Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-156 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-48/1206-306
Karar Tarihi : 21.10.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Ali ARIÖZ, Esma GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : -Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş.
Salih Tozan Sok. Karamancılar İş Merkezi No: 18 20
34394 Esentepe-Şişli/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
-Türk Telekomünikasyon A.Ş
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/ Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin “Jettvel, Jettfon, Jettfon
Plus ve Tam YAPA tarifeleri”nin yıkıcı fiyata, fiyat sıkıştırmasına ve çapraz
sübvansiyona yol açtığı ve “StandartHatt ve HesaplıHatt” tarife kısıtlamalarının
rakiplerin pazar dışına itilmesine neden olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından Bilgi ve İletişim 30
Teknolojileri Kurumu (BTK)’na hitaben yazılan ve bilgi için Kurumumuza gönderilen
şikayet dilekçesinde özetle;
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk Telekom), sabit telefon hizmetleri
pazarında etkin piyasa gücüne sahip bir operatör olduğu ve tarifelerinin
28.08.2001 tarih ve 24507 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Tarife
Yönetmeliği”ne tabi olduğu,
UMTH (uzak mesafe telefon hizmetleri) pazarındaki tekel konumunun
01.01.2004’te yasal olarak sona ermesine rağmen bu alandaki rekabetin fiilen
2004’ün son çeyreğinde başladığı, bu süreçte Türk Telekom’un kendisini 5 40
farklı tarife ile yeni pazar yapısına adapte ettiği, bu yeni tarife paketleri ile
şehirlerarası arama ücretlerinde yaklaşık %40, uluslararası arama ücretlerinde
yaklaşık %70, PSTN-GSM arama ücretlerinde yaklaşık %25 oranında indirim
yaptığı, bu nedenle 2006 sonunda diğer operatörlerin pazar paylarının PSTN-
GSM pazarında %1’e, uluslararası arama pazarında %7’ye, şehirlerarası
arama pazarında ise %6’ya ancak ulaşabildiği, söz konusu alanda yapılan
indirimlerin ve rekabetin yol açacağı gelir azalışlarını telafi etmek için sabit
ücret uygulamasına da geçtiği,
09-48/1206-306
2
Zaman içinde rekabetin olmadığı alanlarda fiyat artışları yapıp rekabetin
olduğu ve kurumsal müşterilerin ağırlıklı kullanımının olduğu hizmetlerde ise 50
büyük fiyat indirimleri yaptığı,
2008 yılında “Kullanıcı Dostu Tarifeler”i kapsamında;
19 TL karşılığında 18:00 ve 8:00 saatleri arası 3000 dakika şehiriçi
görüşme ve ilave 4 TL karşılığında 3000 dakika da şehirlerarası
görüşme yapma imkanı veren “Akşam Konuşturan Tarife” ve
Sabit ücret ve tüm vergiler dahil ayda 19 TL paket ücreti karşılığında ilk
dakika için konuşma ücreti ödeyip 60 dakika bedava konuşma imkanı
sağlayan “Uzun Konuşturan Tarife”
ile müşterilere uygun fiyata toplu kullanım imkanı sunduğu, 60
2009 yılında başlattığı,
“Jettfon” tarife paketinde, tüm vergiler dahil 55 TL karşılığında 3000
dakika şehiriçi ücretsiz görüşme ve 7 TL ek bedelle 3000 dakika
şehirlerarası görüşme yapma imkanı sunulduğu, bu pakette şehiriçi
görüşme ücretinin 1,34 Kr/dk olduğu1, bu paketteki şehiriçi görüşme
ücreti Türk Telekom’un vergi dahil arabağlantı ücretleri ile
karşılaştırıldığında, %28 oranında yerel arabağlantı ücretinin, %41
oranında alan içi arabağlantı ücretinin, %63 oranında alan dışı
arabağlantı ücretinin altında olduğu, bu fiyatlamanın STH (Sabit Telefon 70
Hizmeti) yetkilendirmesi sonrası pazarda yıkıcı fiyatlamaya yol açacağı,
Aynı pakette yer alan, ek 7 TL bedelle şehirlerarası görüşmenin de fiyat
sıkıştırmasına yol açacağı, alternatif bir operatörün, şehiriçi görüşme
için maliyetinin 5,54 Kr/dk, şehirlerarası görüşme için ise 6,82 Kr/dk
olduğu, mevcut şartlarda “Jettfon” tarife paketi ücret seviyesinde
taşıyıcı seçimi ile hizmet vermek isteyen bir alternatif operatörün
yaklaşık 6,99 Kr/dk seviyesindeki yurt içi tarifesiyle 575 dakika şehiriçi
ve 100 dakika şehirlerarası görüşme yaptırabilecek olmasına ve Türk
Telekom’un “StandartHatt” tarifesinde 502 dakika şehiriçi, 74 dakika 80
şehirlerarası görüşmeye imkan tanınmasına rağmen, “Jettfon”
paketinde 3000 dakika şehiriçi, 3000 dakika da şehirlerarası olmak
üzere toplam 6000 dakika ücretsiz görüşme imkanı sağlandığı,
“Jettvel 100-200-300-600” tarife paketlerinde ise sırasıyla vergiler dahil,
19, 23, 27 ve 39 TL ücret karşılığında 100, 200, 300 ve 600 dakikalık
şehiriçi görüşme sağlandığı; paket içi görüşmeler dışında kalan
görüşmelerin dakikasının 12 Kr’den, diğer tüm aramalarda StandartHatt
tarifesinden ücretlendirildiği; Aralık 2009’a kadar “Jettvell” paketlerinden
birine geçiş yapan abonelere ilk 3 fatura dönemi boyunca paket içi 90
dakika kadar hediye dakika kazandırıldığı,
Jettvel 600 tarife paketine benzer ücretlendirilen bir paketle alternatif
operatörün 302 dakika kadar bir görüşme imkanı sağlayabileceği, yine
benzer yaklaşımla “Jettvel 100-200-300” tarife paketlerine benzer
1 Bu ücretin, paket ücreti olan 55 TL’den StandartHatt sabit ücreti çıkarılıp, 3000 dakikaya bölmek
suretiyle hesaplandığı bildirilmiştir.
09-48/1206-306
3
paketlerde de alternatif operatörün 100, 200 ve 300 dakika yerine 60,
117 ve 174 dakika görüşme imkanı sunabileceği,
“Jettvel 100” tarife paketinde verilen 100 dakika şehiriçi görüşmenin mevcut
“StandartHatt” tarife paketi şehiriçi dakika ücretine göre hesaplanan 100
karşılığının 8 TL olduğu, bunun “Jettvel 100” tarife paketinin ücreti olan 19
TL’den çıkarıldığından 11 TL’lik sabit ücrete karşılık geldiği, aynı şekilde 200
ve 300 dakikaların verildiği paketlerde de sabit ücretlerin sırasıyla 7 ve 3 TL
olarak hesaplandığı, bu fiyatların ise mevcut “StandartHatt” tarife
paketlerindeki sabit ücretin altında olduğu, hatta 600 dakikalık pakette verilen
600 dakikanın “StandartHatt” tarife paketindeki karşılığı olan 48 TL’nin “Jettvell
600” tarife paketinin aylık ücreti olan 39 TL’den yüksek olduğu, bu durumun bu
paketteki abonelerden sabit ücret alınmadığı şeklinde yorumlanabileceği ve
Türk Telekom’un anılan tarifeleriyle çapraz sübvansiyon yaptığı düşüncesini
yarattığı, 110
Türk Telekom’un bu tarifeleri ile rekabete açılan şehir içi telefon hizmetleri
pazarına önceden hazırlık yaparak, bu alana girmek isteyen operatörlerin
önünü tıkadığı,
Türk Telekom tarafından alınan Tam YAPA (Yerel Ağın Paylaşıma Açılması)
hizmetinin mevcut durumdaki aylık ücretinin vergi hariç 15,3 TL olduğu, ancak
şu an için PSTN müşterilerinin %96’sının yer aldığı “StandartHatt ve
HesaplıHatt” tarife paketlerinde sırasıyla alınan 11,15 TL ve 7 TL olduğu göz
önüne alındığında STH yetkilendirmesi sonrası hizmet vermeye başlayan bir 120
operatörün müşterilere cazip teklif sunması imkanının olmadığı, mevcut YAPA
ücreti ile Türk Telekom’un sabit ücreti sübvanse ettiği, bunu önlemek ve
rekabeti sağlamak için sabit ücretin 15,3 TL seviyesine çıkartılması gerektiği,
21.05.2009 tarih 2009/DK-07/243 sayılı BTK kararı ile onaylanmış
“StandartHatt ve Hasaplı Hatt” tarifelerindeki “StandartHatt” için 2010 Ocak
ayına kadar, “HesaplıHatt” için ise süresiz olarak sabit telefon hizmeti
işletmecileri üzerinden şehiriçi arama yapılmasının yasaklanmasının, bu
tarifeleri kullanan abonelerin sabit telefon hizmetleri pazarının %96’sını
oluşturması göz önüne alındığında, alternatif operatörlerin tüketicilere şehiriçi 130
ses hizmeti götürebilmelerinin önlendiği ve bu şekilde düşük tarifeler yoluyla
rakiplerin pazar dışına itilmesi sonucunun doğacağı
ifade edilmekte ve söz konusu iddiaların incelenmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.07.2009 tarih ve 4805 sayı ile giren
şikayet üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 28.07.2009 tarih ve 2009-2-
156/İİ-09-AA sayılı İlk İnceleme Raporu 03.08.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-110/293
sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 06.08.2009 tarih ve 09-35/883-M
sayılı toplantısında görüşülmüş ve Türk Telekom hakkında önaraştırma yapılmasına 140
karar verilmiştir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 7. maddesi
gereğince 21.07.2009 tarih, 3055 sayılı yazı ile BTK’dan konuya ilişkin görüşü talep
edilmiş, BTK görüşü 16.09.2009 tarih ve 6710 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Anılan başvuru ve BTK görüşü üzerine hazırlanan 13.10.2009 tarih ve 2009-
2-156/ÖA-09-AA sayılı Önaraştırma Raporu 14.10.2009 tarih, REK.0.06.00.00-
09-48/1206-306
4
110/417 sayılı Başkanlık Önergesi ile 21.10.2009 tarih ve 09-48 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak Türk
Telekom hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 150
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. BTK Görüşü
Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
7. maddesi gereğince 21.07.2009 tarih, 3055 sayılı yazı ile BTK’dan konuya ilişkin
görüşü ile Türk Telekom’un Jettvel, Jettfon, Jettfon Plus ve Tam YAPA tarifelerinin
BTK tarafından onaylanıp onaylanmadığı ve anılan tarifelerin geçerli olduğu
pazarlara ilişkin BTK tarafından yapılan düzenlemeler hakkında bilgi talep edilmiştir.
Konuya ilişkin BTK görüşünü ve talep edilen bilgileri içeren yazı 16.09.2009 tarih ve
6710 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir
İlgili Görüş’te, şikayet konusuna ilişkin olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu 160
tarafından alınan 02.09.2009 tarih ve 2009/DH-10/452 sayılı Karar’da;
01.01.2004 Sonrası Türk Telekom’un Tarife Dengeleme Sürecine İlişkin olarak;
Türk Telekom’un tarifelerinin Elektronik Haberleşme Kanunu’nun yürürlüğe
girmesinden önce yürürlükte bulunan “406 Sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu”,
“Tarife Yönetmeliği” ve “Türk Telekomünikasyon A.Ş. Tarifelerine Tavan Fiyat
Uygulanmasına Yönelik Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğ” (Tavan Fiyat Tebliği)
uyarınca Telekomünikasyon Kurumu2 tarafından onaylandığı,
Türk Telekom’un müracaatı üzerine “StandartHatt”, ”ŞirketHatt”,
“KonuşkanHatt”, “HesaplıHatt” ve “YazlıkHatt” olarak bilinen tarife paketlerinin
anılan mevzuat kapsamında değerlendirilerek 29.06.2004 tarih ve 2004/347 170
sayılı Kurul Kararı ile onaylandığı,
Sektörde faaliyet gösteren işletmecilerin sundukları telekomünikasyon
hizmetlerinin karşılığında kullanıcılardan talep edecekleri ücretleri düzenlemek
için 406 ve 2813 sayılı Kanunların ilgili maddelerine dayanak alınarak
hazırlanan “Tarife Yönetmeliği”nin 28.08.2001 tarih ve 24507 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, halihazırda yürürlükte bulunan
“Tarife Yönetmeliği” ile BTK tarafından, ilgili telekomünikasyon hizmetlerinde,
hukuki veya fiili bir tekel olduğu veya ilgili hizmet veya coğrafi piyasada hakim
konumda bulunduğu veya etkin piyasa gücüne sahip olduğu belirlenen
işletmecilere yükümlülük getirildiği, 180
Anılan Yönetmelik’te, yönetmelik hükümlerine tabi işletmecilerin tarifelerinin
onaylanmasına ilişkin olarak iki yöntem tanımlandığı, buna göre Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun onaya sunulan tarifeleri her bir hizmet için
hizmetin etkin olarak sağlanması maliyetine dayalı yöntemi ve tavan fiyat
yöntemini ayrı ayrı veya her ikisini birden uygulayarak onayladığı,
Tavan Fiyat Yöntemi’nin 2002’den bu yana Türk Telekom tarifelerinin
düzenlenmesinde kullanıldığı ve 29.06.2004 tarih ve 2004/347 sayılı Kurul
2 5809 sayılı Kanun ile, düzenleyici otorite Telekomünikasyon Kurumu’nun adı Bilgi ve İletişim
Teknolojileri Kurumu olarak değiştirilmiştir.
09-48/1206-306
5
Kararı ile onaylanan Türk Telekom tarifelerindeki indirimlerin söz konusu
sınırlar içerisinde gerçekleştiği,
Söz konusu Karar ile onaylanan tarifelerin, “Tarife Yönetmeliği”nin İlkeler 190
başlıklı 5. maddesinin (g) bendinde belirtilen onaylanacak tarifelerin “gelişen
teknolojik şartlar çerçevesinde uluslararası standartlara ve ölçeklere
yaklaştırılması” ilkesi çerçevesinde ilgili mevzuat dışında başta Avrupa Birliği
ülkeleri olmak üzere belirli ülke örneklerinde gerçekleşen fiyatlar baz alınarak
da değerlendirildiği, Türk Telekom tarafından sunulan tarife teklifindeki
ücretlerin diğer ülke örnekleri ile kıyaslanabilir makul bir dengelemenin
yapılmasını sağladığı, bu dengeleme kapsamındaki fiyat indirimleri sonucu
oluşan tarifeler, arabağlantı sonrası çağrı başlatma ve sonlandırma
ücretlerinin üzerinde makul bir marj bırakacak seviyede gerçekleştiği, bunun
da söz konusu tarifelerin onaylanmasında dikkate alınan bir kriter olduğu, 200
sonuçta tüketicilerin menfaatine olacak bir ücret seviyesinin ortaya çıktığı,
Danıştay 13. Dairesi’nin Türk Telekom’un söz konusu tarife paketlerini
onaylayan Kurul Kararı’nın iptali istemiyle Tüketici Dernekleri Federasyonu
tarafından açılan davayı 16.10.2006 tarih ve 3981 sayılı kararı ile reddettiği,
Türk Telekom tarafından 01.01.2004 tarihi sonrası tarifelerdeki indirimlerin
yarattığı gelir kaybını telafi için sabit ücret uygulamasına geçildiği iddiasına
ilişkin olarak;
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Tanımlar ve Kısaltmalar”
başlıklı 3. maddesinde tarifenin, “İşletmecilerin, elektronik haberleşme
hizmetinin sunulması karşılığında kullanıcılardan farklı adlar altında 210
alabilecekleri ücretleri içeren cetvel” şeklinde tanımlandığı, aynı Kanun’un
“Tarifelerin Düzenlenmesi” başlıklı 13. maddesine göre işletmecilerin
uygulayacakları tarifeleri, ilgili mevzuat ve Kurum düzenlemelerine aykırı
olmayacak şekilde serbestçe belirleyebildikleri ve anılan Kanun maddesinin 1.
fıkrasının “Tarife; abonman ücreti, sabit ücret, konuşma ücreti, hat kirası ve
benzeri değişik ücret kalemlerinden birisi veya birkaçı olarak tespit edilebilir.”
hükmünü havi olduğu, dolayısıyla sabit ücretin işletmeci tarafından uygulanan
tarifeler kapsamında olduğu ve alınmasında herhangi bir hukuka aykırılık
bulunmadığı, halihazırda yürürlükteki sabit telefon paketlerinde, pakete göre
değişen miktarlarda aylık sabit ücret alındığı, 220
Sabit ücret uygulamasının başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere pek çok
ülkede de sabit telefon hattının bakım, onarım ve işletim maliyetleri
karşılığında alındığı, anılan ücretin hattın aktif olarak tutulabilmesi için gerekli
olduğu ve abonenin telefon hattını ne ölçüde kullandığından bağımsız olarak
hattın işletmeciye olan bir maliyeti bulunduğu, bu çerçevede
değerlendirildiğinde sabit ücretler ile konuşma ücretlerinin birbirine göre
önemli farklılıklar arz ettiği,
Sabit telefon hizmetleri pazarındaki rekabetin düşüklüğü ve alternatif
işletmecilerin pazar paylarının durumuyla ilgili olarak;
Sabit telefon hizmetleri pazarında BTK tarafından alternatif işletmecilerin 230
yetkilendirmelerinin yapılmasının ardından, onların fiyat sıkıştırması
olmaksızın Türk Telekom ile adil koşullarda rekabet edebilmesi ve tüketici
haklarının korunması ilkeleri çerçevesinde BTK tarafından Türk Telekom
09-48/1206-306
6
tarifelerine ilişkin düzenlemeler yapıldığı ve onay mekanizmalarının
çalıştırıldığı,
Alternatif işletmecilerin pazar paylarının düşüklüğünün BTK düzenlemeleri ile
ilişkilendirilmesinin yersiz olduğu, BTK’nın görevinin mevzuat hükümleri
çerçevesinde rekabetin ve tüketicinin menfaatlerinin artırılmasına yönelik
gerekli düzenlemeleri yapmak olduğu ve anılan hususun söz konusu
işletmecilerin etkinlik seviyeleri ve pazarlama stratejileri ile doğrudan ilgisinin 240
bulunduğu,
“JeTTvel 100-200-300-600”, “JeTTfon” ve “JeTTfon Plus” tarife paketleri ile
ilgili olarak;
JeTTvel 100-200-300 Tarife Paketlerinin BTK onayına sunulduğu,
Anılan tarife paketlerine ilişkin olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu
tarafından 20.11.2008 tarih ve 2008/DK-07/657 sayılı Karar ile,
“Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin 22.10.2008 tarih ve 744 sayılı yazısı ile
Kurumumuzun onayına sunduğu belli paket ücretleri karşılığında şehiriçi
görüşme hakkı verilen teklifleriyle ilgili olarak;
Dakika Tarife Paketi-1, Dakika Tarife Paketi-2 ve Dakika Tarife Paketi-3 250
teklifinin 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 6. ve 13.
maddeleriyle aynı Kanun’un 14. maddesinin (a) ve (g) bentleri ve Tarife
Yönetmeliği’nin 5. ve 6. maddeleri saklı kalmak kaydıyla uygun
bulunduğu,
Bu paketlere yönelik kampanya tekliflerinin ise 5809 dayılı Kanun’un 6.
ve 13. maddeleriyle aynı Kanun’un 14. maddesinin (c), (d),(g), (ğ) ve (h)
bentleri ve Tarife Yönetmeliği’nin 5. ve 6. maddelerindeki hükümler
gözetilerek uygun bulunmadığı ve
Sabit şebeke işletmecilerinin piyasaya girmesi öncesinde lokal
arabağlantı ücretleri belirlenirken Türk Telekom tarafından uygulanmakta 260
olan perakende şehiriçi ücretlerinin dikkate alınması
hususlarına…”
karar verildiği,
“JeTTvel 600” ve “JeTTfon” Tarife Paketlerinin de BTK onayına sunulduğu,
Söz konusu tarife paketlerinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından
alınan 20.02.2009 tarih ve 2009/DK-07/77 sayılı Karar ile uygun bulunduğu,
JeTTFon Plus Tarife Paketi’nin de Şubat 2009’da BTK onayına sunulduğu, anılan
paketin daha önce onaya sunulan ve ayrıntılarına yukarıda yer verilen 5 Dakika
Tarife Paketi’nden birine abone olan müşterilere sunulacağı, bu durumun Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun 11.03.2009 tarih ve 2009/DK-07/113 sayılı 270
Kararı ile uygun bulunduğu,
Şikayet sahibi işletmeci tarafından anılan tarifelerin fiyat sıkıştırması analizlerinin
yapıldığı, alternatif işletmeciler açısından fiyat sıkıştırması analizlerinin önemimin
BTK tarafından da bilindiği ve bu doğrultuda etkin piyasa gücüne sahip
işletmecilerin tüm tarife değerlendirmelerinde fiyat sıkıştırması olup olmadığının
detaylı olarak incelendiği,
09-48/1206-306
7
5809 sayılı Kanun’un BTK’nın görev ve yetkilerinin düzenlendiği 6’ıncı maddesinin
(a) ve (b) bentlerinde, BTK’ya
“Elektronik haberleşme sektöründe; rekabeti tesis etmeye ve korumaya,
rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların giderilmesine 280
yönelik düzenlemeleri yapmak, bu amaçla ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne
sahip işletmecilere ve gerekli hallerde diğer işletmecilere yükümlülükler
getirmek ve mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak” ve “Bu Kanun ve bu
Kanun’a dayanılarak yapılan düzenlemelere aykırı olarak, elektronik
haberleşme sektöründe ortaya çıkan rekabet ihlallerini denetlemek, yaptırım
uygulamak, mevzuatın öngördüğü hallerde elektronik haberleşme sektöründe
rekabet ihlallerine ilişkin konularda Rekabet Kurumundan görüş almak”
görev ve yetkilerinin verildiği,
Aynı Kanun’un “Rekabetin Sağlanması“ başlıklı 7. maddesinin
“1) Kurum, 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında 290
Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, elektronik haberleşme sektöründe
rekabete aykırı davranış ve uygulamaları re’sen veya şikâyet üzerine
incelemeye, soruşturmaya ve rekabetin tesisine yönelik gerekli gördüğü
tedbirleri almaya, görev alanına giren konularda bilgi ve belgelerin
sağlanmasını talep etmeye yetkilidir.
(2) Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı
inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği
kararlar da dahil olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak
vereceği tüm kararlarda, öncelikle Kurumun görüşünü ve Kurumun yapmış
olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır. 300
(3) Kurum, yapacağı pazar analizleri sonucu ilgili pazarlarda etkin piyasa
gücüne sahip işletmecileri belirleyebilir. Kurum, etkin rekabet ortamının
sağlanması ve korunması amacıyla etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere
yükümlülükler getirebilir. Aynı ve/veya farklı pazarlarda etkin piyasa gücüne
sahip olan işletmeciler arasında söz konusu yükümlülükler açısından
farklılaştırma yapılabilir.”
hükmü uyarınca elektronik haberleşme sektöründe etkin rekabetin tesisinin
halihazırda BTK’nın yetkileri dahilinde olduğu,
Bu çerçevede BTK tarafından yapılan fiyat sıkıştırması testlerinde alternatif
işletmeciler için mecburi girdi durumunda olan çağrı başlatma ve çağrı 310
sonlandırma ücretleri ile ilgili Türk Telekom tarafından sunulması teklif edilen
tarifenin dakika başına ücretleri ile birlikte değerlendirilmekte olduğu ve alternatif
işletmecilerin rekabet etmesine imkan tanımayacak hizmetlerin onaylanmadığı,
Şikayet sahibi işletmeci tarafından fiyat sıkıştırması analizi yapılırken şikayete
konu tarife paketlerinin her biri için ilgili tarife paketi kapsamında verilen ücretsiz
görüşme süresinin tamamının dikkate alındığı, ancak fiyat sıkıştırması testinde
ücretsiz görüşme süresi olarak aboneye taahhüt edilen sürenin tamamının
kullanıldığının varsayıldığı bu yaklaşımın hatalı olduğu, zira tarife paketinden
yararlanan abonelerin gerçekleştirdiği ortalama görüşme sürelerinin aboneye
taahhüt edilen dakikanın çok altında kaldığı, 320
Fiyat sıkıştırması analizi yapılırken, abonelerin ortalama konuşma süreleri esas
alınarak bir hesaplama yapılmasının daha isabetli sonuçlar vereceği düşünülerek
09-48/1206-306
8
söz konusu yeni tarife paketleri için StandartHATT kullanıcılarının verilerinin
dikkate alındığı ve bu çerçevede yapılan fiyat sıkıştırması analizi sonucu rekabeti
bozucu unsur içermediği tespit edilen bahse konu tarife paketlerinin yukarıda
belirtilen Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Kararları ile onaylandığı,
Rekabet Kurulu’nun da 06.05.2009 tarih ve 09-21/447 sayılı Karar’ında “ …paket
tarifelerin” değerlendirilmesinin, kamuoyuna “duyurulan fiyat”lardan değil,
“gerçekleşen fiyatlar” üzerinden yapılması gerekmektedir” değerlendirmesinde
bulunduğu, 330
Şikayete konu tarifelerin ilk defa uygulamaya konduğu göz önüne alındığında,
abonelerin söz konusu tarifelerden nasıl faydalanacaklarını ve ortalama olarak ne
kadar süre görüşme yapacaklarını tarife başvurusu dikkate alındığında bilmenin
mümkün olmadığı,
Bu anlamda tüketici lehine olabilecek tarife başvurularının elde herhangi bir
kullanım verisi olmaksızın reddinin makul olmadığını ve bu nedenle
StandartHATT kullanıcılarının ortalama bir kullanıcının sergileyeceği kullanım
profiline sahip olduğu varsayımından hareketle fiyat sıkıştırması analizinin
gerçekleştirildiği ve herhangi bir fiyat sıkıştırması olmayacağı sonucuna ulaşıldığı,
Bununla birlikte, ortaya çıkacak aylık ortalama kullanım verilerinin fiyat 340
sıkıştırmasına sebebiyet verme ihtimaline karşın söz konusu teklifin onaylandığı,
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun yukarıda zikredilen 11.03.2009 tarih ve
2009/DK-07/113 sayılı kararının metninde,
“…
“Sınırsız Şehirlerarası Tarife Ek Paketi” uygulanmasına ilişkin abone ve
trafik bilgilerinin aylık olarak Kurumumuza gönderilmesi,
Söz konusu tarife paketinin kullanım seviyesi doğrultusunda piyasada,
alternatif işletmecilerin aynı nitelikli hizmeti kârlı biçimde
sunamayacaklarının ve rekabetin olumsuz etkilendiğinin tespit edilmesi
durumunda gerekli düzenleyici tedbirlerin alınabileceği 350
hususlarına karar verilmiştir.”
ifadesine yer verilerek güncel kullanım verilerinin rekabet ihlali olup olmadığının
tespiti açısından takibinin önünün açıldığı,
Bu çerçevede Türk Telekom tarafından söz konusu tarifelere ilişkin trafik ve
abone bilgilerinin sürekli olarak BTK’ya gönderildiği ve buna dayalı fiyat
analizlerinin güncellendiği,
Güncel kullanım verileri dikkate alındığında, fiyat sıkıştırması olması durumunda
bu tarifenin rekabeti bozucu bir unsur taşıyacak olması nedeniyle, bu aksaklığı
gidermek üzere BTK’nın, 5809 sayılı Kanun’un BTK’nın görev ve yetkilerine ilişkin
6’ıncı maddesinin 1’inci fıkrasının (a) bendi uyarınca, Türk Telekom’un ilgili 360
tarifesini durdurmaya yetkili olduğu,
09-48/1206-306
9
Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA)’ na ilişkin olarak;
Sabit telefon hizmetleri piyasasında alternatif işletmecilerin etkin bir şekilde son
kullanıcılara hizmet verebilmesi ve sürdürülebilir bir rekabet ortamının sağlanması
için YAPA3’nın büyük önem arz ettiği, 370
22.11.2006 tarihinde yürürlüğe giren YAPA modelinde 20 TL olan yerel ağa tam
erişim ücretinin Temmuz 2007’de düşürülerek 17 TL olarak belirlendiği,
Halihazırda ise bu ücretin, anılan tarihten itibaren erişime açılması öngörülen
santraller öncelikle dikkate alınarak BTK tarafından alternatif işletmecilerin daha
uygun koşullarda rekabet etmesi ve işletmecilerin piyasaya etkin bir şekilde
girebilmesi için gerekli analizler yapılarak 15.30 TL’ye düşürüldüğü,
StandartHATT ve HesaplıHATT tarifelerindeki sabit ücretler ile mevcut YAPA
ücret seviyesi karşılaştırıldığında STH yetkilendirmesi ile hizmet sunacak
işletmecilerin bu tarifelerdeki abonelere cazip teklifler götüremeyeceği
iddiasına ilişkin olarak; 380
Türk Telekom’un 07.05.2009 tarihinde BTK’nın onayına sunduğu, STH
yetkilendirmesi sonrası abonelerin şehiriçi görüşmeleri alternatif işletmeciler
üzerinden yapmasına olanak sağlayacak FiksHatt Tarife Paketi için Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından 21.05.2009 tarih ve 2009/DK-07-243
sayılı kararın alındığı, anılan Karar’da
“Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin 07.05.2009 tarih ve 344 sayılı yazısı ile
Kurumumuzun onayına sunduğu ve 07.05.2009 tarih ve 350 sayılı yazı ile
revize ettiği FiksHatt tarife seçeneği ile ilgili olarak;
1) FiksHatt teklifinin 5809 Sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
“Uygulama” başlıklı Geçici 1’inci maddesi, 6’ncı maddesinin (j) bendi, 13’üncü 390
maddesi, 14’üncü maddesinin (c), (ç), (d), (e), (h) bentleri, Türk
Telekomünikasyon A.Ş. ile imzalanan İmtiyaz Sözleşmesi’nin 9’uncu maddesi,
Tarife Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinin (a), (b), (e), (h) bentleri, 6’ncı
maddesi, Sabit Telefon Şebekesine Erişim veya Sabit Şebeke Üzerinden
Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalarda Etkin Piyasa Gücüne Sahip
İşletmecilerin Bazı Hizmetlerine İlişkin Tarifelerin Tavan Fiyat Yöntemi ile
Onaylanmasına Yönelik Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğ’in 14’üncü ve 15’inci
maddelerinde yer alan hükümler kapsamında uygun bulunduğu ve söz konusu
tarifeler yürürlüğe girmeden önce Kurum’a bilgi verilmesi,
2) FiksHatt tarife seçeneği için uygulanan sabit ücretin, YAPA ücretlerindeki 400
değişmelerle birlikte tekrar değerlendirilmesi ve söz konusu sabit ücret
belirlenirken YAPA ücretlerinin referans alınması,
3) StandartHatt tarife seçeneği kapsamında alınan ücretlerin Türk Telekom
tarafından ücretlerde dengeleme sağlanarak revize edilmesi ve 01.01.2010
tarihi itibariyle söz konusu tarife seçeneğinde şehiriçi aramaların Sabit Telefon
Hizmeti işletmecileri üzerinden yapılabilmesinin sağlanması,
3 YAPA, Abone Sonlanma Noktasından başlayarak Türk Telekom Ana Dağıtım Çatısında ya da Saha
Dolabında sonlanan bakır kablo çiftinin frekans spektrumunun tamamının (Yerel Ağa Ayrıştırılmış
Paylaşımlı Erişim) Türk Telekom sistemlerinden çekilecek ek kablolar vasıtasıyla işletmeci
sistemlerine teslim edilmesi hizmetidir.
09-48/1206-306
10
4) Kurum tarafından başlatılan çalışmalar sonuçlanıncaya kadar HesaplıHatt
tarife seçeneği hariç olmak üzere, diğer tarife seçeneklerinden şehiriçi 410
aramaların Sabit Telefon Hizmeti işletmecileri üzerinden yapılabilmesi,
hususlarına karar verilmiştir.”
ifadelerinin yer aldığı,
Anılan karar ile FiksHatt tarife paketinin sabit ücretinin YAPA ücretlerindeki
değişiklik ile tekrar değerlendirilmesinin önünün açıldığı; StandartHATT tarife
paketinin 2010 yılı başına kadar tarife dengelemesi sağlanarak revize edilmesi ve
bu tarife paketindeki şehiriçi aramaların STH işletmecileri üzerinden
yapılabilmesine olanak sağlandığı; HesaplıHATT tarife paketi dışındaki tüm
paketlerde şehiriçi aramaların STH işletmecileri üzerinden yapılabilmesinin
önünün açıldığı ve bu bağlamda şikayet sahibinin iddialarının mesnetsiz kaldığı 420
ifade edilmektedir.
I.2. Değerlendirme
Dosya konusu başvuruda özetle Türk Telekom’un “Jettvel, Jettfon, Jettfon Plus ve
Tam YAPA” tarifelerinin yıkıcı fiyata, fiyat sıkıştırmasına ve çapraz sübvansiyona yol
açtığı ve “StandartHatt ve HesaplıHatt” tarife kısıtlamalarının rakiplerin pazar dışına
itilmesine neden olduğu iddia edilmektedir.
Bilindiği gibi Rekabet Kurulu’nun telekomünikasyon sektörüne yönelik alacağı
kararlar öncesinde, BTK’nın görüşünün alınması zorunludur ve sektörel düzenleyici
BTK, rekabetin sağlanması amacı içerenler de dahil olmak üzere sektörde bir takım
öncül düzenlemeler yapmaktadır. Rekabet Kurulu ise telekomünikasyon sektörüne 430
ilişkin olarak yaptığı bütün incelemelerde, söz konusu düzenlemeleri dikkate alarak,
bu düzenlemelerin sınırları içerisinde teşebbüslerin kendi iradeleri ile ortaya
koydukları davranışları inceleme konusu yapmaktadır.
Yukarıda da yer verildiği üzere, dosya kapsamında değerlendirilen ve Türk Telekom
tarafından sunulan tüm hizmetlerin tarifeleri ve bu hizmetlerin uygulanma
yöntemlerine ilişkin hususlar, BTK tarafından ilgili Kurul kararları ile onaylanmıştır.
BTK görüşünde ayrıca, tüm bu hizmetlerin tarifelerinin fiyat sıkıştırmasına yol
açmayacak şekilde belirlendiğinin de tespit edildiği ifade edilmektedir. Son olarak
“StandartHatt ve HesaplıHatt” tarife kısıtlamalarının ise BTK’nın 21.05.2009 tarih ve
2009/DK-07-243 sayılı kararına dayandığı görülmektedir. 440
Dolayısıyla dosya konusu şikayetlere yönelik olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem tesis edilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
09-48/1206-306
11
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak, Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
450
Full & Egal Universal Law Academy