Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-163 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-52/1259-322
Karar Tarihi : 4.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Burcu CAN
C. ŞİKÂYET EDEN : ……………………………………….
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Kent Kart Ege Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20
1370 Sk. No:42/304 Montrö/İzmir
- İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İzmir Elektrik, Su,
Havagazı, Otobüs ve Tröleybüs Genel Müdürlüğü
Gazeteci Yazar İsmail Sivri Blv. No:500 35140 Gediz
Buca/İzmir
E. DOSYA KONUSU : Kent Kart Ege Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
(Ege Elektronik) ile İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İzmir Elektrik, Su,
Havagazı, Otobüs ve Tröleybüs Genel Müdürlüğü (ESHOT) tarafından ...
unvanlı işletmeye “Kent Kart Dolum Merkezi” yetkilendirmesinin 30
yapılmaması hususunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’a aykırılık teşkil ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili elektronik posta mesajında, şikâyetçi tarafından
idare olunan Güney Kuruyemiş’in yanında yer alan işletmede kent kart dolum
işlemi gerçekleştirilmesine rağmen, şikâyetçiye söz konusu yetkinin verilmediği,
bu durumun rekabet açısından önemli bir dezavantaj oluşturduğu ifade edilmiş ve
ortaya çıkan mağduriyetin giderilmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.7.2009 ve 24.7.2009 tarihlerinde, 40
5228 ve 5249 sayılar ile giren başvuru üzerine hazırlanan 7.8.2009 tarih ve 2009-
4-163/İİ-09-MG sayılı İlk İnceleme Raporu, 26.08.2009 tarih ve 09-39 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek
09-52/1259-322
2
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına 09-39-/944-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 26.10.2009 tarih ve 2009-4-163/ÖA-09-HG sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/371 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikâyet hakkında 4054 sayılı Kanun
kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikâyetin reddedilmesi
gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Ege Elektronik’in Güney Kuruyemiş’in bayilik talebini reddetmesi Kent Kart satımı
ve dolumu pazarında veya bayilerin önemli bir çoğunluğunun ana faaliyetini 60
oluşturan hizmetlerin sunumunda rekabetçi bir endişe ortaya çıkarmayacağından,
ilgili ürün pazarı ve coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Önaraştırma aşamasında Raportörlerin görüştüğü Kent Kart yetkilisi konuya
ilişkin olarak;
- Bayilik taleplerinin o bölgedeki halkın dolum merkezi ihtiyacına göre
sonuçlandırıldığını; talebi değerlendirirken bayilik talebinde bulunan teşebbüsün
bulunduğu yerleşim yerindeki ulaşım yoğunluğuna, toplu taşımayı kullanan,
dolayısıyla kent kart talebinde bulunacak müşterilerin yoğunluğuna ilişkin 70
istatistikleri dikkate aldıklarını (bu veriler ESHOT bünyesindeki bir sistemde
depolanmaktadır.); ayrıca şirket çalışanlarından bayilik teşkilatı için
görevlendirilmiş birkaçının bayiyi yerinde incelediklerini; yukarıda yer verilen
veriler dışında teşebbüsün durağa yakınlığı, açılış ve kapanış saatleri gibi
kriterlerin bayilik talebinin değerlendirilmesinde dikkate alındığını; tüketici
talebinin yeterince yüksek olmadığı durumlarda, bayilik vermenin maliyeti göz
önünde bulundurulduğunda her bayilik talebinin olumlu yanıtlanmasının rasyonel
olmayacağını;
- Teşebbüslerin bayilik talebinin ESHOT’un onayına tabi olduğunu; nitekim ihale
şartnamesine göre de bayilik verilmesine ilişkin kararlarının ESHOT’un denetim 80
ve onayına tabiolduğunu; bununla birlikte ESHOT ve İzmir Büyük Şehir
Belediyesi’nin belirli bir bölgede ihtiyaç olması halinde ilgili bölgede bayilik
verilmesi yönünde talepte bulunabildiklerini;
- İzmir’de hâlihazırda 650 noktada Kent Kart dolum merkezi bulunduğunu,
mevcut haliyle bayi sayısının fazla olduğunu; ancak tüketicilerden gelen örneğin
Kent Kart bayisinin ihtiyaç duyulduğu halde belirli saatlerde kapalı olduğu
yönündeki şikâyetler üzerine geç saatlere kadar açık olan büfe, tekel bayi gibi
teşebbüslere yeni bayilikler verilmesinin söz konusu olabildiğini;
09-52/1259-322
3
- Bayilere dolum cihazı verilmesi işleminin satış şeklinde gerçekleşmediğini; Kent
Kart tarafından dolum cihazının ilgili teşebbüslere kurulduğunu ve depozito 90
uygulaması yapıldığını; cihazın üretim maliyetinin yanında, bayilere cihazların
bakımı ve kart temini hizmeti de verildiğini; Bu durumun kendilerine personel ve
araç maliyeti gibi birtakım maliyetler yüklediğini; cihaz bakımının genel olarak
bayinin talebi üzerine yapıldığını; ancak bakım sisteminin üçer aylık periyodik
bakım şeklinde gerçekleştirilmesinin planlandığını
ifade etmiştir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikâyetin konusunu oluşturan Güney Kuruyemiş’in Kent Kart dolum bayisi olma
talebinin reddedilmesi eylemi, 4054 sayılı Kanun kapsamında mal/hizmet vermeyi 100
reddetme olarak kabul edilen durumla örtüşmektedir. Genel olarak tüm hukuk
düzenlerinde sözleşme serbestîsi ilke olarak bulunmaktadır. Ancak rekabet
hukuku uygulamasında, bazı hallerde bir teşebbüse sözleşme yapma
yükümlülüğü getirilebilmektedir. Mal vermeyi reddetme ve belirli bir faaliyetin
yürütülmesi için zorunlu bir unsurun kullanılmasına izin verme de bu haller
arasındadır.
Mal/hizmet vermeyi reddetme belirli hallerde rekabet ihlali olarak
değerlendirilebilmektedir. Bu hallerden birincisi Kanun’un 6. maddesi anlamında
hâkim durumda bulunan teşebbüsün süregelen bir ticari ilişki içerisinde
bulunduğu müşterisine mal vermeyi durdurmasıdır. İkinci olarak, bir veya daha 110
fazla teşebbüse mal verilirken, ayrımcılık yapmak suretiyle bir başka teşebbüsün
talebinin karşılanmamasıdır. Üçüncüsü ise bir mal veya hizmet üretimi için
zorunlu bir unsura sahip olan bir teşebbüsün söz konusu unsuru kullanmak
suretiyle faaliyette bulunacak bir teşebbüse hizmet sunmayı/mal vermeyi
reddetmesidir.
Bir teşebbüsün bir başka teşebbüse mal veya hizmet sunmaya zorlanabilmesi
için öncelikle mal veya hizmetten faydalanmak isteyen teşebbüslerin,
bulundukları piyasada faaliyetlerini sürdürmek veya rekabet edebilmek için söz
konusu mal veya hizmeti sunabilmenin gerekli olduğunu göstermeleri
gerekmektedir. İlgili mal veya hizmeti sunmanın teşebbüs için avantajlı olması 120
yeterli değildir. Bir başka ifade ile o kaynağa sahip olunmadığı halde rakiplere
karşı dezavantajlı durumda olmak yeterli olmaz. Benzer şekilde müşteriler
gözünde dezavantajlı duruma düşmek de mal veya hizmete sahip olmanın hayati
olduğunu göstermek bakımından yetersizdir. Dolayısıyla bir teşebbüsün sahip
olduğu yahut ürettiği bir mal veya hizmeti sağlamaya zorlanılabilmesi için ilk şart
sunduğu mal veya hizmetin, rakip yahut alt pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerinin
devamı bakımından gerekli olmasıdır.
Öte yandan bir teşebbüsün hizmet vermeyi reddetmesinin 4054 sayılı Kanun
kapsamında ihlal niteliği taşıması için öncelikle o teşebbüsün ilgili piyasada
hâkim durumda olması gerekmektedir. Daha sonra hâkim durumdaki teşebbüsün 130
ürününün kullanılmasının rakip veya alt pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerini
devam ettirebilmeleri için gerekli olduğu gösterilmeli ve son olarak da ürün
09-52/1259-322
4
talebinin haklı bir sebep olmadan reddedildiği tespit edilmelidir. Bununla birlikte
eğer bir mal veya hizmet talep eden teşebbüsün faaliyetinin devamı için olmazsa
olmaz değilse, mal veya hizmet sunmayı reddeden teşebbüsün reddetme eylemi
ihlal olarak değerlendirilmeyeceğinden, reddeden teşebbüsün hâkim durumda
olup olmadığının değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır. Bu çerçevede
Ege Elektronik’in …’in bayilik talebini reddetmesinin ihlal kabul edilmesi için,
öncelikle Kent Kart dolumu yapabilmenin …’in rekabet edebilmesi için gerekli
olup olmadığına bakılmalıdır. 140
… tekel ürünleri, kuruyemiş gibi ürünler sunmakta ve gelirlerinin önemli bir kısmı
bu ürünlerin satışından elde etmektedir. Kent Kart dolum hizmeti verememek
…’in pazardan çıkmasına veya gelirlerinde önemli bir düşmeye yol açmayacaktır.
Dolayısıyla Kent Kart dolum hizmeti …’in faaliyetinin devamı bakımından hayati
olarak kabul edilmeyeceğinden, Ege Elektronik bu hizmetin tek sağlayıcısı
olmakla birlikte …’e hizmet vermeye zorlanılmasını gerektirecek şartlar mevcut
değildir.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin 150
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy