REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-129 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-42/1055-267
Karar Tarihi : 16.9.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Gülçin DERE, Mehmet ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : Özok Otomotiv Ticaret İthalat İhracat Ltd. Şti.
Ayaş Yolu 21. Km. No:234 Sincan/Ankara
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Mermerler Otomotiv Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat 20
Gıda ve Pazarlama A.Ş.
Barbaros Blv. No:127 Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Mermerler Otomotiv Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat
Gıda ve Pazarlama A.Ş. (Mermerler Otomotiv)’nin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun ve 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki
Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
hükümlerine aykırı hareket ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde; Mermerler Otomotiv’in Çin’de 30
üretilmekte olan “Chery” marka otomobillerin Türkiye’deki genel dağıtıcısı olduğu,
Özok Otomotiv Ticaret İthalat İhracat Ltd. Şti. (Özok Otomotiv) ile 24.10.2007
tarihinde “Chery İyi Niyet Sözleşmesi”nin imzalandığı, bu Sözleşme’nin içeriğinde
Özok Otomotiv’in taşıması gereken asgari donanım şartları ile hak ve
yükümlülüklerin düzenlendiği belirtilmektedir. Şikâyetin devamında, her ne kadar
Özok Otomotiv’in sıfatı “yetkili satıcı adayı” olsa da, kendileri ile Mermerler
Otomotiv arasında fiili bir bayilik ilişkisinin kurulduğu, nitekim “servis yetki belgesi”
isimli birer yıllık dönemleri içerir ve “Chery yetkili satıcılık belgesi” isimli üçer aylık
dönemleri içerir belgelerle kendilerinin yetkilendirildiği ifade edilmektedir.
Dilekçede ayrıca, söz konusu ilişkinin devamı müddetince Mermerler Otomotiv’in 40
iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarda bulunduğu; asıl Sözleşme’nin
akdedilmeyerek yıllarca fiili bayilik ilişkisinin devam ettirildiği, bayilere “cari hesap
sözleşmesi” adı altında sözleşmeler imzalatıldığı ve hiçbir bayi ile bayilik anlaşması
yapılmadığı; kendilerine, cari hesap sözleşmesi imzalamamaları nedeniyle,
29.4.2009 tarihinde gönderilen ihtarname ile “Chery” markasını ihtiva eden tanıtıcı
malzemelerin işyerinden kaldırılmasının ve sözleşme akdedilmeyeceğinin
bildirildiği belirtilmektedir. Buna cevaben, Özok Otomotiv tarafından 6.5.2009
tarihinde Mermerler Otomotiv’e gönderilen ihtarnamede, söz konusu marka ve
09-42/1055-267
2
ürünlerin bundan böyle kullanılmayacağı belirtilerek, ilişkinin Mermerler Otomotiv
tarafından sonlandırılmasına bağlı olarak iade işlemlerinin başlatılması talep 50
edilmiş ve bir kısım araç ve yedek parça geri verilmek istenilmiştir. Ancak
Mermerler Otomotiv’in bu talebi kabul etmediği, dilekçede yer verilen hususlar
arasındadır. Başvuru dilekçesinde son olarak, fiili olarak kurulan bayilik ilişkisinin
sona erme biçiminin 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.6.2009 tarih ve 4304 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 16.7.2009 tarih ve 2009-4-129/İİ-09-EA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 5.8.2009 tarih ve 09-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 60
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-34/788-M sayı ile
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 7.9.2009 tarih ve 2009-4-129/ÖA-09-EA sayılı
Önaraştırma Raporu 8.9.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/298 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1) Mermerler Otomotiv’in bayilik ilişkisi süresince iyi niyet kurallarına aykırı
davranışlarda bulunduğu, iade işlemlerini hukuka aykırı olarak gerçekleştirdiği,
hiçbir bayi ile bayilik sözleşmesi imzalamadığı, bayilere cari hesap sözleşmeleri 70
imzalattığı ve kendilerinin imzalamamaları üzerine ilişkinin sona erdirildiği
iddialarına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir ihlal tespit
edilemediği;
2) “Chery Servis Sözleşmesi” ve “Yetkili Servis Sözleşmesi” adı altında yapılan
Yetkili Servislik Sözleşmelerinin;
a) 2005/4 sayılı Tebliğ ile öngörülen muafiyetten yararlanamadığı,
b) Söz konusu sözleşmelere, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen ve
bir anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması için gerekli olan şartları karşılamadıkları
anlaşıldığından, anılan Kanun maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
tanınamayacağı, 80
c) Bununla birlikte 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı uygulamalar tespit
edilmediğinden, bu aşamada Mermerler Otomotiv hakkında 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
d) Söz konusu sözleşmelerin, 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer verilen
muafiyetin genel koşullarına uygun olarak yapılması ve diğer yetkili servislerle
benzer hak ve yükümlülükler getirilmesi koşullarıyla anılan Tebliğ ile sağlanan
muafiyetten yararlanabileceği; bu koşulların yerine getirilmesi için kararın
tebliğinden itibaren ilgili taraflara Kurul tarafından takdir edilecek bir süre verilmesi
ve öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin bu süre içerisinde Kuruma
sunulmasının, aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağının Mermerler 90
Otomotiv’e bildirilmesi gerektiği,
3) İçerdikleri hükümler itibarıyla 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu değerlendirilen
“İyi Niyet Sözleşmeleri” bakımından mezkûr Tebliğe aykırı uygulamalara ve
sisteme alınacak yeni bayiler bakımından bu yönde sözleşmelerin imzalandığı
09-42/1055-267
3
yönünde bir bulguya rastlanmadığından, bu aşamada Mermerler Otomotiv
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı; bununla birlikte söz konusu
sözleşmelerin imzalanmaması ve geçmişte imzalananların uygulanmasına son
verilmesi yönündeki yazılı görüşün 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca şikâyete konu şirkete bildirilmesi gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir. 100
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf: Mermerler Otomotiv
Mermerler Şirketler Grubu’nun yavru şirketi olan Mermerler Otomotiv 1998 yılında
kurulmuştur. 4.6.2006 tarihinde Mermerler Otomotiv ile Chery Automobile Co. Ltd.
arasında imzalanan distribütörlük anlaşması ile Mermerler Otomotiv Chery marka
araçların Türkiye distribütörlüğünü üstlenmiştir. Dosya mevcudu verilere göre
Chery marka araçların 2008 yılı toplam araç satışındaki pazar payı % …. olup,
şirketin 2008 yılı cirosu ………. TL. olarak gerçekleşmiştir. Şirketin Yönetim Kurulu,
Yönetim Kurulu Başkanı ………., Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ………. ve 110
Yönetim Kurulu Üyesi ……….’den oluşmaktadır. 2008 yılında gerçekleştirilen
sermaye artırımı sonrası Mermerler Otomotiv’in ortaklık yapısı şu şekilde
oluşmuştur:
……….ticari sır……….
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yapılan Mermerler Otomotiv, Türkiye çapındaki bayilik ağı
vasıtasıyla yeni motorlu taşıt dağıtımı yapan bir distribütör firmadır. Anılan şirketin 120
bayileri ile akdettiği anlaşmalar çerçevesinde, ilgili ürün pazarları “yeni binek
otomobillerin dağıtımı, satışı ve pazarlaması” ve “Chery marka otomobillerin satış
sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu açısından ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Mermerler Otomotiv’in Yaptığı Sözleşmeler
Her bir sözleşme bakımından değerlendirmeye esas teşkil edecek maddelere 130
aşağıda yer verilmiştir.
I.3.1.1. Bayilik Sözleşmesi’nde Yer Alan Hükümler
Sözleşme’nin 4. maddesinde Chery markalı motorlu araçlar ile yedek parçalarının
satışına yönelik olarak aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:
……….ticari sır……….
I.3.1.2. Chery İyi Niyet Sözleşmesi’nde Yer Alan Hükümler
İyi Niyet Sözleşmesi’nin, konusunu düzenleyen 2. maddesi şu şekildedir:
09-42/1055-267
4
……….ticari sır……….
“Yetkili Satıcı Adayı’nın, Yetkili Servis İstasyonu da olmak istemesi halinde
taşıması gereken şartlar” başlıklı 5. madde ise şu şekildedir: 140
……….ticari sır……….
Sözleşme’nin Yetkili Satıcı Adayı’nın diğer yükümlülüklerine yer verilen 7. maddesi,
aşağıdaki gibidir:
……….ticari sır……….
Sözleşme’nin feshine yönelik hükümler ise şöyle düzenlenmiştir:
……….ticari sır……….
Bundan başka, Sözleşme’nin 5.2. ila 5.11. maddeleri arasında yetkili satıcı
adayının yetkili satıcılık sözleşmesinin yanı sıra yetkili servis istasyonu sözleşmesi
imzalaması halinde uyması gerekli standartlar da belirlenmiştir.
I.3.1.3. “Chery Servis Sözleşmesi”nde ve “Yetkili Servis Sözleşmesi”nde Yer 150
Alan Hükümler
Yapılan yerinde incelemeler sırasında, Mermerler Otomotiv ile sadece satış
sonrası hizmetleri yürütmeyi üstlenen yetkili servisleri arasında akdedilen “Chery
Servis Sözleşmesi”ne ve “Yetkili Servis Sözleşmesi”ne rastlanmış olup, bu
uygulama Mermerler Otomotiv’in yetkilileri tarafından da teyit edilmiştir. Söz
konusu sözleşmelerin konusu; Mermerler Otomotiv tarafından ithal edilen Chery
markalı M1 (sürücü dışında en fazla sekiz kişilik oturma yeri olan, yolcu taşımaya
yönelik motorlu araçlar) ve N1 model (azami kütlesi 3,5 ton'u aşmayan, motorlu yük
taşıma araçları) araçlar için yetkili servis olarak faaliyet gösterilmesine ilişkindir. 1
yıl süreli olarak düzenlenmiş olan sözleşmelerde servisin TSE ve diğer tüm yasal 160
kurum ve kuruluşların standartlarına uymak ve bu konudaki değişikliklere de makul
sürelerde uyum sağlamakla yükümlü olduğu yönünde hükümlere yer verilmiştir.
I.3.2. Mermerler Otomotiv Yetkilileri ile Yapılan Görüşmeler ve Elde Edilen
Belgeler
Raportörlerin görüştüğü Mermerler Otomotiv yetkilileri konuya ilişkin olarak, İyi
Niyet Sözleşmeleri’nin kuruluş aşamasında, geçiş döneminde kriterlerin
sağlanması için akdedildiğini; artık bu yönde bir uygulamalarının bulunmadığını;
halen duyurdukları kriterler çerçevesinde bayilik ve servis sözleşmeleri
imzalandığını; araç satışı ve dağıtımında niceliksel sistem, satış sonrası 170
hizmetlerde ise niteliksel sistemi benimsediklerini; satış ve satış sonrası hizmetleri
bir arada vermek yönünde bayileri zorlamadıklarını; kriterleri sağlayarak yetkili
servis olarak atanan ve sadece servis hizmeti sunan bayilerinin bulunduğunu;
bayilerdeki çok markalılığın engellenmesi yönünde bir yaklaşımlarının olmadığını;
bazı bayilerinin birden çok marka ile çalıştığını (Erzurum bayisi, Suzuki ve Mazda
yetkili bayii ve servisidir. Ankara Herter, Skoda ve Chery bayisidir ve aynı zamanda
Mazda, Skoda ve Chery yetkili servisidir. İstanbul Yavuzlar servisi tüm markalara
hizmet vermektedir.); ayrıca talep edilmesi halinde ek satış noktası açılmasına izin
verdiklerini belirtmişlerdir.
Yetkililer ayrıca, internet üzerinden veya yazılı olarak yapılan başvuruyu takiben 180
kriterlerin sağlandığının belirlenmesi halinde sözleşme imzalandığını; kriterlerin
09-42/1055-267
5
sağlanmaması durumunda noter kanalı ile başvuranı haberdar ettiklerini; niteliksel
kriter olarak TSE 12047’yi aradıklarını; bunun ithalat ile ilgili bir zorunluluk
olduğunu; ilave olarak kurumsal kimlik standartları aradıklarını; bayilerin ve
servislerin belirlenmesinde illere ve satış adetlerine göre ayrıma gittiklerini;
servislerde aranılan kriterlerin TSE ile ilişkili olduğunu; ayrıca, Chery araçlarının
Türkiye’ye ithal edilmesi için T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından istenen
satış sonrası yeterlik belgesi kriterlerini de talep ettiklerini; TSE 12047
çerçevesinde her yıl TSE’den vize alınması gerektiğinden anlaşmaların bir yıl için
yapıldığını; böylece standartların tutturulup tutturulmadığının da anlaşıldığını 190
söylemişlerdir.
Yetkililer Özok Otomotiv ile yaşanan sorunlara ilişkin olarak da bu firmanın ailevi
sebepler ve sağlık nedenleriyle otomotiv işini yapamayacakları için herhangi bir
bayilik sözleşmesi imzalanmadığını; ayrıca kriterleri yerine getirmediklerinin de
tespit edildiğini ifade etmişlerdir.
Öte yandan yapılan yerinde incelemeler esnasında Mermerler Otomotiv’in yetkili
bayi ve yetkili servis standartları elde edilmiştir. Yetkili servis standartlarının servis
personeli kıyafetleri, servis dış ve içyapı elemanları, çalışma alanlarının ebatları,
idari odaların düzenlenmesi ve serviste bulunması gereken elemanları içerecek
şekilde düzenlendiği görülmüştür. Bu çerçevede söz konusu unsurların bazıları 200
bakımından metrekare standartlarının getirildiği, ancak bunların bir kısmının da
tavsiye niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Kriterlerin belirlenmesi sırasında TS 12047
kriterlerinin ve Chery kurumsal kimlik bilgilerinin esas alındığına yer verilmektedir.
Bundan başka, kriterlerin yer aldığı kitapçıkta, kriterlerin hizmet ettikleri amaçlara
ve belirlenmelerinde esas olan faktörlere de yer verildiği görülmektedir.
I.3.3. Chery Bayi ve Servis Sağlayıcılarının Yetkilileri İle Yapılan Görüşmeler
Merbil Otomotiv Mamulleri Ticaret ve Sanayi A.Ş., Deniz Otomotiv ve Aksesuarları
Tic. Ltd. Şti. (Deniz Otomotiv), Altundal Oto Tamiri Şerafettin Altundal (Altundal) ve
Herter Otomotiv San. Tic. Ltd. Şti. (Herter) yetkilileri konu hakkında, Mermerler’in 210
çok markalılık konusunda engellemede bulunmadığını; hâlihazırda Mazda,
Mitsubishi-Ekoser gibi markalara hizmet veren bayiler olduğunu; nihai satış
fiyatının belirlenmesinde Mermerler’in müdahalesinin bulunmadığını, tavsiye fiyat
uygulamasının mevcut olduğunu; “İyi Niyet Sözleşmesi”nin başlangıçta
uygulandığını, ancak bayilik sözleşmeleri imzalandıktan sonra geçerliliğini
yitirdiğini; satış ve satış sonrası hizmetlerin bir arada verilmesi yönünde bir baskı
ile karşılaşmadıklarını; sistem yeni oluştuğundan orijinal ya da eş değer parçaların
piyasada mevcut olmadığını, bu çerçevede anılan yedek parçaların başka
kaynaklardan teminini ve kullanımını engellemenin söz konusu olmadığını; ek satış
noktası açılmasında bir sıkıntı yaşanmadığını (Herter’in Konya yolunda bir ek satış 220
noktası bulunmaktadır.); TSE vizesi nedeniyle bayilik sözleşmelerinin bir yıl süreli
olduğunu; her dönem kriterlerin tutturulup tutturulmadığının denetlendiğini;
niteliksel kriterlerin nasıl belirlendiği konusunda TSE 12047 kriterleri dışında hizmet
gerekleri ile bağdaşmayan, zorlayıcı kriterler getirilmediğini; bayilere yönelik
ayrımcı uygulamalar bulunmadığını ifade etmişlerdir.
09-42/1055-267
6
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK 230
Şikâyet özetle, Mermerler Otomotiv’in Özok Otomotiv ile yapmış olduğu Chery İyi
Niyet Sözleşmesi’nin fiili olarak bayilik ilişkisinin kurulmasını sağladığı, söz konusu
Sözleşme’de bayilik standartlarına ilişkin kriterlerin belirlendiği ve bu Sözleşme’nin
2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırılık taşıdığı iddialarına yöneliktir. Taraflar arasındaki
ilişkinin devamı müddetince Mermerler Otomotiv’in iyi niyet kurallarına aykırı
davranışlarda bulunduğu, bayilere “cari hesap sözleşmesi” adı altında sözleşmeler
imzalatıldığı ve hiçbir bayi ile bayilik anlaşması yapılmadığı belirtilmektedir.
Dilekçenin eklerinin incelenmesinden Mermerler Otomotiv’in Özok Otomotiv’e
kriterlerin yerine getirilmediği gerekçesi ile sözleşme akdedilemeyeceğini bildirdiği,
buna karşılık olarak Özok Otomotiv tarafından yapılan belirli ürünlerin geri 240
alınmasına yönelik talebin de Mermerler Otomotiv tarafından kabul edilmediği
görülmektedir. Başvuru sahibi söz konusu davranışların ve Sözleşme’nin feshinin
4054 sayılı Kanun’a ve 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı olduğunu iddia
etmektedir.
J.1. Mermerler Otomotiv ile Yürütülen Bayilik İlişkisine Yönelik İddialar ve
Değerlendirme
Bu çerçevede öncelikle, Mermerler Otomotiv’in iade işlemlerini hukuka uygun bir
şekilde gerçekleştirmediği ve süreç içerisinde iyi niyet kurallarına aykırı şekilde
yanıltıcı beyanlarda bulunduğu yönündeki iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilemeyeceği belirtilmelidir. Bundan başka, Mermerler Otomotiv’in hiçbir 250
bayi ile bayilik anlaşması akdetmeksizin iyi niyet sözleşmeleri çerçevesinde
ilişkisini yürüttüğü yönündeki iddialarının da gerçeği yansıtmadığı, yapılan
incelemelerde saptanmıştır. Zira incelemelerde Mermerler Otomotiv’in bayileri ile
akdettiği bayilik sözleşmeleri edinilmiştir.
Başvuru dilekçesinde, ayrıca, bayilere “cari hesap sözleşmesi” adı altında
sözleşmeler imzalatıldığı, kendilerinin böyle bir anlaşma imzalamayı kabul
etmemeleri üzerine bayilik ilişkisinin sonlandırıldığı ifade edilmektedir. Mermerler
Otomotiv Vekili tarafından Kuruma gönderilen konuya ilişkin yazıda aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
“Müvekkil şirketin akdettiği Cari Hesap Sözleşmelerinin konusu, taraflar arasındaki 260
ilişki kapsamında; para, mal, hizmet ve diğer hususlardan dolayı tarafların
birbirlerinden olan alacakları hususunda hak ve borçların düzenlenmesidir. Bu
sözleşme gereğince satılan mallardan, verilen hizmetlerden, kesilen faturalardan,
alınan paralar ve çeklerden, gelen ve gönderilen havale ve dekontlardan dolayı bir
CARİ HESAP tutacaktır. Bu sözleşme, bayilerin araç satışları ile ilgili değil;
müvekkil ile arasındaki alım-satımlarla ilgilidir. Sözleşme içeriğinde; mal ve hizmet
teslimi, ödeme koşulları, kefalet, temerrüt ve muacceliyet şartı, alıcı firmanın bilgi
değişikliklerini bildirme zorunluluğu, defter ve kayıtlarının kesin delil olma niteliği,
teminat ve ihtiyati haciz tedbir talep hakkı, yetkili mahkeme ve sözleşmenin sona
ermesi hükümleri yer almaktadır.” 270
Rekabet hukuku bakımından yapılacak değerlendirmede, bu sözleşmelernin bayilik
sistemine girişi engellemek için kullanılıp kullanılmadığı önemlidir. Mermerler
Otomotiv’de yapılan yerinde incelemelerde ve bayilerle yapılan görüşmelerde de
söz konusu sözleşmelerin bayilerin sisteme alınmaması amacıyla kullanıldığına
dair bir bulguya ulaşılmamıştır. Bayiliğin devam edip etmemesinin
09-42/1055-267
7
değerlendirilmesinde Mermerler Otomotiv şikâyetçi ile ilgili performans
değerlendirmeleri yapmıştır. Nitekim Mermerler Otomotiv’de yapılan yerinde
incelemelerde Özok Otomotiv’in 2008 yılı Bayi Satış Karnesi edinilmiştir. Söz
konusu dokümana göre Özok Otomotiv’in 2008 yılı başarı oranının %44 olarak
belirlendiği görülmüştür. Bu oran belirlenirken, alınması gereken ve alınan araç 280
adetlerinin kıyaslandığı görülmektedir. Hakkında önaraştırma yapılan teşebbüsün
Kartal şubesinde yapılan yerinde incelemeler sırasında edinilen 31.10.2008 tarihli
“Satış Sonrası Servis Denetleme Formu” adlı belgede Özok Otomotiv, belgede
belirtilen eksikliklerini 30.11.2008 tarihine kadar tamamlayacağını taahhüt
etmektedir. Bu eksiklikler arasında; iç yönlendirme tabelalarının düzenlenmesi,
liftlerin renklerinin kurumsal kimliğe uyarlanması, fatura-iş emrinin basılı evrak
olarak düzenlenmesi, yaka kartı basılması, satış sonrası teknik desteğin yeterli
seviyede olması vs. gibi hususlar yer almaktadır. Ayrıca, Mermerler Otomotiv
tarafından 11.9.2008 tarihinde Özok Otomotiv’de yapılan inceleme ve Özok
Otomotiv yetkilisi ile yapılan görüşme sonucu düzenlendiği anlaşılan belgede, 290
Özok Otomotiv ile ilgili olarak edinilen izlenimlere yer verilmiştir. Şöyle ki;
stoklarında bulunan 31 aracın hepsinin 2008 model olmasının sıkıntı yarattığından,
kredilerdeki geri dönüş oranının düşük olduğundan ve çözüm olarak Özok
Otomotiv’in ipotek aldığından vs. söz edilmiş ve Özok Otomotiv’in motivasyonunu
tamamen kaybetmiş bir bayi olarak gözlemlendiği ifadesine yer verilmiştir.
Bundan başka, yapılan incelemelerde elde edilen şirket iç yazışmalarında Özok’un
bayiliği kendisinin bırakmak istediğinin yer aldığı görülmektedir. Kartalda yapılan
yerinde incelemeler sırasında elde edilen Mermerler Otomotiv Satış Müdürü
tarafından Mermerler Otomotiv Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı’na gönderilen
15.4.2009 tarihli elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 300
……….ticari sır……….
Kartalda yapılan yerinde incelemeler sırasında elde edilen, Sevgi TOLUAY
tarafından Mermerler Otomotiv Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı’na gönderilen
18.5.2009 tarihli elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
……….ticari sır……….
Nitekim 29.4.2009 tarihinde Mermerler Otomotiv tarafından Özok Otomotiv’e
gönderilen ihtarnamede, taahhüt edilen minimum kriterlerin yerine getirilmemesi
dolayısıyla sözleşme imzalanamadığı açıklanmakta, bu sebeple “Chery” markasını
ihtiva eden tanıtıcı malzemelerin işyerinden kaldırılması ve Özok Otomotiv’in gizlilik
ile ilgili yükümlülüğü hatırlatılmaktadır. Buna cevaben 6.5.2009 tarihinde Özok 310
Otomotiv tarafından Mermerler Otomotiv’e gönderilen ihtarnamede söz konusu
marka ve ürünlerin bundan böyle kullanılmayacağı belirtilerek, ilişkinin Mermerler
Otomotiv tarafından sonlandırılmasına bağlı olarak iade işlemlerinin başlatılması
talep edilmiş ve İyi Niyet Sözleşmesi uyarınca, kendilerine gönderilen bir kısım
araç ve yedek parça geri verilmek istenilmiştir. Mermerler Otomotiv tarafından
gönderilen 20.5.2009 tarihli ihtarnamede ise söz konusu araç ve parçaların İyi
Niyet Sözleşmesi ile bağlantısı olmadığı ifade edilmiş ve kesin satışı yapılan
ürünlerin iadesinin mümkün olmayacağı bildirilmiştir. Bu bilgi ve belgeler
çerçevesinde, cari hesap sözleşmesinin imzalanmaması üzerine ilişkinin sona
erdirildiği iddiasını da kabul etmek mümkün değildir. 320
09-42/1055-267
8
J.2. Mermerler Otomotiv’in Akdettiği Sözleşmelerin 2005/4 sayılı Tebliğ
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
J.2.1. “Bayilik Sözleşmesi”ne İlişkin Değerlendirme
1.1.2006 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Tebliğ’in 2. maddesine göre
“Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının tamir ve bakım hizmetlerinin
alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar
içermeleri halinde bu Tebliğ’de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, Kanun’un 4
üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasına
dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.” Bayilik Sözleşmesi’nin niteliği dikkate
alındığında, 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu ve Sözleşme’de yer alan 330
hükümlerin anılan Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Zira söz konusu anlaşma ile Chery motorlu araçları ile Chery yedek parçaları
satışına ve buna bağlı olarak yürütülen satış sonrası hizmetlere ilişkin
düzenlemeler getirilmektedir. Aşağıda, mezkûr Sözleşme’ye ilişkin olarak 2005/4
sayılı Tebliğ kapsamında yapılan değerlendirmeler yer almaktadır.
Öncelikle, Mermerler Otomotiv tarafından seçilen sistemlerin Tebliğ’e uygun olup
olmadığı değerlendirilmiştir. 2005/4 sayılı Tebliğ’in “Muafiyetin Genel Koşulları”
başlıklı 4. maddesinde;
“Muafiyet hükümleri, dikey anlaşmanın aşağıdaki koşulları taşıması kaydıyla
sağlayıcının motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti 340
sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u; motorlu taşıtların dağıtımı için
niceliksel seçici dağıtımın tercih edildiği anlaşmalarda ise %40’ı geçmemesi
durumunda uygulanır. Niteliksel seçici dağıtım sistemi oluşturan anlaşmalar için
pazar payı eşiği bulunmamaktadır.
Tek elden sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda muafiyet, alıcının
anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %30’u
aşmaması koşuluyla uygulanır.”
hükmü yer almaktadır. Buna göre Tebliğ kapsamına giren herhangi bir anlaşmanın
grup muafiyetinden yararlanabilmesi için gerekli olan ön koşulun pazar payı
eşiklerine bağlı olarak uygun dağıtım sisteminin benimsenmesi olduğu 350
anlaşılmaktadır.
Sözleşme’ye göre, Mermerler Otomotiv yeni motorlu taşıt satışında niceliksel seçici
dağıtım sistemini benimsemiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, Chery marka
araçların 2008 yılı toplam araç satışındaki pazar payı % ….’tir. Dolayısıyla
Tebliğ’de getirilen pazar payı eşiğinin sağlandığı anlaşılmaktadır. Bundan başka,
Chery motorlu araçları için yedek parça satışı da dâhil olmak üzere tamirat ve
bakım servislerinin verilmesi için niteliksel dağıtım sisteminin benimsendiği
görülmektedir. Buna göre, satış sonrası hizmetlerde seçilen dağıtım sistemi
bakımından da Tebliğ’de öngörülen koşullara aykırılık bulunmamaktadır.
Tebliğ’in 4. maddesinde düzenlenen muafiyetin genel şartları ile ilgili diğer 360
hükümler açısından bakıldığında, Bayilik Sözleşmesi’nin; dağıtıcı veya yetkili
servisin anlaşmadan doğan hak ve yükümlülüklerini devir hakkı (Madde 11.2.3.),
fesih ihbarının detaylı, objektif gerekçelerini içerecek biçimde yazılı olarak
yapılması (Madde 9.5.), sözleşmelerin ve fesih ihbarının süresi (Madde 9.1. ve
9.2.) ve uyuşmazlıkların çözümü için hakeme gitme (Madde 10) koşullarını
09-42/1055-267
9
karşıladığı anlaşılmıştır. Tebliğ’in 5. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti dışına
çıkaran sınırlamalara yer verilmiş ve dağıtıcı veya yetkili servisin kendi satış fiyatını
belirleyebilme serbestîsinin kısıtlanması, Tebliğle sayılan haller dışında dağıtıcı
veya yetkili satıcının anlaşma konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge ya da
müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi, dağıtıcının, bakım onarım hizmetlerine 370
ilişkin yükümlülüklerini, imzalayacağı alt anlaşmalarla yetkili servislere devretme
hakkının kısıtlanması gibi kısıtlamalar ağır kısıtlamalar arasında sayılmıştır.
Yapılan inceleme sonucunda, Bayilik Sözleşmesi’nin, grup muafiyetinden
yararlanmasını engelleyecek nitelikte hüküm taşımadığı saptanmıştır.
J.2.2. “Chery Servis Sözleşmesi”ne ve “Yetkili Servis Sözleşmesi”ne İlişkin
Değerlendirme
J.2.2.1. 2005/4 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
Yapılan yerinde incelemeler sırasında, Mermerler Otomotiv ile sadece satış
sonrası hizmetleri yürütmeyi üstlenen yetkili servisleri arasında akdedilen “Chery
Servis Sözleşmesi” ve “Yetkili Servis Sözleşmesi” örnekleri edinilmiştir. Bu 380
sözleşmelerin konusu, Chery’nin, Mermerler Otomotiv tarafından ithal edilen M1 ve
N1 modelleri için yetkili servis olarak faaliyet gösterilmesine ilişkindir. Sözleşmeler
1 yıl süreli olarak düzenlenmiş olup, sözleşmelerde servisin TSE ve diğer tüm
yasal kurum ve kuruluşların standartlarına uymak ve bu konudaki değişikliklere de
makul sürelerde uyum sağlamakla yükümlü olduğu yönünde hükümlere yer
verilmiştir. Bundan başka, Yetkili Servis Sözleşmesi bakımından bir aylık bir feshi
ihbar süresi tanınmışken, Chery Servis Sözleşmesi’nde ise bu yönde bir
düzenleme yoktur.
Mermerler Otomotiv tarafından, servis hizmetleri için aradıkları kriterler arasında
TSE 12047 standardının bulunduğu, yetkili servislerin TSE’den her yıl vize 390
almalarının gerekli olduğu, vize işlemi için servisin denetiminin TSE tarafından
yapıldığı ve bu sebeple sözleşmelerin TSE’den kabul gördüğü şekilde bir yıl
süreyle akdedildiği ileri sürülmüştür. Ayrıca, TSE denetiminden geçen Yetkili Servis
Sözleşmesi’nin otomatik olarak bir yıl uzadığı ve böylece standartların tutturulup
tutturulmadığının da anlaşıldığı ifade edilmiştir.
Mermerler Otomotiv Vekili tarafından konu hakkında yapılan açıklama aşağıdaki
şekildedir:
“Yetkili Servis Sözleşmesi süresinin bir yıl olarak belirlenmesi gerekçesi, TSE
12047 kriterinin sağlanması bakımından bir yıllık vize alınması gerekliliği ve
standartların sürdürülüp sürdürülmediğinin denetlenmesi gayesidir. Sözleşme 400
süresi, söz konusu vize alındıktan sonra otomatik olarak uzamakta ve belirsiz süreli
sözleşmelere dönüşmektedir.“
Dolayısıyla, Mermerler Otomotiv’in satış sonrası hizmetlerin yürütülmesi
bakımından akdettiği sözleşmelerin bir yıl süreli olduğu anlaşılmaktadır. Kuruma
intikal eden açıklamalar çerçevesinde, sözleşmelerin uzayarak belirsiz süreli hale
geldiğinin kabul edilmesi halinde ise feshi ihbar süresinin 1 ay ile sınırlı tutulduğu
görülmektedir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in muafiyetin genel koşullarını düzenleyen 4. maddesi aşağıda
yer aldığı şekildedir:
09-42/1055-267
10
“Madde 4 - 410
…
Muafiyet,
a) sağlayıcı ile dağıtıcı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, dikey
anlaşmadan doğan hakların ve yükümlülüklerin, dağıtım sisteminde bulunan ve
dağıtıcı veya yetkili servis tarafından seçilen başka bir dağıtıcıya veya yetkili
servise aktarılmasına sağlayıcının rıza göstermesi,
b) sağlayıcı ile dağıtıcı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, sağlayıcının
karşı tarafın bu Tebliğ uyarınca sınırlanamayacak davranışlarda bulunması
nedeniyle anlaşmayı feshi ihbarla sona erdirmesini engellemek için, bu bildirimini
feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içerecek biçimde yazılı olarak yapması 420
yükümlülüğünün getirilmesi,
c) sağlayıcı ile dağıtıcı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmanın,
1) en az beş yıl süreli olması ve anlaşmada yer alacak olan yenilememe isteğini
anlaşmanın sona ermesinden asgari altı ay önce bildirmeyi her iki tarafın da kabul
etmesi veya,
2) belirsiz bir süre için yapılması halinde feshi ihbar süresinin her iki taraf için de en
az iki yıl olması ancak bu sürenin; sağlayıcının anlaşmaya son vermesi durumunda
kanundan veya anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda olduğu
veya dağıtım sisteminin önemli bir kısmını ya da tamamını yeniden düzenlemesinin
zorunlu olması nedeniyle sağlayıcının anlaşmayı sona erdirmesi hallerinde en az 430
bir yıla indirilmesi,
koşullarıyla uygulanır. Ancak bu durum, taraflardan birinin ana yükümlülüklerinden
birini yerine getirmemesi nedeniyle diğer tarafın anlaşmaya son verme hakkını
etkilemez.
Muafiyet, anlaşmanın her iki tarafa da anlaşmadan kaynaklanan yükümlülüklerin
yerine getirilmesi ile ilgili olarak ortaya çıkacak anlaşmazlıkları, tarafların
mahkemeye başvuru hakkına halel getirmeksizin, bağımsız bir uzmana ya da
hakeme götürme hakkını tanıması halinde uygulanır. Aşağıdaki konulara ilişkin
anlaşmazlıklar bunlara örnek olarak verilebilir:
a) mal ve hizmet sağlama yükümlülükleri, 440
b) satış hedeflerinin konulması ya da bu hedeflere ulaşılması,
c) stok taşıma yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği,
d) teşhir aracı sağlama ve kullanma yükümlülüğü,
e) değişik markaların satışı ile ilgili sağlayıcının öne sürdüğü koşullar,
f) yetki verilmemiş bir tesis yerinde faaliyet göstermesinin engellenmesinin,
otomobil veya hafif ticari araç dışındaki motorlu taşıt aracı dağıtıcısının işini
büyütmesini sınırlandırıp sınırlandırmayacağı,
g) anlaşmanın fesih bildiriminde gösterilen gerekçelerin anlaşmanın feshini haklı
gösterip göstermeyeceği.”
2005/4 sayılı Tebliğin açıklanmasına dair Kılavuzda, 2.2. başlığı altında yapılan 450
açıklamalarda da ayrıntıları yer aldığı üzere, Tebliğin 4. maddesi, grup muafiyetinin
09-42/1055-267
11
uygulanması için anlaşmaların uyması gereken genel koşulları belirlemektedir.
Maddede öncelikle, muafiyetin uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan
hükümlere yer verilmiştir. Diğer koşullar ise; sözleşme vasıtasıyla taraflar arasında
kurulan hukuki ilişkiyi destekleyen, dolayısıyla dağıtıcı ve yetkili servisler arasındaki
rekabeti artırarak dağıtım sisteminin yararlarını tüketicilere aktarmalarını
sağlayabilecek nitelikteki hükümlerin anlaşmalarda yer almasını gerektirmektedir.
Bu amaç doğrultusunda, Tebliğ, muafiyete konu sözleşmede; bir yetkili satıcı ya da
yetkili servis işletmesini ilgili tüm hak ve yükümlülüklerle birlikte marka ağının
başka bir üyesine devretme hakkı, sözleşmenin feshedilmesinin gerekçelerini 460
bildirme yükümlülüğü, sözleşmeye ilişkin ihtilafları bağımsız bir uzmana ya da
hakeme götürme hakkı ve belirli süreli sözleşmeler ve sözleşmenin yenilenmemesi
ya da sonlandırılmasına ilişkin tebligat sürelerine yönelik asgari bir süre
bulunmasını düzenlemektedir.
Yine Kılavuzun 6. sorusuna verilen cevapta, 4. maddenin dördüncü fıkrasında
belirlenen sözleşmeye bağlı yükümlülüklerin yerine getirilmesi hakkındaki ihtilafları
bağımsız bir uzmana ya da hakeme götürme hakkının, Tebliğ kapsamına giren tüm
anlaşmalar için geçerli olduğu ifade edilmektedir. 4. maddenin üçüncü fıkrasının (a)
ve (b) bentleri ile getirilen, sözleşmeden doğan koruma koşulları, dağıtıcı ya da
yetkili servislerin taraf olduğu kısıtlayıcı anlaşmalar için geçerlidir. 4. maddenin 470
üçüncü fıkrasının (c) bendinin 1 ve 2 numaralı alt başlıkları ile belirlenen,
sözleşmelere ve tebligat sürelerine ilişkin asgari süreler ise yeni motorlu taşıt
sağlayıcıları ile bunların dağıtıcıları ya da yetkili servisleri arasındaki anlaşmalar
için geçerlidir.
Netice itibarıyla, sağlayıcı Mermerler Otomotiv ve yetkili servisleri arasında yapılan
anlaşmaların, Tebliğle sağlanan muafiyetten yararlanabilmesi için muafiyetin genel
koşullarına uygun olarak akdedilmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu hükümlere
Servis Sözleşmelerinde yer verilmediği, sözleşme ve feshi ihbar sürelerine ilişkin
koşulun karşılanmadığı görülmektedir. Bu çerçevede Servis Sözleşmelerinin
muafiyetin genel koşullarını taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır. 480
Bundan başka, dikkate alınması gereken bir diğer konu, satış ve servis hizmetini
bir arada sunan bayilerle, sadece servis hizmeti veren bayilerin farklı sözleşme
hükümlerine tabi oluşlarıdır. Zira Bayilik Sözleşmesi’nde satış sonrası hizmetlerin
sunulması esnasında dikkate alınması gereken hususlar ile tarafların hak ve
yükümlülükleri ayrıntılı düzenlemelere tabi tutulmuşken, sadece servis hizmeti
sunan bayiler bakımından T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı mevzuatı uyarınca
uyulması gereken düzenlemelere atıfta bulunulmuştur. Servis sözleşmelerin
sürelerinin bir yıl olarak belirlenmesi de bu gerekçe ile açıklanmaktadır. Ancak
hemen belirtilmelidir ki, satış ve servisi bir arada sunan teşebbüslerin sözleşme
süreleri beş yıl olarak belirlenmiştir. Söz konusu bayilerin satış sonrası hizmetler 490
bakımından T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı mevzuatı gereklilikleri aynen geçerli
olduğundan, sözleşmelerin beş yıl süre ile akdedilmesinin önünde mevzuattan
kaynaklanan bir engel olduğu yönündeki açıklamanın kabulü mümkün
görünmemektedir. Bu noktada önemli olan husus, sözleşme sürelerinin ne kadar
olduğundan ziyade niteliksel sistemi benimseyen sağlayıcının servis hizmetleri
veren bayiler bakımından farklı hak ve yükümlülükler öngörmüş olmasıdır. Bu
farklılık sözleşme süreleri dışında, kriterlerin bildirimi, diğer yetkili servislerle alt
sözleşme yapılabilmesi, garanti bedelinin ödenmesi, hakem tayin edilmesi gibi
hizmetin yürütülmesine ilişkin pek çok konuda ortaya çıkmaktadır.
09-42/1055-267
12
2005/4 sayılı Tebliğde öngörülen sistem uyarınca, sağlayıcının ilgili markanın 500
dağıtıcılığını yapan ve yapmayan yetkili servisler bakımından aynı kriterleri
getirmesi ve ayrımcı uygulamalar içerisine girmemesi gerekmektedir. Buna göre,
sadece servis hizmetlerini üstlenen bayilerin farklı sözleşme koşullarına tabi
tutulması, benzer haklara sahip olmaması niteliksel sistemin gerekleriyle
bağdaşmamaktadır. Bu çerçevede, yetkili servis sözleşmelerinin gerek muafiyetin
genel koşullarını sağlamaması gerekse diğer yetkili servislerle farklı koşullara tabi
tutulmaları karşısında, Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanamadığı kanaatine
varılmıştır.
J.2.2.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için aşağıda yer 510
verilen iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu
hallerden birinin dahi karşılanmaması halinde, bireysel muafiyet tanınması
mümkün olmayacaktır:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.
Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 520
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması kriteri
çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın özelliklerine
göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın
sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında
görülmektedir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in ana amaçlarından biri satış sonrası hizmetler bakımından
rekabetin artmasını sağlamaktır. Bu sözleşmelerin bireysel muafiyetin ilk koşulunu
sağlamadığı, Tebliğin amaçları arasında yer alan servis hizmetlerinde rekabetin 530
arttırılması hedefine erişiminin önünde engel oluşturabileceği ve bu koşul
anlamında bir iyileşme sağlamayacağı değerlendirilmektedir. Zira satış ve satış
sonrasını bir arada sunan bayilerle, sadece servis hizmetlerini yürüten bayilerin
farklı hak ve yükümlülüklere tabi tutulması, niteliksel kriterlerin uygulanması
esnasında farklılıklara neden olabilecek ve iki ayrı grubu oluşturan bayilerin aynı
koşullarda faaliyet göstermesini engelleyebilecektir. Buna göre, muafiyetin ilk
koşulunu sağlamayan bir kısıtlama söz konusudur.
Yukarıda değinildiği üzere herhangi bir sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabilmesi
için 5. maddede öngörülen koşulların tamamının birlikte sağlanması gerekmektedir.
Muafiyetin ilk koşulunu sağlamayan kısıtlama hakkında diğer değerlendirmeleri 540
yapmaya gerek bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, servis sözleşmelerinin muafiyetin genel koşullarına uygun olarak
yapılması ve diğer yetkili servislerle benzer hak ve yükümlülükler getirilmesi
09-42/1055-267
13
koşullarıyla 2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanabileceği
kanaatine varılmıştır.
J.2.3. İyi Niyet Sözleşmesi’nin Değerlendirilmesi
Şikâyetçinin iddialarının bir kısmı Mermerler Otomotiv ile imzalanan İyi Niyet
Sözleşmesi’ne ilişkindir. Yapılan incelemelerde ve görüşmelerde bu sözleşmelerin
kimlerle akdedildiği, 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı olarak uygulanıp
uygulanmadığı ve hali hazırda devam edip etmediği üzerinde durulmuştur. 550
Mermerler Otomotiv yetkilileri tarafından konuya ilişkin olarak yapılan
açıklamalarda, dağıtım ağının kurulması aşamasında bayi adayları ile bu tip
sözleşmelerin imzalandığı, ancak sonrasında bu anlaşmaların yerine bayilik
sözleşmeleri yapıldığı ifade edilmiştir. Mermerler Otomotiv Vekili tarafından yapılan
açıklamada ise, aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Müvekkil şirket, Chery markalı araçların distribütörlüğünün alınması aşamasında
uzun ve zorlu bir süreçten geçmiş, bu süreçte henüz ithalata başlamadan önce
dağıtım ve servis ağına ilişkin pazar araştırmalarına girerek bayi ve servis adayları
ile ön görüşmeler yapmıştır. İyi Niyet Sözleşmesi, ithalat prosedürünün ve hazırlık
döneminin yaklaşık iki sene sürmesi nedeni ile ve yeni bir marka olmaktan doğan 560
endişelere karşı güven telkin etmek gayesi ile fiili durumun bir gereği olarak, 2007
Aralık ayından 2008 yılının ilk aylarına kadar uygulanmıştır. Müvekkilin, oluşturma
aşamasında olduğu dağıtım ve servis ağına aday bayiler arasında, adı üzerinde,
bir iyi niyet göstergesi olarak akdettiği bu sözleşme, adayın seçeceği bayilik
kategorisine göre taşıması gereken minimum şartlara ilişkin tavsiye niteliğindeki
şartları düzenleyen bir sözleşmedir. Bu sözleşmenin akdinden sonra başlayan
çalışma neticesinde, standartları sağlayan bayiler ile Yetkili Bayi Sözleşmeleri
imzalanmaya başlanmış; bazı şirketler ile Yetkili Bayi Sözleşmesi imzalanması
hususunda mutabık kalındığı halde sözleşmeler fiili sebeplerle imzalanamamış, bu
şirketlerin “bayi” statüsü kabul edilerek, bir nevi sözleşmesiz bir şekilde çalışmaya 570
devam edilmiştir. Asıl sözleşme yazılı olarak akdedilmeden çalışmaya
girişilmesinin, rekabet kanunu veya muafiyet tebliğlerine aykırı bir yanı
bulunmadığına göre, fiili durumun gereklerinden dolayı her iki tarafın menfaatini
düşünerek imzalanan tavsiye niteliğinde bir sözleşme ile çalışmanın da mevzuata
aykırı bir yanı bulunmamaktadır.”
Bayilerle yapılan görüşmelerde de Mermerler Otomotiv’in bu yönde sözleşmeler
akdettiği, ancak Bayilik Sözleşmesi imzalandıktan sonra bu sözleşmelerin
geçerliliğini yitirdiği teyit edilmiştir. Mermerler Otomotiv tarafından yapılan
açıklamalar ve elde edilen belgeler çerçevesinde söz konusu sözleşmelerin bayi
adaylarının sisteme kabul edilmelerine kadarki sürede taraflar açısından bağlayıcı 580
olması amacıyla akdedildiği anlaşılmıştır. Nitekim Mermerler Otomotiv yetkili bayisi
Deniz Otomotiv yetkilisi tarafından yapılan açıklamada yer alan “Bayilik sözleşmesi
imzalandığında iyi niyet sözleşmesi geçersiz oluyor. İyi niyet sözleşmesi, bayiliğin
alınması içindir.” ifadesi, bu tespiti doğrulamaktadır. Bununla birlikte iyi niyet
sözleşmeleri ile birlikte yetkilendirmeler yapılmış, dolayısıyla bayi adayları fiili
olarak yetkili bayi şeklinde çalışmışlardır.
Nitekim şikâyetçi ile Mermerler Otomotiv’in Bayilik Sözleşmesi imzalamadığı, bu
süre içerisinde İyi Niyet Sözleşmesi’nin geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla
fesih ihtarnamesinin gönderildiği 29.4.2009 tarihine kadar taraflar arasındaki
09-42/1055-267
14
ilişkinin sürdüğü, Özok Otomotiv’in garanti kapsamında çeşitli işlemleri 590
gerçekleştirdiği görülmektedir. Şikâyet dilekçesinin ekinde 15.11.2007-14.11.2008
tarihleri arasında Mermerler Otomotiv tarafından Özok Otomotiv’in Chery marka
motorlu araçların her türlü servis hizmetlerini yürütmek için yetkilendirildiğini
gösteren “Servis Yetki Belgesi” bulunmaktadır. Benzer şekilde üçer aylık sürelerle
Özok Otomotiv’in Chery marka araçların satış işlemlerini gerçekleştirmek üzere
yetkilendirildiğini gösteren Chery yetkili satıcılık belgeleri başvuru dilekçesine ekli
olarak sunulmuştur. Yetkilendirmenin ilk olarak 15.5.2008-15.8.2008, son olarak
31.3.2009-30.6.2009 tarihleri arasındaki dönemleri içerir şekilde yapıldığı tespit
edilmiştir. Şikâyetçinin iddialarından biri de İyi Niyet Sözleşmesi’nin fiili olarak
bayilik ilişkisini kurmayı sağladığı ve 2005/4 sayılı Tebliğe aykırı hükümler taşıdığı 600
şeklindedir.
Dolayısıyla, söz konusu İyi Niyet Sözleşmesi’nin geçerli olduğu süre boyunca
2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı olarak uygulanıp uygulanmadığı
değerlendirilmesi gereken bir diğer konudur. Zira söz konusu Sözleşme’nin,
hükümlerine bakıldığında, satış ve satış sonrası hizmetlerin birbirine bağlanması
(Madde 5.1., 7.11.), çok markalılığın engellenmesi (Madde 7.2.), satış sonrası
hizmetler bakımından niceliksel olarak kabul edilecek birtakım kriterlerin
öngörülmesi gibi 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı düzenlemeler içerdiği
görülmektedir.
Satış ve satış sonrası hizmetlerin birbirine bağlanıp bağlanmadığı noktasında 610
dikkati çeken ilk husus, sadece servis hizmeti veren bayilerin sisteme kabul edilmiş
olmasıdır. Bu çerçevede sadece servis hizmeti veren Altundal ile görüşülmüş,
kendilerine satış hizmetinin verilmesi yönünde bir zorlama yapılmadığı tespit
edilmiştir.
Bayiler çok markalılık bakımından da benzer açıklamalarda bulunmuşlar, serviste
çok markalılığın hâlihazırda söz konusu olduğunu, satış bakımından da sıkıntı
yaratılmayacağını açıklamışlarıdır.
Bundan başka yapılan incelemelerde elde edilen bir belge de, Mermerler
Otomotiv’in çok markalılığa bakışını yansıtması bakımından önemlidir. Mermerler
Otomotiv tarafından 11.9.2008 tarihinde yetkili bayilerinden Ankara’da faaliyet 620
gösteren Herter’de yapılan inceleme ve bayi yetkilisi ile yapılan görüşme sonucu
düzenlendiği anlaşılan belgede; “Bayimizi pozitif gördüm. Mazda ve Skoda
tecrübeleri bizim için bir şans. …” ifadelerine yer verildiği görülmüş olup, bu
ifadelerden inceleme yapan Mermerler Otomotiv yetkilisinin çok markalılığı
desteklediği anlaşılmaktadır. Söz konusu inceleme İyi Niyet Sözleşmesi’nin geçerli
olduğu dönemde yapılmıştır.
Mermerler Otomotiv Ankara Bayisi Herter Otomotiv yetkilisi tarafından “Mermerler
ile “İyi Niyet Sözleşmesi” adı altında bir sözleşme akdettiniz mi?” sorusuna verilen
cevap da, iyi niyet sözleşmelerinin uygulamaya nasıl yansıdığı açısından
açıklayıcıdır: 630
“Bu geçici olarak yapıldı, formaliteydi, bayiliğin yapılıp yapılamayacağı
konusundaydı. Marka yeni olduğu için yapıldı. Eğer katı bir şekilde uygulansaydı
başka bir markanın servisini almamız mümkün olmazdı. Ana sözleşmenin
gelmesiyle iyi niyet sözleşmesi feshedildi. Bayilik sözleşmesi uygulanıyor.”
09-42/1055-267
15
Satış sonrası hizmetler bakımından getirilen kriterler bakımından ise, Kılavuz’un
54. sorusu açıklayıcıdır. Burada sağlayıcının, yetkili servis olmak isteyenlerden ne
gibi kriterleri yerine getirmesini isteyebileceği açıklanmaktadır. Buna göre, prensip
olarak sağlayıcının getireceği niteliksel kriterlerin bakım-onarım işinin gerekleriyle
ilişkili olması gerekmektedir. Gerçek anlamda niteliksel kriterler ancak bu durumda
söz konusu olabilecektir. Başta yetkili satıcı ve servislerin sayısı olmak üzere, 640
faaliyet gösterilecek alanın metrekare olarak büyüklüğü, stokta tutulması gereken
araç miktarı gibi değerlerle ifade edilen kriterler nicelikseldir. Ancak, örneğin belirli
bir modele ait aracın yüksekliği ve söz konusu araca verilecek hizmetlerde servis
elemanlarının çalışabilmeleri için ihtiyaç duyulan çalışma alanı nedeniyle yetkili
servisin hizmet vereceği binanın yüksekliğine ilişkin olarak getirilecek sayısal
kriterler, bakım-onarım işinin gerekleriyle ilişkilendirildiği için niteliksel kriter olarak
kabul edilebilecektir. Bu bağlamda niteliksel kriterler denilince, bakım-onarım veya
araç satış işinin niteliğinin gerektirdiği ölçütlerin anlaşılması gerektiği belirtilmelidir.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde İyi Niyet Anlaşması ile Mermerler Otomotiv’in
yetkili servis olarak faaliyet gösterecek teşebbüsler bakımından niceliksel kabul 650
edilebilecek bir takım kriterler getirdiği görülmektedir. Ancak yetkili servis olarak
atanan bayilerle yapılan görüşmelerde, hizmet gerekleri ile bağdaşmayan, bayilerin
sisteme alınmasını zorlaştırıcı kriterlerin getirilmediği bilgisi edinilmiştir. Diğer
taraftan niteliksel kriterlerin nasıl olması gerektiği, sınırları gibi hususların
değerlendirilmesi 4054 sayılı Kanun kapsamına girmemektedir. Sağlayıcılar
tarafından, mal ve hizmetlerin arzına ilişkin olarak birçok kriter getirilmektedir ve
bunların hizmet gerekleriyle ilişkili olup olmadığının tespiti teknik inceleme ve
değerlendirmeleri gerektirmektedir. 4054 sayılı Kanun ve 2005/4 sayılı Tebliğ
açısından önemli olan herhangi bir kriterin hizmet gerekleri ile gerekçelendirilip
gerekçelendirilmemesi değil, ortaya konulan ölçütlerin bir bütün olarak ayrımcı 660
uygulamalara konu edilmesi ve bu bağlamda koşulları yerine getiren her
teşebbüsün yetkili servis olarak atanması zorunluluğu getiren niteliksel seçici
dağıtım sistemi çerçevesinde giriş engeli olarak kullanılıp kullanılmadığıdır.
İnceleme konusu açısından bakıldığında, kriterleri sağlayan bayilerin yetkili bayi
olarak atandığı görülmektedir.
Bu çerçevede söz konusu süreçte dahi iyi niyet sözleşmelerinin 2005/4 sayılı
Tebliğ hükümlerine aykırı olarak uygulandığı saptamasını yapmak olası
görünmemektedir. Zira bu dönem içerisinde sadece servis olarak hizmet veren
bayilerin sisteme alındığı, kimi bayilerle Bayilik Sözleşmesi’nin imzalandığı
görülmüş ve çok markalılığın engellendiği yönünde bir bulguya ulaşılamamıştır. Bu 670
çerçevede iyi niyet sözleşmelerinin 2005/4 sayılı Tebliğe aykırı hükümler
içermesine rağmen, bayilik sözleşmelerinin imzalanmasını takiben sona erdirildiği
görüldüğünden ve Tebliğ hükümlerine aykırı uygulamalara rastlanmadığından
taraflar arasındaki ilişkinin İyi Niyet Sözleşmesi uyarınca devam ettiği söz konusu
döneme ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı neticesine
varılmıştır.
Dosya kapsamında değerlendirilmesi gerekli olan son konu, hâlihazırda iyi niyet
sözleşmelerinin akdedilip akdedilmediği ve bayilik sözleşmesi imzalanmayan bayi
adayları bakımından söz konusu anlaşmaların uygulanıp uygulanmadığıdır. Her ne
kadar yapılan incelemelerde 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı uygulamalara 680
rastlanmasa da söz konusu Tebliği ihlal eden sözleşmelerin her ne amaçla olursa
olsun akdedilmemesi gerekmektedir. Konuya ilişkin olarak söz konusu uygulamaya
09-42/1055-267
16
son verildiği açıklansa da, aşağıda yer verilen yazışmalar bayilik sözleşmesi
imzalanmayan ve iyi niyet sözleşmeleri bulunan bayiler bakımından uygulamanın
halen geçerli olduğunu göstermektedir:
- Mermerler Otomotiv’de yapılan incelemelerde, 2009 yılının Nisan ayında Ata Can
AYDIN tarafından Sevgi TOLUAY’a “Diamond bayi iyi niyet sözleşmesi örneği”nin
gönderildiği saptanmıştır.
- Kartal şubesinde yapılan yerinde incelemelerde elektronik posta mesajları
edinilmiştir. 3.4.2009 tarihinde Sevgi TOLUAY tarafından Murat MERMER’e 690
gönderildiği anlaşılan mesajda çeşitli bayiler hakkında takip edilecek hukuksal
işlemler hakkında bilgi verilmekte ve bu çerçevede iyi niyet sözleşmelerine atıf
yapılmaktadır. Örneğin;
……….ticari sır……….
şeklindeki ifadelerde iyi niyet sözleşmesine atıf yapıldığı görülmektedir.
- Kartalda yapılan incelemede elde edilen, Murat MERMER tarafından Sevgi
TOLUAY’a gönderilen 22.3.2009 tarihli elektronik posta mesajında ise aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
……….ticari sır……….
Yukarıda aktarılan bilgi ve belgeler çerçevesinde, 2005/4 sayılı Tebliğe aykırı 700
uygulamalara ve sisteme alınacak yeni bayiler bakımından bu yönde sözleşmelerin
imzalandığı yönünde bir bulguya rastlanmadığından, bu aşamada söz konusu iyi
niyet sözleşmelerine yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, içerdikleri hükümler nedeniyle 4054 sayılı
Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturabilecek nitelikteki söz konusu
sözleşmelerin imzalanmamasını ve geçmişte imzalananların uygulanmasına son
verilmesini teminen Mermerler Otomotiv’e 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca yazılı görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine
varılmıştır.
710
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1) Mermerler Otomotiv Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat Gıda ve Pazarlama
A.Ş.’nin bayilik ilişkisi süresince iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarda bulunduğu,
iade işlemlerini hukuka aykırı olarak gerçekleştirdiği, hiçbir bayi ile Bayilik
Sözleşmesi imzalamadığı, bayilere cari hesap sözleşmeleri imzalattığı ve
kendilerinin imzalamamaları üzerine ilişkinin sona erdirildiği iddialarına ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir ihlal tespit edilemediğine;
2) “Chery Servis Sözleşmesi” ve “Yetkili Servis Sözleşmesi” adı altında yapılan
sözleşmelerin; 720
a) 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile öngörülen muafiyetten
yararlanamadığına,
b) Söz konusu sözleşmelere 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen
şartları karşılamaması nedeniyle anılan Kanun maddesi çerçevesinde bireysel
muafiyet tanınamayacağına,
09-42/1055-267
17
c) Bununla birlikte 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı uygulamalar tespit
edilmediğinden bu aşamada Mermerler Otomotiv Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat
Gıda ve Pazarlama A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, 730
d) Söz konusu sözleşmelerin, 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer verilen
muafiyet genel koşullarına uygun olarak yapılması ve diğer yetkili servislerle
benzer hak ve yükümlülükler getirilmesi koşullarıyla anılan Tebliğ ile sağlanan
muafiyetten yararlanabileceği; aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı hususlarına ilişkin olarak Mermerler Otomotiv
Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat Gıda ve Pazarlama A.Ş.’ye görüş bildirilmesi
konusunda Başkanlığa yetki verilmesine,
3) İçerdikleri hükümler itibarıyla 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu değerlendirilen
“İyi Niyet Sözleşmeleri” ile ilgili olarak;
a) 2005/4 sayılı Tebliğe aykırı uygulamalara ve sisteme alınacak yeni bayiler 740
bakımından bu yönde sözleşmelerin imzalandığı yönünde bir bulguya
rastlanmadığından, bu yönüyle de bu aşamada Mermerler Otomotiv Taşımacılık
Turizm Tekstil İnşaat Gıda ve Pazarlama A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığına,
b) Bununla birlikte içerdiği hükümler nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında
rekabet ihlali oluşturabilecek nitelikteki söz konusu sözleşmelerin imzalanmaması
ve geçmişte imzalananların uygulanmasına son verilmesi yönünde 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Mermerler Otomotiv Taşımacılık
Turizm Tekstil İnşaat Gıda ve Pazarlama A.Ş.’ye görüş bildirilmesi hususunda
Başkanlığa yetki verilmesine 750
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Başkan V.
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy