Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-45/1134-284

REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-1-60 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-45/1134-284
Karar Tarihi : 8.10.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Cumhur Atalay HATİPOĞLU,
Selen Yersu ŞAHİN
C. ŞİKAYET
EDENLER : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : - Aydın Kum Çakıl Madencilik ve İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
Turgutlu-İzmir Karayolu 7. Km Bozköy Dip Mevkii - Manisa
- Aydınlar Madencilik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
Kazım Dirik mah. Ankara cad. No: 75/407 Bornova/İzmir
- Ak Ege Madencilik Nak. Tur. ve Yapı Malz. San. ve Tic. A.Ş.
Atatürk Mah. 41 Sk. No:535175 Ulucak Kemalpaşa/İzmir
- İzmir Kum Yapı Malzemeleri Nakliye Paz. San. ve Tic. A.Ş.
Turgutlu-İzmir Karayolu 35. Km Bağyurdu Kavşağı
Kemalpaşa/İzmir
30
E. DOSYA KONUSU: Ak Ege Madencilik Nakliyat Turizm ve Yapı Mlz. Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Aydın Kum Çakıl Madencilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve
Aydınlar Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin aralarında anlaşarak
rekabeti kısıtladıkları ve bu şirketlerin bir kısım ortaklarının, kurdukları İzmir Kum
Yapı Malzemeleri Nakliye Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanlı pazarlama
şirketi aracılığıyla, İzmir ili ve çevresinde inşaat kumu piyasasında oluşturdukları
hakim durumu kötüye kullandıkları iddiaları.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle;
- Ak Ege Madencilik Nakliyat Turizm ve Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. 40
(Ege), Aydın Kum Çakıl Madencilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Aydın) ve
Aydınlar Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin (Aydınlar) birleşerek İzmir
Kum Yapı Malzemeleri Nakliye Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İzmir Kum)
adında bir şirket kurdukları,
- İzmir Kum aracılığıyla, İzmir ili ve çevresinde satmakta oldukları kum ürünlerinde
diledikleri gibi yüksek fiyatlarla satış yaptıkları ve rekabeti kısıtladıkları
iddia edilmektedir.

09-45/1134-284
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.6.2009 tarih ve 4209 sayı ile intikal eden
şikâyet üzerine hazırlanan 24.6.2009 tarih ve 2009-1-60/BN-09-MMÖ sayılı Bilgi Notu 50
Kurulun 1.7.2009 tarih ve 09-31/664-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve konu
hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan incelemeler
sonucunda düzenlenen 6.8.2009 tarih ve 2009-1-60/ÖA-09-MMÖ sayılı Önaraştırma
raporu ise 19.8.2009 tarih ve 09-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, ek çalışma
yapılmak üzere incelemeye alınmıştır. Bu bağlamda hazırlanan 5.10.2009 tarih ve
2009-1-60/BN-09-MMÖ sayılı Bilgi Notu, 7.10.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/216
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Ege, Aydın ve Aydınlar’ın ortaklarının 60
bir kısmının kurduğu İzmir Kum’un;
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ve buna
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği kapsamında bir birleşme
veya devralma sayılamayacağı,
- Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu, dolayısıyla menfi tespit belgesi
alamayacağı,
- Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları taşımadığından, 4. madde
hükümlerinden bireysel olarak muafiyet alamayacağı,
- Hâkim durumda olmadığından Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmesine gerek bulunmadığı; 70
Ege, Aydın, Aydınlar ve İzmir Kum hakkında, geçmiş 11 aylık uygulamalarının bir
rekabet ihlali oluşturmadığı ve haklarında bir soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı,
Bununla birlikte; Ege, Aydın, Aydınlar arasında koordinasyon doğurucu etkiye sahip
olan ve Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti bozma ve kısıtlama etkisi
doğurabilecek nitelikte olan İzmir Kum’un mevcut ortaklık yapısındaki aykırılığın
ortadan kaldırılması için taraflara 6 ay süre verilmesinin ve bu süre içerisinde
aykırılığın ortadan kaldırılmaması durumunda haklarında soruşturma açılacağının
Kanun’un 9(3). maddesi doğrultusunda hazırlanacak bir görüş yazısı ile ilgili taraflara
gönderilmesinin uygun olacağı. 80
İfade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Edenler
Adlarının gizli tutulmasını talep eden şikayetçiler, İzmir ili içerisinde inşaatlara kum
tedarik eden satıcılar olup, faaliyetleri büyük oranda İzmir ili ve çevresindeki kum
ocaklarından toptan fiyatla kamyonlarla kum satın alıp, bunu kum talep eden inşaatlara
satmaktan ibarettir.
I.2. Hakkında Önaraştırma Yapılanlar
I.2.1. İzmir Kum Yapı Malzemeleri Nakliye Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. (İzmir Kum) 90
İzmir Kum, Ege, Aydınlar ve Aydın şirketlerinin ortaklarının bir kısmının bir araya
gelerek kurmuş oldukları bir pazarlama şirketidir. Ortaklar, İzmir Kum’da eşit hisselere
sahiptir. Şirketin ortaklık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

09-45/1134-284
3
Tablo 1: İzmir Kum’un Ortaklık Yapısı
Hüseyin Divrik Ege’nin ortağı ve yönetim kurulu üyesi
Sait Sürel Ege’nin ortağı ve yönetim kurulu üyesi
İrfan Aydın (Yönetim Kurulu Başkanı) Aydın’ın eski finans müdürü
Fahri Aydın Aydın’ın ortağı ve yönetim kurulu üyesi
Muhammed Aydın Aydınlar’ın ortağı ve yönetim kurulu üyesi
Yusuf Aydın Aydınlar’ın ortağı ve yönetim kurulu üyesi
İzmir Kum’un satmakta olduğu kumun tamamı Ege, Aydın ve Aydınlar şirketlerinin
ürettiği kum ürünleridir. Raportörlerce şirket yetkilileri ile yapılan görüşmede yetkililer,
kumun yanı sıra farklı şirketlerden temin ettikleri bahçe toprağı, tuğla gibi başka
ürünlerin de satışını yaptıklarını ve ürün çeşitliliğini gelecekte daha da arttırmayı
planladıklarını ifade etmişlerdir. 100
I.2.2. Ak Ege Madencilik Nakliyat Turizm ve Yapı Malz. San. ve Tic. A.Ş. (Ege)
Ege, kum üretimi ve ticaretinin yanı sıra hazır beton üretimi ve satışı faaliyetlerini
yürütmektedir. Şirket yetkilileriyle yapılan görüşmede yetkililer, kum satışına ilişkin
olarak şu hususları ifade etmişlerdir:
“Ege, ürettiği kumu İzmir Kum’a satmaktadır. Bunun dışında belediye ihalelerine
katılma durumu vardır, ancak kriz nedeniyle İzmir Kum’un kuruluşundan bu yana
geçen süre içerisinde herhangi bir ihale alınmamıştır. İzmir Kum’un kurulmasından
sonra da bireysel herhangi bir müşteriye satış yapılmamıştır. Sadece Karşıyaka
Belediyesi’ne bir miktar satış yapılmıştır.
I.2.3. Aydın Kum Çakıl Madencilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Aydın) 110
Her biri eşit hisseye sahip, dört ortaklı bir şirket olan Aydın’ın faaliyetlerinin çoğunu
kum ve çakıl üretimi ile satışı, kalanını da peyzaj ürünleri üretimi ile satışı
oluşturmaktadır. Şirket yetkilileriyle yapılan görüşmede yetkililer, Aydın’ın, ürettiği
kumun yaklaşık %(….)’ini İzmir Kum’a, %(….)’ini de üretim yerine çok yakın olan
(……….)’a satmakta olduğunu ifade etmişlerdir.
I.2.4. Aydınlar Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin (Aydınlar)
Aydınlar, her biri eşit hisseye sahip, dört ortaklı bir şirkettir. Faaliyetlerinin yaklaşık
%(….)’ı kuvars, bazalt, grit gibi maden ürünlerinin, yaklaşık %(….)’u peyzaj-toprak
grubu ürünlerinin, kalan %(….)’si ise kum-agrega ürünlerinin üretimi ve satışından
oluşmaktadır. Şirket yetkilileriyle yapılan görüşmede yetkililer, kum satışına ilişkin 120
olarak şu hususları ifade etmişlerdir:
“Aydınlar, ürettiği kumu İzmir Kum’a satmaktadır. Bunun dışında belediye ihalelerine
katılma durumu vardır, ancak kriz nedeniyle, İzmir Kum’un kuruluşundan bu yana
geçen süre içerisinde herhangi bir ihale alınmamıştır. İzmir Kum dışında da satışımız
vardır ancak bunlar %(….)’i geçmez, bazı aylar hiç olmaz.”
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
İzmir Kum pazarlama şirketi, Ege, Aydın ve Aydınlar’ın ürettiği 0,1 ila 0,5 mm ölçüde
kumun satışı ile iştigal etmektedir. Dosya konusu şikayetler de 0,2 ila 0,4 mm
ölçeğindeki kum ürünlerine ilişkindir. Arz yönünden, doğal oluşum sonucu meydana 130
gelen çakıl taşlarının öğütülmesiyle üretilen kumun tek başına bir pazar olarak
değerlendirilebileceği düşünülmektedir. Talep yönünden ise, kırma taşlardan
öğütülerek elde edilen mıcır tozunun, kum ürünleri ile aynı boyutlarda olanlarının, kum
ile birbirlerine ikame edilmesi söz konusudur. Bu durumda, pazarın, ince agrega pazarı
09-45/1134-284
4
olarak daha geniş tanımlanması da mümkün olabilecektir. Bu dosya bakımından, ilgili
ürün pazarı agrega’nın bir alt pazarı olan “inşaat kumu pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.3.2.İlgili Coğrafi Pazar
Kum, çoğunlukla lokal olarak üretilip tüketilen bir inşaat malzemesidir. Bu nedenle,
birim maliyetler içerisinde önemli yer tutan nakliye maliyetlerinin mümkün olduğunca 140
düşük tutulması gerekmektedir.
Şikayetçilerle yapılan görüşmelerde, şikayetçilerin, bulundukları yerden 100 km öteye
kadar giderek kum alabildikleri ifade edilmiştir. Diğer yandan şikayet edilen İzmir Kum
yetkilileriyle yapılan görüşmelerde yetkililer, nakliyecilerin, örneğin Salihli’ye yem
taşıdıklarını, dönüşte ise İzmir Merkez’e kum naklettiklerini ifade ederek 150 kilometre
yarıçapında bir alandaki kum üreticilerinin İzmir piyasasına kum arz edebildiklerini
ifade etmişlerdir. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar, “en çok 150 kilometrelik bir alanı
kapsayacak şekilde İzmir ili ve çevresi olarak” kabul edilmiştir.

I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 150
I.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Bakımından Değerlendirme
İzmir Kum’un, 1997/1 Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2(c) maddesi kapsamında bir ortak girişim
sayılabilmesi için aşağıda yer alan üç kriteri sağlaması gerekmektedir. Bunlar;
- Ortak kontrol ile yönetilmek,
- Bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkmak ve
- Rekabeti sınırlayıcı amaç ya da etkinin bulunmaması.
İzmir Kum’un, ikisi Ege, ikisi Aydın ve ikisi de Aydınlar şirketlerinden gelen toplam altı
ortağı bulunmaktadır ve bu ortakların her biri İzmir Kum’da, şirket ana sözleşmesi
gereğince birer oy hakkına sahiptir. Dolayısıyla üç şirketin, İzmir Kum üzerinde ortak 160
kontrole sahip olduğu söylenebilecektir.
İzmir Kum, başka şirketlerden temin ettiği farklı ürünlerin satışını da yapıyor olsa da,
şirketin esas faaliyeti kum satışı üzerinedir. Bu iş için kendisine ait herhangi bir
depolama imkanı olmadığı, üç üretici şirketin üretim tesislerinin ortak çıkış noktası
üzerinde bulunan kantar ve büro haricinde bir malvarlığı bulunmadığı; ayrıca önceden
üretici şirketlerde çalışan pazarlama elemanlarının İzmir Kum’da istihdam edildiği
görülmüştür. Şirket yalnızca, aynı mevkide birbirine komşu olan Ege, Aydın ve Aydınlar
şirketlerinin ürettiği kumun satışını -aralarında herhangi bir yazılı pazarlama veya
dağıtım sözleşmesi olmaksızın- yapmaktadır. Bu durumda bağımsız bir iktisadi
varlıktan söz etmek mümkün olmayacaktır. 170
Ortak girişimin, birleşme ve devralma işlemi olarak değerlendirilebilmesi için son koşul,
rekabeti sınırlayıcı amaç ya da etkinin bulunmaması, bir başka deyişle, rekabetçi
davranışların koordinasyonuna yol açılmamasıdır. Hissedarlarının pay sahibi oldukları
üretici kuruluşların, İzmir Kum ile birlikte kum pazarlama işinde aynı seviyede yer aldığı
göz önünde bulundurulduğunda, ortak girişim ile ortakları arasında veya ortaklarının
birbirleri arasında olması gereken rekabetçi ilişkiyi bozacak, kum pazarlama işinde
tarafların arasındaki davranışı koordine edecek bir yapının söz konusu olduğu
görülmektedir.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler doğrultusunda, İzmir Kum’un, 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında yoğunlaşma olarak değerlendirilemeyeceği ve Kanun’un 4. maddesi 180
bağlamında ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
09-45/1134-284
5
I.4.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
İzmir Kum’un yapısının, sahiplerinin ayrı ayrı ortak olduğu Ege, Aydın ve Aydınlar
arasındaki rekabetçi ilişkiyi koordine edebileceği açıktır. Dosya konusu İzmir Kum adlı
pazarlama şirketi ile İzmir Kum’un ortaklarının sahip olduğu Ege, Aydın ve Aydınlar
adlı üç kum üreticisi şirket arasında herhangi bir pazarlama sözleşmesi veya farklı bir
sözleşme bulunmamaktadır. Bu durumda 4. madde bakımından, pazarlama şirketinin
yönetim yapısı, şirketin, sağlayıcılarının fiyat, pazarlama ve müşteri politikasından
bağımsız olarak piyasada serbestçe faaliyette bulunamayacağını açıkça
göstermektedir. Bu nedenle, İzmir Kum’un mevcut yapısı ile Kanun’un muafiyet 190
hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağına karar verilmesi gerekmektedir.
I.4.3. 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirme
Yukarıda da ifade edildiği üzere esasen İzmir Kum’un, ortak hissedarlara sahip olduğu
ve ürünlerini pazarladığı Aydın, Aydınlar ve Ege ile arasında akdedilmiş herhangi bir
pazarlama veya bayilik sözleşmesi bulunmamaktadır. Ancak İzmir Kum, kum ürünlerini
sadece bu üç üreticiden temin etmekte ve pazarlamaktadır. Tedarikçi şirketlerle İzmir
Kum arasındaki ilişkileri düzenleyen bir sözleşmenin bulunmaması, ancak İzmir
Kum’un yönetim kurulunun ve hissedarlarının, tedarikçi şirketlerin ortakları olması
nedeniyle, tedarikçi şirketlerle İzmir Kum’un kum pazarlama işindeki davranışlarının
birbirleri ile koordineli olarak gerçekleştirileceği açıktır. Buna ek olarak, ortak bir 200
pazarlama şirketi aracılığıyla bir araya gelen ortakların, aynı zamanda ortağı oldukları
üretici şirketlerin, İzmir Kum haricindeki pazarlama ve ihale süreçlerinde aralarındaki
rekabetçi ilişkiyi ortadan kaldırabilecekleri de düşünülmektedir. Bu nedenlerle, İzmir
Kum’un oluşumunun 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
uyarınca Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulmasının mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır.

I.4.4. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Bakımından Değerlendirme
Kanun’un 5. maddesi, Kurul’un, birtakım şartların tamamının varlığı halinde
teşebbüsler arası anlaşma ve uyumlu eylemlerin, 4. madde hükümlerinin 210
uygulanmasından muaf tutulabileceğine karar verebileceğine hükmetmektedir.
(a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Burada kastedilen ekonomik fayda veya menfaatin, sadece teşebbüslerin kendi
açılarından sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil, aynı zamanda bunların
ekonomiye yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir. İzmir Kum ve
Ege yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, İzmir Kum kurulmadan önce, firmaların
kantarlarında, yöneticilerin arzuları hilafına, istiap haddini aşan (tonajlı) yükleme
uygulamaları olabildiğini, ancak yeni ve ortak kantarın İzmir Kum bünyesinde devreye
girmesi ve bunun bilgisayarlı ve kameralı sistemlerle denetlenmesi sayesinde tonajlı 220
yüklemenin sona erdirildiği ifade edilmiştir. Tonajlı yüklemelerin, karayollarında
bozulmalara neden olduğu bilinmektedir. Bu itibarla, standartlara uygun bir ticari
yaklaşıma neden olan bu tür bir pazarlama işlevinin ekonomik bakımdan bir gelişmeye
tekabül ettiği düşünülmektedir.
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması:
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmaya bireysel olarak muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda
ifade edilen ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de yararlandırılmasıdır.
09-45/1134-284
6
Bir başka deyişle, iyileşme veya gelişme sağladığı söylenebilecek olan bir anlaşma, bu
yararı tüketicilere yansıtamadığı sürece muafiyetten yararlanamayacaktır. 230
Kanunun 5. maddesinde, tüketiciye söz konusu yararın ne ölçüde yansıtılması
gerektiğiyle ilgili açık bir ifadeye yer verilmemekle birlikte madde gerekçesinde konuyla
ilgili şu açıklama bulunmaktadır: “Bu yararlı etkinin tüketiciye yansımayarak, sadece
firma karları olarak kalması halinde muafiyet uygulanamayacaktır. Ortaya çıkan
yarardan tüketicinin adil bir pay alması suretiyle Rekabet Hukukunun sosyal yönü de
ortaya çıkacaktır.”
İzmir Kum’un pazarlama faaliyetlerinin bu bakımdan kum ürünlerinin satıcılarına veya
nihai tüketicilerine, fiyat indirimi gibi doğrudan sağladığı bir fayda bulunmamakla
birlikte, tonajlı yüklemenin önüne geçmesinin, genel olarak tüm tüketicilere yansıyan
bir yarar sağladığı düşünülmektedir. 240
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması:
Bu koşulun temelinde, piyasada etkin rekabetin bulunmadığı durumlarda, anlaşmadan
beklenen ekonomik yararların gerçekleşmeyeceği veya anlaşmanın meydana
getireceği yararların zararlardan fazla olmayacağı varsayımı yatmaktadır. Gerçekten
de, teşebbüslerin piyasadaki rekabet baskısından uzaklaşmaları, anlaşmadan
beklenen ekonomik yararların gerçekleşmemesine yol açacaktır.
İzmir Kum çatısı altında pazarlama faaliyetlerinin bir kısmını birleştiren üç üretici
firmanın, İzmir ili ve çevresinde, bir sonraki başlık altında ayrıntılı bir şekilde yer verilen
mevkilerde ve sayılarda rakipleri bulunduğu anlaşılmaktadır. Yine İzmir Kum
yetkililerinin belirttiğine göre, bu piyasada tahminen, günlük (……….) Ton kum satışı 250
gerçekleştirilmekte ve bunun (……….) ila (……….) Tonluk kısmını İzmir Kum
pazarlamaktadır. Ayrıca yetkililer, kumun esasen agrega denilen ürün ailesinin bir
parçası olduğunu, pazarladıkları kumun sadece diğer kum üreticileri ile değil aynı
zamanda agrega ocaklarından çıkarılan mıcırdan üretilen ve mıcır tozu diye de
adlandırılan ürünlerle de rekabet ettiğini, İzmir ve Manisa pazarında 10 tane agrega
ocağı bulunduğunu, bunların da piyasadaki günlük satışlarının tahminen (……….) Ton
olduğunu ifade etmişlerdir. Bu itibarla, Aydın, Aydınlar ve Ege arasında İzmir Kum
marifetiyle meydana gelen rekabet kısıtlamasının ilgili piyasanın görece önemsiz bir
kısmında geçerli olacağı düşünülmektedir.
(d) Rekabetin Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde 260
edilmesi için zorunlu olandan fazla kısıtlanmaması:
Tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti
daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya muafiyet tanınması
mümkün değildir. Diğer bir deyişle, sınırlayıcı hükümler olmaksızın veya bu hükümler
yumuşatılarak anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi mümkün ise, o takdirde
muafiyet verilmesi söz konusu olmayacaktır. Bu kurala göre, sınırlama, anlaşmanın
ardında yatan temel amaca uygun ve bunun gerçekleştirilmesi için gerekli olmalıdır. Bu
kurala aykırılık, rekabetin, faydanın yaratılması için gerekli olandan fazla
sınırlanmasına yol açacaktır.
Bu itibarla, hakkında önaraştırma yapılan Ege, Aydın ve Aydınlar’ın birbirleri arasındaki 270
ve bunlar ile İzmir Kum arasındaki rekabetçi ilişkinin bir sözleşme ile tespit edilmemiş
olması ve tarafların davranışlarını birbirleri ile sınırsız koordine edebilecekleri bir
oluşum içerisinde olunması nedeniyle Kanun’un 5. maddesi (d) bendinde yer alan
şartın karşılanamadığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları taşımaması nedeniyle, İzmir
Kum oluşumuna bireysel muafiyet de tanınamayacağı sonucuna varılmıştır.
09-45/1134-284
7
I.4.5. Kanun’un 6. Maddesi Bakımından Değerlendirme
Yapısı itibarıyla kum, yükte ağır, pahada hafif bir üründür. Bu itibarla, ihtiyaç duyulan
hallerde kum tedariğinin, nakliye maliyetleri elverdiği ölçüde belirli bir yakınlıktaki kum
tesisinden elde edilmesi gerekmektedir. Kum, paketlenmediği ve ocaklarda dökme 280
olarak satıldığı için, üretim tesislerine ulaşan her türlü alıcı tarafından talep
edilebilmektedir. Yapılan görüşmelerde, şikayetçilerin, bulundukları yerden 100 km
öteye kadar giderek kum alabildikleri ifade edilmiştir. Diğer yandan, şikayet edilen İzmir
Kum yetkilileri, nakliye kamyonlarının, kum ocaklarının bulunduğu yerlere farklı ürünler
taşıdıklarını, dönüşte kum yüklenerek nakliye giderlerini düşürdüklerini, bunun
sonucunda İzmir ili merkezine 120 km mesafede bulunan Gölmarmara’dan bile uygun
koşullarda kum taşınabildiğini ve İzmir piyasasına arz edilebildiğini belirtmişlerdir. İzmir
ve çevresindeki kum üreticileri ile bunların bulundukları yerlere ve bu yerlerin İzmir
merkezine olan uzaklıklarına aşağıda yer verilmiştir:
İzmir’in güneyindeki kum üreticileri: 290
- Çine ilçesinde bulunan Kağan Madencilik, Seferihisar, Güzelbahçe, Balçova ve
Narlıdere’ye satış yapmakta olup İzmir Merkezine uzaklığı 144 km’dir.
- Ödemiş ilçesinde 2 kum ocağı mevcut olup bunlar Gaziemir ve Eski İzmir
bölgesine satış yapmaktadır. Merkeze olan uzaklığı 117 km’dir.
- Tire ilçesinde 2 kum ocağı olup İzmir Merkez’e 85 km mesafededir.
İzmir’in doğusundaki (Ankara karayolu üzeri ve çevresi) kum üreticileri İzmir
Merkez’den olan uzaklığına göre:
- 43. km’de Haydar Cesur’un ortak olduğu bir kum fabrikası,
- 47. km’de Cumaovası’nda Pomza Madencilik,
- 57. km’de Çağlar Kum, 300
- 59. km’de Dursunlar Madencilik Kum Ocağı,
- 62. km’de İzmir Kum (Aydın, Aydınlar ile Ege’nin kum ocakları),
- 65. km’de Turgutlu ilçesinde Birlik Madencilik,
- 77. km’de Ahmetli mevkiinde Kızılkayalar, Karadeniz ve Çağlar Kum’un kum
ocakları,
- 92. km’de Salihli ilçesinde 6 adet kum ocağı ve
- 120. km’de Gölmarmara’da İzotaş, Muhtarın Ocağı ve Hamdi Eriş – Erişsan adlı
3 kum ocağı bulunmaktadır.
İzmir Merkez’de bulunan kum üreticisi:
- Bayraklı’da bulunan Haydar Cesur’un Kum Fabrikası, İzmir Merkez’e ve 310
çevresine kum satışı yapmaktadır.
Görüldüğü üzere, şikayet edilen kum üreticileri haricinde, İzmir Merkezi etrafında 150
km’lik bir mesafede, İzmir’in güneyinde 5, doğusunda 17 ve Bayraklı’da 1 olmak üzere
toplam 23 kum ocağı faaliyette bulunmaktadır. Bu itibarla, ilgili pazarda bir hakim
durum olamayacağı ve dolayısıyla hakim durumun kötüye kullanılmasının söz konusu
olamayacağı anlaşılmaktadır.
I.4.6. Kanun’un 9(3). Maddesi bakımından Değerlendirme
Kanun’un 9. maddesi birinci fıkrasında “Kurul, ihbar, şikâyet ya da Bakanlığın talebi
üzerine veya resen bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinin ihlal edildiğini tespit ederse
ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine bu Kanunun Dördüncü kısmında belirtilen 320
09-45/1134-284
8
hükümler çerçevesinde, rekabetin tesisi ve ihlalden önceki durumun korunması için
yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışları kapsayan bir kararı bildirir.”
denilmektedir. Yine Kanun’un 9. maddesi üçüncü fıkrasında “Kurul, birinci fıkraya göre
bir karar almadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son
vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı olarak bildirir.” hükmü yer almaktadır.
Bu noktada esas olarak, İzmir Kum’un, kuruluşundan bu yana geçen yaklaşık 11 aylık
faaliyeti sürecinde ne tür rekabet kısıtlamalarına gittiğinin ve bunların ne tür zararlar
doğurduğunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu aşamada da en önemli kriterler,
şirketin, kendi başına veya diğer üç üretici şirketle birlikte fiyatlarını ne şekilde koordine
ettiği, hangi pazarlarda birlikte hareket ederek rekabeti kısıtladığı, bunların sonucunda 330
rakiplerinin veya müşterilerinin ne tür kayıplara uğradığıdır.
Ege, Aydın ve Aydınlar’ın, İzmir ili ve çevresindeki kum pazarında birçok rakip firma ile
rekabet halinde olduğu, bu pazarda tahminen %(….)-(….) arası pazar payına sahip
olduğu ifade edilmekte, gerek şikayetçi gerekse şikayet edilen şirketlerden edinilen
üretici bilgileri bu bilgiyi teyit etmektedir. Ayrıca kum ürünleri ile ikame edilebilen ve
aynı hacme sahip olduğu ifade edilen diğer agrega ürünlerinin de etkisiyle, talep
yönünden, daha düşük oranda bir pazar payının geçerli olacağı düşünülmektedir. Bu
itibarla, bu şirketlerin ilgili pazarda tek tek veya birlikte, bir hâkim duruma sahip
olmadıkları ve bunun sonucunda bir hâkim durumun kötüye kullanılmasının söz
konusu olmadığı değerlendirilmiştir. 340
İzmir Kum’un ve üretici şirketlerin, davranışlarını birlikte belirleyebilecekleri alan, İzmir
Kum ile aynı düzeyde yapacakları pazarlama faaliyetleridir. Bu alanı da iki bölümde ele
almak mümkündür: İhaleler ve bireysel müşteriler.
Bilindiği üzere, İzmir Kum’un faaliyete başladığı zamandan bugüne dek geçen süre
içerisinde, genel olarak tüm piyasalarda, özel olarak sanayi ve üretimde, bilhassa yapı
sektöründe kriz koşulları geçerli olmuştur. Şikayet edilen üretici şirketler, yapılan
görüşmelerde, İzmir Kum’a olan satışlarının dışında kendilerinin de bireysel olarak
dışarıya satış yapabileceklerini; örneğin belediyelerce açılan ihalelere girebileceklerini,
ancak kriz nedeniyle son bir yıldır hiçbir belediyenin kum alımı için ihale açmadığını
belirtmişlerdir. Bu itibarla, üretici şirketler olan Ege, Aydın ve Aydınlar’ın koordinasyon 350
sağlayabilecekleri bir durum, ihale pazarları açısından geçerli olmamıştır.
Şikayet edilen şirketlerin davranışlarını koordine edebilecekleri diğer bir alan da
bireysel müşterilere yaptıkları satışlardır. Raportörlerce üretici şirketlerle yapılan
görüşmelerde, Ege yetkilisi, İzmir Kum kurulduktan sonra bireysel müşterilere satış
yapmadıklarını belirtmiştir. Aydın yetkilisi İzmir Kum’a yaptıkları satışın dışında, toplam
satışlarının %(….)’ini oluşturan daha farklı nitelikte kumu, yakınlarındaki Modern
Beton’a sattıklarını, bunun fiyatının daha düşük olduğunu ifade etmiştir. Aydınlar
yetkilisi de İzmir Kum’a yapılanın dışında kalan satışlarının tahminen toplamın %(….)’i
kadar olduğunu ifade etmiştir. Dolayısı ile üretici şirketlerin birbirleri arasında
koordinasyon sağlayabilecekleri alanın oldukça dar olduğu anlaşılmaktadır. 360
Raportörlerce İzmir Kum ile yapılan görüşmede, kum fiyatlarının, Ege, Aydın ve
Aydınlar’ın, üç yıl öncesinde uyguladıkları fiyatla yaklaşık aynı düzeyde olduğu
belirtilmiştir. Ayrıca, dönemsel olarak, mazot, elektrik ve devletin aldığı vergilerdeki
değişimlere ayak uydurabilmek açısından kum fiyatlarına zam yapıldığı veya fiyat
indirimine gidildiği, en son 2009 yılı Haziran ayında 25-50 Kr. zam yapıldığı ifade
edilmiştir. Alınan fatura örneklerinden elde edilen fiyat bilgileri, bu ifadeleri
doğrulamaktadır. Hatta yer yer İzmir Kum’un satış fiyatlarının, önceki yıllardaki üretici
şirket fiyatlarının altında kaldığı görülmektedir.
09-45/1134-284
9
Dolayısıyla haklarında önaraştırma yapılan şirketlerin, özellikle İzmir Kum’un ortaklık
yapısının, teorik olarak rekabeti kısıtlayacak bir yapı arz ettiği, ancak bu yapının, gerek 370
ilgili şirketlerin piyasadaki paylarının düşük olması, gerekse üretici şirketlerin İzmir Kum
dışında piyasaya arz ettikleri ürünlerin miktar olarak kısıtlı kalması nedeniyle rekabeti
bozucu bir etki meydana getirmediği, bunun neticesinde soruşturulması gereken bir
rekabet ihlalinin bulunmadığı değerlendirilmektedir.
Ancak, rekabeti kısıtlayıcı bir ihlalin gerçekleşmemesinde, bir yönüyle son birkaç yılda
yapı sektöründe meydan gelen durgunluğun ve yaşanmakta olan ekonomik krizin etkili
olduğu, bu dönemde, üreticilerin, bir araya gelseler de fiyatlarını artırma yoluna
gidemedikleri anlaşılmaktadır. Bir diğer açıdan ise fiyatların neden düşmediği
sorgulanabilir. Bunun nedeninin, üretici şirketlerin, düşük kar marjları ile çalışmasından
kaynaklandığı düşünülmektedir. Esasen, İzmir ili ve çevresinde kum fiyatlarının, 380
İstanbul ili ve çevresi ile kıyaslandığında yaklaşık yarı yarıya daha düşük olduğu ifade
edilmektedir. Üreticilerin maliyetleri göz önüne alındığında, fiyatların kriz ortamında çok
fazla düşmemesi makul bulunmaktadır.
Bu durumda, sadece geçmiş değil, var olan durum ve gelecekteki piyasa yapısı da
değerlendirilerek, bizatihi ortaklık yapısı ile Ege, Aydın ve Aydınlar arasında
koordinasyon oluşturabilen, bunun sonucunda, rekabeti bozma ve kısıtlama etkisi
doğurabilecek nitelikte olan İzmir Kum’un ortaklık yapısındaki Kanun’un 4. maddesine
olan aykırılığın ortadan kaldırılması için İzmir Kum, Ege, Aydın ve Aydınlar’a Kanun’un
9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bir görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı,
bu görüş yazısında, adı geçen teşebbüslere, İzmir Kum’un Kanun’un 4. maddesine 390
aykırılığını ne şekilde gidereceklerine ilişkin olarak 3 ay içinde Rekabet Kurumuna bir
plan sunmaları, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağının belirtilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre,
1- Ak Ege Madencilik Nakliyat Turizm ve Yapı Mlz. Sanayi ve Ticaret A.Ş., Aydın Kum
Çakıl Madencilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve Aydınlar Madencilik İnşaat
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin ortaklarının bir kısmı tarafından İzmir Kum Yapı
Malzemeleri Nakliye Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin kuruluşu işleminin 400
a) 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir birleşme veya devralma işlemi
olmadığına,
b) Kanun’un 4. maddesi kapsamında işbirliği doğurucu anlaşma niteliğinde
olduğuna, dolayısıyla menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
c) Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları taşımaması nedeniyle, bahse konu
işleme bireysel muafiyet de tanınamayacağına,
d) Adı geçen şirketin hakim durumda olmaması nedeniyle şikayet konusuna yönelik
olarak Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirme yapılmasına yer olmadığına,
2- Ak Ege Madencilik Nakliyat Turizm ve Yapı Mlz. Sanayi ve Ticaret A.Ş., Aydın Kum 410
Çakıl Madencilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Aydınlar Madencilik İnşaat
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve İzmir Kum Yapı Malzemeleri Nakliye Pazarlama Sanayi ve
Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca bu aşamada
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
09-45/1134-284
10
3- Bununla birlikte, adı geçen teşebbüslere, İzmir Kum’un Kanun’un 4. maddesine
aykırılığını ne şekilde gidereceklerine ilişkin olarak gerekçeli kararın tebliğinden itibaren
3 ay içinde Rekabet Kurumuna bir plan sunmaları, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın yetkilendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 420





Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN





Doç. Dr. Mustafa ATEŞ
(görevli)
İsmail Hakkı KARAKELLE

Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY





Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR




Full & Egal Universal Law Academy