Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-41/999-256

Rekabet Kurumu Başkanlığından,


REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-1-45
Karar Sayısı : 09-41/999-256
Karar Tarihi : 9.9.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU OĞUZ, Salim AYDEMİR, Metin PEKTAŞ

C. BAŞVURANLAR: - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
- Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. 20
Erkilet Yolu 5.Km. Kayseri
- Liberal Demoktat Parti
Meşrutiyet Cad. No:23/4 Kızılay/Ankara

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş.
Bilkent Plaza A2 Blok 06800 Bilkent/Ankara

E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş.’nin, uyguladığı
fiyat politikası ile 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiasına yönelik 30
14.8.2008 tarih ve 08-50/750-305 sayılı Kurul kararı çerçevesinde 2008 yılının son
altı ayına ilişkin fiyat hareketlerinin değerlendirilmesi.

F. İDDİALARIN ÖZETİ:
24.4.2008 tarihli ve gizlilik talepli şikayet başvurusunda özetle;
- Şikayetçinin, BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) tarafından
devredilen ithalat sözleşmelerinin bir kısmını devralan özel teşebbüslerden biri
ile 15.3.2006 tarihinde doğal gaz tedarikine ilişkin sözleşme imzaladığı,
- Şikayetçinin 15.12.2006 ve 5.6.2007 tarihlerinde revize edilen bu sözleşme
çerçevesinde doğal gazın toptan satışı konusunda faaliyet göstermeye ve ilgili 40
pazarda yatırımlar yapmaya başladığı ve dolayısıyla şikayetçinin doğal gaz
toptan satışı pazarında BOTAŞ’ın rakibi haline geldiği,
- Doğal gaz alış maliyetinin gas oil, ağır fuel oil ve hafif fuel oil fiyatlarındaki
değişimlere bağlı olarak üç ayda bir tespit edildiği, söz konusu tespit sırasında
da son altı aylık fiyat ortalamalarının dikkate alındığı ve maliyetlerin dolar kuru
üzerinden olduğu,
- Dolar kurunun 1.Ocak – 31.Mart tarihleri arasında %10 arttığı, buna ek olarak
Ekim 2007- Mart 2008 tarihleri arasında petrol fiyatlarının %26 arttığı ve petrol
09-41/999-256
2
fiyatlarındaki bu artışın doğal gaz satış fiyatı üzerindeki etkisinin %12 olması
gerektiği, ancak tüm bu gelişmelere rağmen BOTAŞ’ın satış fiyatlarında 50
herhangi bir artış meydana gelmediği,
- Ocak-Nisan 2008 tarihleri arasında BOTAŞ’ın satış fiyatlarının, şikayetçinin
doğal gaz alım fiyatının dahi altında gerçekleştiği
ifade edilerek, doğal gaz toptan satışı pazarında hakim durumdaki BOTAŞ’ın, alış
fiyatından daha düşük fiyat ile doğal gaz satmak suretiyle yıkıcı fiyatlandırma
uygulamak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiği,
Liberal Demokrat Parti’nin 31.12.2008, Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş.’nin de 5.1.2009
tarihli şikayet başvurularında ise, doğalgaz tedariği piyasasında tekel konumunda olan
BOTAŞ’ın bu konumunu kötüye kullanarak fiyatları tek taraflı olarak yüksek belirlediği 60
ve döviz kuru ile dünya fiyatlarından kaynaklanan indirimleri nihai fiyatlarına
yansıtmadığı gerekçesiyle 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine aykırı davrandığı
iddia edilerek Rekabet Kurumu’nun gerekli tedbirleri alması talep edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.4.2008 tarih ve 2484 sayı ile intikal eden
gizlilik talepli şikayet başvurusu üzerine düzenlenen 12.6.2008 tarih ve 2008-1-45/İİ-
08-FYA sayılı İlk İnceleme Raporu, 20.6.2008 tarih ve 08-40 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek konu hakkında 08-40/536-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Yürütülen önaraştırma sonucunda düzenlenen 7.8.2008 tarih ve 2008-1-
45/İİ-08-FYA sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 14.8.2008 tarih ve 08-50 70
sayılı toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
Bu karar çerçevesinde, 2008 yılının ikinci altı aylık dönemindeki doğalgaz fiyatlarının
izlenmesi amacıyla BOTAŞ’a gönderilen yazılar ile anılan döneme ilişkin olarak bilgi
istenmiş ve BOTAŞ’ın muhtelif cevabi yazıları 7.10.2008 tarihinden başlamak üzere en
son 6.8.2009 tarihinde Kurum’a gönderilmiştir.

Bunun yanı sıra Kurum kayıtlarına 31.12.2008 tarih, 8469 sayı ve 5.1.2009 tarih, 22
sayı ile intikal eden şikayet başvuruları üzerine hazırlanan 12.8.2009, 2008-1-45/BN-
09-FYA sayılı Bilgi Notu, 25.8.2009, REK.0.05.00.00-110/164 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- BOTAŞ’ın, Önaraştırma dönemi ve sonraki süreçte incelenen, 2007 ve 2008
yıllarındaki fiyatlama davranışlarının, yıkıcı fiyatlama olarak
değerlendirilemeyeceği, bu nedenle BOTAŞ hakkında soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı ve şikayetin reddedilmesi,
- Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. ve Liberal Demokrat Parti tarafından gönderilen
şikayet başvurularının reddedilmesi
gerektiği ifade edilmektedir.
90
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yıkıcı Fiyat Değerlendirmesi
14.8.2008 tarih ve 08-50/750-305 sayılı Kurul kararı uyarınca BOTAŞ’ın 2008 yılının
ikinci altı ayına ilişkin tüm gelir, maliyet ve kar kalemleri incelenmiştir. Anılan Kurul
kararına ilişkin Önaraştırma raporunda 2007 yılının tüm ayları, 2008 yılının ise ilk altı
09-41/999-256
3
aylık dönemi için oluşturulan 4 farklı durum, 2008 yılının ikinci altı ayı için de
oluşturularak fiyat-maliyet analizi karşılaştırmalı olarak gerçekleştirilmiştir.
Fiyat-maliyet karşılaştırmalı analizi yapılırken; BOTAŞ Doğal Gaz Satış Dairesi’nden
alınan aylık bazda tüm müşterilere yapılan satışların “Ağırlıklı Ortalama Satış Fiyatı
(AOSF)”, Doğal Gaz Alım Dairesi’nden alınan aylık bazda üretilen ve ithal edilen doğal 100
gazın “Ağırlıklı Ortalama Alım Fiyatı (AOAF)”, Finansman ve Muhasebe Dairesi’nden
alınan aylık bazda dolaysız ve dolaylı gider kalemlerinden oluşan “Fonksiyonel
Maliyetler” kullanılmıştır.
Analiz kapsamına üzerinde durulan 4 farklı durum aşağıdaki şekilde açıklanabilir:
1. Durum: BOTAŞ’ın Muhasebe Hesaplarından Doğrudan Alınan Rakamlara
Dayanılarak Oluşturulan Tablolar
BOTAŞ’ın mali tablolarına bakıldığında, AOSF, AOAF ve fonksiyonel maliyet
kalemlerinin, doğal gaz satış, iletim, LNG terminali ve depolama (Egegaz ve TPAO’ya
ödenen bedeller) maliyetleri bazında ayrı ayrı hesaplandığı görülmektedir. 1.Durumda
BOTAŞ’tan alınan rakamlar, BOTAŞ’ın kendi hesap düzeninde tablolara yansıtılmıştır. 110
2. Durum: BOTAŞ’ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı
Tablolar
BOTAŞ’ın toptan satış faaliyeti ele alındığında, doğal gazın alımına ilişkin her türlü
maliyetin, yani Marmara Ereğlisi LNG terminalinde doğal gazın sıvılaştırılarak boru
hattına verilmesi veya oradaki LNG’nin toptan satılmasına ilişkin maliyetlerin, başka
şirketlere ait olan depolama tesislerine ödenen bedellerin hesaba alınması çok
doğaldır. Fakat BOTAŞ’ın toptan satış faaliyeti ile iletim faaliyeti hesap ayrıştırmasına
tabi tutulmuştur, dolayısıyla iletim ve toptan satış faaliyetlerinin gelir ve giderleri ayrı
tablolarda yer almalıdır. Oysa BOTAŞ’tan alınan toptan satış faaliyetine ilişkin mali
tablolarda yer alan “iletim” başlığı altındaki maliyet kalemlerinin toptan satış faaliyeti ile 120
alakalı olan iletim gideri değil, BOTAŞ’ın ayrı bir hesap/muhasebe düzeninde yer
alması gereken ve BOTAŞ’ın Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü tarafından
yürütülen iletim faaliyetine ilişkin gider olduğu tespit edilmiştir.
Halbuki Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü tarafından yürütülen iletim faaliyeti,
BOTAŞ’ın toptan satış faaliyeti ve toptan satış faaliyeti gerçekleştiren başka şirketlerce
(Shell, Aksa, vb) ortak olarak kullanılmakta, söz konusu iletim faaliyetine ilişkin
maliyetler ayrı hesaplanmakta ve söz konusu faaliyetin gelir kalemini de sadece
BOTAŞ’ın toptan satış biriminden aldığı bedeller değil, aynı zamanda diğer
kullanıcılardan aldığı bedeller de oluşturmaktadır.
Dolayısıyla 2. durumda, BOTAŞ’tan alınan ve hesap ayrıştırması yolu ile toptan 130
satıştan ayrıştırılmış olan iletim faaliyetinden Doğal Gaz İşletmeleri Bölge
Müdürlüğü’ne ait olan maliyet rakamları çıkarılıp, yerine BOTAŞ’ın toptan satış için söz
konusu müdürlüğe ödediği iletim bedelleri (iletim bedeli –iletim kapasite bedeli, iletim
hizmet bedeli- ve sevkiyat kontrolüne ait bedeller –sistem dengelemesine katılım
bedeli, kesinti dengeleme bedeli, hizmet kesinti bedeli-) eklenmiştir.
3. Durum: BOTAŞ’ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı
ve EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ Hariç Tablolar
14.8.2008 tarih ve 08-50/750-305 sayılı kararının “İlgili Ürün Pazarı” kısmında
belirtildiği üzere, doğal gaz ile çalışan EÜAŞ ve bağlı ortaklığı (HEAŞ), YİD ve Yİ
santrallerine doğal gaz satışı sadece BOTAŞ tarafından gerçekleştirilmekte ve söz 140
konusu alana başka toptan satış şirketlerinin girmesi mümkün olmamaktadır.
09-41/999-256
4
Dolayısıyla yeni toptan satış şirketleri sadece EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santralleri dışında
kalan müşteriler için birbirleri ve BOTAŞ ile rekabet edebileceklerdir.
2007 yılına ait toptan satış fiyatlarına dair 1006 sayılı EPDK kararının 12 nci
maddesinde; “BOTAŞ’tan doğrudan gaz alan; Yap-İşlet-Devret ve Yap-İşlet Santralleri,
Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santral, Elektrik Üretim Anonim
Şirketine ait santraller mevcut sözleşmeleri sona erene kadar bu karar kapsamı
dışındadır” denilmek suretiyle bahse konu santraller için tavan fiyat konusunda bir
istisna getirildiği görülmektedir.
Benzer şekilde, Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının Uygulanmasına Yönelik 150
Usul ve Esaslar Genelgesi’nin BOTAŞ’a yönelik 8 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında;
“BOTAŞ’ın kendisinden doğrudan gaz alan; Yap-İşlet-Devret ve Yap-İşlet Santralleri,
Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketi ile Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait
santrallere uygulayacağı fiyatların, 2008 yılına ait sözleşmelerdeki hükümler
çerçevesinde belirlenmeye devam edeceği” hükmü yer almaktadır.
EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santralleri ile BOTAŞ arasında imzalanan sözleşmelerdeki fiyat
hükümlerine bakıldığında ise, çeşitli formüllere dayanan doğal gaz satış fiyatları
görülmektedir. Fakat yine sözleşmelerde yer alan “fiyat revizyon” maddeleri taraflar
arasında fiyatların revize edilmesine imkan vermektedir. Söz konusu santraller
BOTAŞ’tan aldıkları gazın maliyetini kendi elektrik satış fiyatlarına doğrudan 160
yansıtabildikleri için aldıkları doğal gazın fiyatı söz konusu şirketlerin karlarında bir
farklılık meydana getirmemektedir.
2007 ve 2008 yılları içerisinde, BOTAŞ Yönetim Kurulu kararlarında da görüldüğü
üzere, BOTAŞ’ın bu şirketlere uyguladığı revize edilmiş satış fiyatı, BOTAŞ’ın ağırlıklı
ortalama alış fiyatı üzerine 1000 sm3 başına her ay belirli bir miktar eklenmesi ile
hesaplanmıştır.
Bu açıklamalardan yola çıkarak, 3. durumda rekabete açık olmayan ve farklı
fiyatlandırmaya tabi olan EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santrallerine ait mali bilgilerin BOTAŞ’ın
toplam mali bilgilerinden ayıklanmış hali analiz edilmektedir. 3.durum, rapor
kapsamında incelenen 4 durum arasında, hukuki ve fiili anlamda rekabetçi yapıyı en 170
gerçekçi şekilde yansıtan bu nedenle incelemede baz alınması gerektiği düşünülen
tablolardan oluşmaktadır.
4. Durum: BOTAŞ’ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı
ve EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ/LNG/Abone Hariç Tablolar
Pazara yeni giren ya da pazara girmeyi planlayan teşebbüslerin potansiyel müşteri
grubu içinde, dağıtım şirketleri ile serbest müşteriler bulunmaktadır. Ayrıca, toptan
satış şirketlerinin doğal gaz toptan satışı yanında LNG toptan satışları yapmaları da
hukuken mümkün görünmektedir. Yeterince rekabet ortamının oluştuğu gelişmiş bir
piyasada faaliyet gösteren aktörlerin söz konusu ürün ve müşteri gruplarının tamamına
hitap edebilmeleri, hukuken olduğu gibi fiilen de mümkün olabilirdi. Ancak, ülkemizde 180
özellikle toptan satış pazarı bakımından rekabetçi bir pazara geçişte henüz sürecin
başlarında bulunulması, pazara yeni giren ya da potansiyel olarak yakın gelecekte
girebilecek durumdaki teşebbüslerin pazardaki payları ve dolayısıyla BOTAŞ’ın
rakiplerine göre sahip olduğu konum dikkate alındığında, bahse konu teşebbüslerin
gerek LNG toptan satış pazarına gerekse abonelere yönelik toptan satış pazarına
girebilmeleri fiilen neredeyse imkansız gibidir. Bu durum, LNG toptan satış pazarı
bakımından, BOTAŞ dışındaki teşebbüslerin gerekli depolama imkanlarının
bulunmamasının yanı sıra, daha da önemlisi LNG’ye yönelik bir ithalat sözleşmeleri
bulunmaması münasebetiyle bu konuda BOTAŞ’a bağımlı olmaları, bu alanda faaliyet
09-41/999-256
5
gösterebilmelerinin önündeki önemli engellerdendir. Abonelere yönelik olarak dağıtım 190
şirketlerine yapılan toptan satış ise, talebin mevsimselliği ve yaz - kış arasındaki
önemli tüketim farkı bu teşebbüslerin söz konusu müşterilere hitap etmesini
güçleştirmektedir. Zira bahse konu teşebbüslerin sahip oldukları kontratlar görece
oldukça düşük miktarlı olduğundan, satışlarını aboneleri de içerecek şekilde dizayn
ettiklerinde, özellikle yaz aylarında kontratlardaki al ya da öde yükümlülüğü nedeniyle
güçlük çekebileceklerdir.
Bu çerçevede, son bir durum analizi mahiyetinde, EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Y’lere ek olarak
BOTAŞ’ın LNG toptan satışları ile abonelere yönelik olarak dağıtım şirketlerine yaptığı
toptan satışlar dışarıda bırakılmak suretiyle ortaya çıkan durum değerlendirilmiştir.
Önaraştırma sürecinde değerlendirilmesi yapılan zaman aralığı (2007 yılı ve 2008’in ilk 200
6 ayı) ile söz konusu bilgi notu kapsamında incelenen zaman aralığı (2008’in son 6
ayı) arasında, BOTAŞ’ın gelir tablolarındaki rakamları etkileyen, bazı hukuki ve hesap
metodolojisi değişiklikleri yaşanmıştır. Bunlar ana olarak iki başlık altında
toplanmaktadır:
İran Tahkiminin Sonuçları
BOTAŞ, 8.8.1996 tarihinde İran ile 25 yıllığına imzalamış olduğu doğal gaz alım
anlaşması uyarınca İran`dan aldığı doğal gaz akışında sürekliliğin sağlanamaması,
anlaşmada belirlenen kalitenin altında doğal gaz arzı ve doğal gaz fiyatında revizyon
talebi olması gerekçeleriyle 2004 yılında tahkim sürecini başlatmıştır.
Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Kurulu (ICC)’nda nezdinde görülen tahkim davası, 210
20.2.2009 tarihinde BOTAŞ lehine sonuçlanmıştır. Bu tahkim kararı gereği İran’dan
alınan doğalgazın alım fiyatı geriye dönük olarak (2004 yılına kadar) revize edilmiştir
ve bu revizyonla birlikte BOTAŞ ağırlıklı ortalama alım maliyetleri düşmüştür.
Revize Fonksiyonel Maliyet Rakamları
Analizlerde kullanılan fonksiyonel maliyet rakamları, BOTAŞ tarafından hesaplanırken
aylık döviz kurları yerine yıllık ortalama döviz kurları kullanılmaktadır. Böyle bir
hesaplama döviz kurlarında dalgalanmaların olmadığı dönemler açısından sorun
yaratmazken, kurların değişken olduğu dönemlerde hesaplanan fonksiyonel maliyet
rakamlarında bir miktar sapma gerçekleşmektedir. Önaraştırma kapsamında incelenen
dönemde (2007 yılı ve 2008 yılının ilk 6 ayı) dolar kuru durağan olduğu için bu dönem 220
için yapılan analizde ortalama veya aylık dolar kurunun kullanılması fonksiyonel
maliyetlerin hesaplanmasında önemli bir değişikliğe yol açmamıştı. Ancak dosya
kapsamında incelenmekte olan 2008 yılının ikinci altı aylık döneminde, aylık döviz
kurlarının önemli dalgalanmalar geçirdiği ve dolar kurunun yükseldiği görülmüştür. Bu
nedenle bu döneme ilişkin fonksiyonel maliyet rakamları aylık bazda dolar kuruna1
göre revize edilerek ilgili tablolara yansıtılmıştır.
Fonksiyonel maliyetlerin aylık dolar kuruna göre revize edilmiş olduğu gelir tabloları,
İran tahkiminin sonuçlarının geriye doğru olarak aksettirildiği ve aksettirilmediği şekliyle
incelendiğinde özetle aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir.
Yukarıda bahsedilen, dört farklı durumun değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkan 230
kar/zarar oranlarına bakıldığında, BOTAŞ 2008 yılında her durumda iki ayda zarar
etmektedir. Bunlara ek olarak, tahkim kararı uygulanmadan önce, bir ayda 2., 3. ve 4.
durumlarda; diğer bir ayda ise yalnızca 4. durumda zarar etmektedir. Tahkim kararı
uygulandıktan sonra ise, tüm aylardaki zarar oranları azalmakta, kar oranları artmakta
ve buna paralel olarak sadece bir ayda 3. ve 4. durumlarda zarar edilmektedir.

1 2008 yılının son altı ayının iletim maliyetleri de söz konusu dolar kurları üzerinden hesaplanmıştır.
09-41/999-256
6

Bu noktada BOTAŞ’ın alım kontratlarındaki bazı detaylardan bahsetmek yerinde
olacaktır. Doğalgaz sözleşmeleri, arz güvenliğinin sağlanabilmesi açısından uzun
dönemli olarak (genellikle 15-30 yıllık sözleşmeler) imzalanan sözleşmelerdir. Doğal
gaz ithalat sözleşmelerinde fiyat revizyonları, çoğu zaman 3’er aylık dönemlerde 240
sözleşmedeki formülde yer alan petrol ürünlerine dayalı ürünlerin fiyatı ve dolar kuru
üzerinden yapılmaktadır. BOTAŞ’ın ithalat sözleşmelerindeki fiyat revizyonları da
Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında gerçekleştirilmektedir. Revizyonların
gerçekleştiği aylarda, özellikle petrol ürünleri ve dolara bağlı olarak fiyat artışı olan
dönemlerde, hemen fiyat artışlarına adapte olmak ve tüketiciye yansıtmak mümkün
olmamaktadır. Özellikle finansal kriz, petrol arzının kısılması (örneğin OPEC kararları
ile), vb gibi gelişmelerden dolayı ani olarak gerçekleşen döviz kuru ve petrol ürünleri
fiyat değişikliklerine hemen satış fiyatlarına yansıtmak neredeyse imkansızdır.
BOTAŞ’ın zarar rakamlarının bazı aylarda yoğunlaşmasının başlıca sebebi budur.
Nitekim ilerleyen aylarda gerekli zamlar gerçekleştirilerek kar edilmiştir. 250
Dolayısıyla, çok uzun dönem anlaşmalara dayanan doğal gaz ithalat piyasasında,
dolar kuru ve petrol ürünleri fiyatlarına bağlı olarak, 3’er aylık periyotlarda değişen
doğal gaz alım fiyatlarına BOTAŞ’ın anında cevap verememesi son derece doğaldır.
Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren bir ithalatçının fiyat revizyonlarından dolayı
bazı aylarda zarar etmesi, fakat zarar kalemlerinin süreklilik arz etmemesi ve zarar
edilen ayların akabinde kar etmeye başlaması doğal gaz piyasasının doğası gereği
olup, BOTAŞ’ın hakim durumunu kötüye kullanarak yıkıcı fiyat uyguladığı anlamına
gelmemektedir. Dolayısıyla, sektörün arz ve talep yapısı gibi özellikleri de dikkate
alındığında, bu piyasa bakımından bir ay gibi kısa dönemlerden ziyade 6 aylık ya da
yıllık ortalama değerler üzerinden bir değerlendirme yapılmasının daha uygun olacağı 260
düşünülmektedir.
Nitekim, ağırlıklı ortalama kar/zarar rakamlarına bakıldığında, tahkim kararı öncesinde,
BOTAŞ’ın hem son 6 aylık hem de yıllık bazda ilk durumda karda iken, 3. ve 4.
durumlarda zararda olduğu, 2. durumda son altı ayda zararda, yıllık bazda ise karda
olduğu görülmektedir. Ancak özellikle incelemeye temel alınması gerektiği düşünülen
3. durum bakımından zarar minimal düzeydedir (6 aylık ortalama %(….) ve 2008 yılı
ortalaması %(….)). Diğer yandan, fiili durumu yansıtan tahkim kararı sonrası
rakamlarına bakıldığında ise, 4. durum bakımından zarar durumunun azalarak da olsa
devam ettiği müşahede edilmekle birlikte, ilk üç durumda kar edildiği; özellikle de
hukuki ve fiili anlamda rekabetçi yapıyı en gerçekçi şekilde yansıtan; bu nedenle 270
değerlendirmede baz alınması gerektiği düşünülen 3. durum bakımından zararın
ortadan kalktığı ve kara geçildiği hususu göz önüne alındığında, BOTAŞ’ın ilgili
dönemdeki fiyat uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında yıkıcı
fiyatlandırma olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır.
Diğer yandan inceleme sırasında dikkat çeken bir diğer nokta da BOTAŞ’ın maliyet
kalemleri arasında yer alan “finansman giderleri”dir. Fonksiyonel maliyetler arasında
yer alan finansman giderleri önemli bir gider kalemini oluşturmaktadır. Söz konusu
gider, özellikle, BOTAŞ’ın almış olduğu borçların anapara ve faiz ödemelerini
kapsamaktadır. BOTAŞ, özellikle bazı kamu kurum ve kuruluşlarından (EÜAŞ,
Başkent Gaz gibi) alacaklarını tahsil edemediği için çeşitli giderlerini karşılamak üzere 280
bankalardan borçlanmaktadır. BOTAŞ’ın 2008 yılı içerisindeki finansman giderlerinin,
yaklaşık olarak fonksiyonel maliyetlerinin (……….TİCARİ SIR……….) oluşturduğu
görülmektedir. Yukarıda incelenen dört durumda, fonksiyonel maliyetler, aylara göre
değişmekle birlikte, ağırlıklı ortalama satış fiyatının %(….)’u ile %(….)’i arasında
değişen oranlardadır. Finansman giderleri de söz konusu miktarların (……….TİCARİ
09-41/999-256
7
SIR……….) yakın olduğu için BOTAŞ’ın finansman giderleri, ağırlıklı ortalama satış
fiyatının yaklaşık %(….)’i ile %(….)’i arasında değişen oranlardır. Bu miktarlar, zaten
düşük karlar elde etmekte olan BOTAŞ için önem arz etmektedir. Burada dikkat
edilmesi gereken nokta BOTAŞ’ın fiyat ayarlamalarını yaparken finansman giderleri
kalemi yüzünden de hesaplarında çok ince bir ayar yapması gerektiğidir. Dolayısıyla 290
bu durum bazı aylarda alacaklarını tahsil edememesinden dolayı zarar rakamları
yaşamasını kısmen de olsa açıklamaktadır. Yakın gelecekte Başkent Gaz, EÜAŞ gibi
kamu şirketlerinin özelleştirme işlemlerinin tamamlanmasının ardından, BOTAŞ’ın
özellikle kamu kuruluşlarından olan borçlarını tahsil etmesi ve finansman giderlerini
azaltarak fiyat ayarlamalarını daha rahat yapması muhtemeldir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, 2008 yılının son altı ayına ilişkin
olarak inceleme kapsamında olan BOTAŞ’ın tüm maliyet ve gelir kalemlerinin farklı
senaryolar altında değerlendirilmesi sonucunda, BOTAŞ’ın 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi anlamında hakim durumunu kötüye kullanarak bir yıkıcı fiyat uygulamadığı
görülmüştür. 300

I.2. Diğer Şikayetlere İlişkin Değerlendirme
Liberal Demokrat Parti ile Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş.’nin şikayet başvurularında,
doğalgaz tedariği piyasasında tekel konumunda olan BOTAŞ’ın bu konumunu kötüye
kullanarak fiyatları tek taraflı olarak yüksek belirlediği ve döviz kuru ile dünya
fiyatlarından kaynaklanan indirimleri nihai fiyatlarına yansıtmadığı gerekçesiyle 4054
sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine aykırı davrandığı ifade edilerek Rekabet Kurumu’nun
gerekli tedbirleri alması talep edilmektedir. Bu şikayetçilere gönderilen 24.2.2009 tarihli
yazılarda,
- BOTAŞ tarafından uygulanan doğalgaz fiyatlarının 2008 yılı içerisinde Rekabet 310
Kurumu bünyesinde yürütülen bir önaraştırmanın konusu olduğu,
- Söz konusu önaraştırmada, BOTAŞ’ın yıkıcı fiyat yaptığına ilişkin bir şikayet
üzerine, anılan şirketin 2007 yılı ile 2008 yılının ilk altı ayına ilişkin olarak doğalgaz
maliyet ve fiyatlarının incelendiği,
- Rekabet Kurulu’nun bu önaraştırma sonunda aldığı 14.8.2008 tarih, 08-50 sayılı
kararda, mevcut aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verdiği
ve BOTAŞ’ın 2008 yılının ikinci yarısındaki fiyatlama stratejisinin izlenmesini
öngördüğü,
- 2008 yılının ikinci yarısına ilişkin olarak yürütülen incelemenin ise henüz
sonuçlanmadığı, 320
- Bu incelemenin sonuçlanmasıyla birlikte, bu şikayetlerin konusunu oluşturan
hususların da açıklığa kavuşacağı
ifade edilmiş ve şikayetlerin söz konusu inceleme kapsamında değerlendirilerek
sonucun kendilerine bildirileceği belirtilmiştir.
Söz konusu şikayet dilekçelerinde BOTAŞ’ın uyguladığı fiyatların aşırı olduğu iddia
edilmektedir. Ancak, yukarıda yer verilen fiyat ve maliyet bilgileri değerlendirildiğinde,
BOTAŞ’ın satış fiyatlarının belirli aylarda maliyetlerinin dahi altında kaldığı ve yıllık
bazda maliyetlerini ancak karşılar bir durumda olduğu görüldüğünden, aşırı fiyata
ilişkin söz konusu şikayetlerin de, ilgili önaraştırma ve izleme dönemi neticesinde
alınacak olan işbu karar kapsamında değerlendirilerek reddedilmesi gerektiği 330
kanaatine varılmıştır.


09-41/999-256
8

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma
A.Ş.’nin, 2007 ve 2008 yıllarındaki fiyatlama davranışlarının, yıkıcı fiyatlama olarak
değerlendirilemeyeceğine; bu nedenle adı geçen teşebbüs hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetlerin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 340



Full & Egal Universal Law Academy