Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-214 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-57/1391-344
Karar Tarihi : 25.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Mehmet ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : Şirin Nallıhan Otobüs İşletmesi (Ahmet PARLAK)
Etlik Eski Garajlar No:91 Keçiören/Ankara
20
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti.
Belediye Otobüs Terminali No:2 Nallıhan/Ankara
- Han-Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.
Belediye Otobüs Terminali No:1 Nallıhan/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Ankara-Nallıhan arası yolcu taşımacılığı yapan
Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. (Nallıhan İpek) ile Han-
Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. (Hantur)’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettikleri iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; Ankara’nın Nallıhan
ilçesinde faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek’in Nallıhan-Ankara
güzergâhında hareket saatlerini birlikte belirledikleri, yaptıkları seferlerin gelirlerini
ay sonunda paylaştıkları, böylelikle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’a aykırı eylemlerde bulundukları belirtilmekte ve Kurumca gerekli
işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.8.2009 tarih ve 6098 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 23.9.2009 tarih ve 2009-4-214/İİ-09-MOA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 1.10.2009 tarih ve 09-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş 40
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-43/1107-M sayı ile karar
verilmiştir.
09-57/1391-344
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.11.2009 tarih ve 2009-4-214/ÖA-09-MOA
sayılı Önaraştırma Raporu 19.11.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/411 sayılı
Başkanlık önergesi ile 09-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyete konu şirketlerin 4054 sayılı 50
Kanun’u ihlal ettiklerine dair yeterli bilgi ve belge bulunmaması sebebiyle, bu
şirketler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate
alınarak, “Nallıhan merkezli karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı” olarak 60
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırma’ya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Nallıhan
merkezli olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Nallıhan” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve
belgelere aşağıda yer verilmiştir: 70
1. Raportörlerin görüştüğü Hantur yetkilisi konuya ilişkin olarak, Rekabet
Kurulu’nun aldığı kararlara uyarak Nallıhan İpek’le olan karşılıklı acentelik
uygulamasını bitirdiklerini; 16.7.2009 tarihinde Ankara-Nallıhan arası bilet
bedelinin eski seviyesi olan 12 TL’ye ulaştığını; Şirin Nallıhan’ı pazar dışına
çıkarmak isteseler 12 TL’den daha düşük seviyede bir fiyat uygulayabileceklerini
veya şikâyetçinin sefer saatlerinin hemen öncesine ve sonrasına sefer
düzenleyebileceklerini; kendilerinin Ulaştırma Bakanlığı’na onaylatılan sefer
saatlerini uyguladığını, bunun terminale giriş çıkışlarda kontrol edildiğini ve
Ulaştırma Bakanlığı’nın yaptırım uyguladığını belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, İpek Turizm’in mülkiyetinde olan 06 NAZ 52 plakalı aracın mezkûr 80
teşebbüsün D2 yetki belgesi (gezi belgesi) olmaması sebebiyle İpek Turizm ile
Hantur arasında kira sözleşmesine konu olduğunu; kiralama işleminin Ulaştırma
Bakanlığı’nca onaylandığını; bu çerçevede aracın Hantur’un çalışabildiği bütün
hatlarda kullanılabildiğini; bu uygulamanın ihtiyaçtan doğduğunu ve sektörde
birçok firmanın birbirine kiralık araç verebildiğini ifade etmiştir.
2. İpek Turizm yetkilisi konu hakkında; kendilerinin önerdiği ve Ulaştırma
Bakanlığı’nın uygun gördüğü bilet bedelinin 12 TL olduğunu;
Şirin Nallıhan’ı pazar dışına çıkarmak isteseler, fiyatı daha düşük tutup söz
09-57/1391-344
3
konusu firmayla aynı saatte otobüs seferi düzenleyebileceklerini; Ulaştırma
Bakanlığı’nın onaylamış olduğu sefer saatleri dışında sefer düzenlemeleri 90
durumunda çok ağır cezalarla karşılaşacaklarını; 06 NAZ 52 plakalı aracı D2
yetki belgelerinin olmaması nedeniyle kiraya verdiklerini; söz konusu yetki
belgesinin bedelinin olarak 17.340 TL olduğunu, bu maliyeti
karşılayamayacaklarını belirtmiştir.
3. Nallıhan Şirin’in vekili Vedat PARLAK konuya ilişkin olarak, şikâyet edilenlerin
Rekabet Kurulu’nun 22.4.2009 tarih ve 09-17/383-91 sayılı kararına
uymadıklarını; 45 gün süre tanınmasına rağmen hala ihlale son verilmediğini;
ihlalin 6 aydır sürdüğünü; bu karara uyulmasını talep ettiklerini söylemiştir.
4. Ulaştırma Bakanlığı’nın yayınladığı Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ 100
uyarınca, 160 km olan Ankara-Nallıhan arası mesafeye ilişkin taban ücret anılan
Bakanlığı tarafından 12 TL olarak belirlenmiştir.
5. Yerinde incelemelerde elde edilen bilet koçanlarında, teşebbüslerin Ankara-
Nallıhan güzergâhına ait bilet bedellerinin aşağıdaki gibi olduğu alınan
örneklerden tespit edilmiştir:
Tablo 1: İlgili Pazarda Faaliyet Gösteren Teşebbüslere Ait Bilet Örnekleri
Firma Güzergâh Fiyat (YTL) Tarih
Hantur Ankara-Nallıhan 12 07.10.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 12 07.10.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 12 27.09.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 12 31.08.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 12 31.08.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 7 07.05.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 18.06.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 8 18.06.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 18.06.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 12 23.07.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 12 31.08.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 12 30.09.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 12 11.10.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 12 25.09.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 12 30.09.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 12 07.09.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 10 13.07.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 10 03.07.2009
09-57/1391-344
4
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 10 06.07.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 7 03.06.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 7 03.06.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 10 14.06.2009
Şirin Nallıhan, A.
Parlak
Ankara-Nallıhan 7 08.05.2009
6. Yerinde incelemede ilgili pazarda faaliyet gösteren firmaların değişik
güzergâhlara ait hareket saatlerini gösterir belgeler elde edilmiştir:
Tablo 2: Ulaştırma Bakanlığı Onaylı Hantur Hareket Saatleri
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 06:45
Nallıhan-Ankara 10:30
Nallıhan-Ankara 14:30
Nallıhan-Ankara 17:30
Ankara-Nallıhan 06:45
Ankara-Nallıhan 11:00
Ankara-Nallıhan 14:30
Hantur
Ankara-Nallıhan 20:00
Tablo 3: Ulaştırma Bakanlığı Onaylı Nallıhan İpek Hareket Saatleri 110
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 09:00
Nallıhan-Ankara 12:30
Nallıhan-Ankara 14:00
Nallıhan-Ankara 16:30
Ankara-Nallıhan 06:45
Ankara-Nallıhan 11:30
Ankara-Nallıhan 16:30
Nallıhan İpek
Ankara-Nallıhan 22:00
Tablo 4: Ulaştırma Bakanlığı Onaylı Şirin Nallıhan Hareket Saatleri
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 07:00
Nallıhan-Ankara 09:30
Nallıhan-Ankara 13:00
Şirin Nallıhan
Nallıhan-Ankara 17:00
09-57/1391-344
5
Ankara-Nallıhan 06:30
Ankara-Nallıhan 12:30
Ankara-Nallıhan 15:30
Ankara-Nallıhan 18:00
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikâyet edilen eylem Nallıhan merkezli faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek
otobüs firmalarının uyumlu eylemde bulundukları ve hâkim durumlarını kötüye
kullandıkları şeklindedir. Bu çerçevede, şikâyetçinin iddiaları ile önaraştırma
sürecinde edinilen bilgi ve belgeler iki ana bölümde incelenmiştir.
J.1. Uyumlu Eylem İddiaları
Uyumlu eylem iddiaları kapsamında öncelikle fiyat birlikteliği olup olmadığı
değerlendirilmiştir. Firmaların uyguladıkları bilet bedelleri genellikle yaklaşık 120
seviyelerde seyretmekle birlikte bazı dönemlerde farklılaşmaktadır. Esasen bu
durum karayolu ile yolcu taşımacılığı sektöründe genelde gözlemlenen bir durum
olup, bilet bedelleri kısa dönemlerde çok fazla farklılaşmamaktadır. Ayrıca, bilet
bedellerinin önceki yıl fiyatı olan 12 TL olması da ilgili pazarda uyumlu eylemden
bahsedilme olasılığını azaltmaktadır. Konuyla ilgili olarak, Ulaştırma Bakanlığı da
taban fiyatı 12 TL olarak açıklamıştır. Dolayısıyla, olası bir uyumlu eylem
durumunda ilgili pazardaki fiyatın, açıklanan taban fiyattan daha yüksek
olmasının gerektiği kanaatine varılmıştır.
Diğer bir uyumlu eylem iddiası ise sefer saatlerinin şikâyet edilen taraflarca
birlikte belirlenmesi hususudur. Konuyla ilgili olarak 06 NAZ 52 plakalı aracın 130
Nallıhan İpek tarafından Hantur’a kiraya verildiği ve söz konusu iki teşebbüsün
hareket saatlerini değiştirdikleri ifade edilmektedir. Ulaştırma Bakanlığı onaylı
zaman tarifelerinin “Genel Hükümler” başlıklı bölümünde şu ifadeler yer
almaktadır:
“…
1- Onaylanan zaman tarifesi dışında taşıma yapılamaz.
2- Bu belgenin aslının terminallerde, yolcuların rahatlıkla görebilecekleri bir yerde
asılı olması fotokopisinin yetki belgesinde plakaları yazılı taşıtlarda
bulundurulması zorunludur.
3- Tarifenin üzerinde her ne şekilde olursa olsun silinti, kazıntı düzeltme vb. 140
yapılamaz.
4- Bu belge yapılacak kontrollerde ilgililere ibraz edilmek üzere temiz düzgün bir
şekilde muhafaza edilecektir.”
Özetle, Ulaştırma Bakanlığı hareket saatlerini düzenlediği ve kontrol ettiğinden,
söz konusu sistemde meydana gelebilecek bir aksaklık konusunda şikâyetçi
Ulaştırma Bakanlığı’na başvurabilecektir. 06 NAZ 52 plakalı araç açısından ise,
09-57/1391-344
6
ilgili firmanın, yetki belgesi olmaması ve arz fazlası nedeniyle kullanamadığı aracı
kiraya vermesi söz konusu olup, bu işlem rekabet ihlaline neden olmamıştır.
J.2. Yıkıcı Fiyat İddiaları
Şikâyetçinin bir diğer iddiası ise Hantur ve Nallıhan İpek’in birlikte hareket ederek 150
Şirin Nallıhan’ı pazar dışına çıkarmak niyetinde olmalarıdır. Şikâyet edilen
tarafların anlaşarak şikâyet eden Şirin Nallıhan’ı pazar dışına çıkarmasının ve
rekabeti kısıtlamasının olasılıklar dâhilinde olduğu söylenebilir. Ancak, 15.4.2009
tarih ve 2009-4-15/ÖA-09-M.O.A. sayılı Önaraştırma Raporu kapsamında yapılan
yerinde incelemelerde elde edilen belgelerden 12 TL seviyesinde olan bilet
bedelini ilk önce 8 TL seviyesine çeken tarafın yine şikayetçi olduğu tespit
edilmiştir. Bu noktadan hareketle fiyat seviyesini aşağı çeken tarafın yıkıcı fiyat
mağduru olduğunu söylemek mümkün değildir.
Öte yandan, ilgili pazarda bugün gelinen noktada bilet bedelinin 12 TL seviyesine
gelmesi yıkıcı fiyat iddialarının artık geçerli olmadığına işaret etmektedir. Ayrıca 160
Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili pazardaki taban fiyat ile hareket saatlerini
düzenlediği dikkate alındığında, yıkıcı rekabet iddialarının gerçeği yansıtmadığı
sonucuna varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
170
Full & Egal Universal Law Academy