesi önemli bir
unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu husus özellikle cilt yapısına uygun olarak
seçilmesi gereken daha karmaşık formülasyonlara sahip ürünlerde daha belirleyici
09-41/987-249
9
hale gelmektedir. Zira, bu tür ürünlerde satış elemanı tarafından tüketicinin
bilgilendirilmesi üründen beklenen faydanın temin edilmesi açısından önemlidir.
Ancak, söz konusu sınırlamanın sözleşme konusu Christian Dior markalı bütün
ürünlerde geçerli olmak üzere sözleşmede yer alması, kullanımı görece daha kolay 400
ve yaygın olan, tüketicinin tercihini kendi çabası ile yönlendirmeye ihtiyaç duymadan
yapabileceği ve ürün yelpazesinde önemli yer tutan diğer Christian Dior markalı
ürünler bakımından alışveriş araçlarını kısıtlamak yoluyla tüketici refahını azaltacak
niteliktedir.
Bildirime konu Christian Dior markalı kozmetik ürünleri portföyü ve nitelikleri dikkate
alındığında, sözleşmede yer alan bu hüküm dolayısıyla yaratılan etkinlik oluşan
tüketici refahı kaybını karşılayabilecek nitelikte olmayıp, bu hüküm itibarıyla
sözleşmenin, 5. maddenin (b) bendinde öngörülen, sınırlamalar yoluyla ortaya çıkan
yarardan tüketicinin hakça payını alması şartını karşılayamadığı kanaatine 410
varılmıştır.
H.3.4.2. Seçici Dağıtım Sistemi Üyeleri Arasındaki Alım Satımın Engellenmesi
Seçici dağıtım sistemi üyelerinin kendi aralarındaki alım ve satımın doğrudan veya
dolaylı olarak engellenmesine yönelik hükümlere ise; sözleşmenin 1. maddesi ile 2.
maddesinin 4. ve 5. bendlerinde yer verilmiştir. Bu hükümler dolayısıyla yetkili
satıcılara sözleşme konusu ürünler için münhasıran Arcon’dan satın alma
zorunluluğu getirilmektedir. Söz konusu tek elden satın alma şartı, seçici dağıtım
sisteminin, etkinlik doğurucu yönleri itibarıyla izin verilen bir unsuru olan, sistem 420
üyelerinin yetkilendirilmemiş dağıtıcılara satışını engelleyen sınırlamanın ötesinde bir
sınırlamayı içermektedir. Tek elden satın alma yükümlülüğü, rekabet mevzuatı
açısından marka içi rekabeti önemli ölçüde ortadan kaldırabilecek nitelikte bir
sınırlama kabul edilmekte olup, yetkili satıcılara getirilen bu yükümlülük Arcon’u
sözleşme konusu ürünlerin sistem dâhilinde satışı bakımından tekel pozisyonuna
taşıyacak niteliktedir. Seçici dağıtım sisteminin doğasına ters düşen bu hüküm,
mevcut dosya bakımından da ne üründen ne de dağıtım sisteminden beklenen
faydanın temini için gerekli olabilecek ve rekabetin sınırlanmasını makul kılacak
objektif gerekçelerle açıklanabilecek niteliktedir.
430
Sözleşmede yer alan tek elden satın alma hükmünün bildirim konusu ürünlerin
dağıtımında neden olunan marka içi rekabetin sınırlanmasını karşılayacak nitelikte bir
etkinlik artışına yol açmayacağı ve sözleşmenin, 5. maddenin (d) bendinde öngörülen
şartı karşılayamadığı kanaatine varılmıştır.
H.3.4.3. Alıcının Kendi Satış Fiyatını Belirleme Serbestîsinin Engellenmesi
Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestîsinin engellenmesine yönelik hüküm;
sözleşmenin 2. maddesinin 11. bendinde yer almaktadır. Yetkili satıcıya getirilen bu
yükümlülük, anılan maddeye riayet edilmediği takdirde sözleşmenin, “Sözleşmenin 440
Önceden Feshi” başlıklı 7. madde uyarınca feshedilebileceğine yer verilmesi ile daha
da ağırlaştırılmakta, bu hükümlerle yetkili satıcıların kendi satış fiyatlarını belirleme
serbestîsini önemli ölçüde ortadan kaldırarak yeniden satış fiyatında yeknesaklığa
sebebiyet verecek bir uygulamanın önü açılmaktadır. Dolayısıyla, rekabet mevzuatı
açısından her ne kadar sağlayıcının satış fiyatını tavsiye etmesi, yaratılan etkinlik
ölçüsünde, izin verilebilir bir uygulama olsa da, bu noktada önemli olan husus
09-41/987-249
10
taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşviki sonucu tavsiye fiyatların sabit veya
asgari fiyata dönüşmemesidir. Sözleşmede yer alan hükümler itibarıyla bu baskının
oluşacağı ve tavsiye fiyatların uygulamada sabit veya asgari fiyata dönüşmesi
ihtimalinin yüksek olduğu kanaati oluşmuştur. 450
Yetkili satıcılara getirilen tavsiye edilen fiyatlara mümkün olduğu ölçüde uyma
zorunluluğu marka içi rekabeti ortadan kaldırabilecek bir sınırlamadır. Kaldı ki bu
sınırlama, sözleşmede yer alan sistem üyeleri arasındaki alım satımın engellenmesi
sınırlaması ile birlikte değerlendirildiğinde marka içi rekabette yüksek boyutta
tahribata neden olacak niteliktedir. Tek elden satın alma yükümlülüğü sözleşme
konusu ürünlerin alış, tavsiye fiyata uyma zorunluluğu ise satış fiyatında
yeknesaklığa sebebiyet verecektir. Dolayısıyla, söz konusu sınırlamaların
sözleşmede birlikte kullanılmasının rekabetçi süreç üzerindeki kümülatif etkisi marka
içi rekabetin ve dağıtım zinciri boyunca ürüne yönelik fiyat rekabetinin tamamen 460
ortadan kalkması anlamına gelmektedir. Fiyat rekabeti, etkinliğin sağlanarak iktisadi
refahın artırılmasını sağlayan temel unsurdur. Sözleşme konusu ürün için rekabetin
ortadan kalkması ise tüketici refahını olumsuz etkileyecektir.
Sözleşme uyarınca yetkili satıcıların kendi satış fiyatlarını belirleme serbestîsinin
sınırlanması ne kurulan dağıtım sistemi ne de ürünün niteliği itibariyle beklenen
faydanın temini için gerekli olabilecek ve rekabetin sınırlanmasını makul kılacak
objektif gerekçelerle açıklanabilecek niteliktedir. Bu hüküm itibariyle sözleşmenin, 5.
maddenin (d) bendinde öngörülen, şartı karşılayamadığı kanaatine varılmıştır.
470
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Arcon Kozmetik Sanayi ve Ticaret Limited Şti. ile Sevil Parfümeri Kozmetik Ticaret
ve Sanayi A.Ş arasında imzalanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne ve diğer yetkili
satış noktaları ile imzalanacak aynı hükümleri içeren tip sözleşmelere 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliğinde hükümler içermesi nedeniyle
aynı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
480
2. Bildirim konusu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nde yasaklanan sınırlamalar içermesi nedeniyle anılan Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanamadığına,
3. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu sözleşmelere bireysel muafiyet de
tanınamayacağına
4.
a) Yetkili satıcıların son kullanıcılara yapacakları satışların kısıtlanmasına 490
ilişkin hükmün,
b) Yetkili satıcıların sözleşme konusu ürünleri kapsayan kendi aralarındaki
alım ve satımının engellenmesine ilişkin hükümlerin,
c) Yetkili satıcının sözleşme konusu ürünlerle ilgili olarak Arcon Kozmetik
Sanayi ve Ticaret Limited Şti tarafından önerilen satış fiyatlarına
mümkün olduğu ölçüde uymasına ilişkin hükmün
09-41/987-249
11
anılan sözleşme metninden çıkarılmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 500
Başkan V.
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN Doç. Dr. Mustafa ATEŞ
İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy