Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-57/1393-362

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-116 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 09-57/1393-362
Karar Tarihi : 25.11.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Osman Tan ÇATALCALI, Zeynep MADAN, Nazlı VAROL,
Neyzar MENTEŞOĞLU

C. ŞİKAYET EDEN: Re’sen

D. HAKKINDA SORUSTURMA YAPILANLAR: 20
1- Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği
Çetin Emeç Bulvarı 8. Cad 86.Sokak 5/A Öveçler/Ankara

2- Abalıoğlu Yem Soya Tekstil San. A.Ş.
Kemalpaşa Mah. 412. Sok. No: 4 Pınarbaşı/İzmir

3- Ak Piliç Tic. Ltd. Şti.
Atatürk Bulvarı 13/A – 14100 Bolu

4- As Tavukçuluk Tarım İşlt. San. ve Tic Ltd. Şti. 30
B. Kaynarca Köyü Kaynarca/Sakarya

5- Banvit Bandırma Vitaminli Yem San. A.Ş.
Balıkesir Yolu 8. km Bandırma/Balıkesir

6- Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.
D100 Karayolu 7. km Bolu

7- Bupiliç Entegre Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Balıkesir Yolu 10. km Bandırma/Balıkesir 40

8- CP Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. Akıncı Bayırı Sk. No: 6 34394 Mecidiyeköy/İstanbul

9- Tasfiye Halinde Emre Tavuk Gıda ve Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti.
Mollafenavi Köyü ve Pelit Köyü arası Gebze/İzmit

10- Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti.
Dedeler Köyü Göynük/Bolu
50
09-57/1393-362
2
11- Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri San. Tic. A.Ş.
Eşme-Uşak Karayolu 5. Km. Eşme/Uşak

12- Karagüp Tavukçuluk Tic. San. A.Ş.
Perakendeci Sebze Hali No:11 Turgutlu/Manisa

13- Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San. ve Tic. A.Ş.
Kayalıoğlu Kasabası Akhisar/Manisa

14- Kılıç Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş. 60
Bolu Cad. 167/A Mudurnu/Bolu

15- Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Metro İstasyonu Yanı No:1 Yenibosna/İstanbul

16- Sabri Güncan Ortaklığı
Yenigölcük Yolu Vezirciftliği Mevkii Kanalboyu Cad. Mahmut Paşa Mahallesi
Kullar İzmit/Kocaeli

17- Şeker Piliç ve Yem San. ve Tic. A.Ş. 70
Balıkesir Asfaltı 7. km Bandırma/Balıkesir

18- Şen Piliç Gıda San. A.Ş.
Altıntepe Mah. Galipbey Cad. No:1 Maltepe/İstanbul

19- Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem Hammaddeleri San. ve Tic. A.Ş.,
Organize San. Bolgesi, Sakarya Cad. No:5/1 Kutlukent/Samsun

20- Yum-ta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A.Ş.,
Büyükdikili mah. Turhan Cemal Beriker Blv No:816 Seyhan/Adana 80

21- Arpi Tavukçuluk Tarım Yem Nakliye Gıda San. ve Tic. Ltd.Şti.
Ankara Asfalti No:75 Kat:1 Daire: 104 İhsaniye Plaza Bornova/İzmir

22- Bak Piliç Entegre Tavukçuluk A.Ş.
Erciyes İşyerleri Sitesi 9. cadde No:89 Macunköy/Ankara

23- Bozok Hayvancılık San. ve Tic. A.Ş.
İstasyon Mahallesi Bedilönü Mevkii Çerkeş/Çankırı
90
24- Çelikler Turizm ve Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Marmara Sanayi Sitesi M Blok No:27 İkitelli/İstanbul

25- Doğa Piliç ve Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Moda Cad. Elif Apt. No:124/2 Kadıköy/İstanbul

26- Tasfiye Halinde Güncanlar Piliç Tic. ve San. Ltd. Şti.
Bolu Adliyesi 2. İcra Müdürlüğü İflas Masası Bolu

100
09-57/1393-362
3
27- Köytür Ege Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş.
TRT Vericileri Karşısı Ayrancılar Torbalı/İzmir

28- Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk San ve Tic. Ltd. Şti.
Yeni Sakarya Cad. No:150 Adapazarı

E. DOSYA KONUSU: Beyaz et sektöründe faaliyet gösteren 27 teşebbüs ve
teşebbüs birliği olan Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği
tarafından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un 4.
maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti. 110

F. İDDİALARIN ÖZETİ:
Piliç eti sektöründe faaliyet gösteren 27 teşebbüsün aralarında anlaşarak arzı
kıstıkları ve piliç eti fiyatlarını tespit ettikleri, Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar
Birliği Derneği’nin de söz konusu rekabeti kısıtlayıcı eylemleri kolaylaştırdığı iddiaları.

G. DOSYA EVRELERİ:
20.6.2008 tarihinde basında yer alan haberler üzerine hazırlanan 25.6.2008 tarih,
2008-3-116/İİ-08-ZM sayılı İlk İnceleme Raporu 27.6.2008 tarih, 08-41 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına 120
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Ayrıca İlk İnceleme Raporu’nun
hazırlandığı dönemde Rekabet Kurumu kayıtlarına 20.6.2008 tarih, 3892 sayı ve
24.6.2008 tarih, 3950 sayı ile intikal eden başvurulardan da aynı konu hakkında
araştırma yapılmasının talep edildiği anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
6.8.2008 tarihli, 2008-3-165/ÖA-08-OTÇ sayılı Önaraştırma Raporu Kurulun
14.8.2008 tarihli toplantısında görüşülmüş, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla Beyaz Et Sanayicileri ve 130
Damızlıkçılar Birliği Derneği, Abalıoğlu Yem Soya Tekstil San. A.Ş., Arpi Tavukçuluk
Tarım Yem Nakliye Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., As Tavukçuluk Tarım İşlt. San. ve Tic.
Ltd. Şti., Bak Piliç Entegre Tavukçuluk A.Ş., Banvit Bandırma Vitaminli Yem San.
A.Ş., Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş., Bupiliç Entegre Gıda
San. ve Tic. A.Ş., CP Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş., Erpiliç Entegre Tavukçuluk
Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti., Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri Tic. San.
A.Ş., Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San. Tic. A.Ş., Kılıç Entegre
Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş., Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş., Şeker Piliç ve Yem
San. ve Tic. A.Ş., Şen Piliç Gıda San. A.Ş., Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem
Hammaddeleri San. ve Tic. A.Ş., Köytür Ege Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş., 140
Doğa Piliç Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A.Ş.,
Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk San. ve Tic. Ltd. Şti., Ak Piliç Ticaret Ltd. Şti.,
Tasfiye Halinde Emre Tavuk Gıda ve Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti., Çelikler Turizm ve
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Güncanlar Piliç ve Karagüp Tavukçuluk Tic. San. A.Ş.
hakkında, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 08-
50/724-M sayı ile karar verilmiştir.

Anılan kararın ardından yapılan incelemeler sonucunda hazırlanılan 16.9.2008 tarihli
Bilgi Notu, Kurulun 18.9.2008 tarihli toplantısında görüşülmüş ve toplantıda alınan
08-54/877-M sayılı kararda, unvanı “Güncanlar Piliç” olarak geçen teşebbüsün 150
09-57/1393-362
4
unvanının Sabri Güncan Ortaklığı şeklinde düzeltilerek bu teşebbüse soruşturma
bildiriminin tekrar edilmesine ve Tasfiye Halinde Güncanlar Piliç Ticaret ve Sanayi
Ltd. Şti.’nin de soruşturmaya dâhil edilmesine karar verilmiştir.

Soruşturma döneminde yapılan incelemeler sonucunda Ege Tavukçuluk ve
Yumurtacılık San. A.Ş., Bozlar Piliç Beyaz Et Mamulleri Ticaret A.Ş. ve Aytaç Bozok
Hayvancılık Sanayi ve Tic. A.Ş.’nin de soruşturmaya eklenebileceği anlaşılmıştır.
Bunun üzerine bu teşebbüslerin yürütülmekte olan soruşturmaya dâhil edilip
edilmeyeceğinin tespit edilmesi amacıyla Kurulun 20.11.2008 tarih, 08-66/1056-M
sayılı kararı ile alınan yetki doğrultusunda yapılan incelemeler sonucunda 160
hazırlanılan 19.12.2008 tarihli Bilgi Notu, Kurulun 25.12.2008 tarihli toplantısında
görüşülmüştür. Bu toplantıda alınan 08-75/1186-M sayılı karar ile Bozok Hayvancılık
Sanayi ve Tic. A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına ve açılan soruşturmanın mevcut soruşturma ile birleştirilmesine karar
verilmiştir.

4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraflara, haklarında
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı
savunmalarının gönderilmesi istenmiş, tarafların ilk yazılı savunmaları Kurum
kayıtlarına süresi içinde intikal etmiştir. 170

Soruşturma sonucunda hazırlanan 12.6.2009 tarihli, 2008-3-116 / SR-09-OTÇ sayılı
Soruşturma Raporu 4054 sayılı Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
Başkanlıkça tüm taraflara, raporda kartelin oluşumunda belirleyici etkisinin olduğu
tespiti yapılan Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Zuhal
Daştan’a ve Kurul Üyelerine tebliğ olunarak aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince
taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.

15.7.2009 tarih, 09-33/722-M sayı ile Rekabet Kurulu, 14.8.2008 tarih, 08-50/724-M
sayılı kararda unvanı "Emre Piliç Gıda ve Tarım San. Tic. Ltd. Şti." olarak geçen 180
teşebbüsün unvanının "Tasfiye Halinde Emre Tavuk Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti."
olduğunun tespit edilmesi nedeniyle bundan sonraki her türlü tebligatın aynı adrese
ve unvanı bu olan muhataba yapılmasına devam edilmesine karar vermiştir.

Soruşturma muhatabı teşebbüslerden Abalıoğlu Yem Soya Tekstil San. A.Ş., Ak Piliç
Ticaret Ltd. Şti., As Tavukçuluk Tarım İşlt. San. ve Tic. Ltd. Şti., Banvit Bandırma
Vitaminli Yem San. A.Ş., Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.,
Bupiliç Entegre Gıda San. ve Tic. A.Ş., CP Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş., Tasfiye
Halinde Emre Tavuk Gıda ve Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti., Erpiliç Entegre Tavukçuluk
Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti., Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri Tic. San. 190
A.Ş., Karagüp Tavukçuluk Tic. San. A.Ş., Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt.
San. ve Tic. A.Ş., Kılıç Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş., Pak Tavuk Gıda San.
ve Tic. A.Ş., Sabri Güncan Ortaklığı, Şeker Piliç ve Yem San. ve Tic. A.Ş., Şen Piliç
Gıda San. A.Ş., Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem Hammaddeleri San. ve Tic.
A.Ş., Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A.Ş., Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk
San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneğinin
temsilcileri tarafından, 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca ek süre talep
edilmiş, Rekabet Kurulu tarafından bahse konu teşebbüsler için birer kat ek süre
verilmiş, ilgili teşebbüslerin ve Doğa Yapı Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Bak Piliç Entegre
Tavukçuluk A.Ş. ve Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Zuhal 200
09-57/1393-362
5
Daştan’ın savunmaları Kurum kayıtlarına en son 14.8.2009 tarihinde intikal etmiştir.
Bozok Hayvancılık Sanayi ve Tic. A.Ş., Arpi Tavukçuluk Tarım Yem Nakliye Gıda
San. Tic. Ltd. Şti., Köytür Ege Entegre Tavukçuluk A.Ş., Çelikler Turizm ve Gıda San.
ve Tic. Ltd. Şti. ve Tasfiye Halinde Güncanlar Piliç Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. ise bu
süre içerisinde savunmalarını göndermemiştir.

Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 31.8.2009 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tüm Kurul Üyeleri, taraflar ve Zuhal Daştan’a tebliğ
edilmiştir. Doğa Yapı Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Arpi Tavukçuluk Tarım Yem Nakliye
Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Köytür Ege Entegre Tavukçuluk A.Ş., Çelikler Turizm ve 210
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Tasfiye Halinde Güncanlar Piliç Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.
ve Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk San. Tic. Ltd. Şti haricindeki tüm tarafların ve
Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Zuhal Daştan’ın ek
görüşe karşı yazılı savunmaları yasal süresi içinde Rekabet Kurumuna intikal
etmiştir.

Rekabet Kurulunun 14.10.2009 tarih ve 09-47/1163-M sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 24.11.2009 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına
karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca ilgililere gönderilmiştir. 220

24.11.2009 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.

Rekabet Kurulu, 25.11.2009 tarihinde 09-57/1393-362 sayılı nihai kararını vermiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:

İlgili Rapor’da

1. Abalıoğlu Yem Soya ve Tekstil San. A.Ş., Ak Piliç Tic. Ltd. Şti., Arpi Tavukçuluk 230
Tarım Yem Nakliye Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti, As Tavukçuluk Tarım İşlt. San. ve
Tic. Ltd. Şti., Bak Piliç Entegre Tavukçuluk A.Ş., Banvit Bandırma Vitaminli Yem
San. A.Ş., Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş., Bupiliç
Entegre Gıda San. ve Tic. A.Ş., Bozok Hayvancılık San. ve Tic. A.Ş., C.P.
Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş., Tasfiye Halinde Emre Tavuk Gıda ve Tarım San.
ve Tic. Ltd. Şti, Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti.,
Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri Tic. San. A.Ş., Tasfiye Halinde Güncanlar
Piliç Tic. ve San. Ltd. Şti., Karagüp Tavukçuluk Tic. ve San. A.Ş., Keskinoğlu
Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş., Kılıç Entegre Tavukçuluk
San. ve Tic. A.Ş., Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk San ve Tic. Ltd. Şti., Pak 240
Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş., Sabri Güncan Ortaklığı, Şeker Piliç ve Yem San. ve
Tic. A.Ş., Şen Piliç Gıda San. A.Ş., Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem
Hammaddeleri San. ve Tic. A.Ş. ve Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği
Derneği’nin 2003 yılından itibaren tespit edilen rekabeti kısıtlayıcı eylemlerinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girdiği,

2. Söz konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları
taşımadığı,

09-57/1393-362
6
3. Bu nedenle adı geçen teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi 3. 250
fıkrası gereğince idari para cezası uygulanması gerektiği,

4. Besd-Bir’in rekabeti kısıtlayıcı davranışlarına son vermesine ilişkin 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin 1. fıkrası uyarınca Kurulun görüş bildirmesi gerektiği,

5. Doğa Piliç ve Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Çelikler Turizm ve Gıda San. ve Tic. Ltd.
Şti., Köytür Ege Entegre Tavukçuluk A.Ş. ve Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic
A.Ş.’nin anlaşmalara katıldıklarına dair yeterli kanıt bulunamadığından, anılan
şirketler hakkında bir işlem yapılmasına gerek olmadığı,
260
6. Kartelin oluşumunda belirleyici etkisi olması nedeniyle Pak Tavuk Gıda San. ve
Tic. A.Ş’nin Yönetim Kurulu Başkanı ve Besd-Bir Başkanı Zuhal Daştan’ın 4054
sayılı Kanun’un 16. maddesi 4. fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu
Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek
Para Cezaları Yönetmeliği’nin 8. maddesi uyarınca Pak Tavuk Gıda San. ve Tic.
A.Ş. için tespit edilecek ceza oranının % 5’ine kadar ayrıca takdiren idari para
cezası ile cezalandırılması gerektiği,

Soruşturma Raporu’ndan farklı olarak “Ek Yazılı Görüş”te, savunmaların
incelenmesinin ardından yapılan değerlendirmede, 270

7. Arpi Tavukçuluk Tarım Yem Nakliye Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin anlaşmalara
katıldığına dair yeterli kanıt bulunamadığından, anılan şirket hakkında bir işlem
yapılmasına gerek olmadığı

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1.Taraflar
I.1.1. Abalıoğlu Yem-Soya ve Tekstil San. A.Ş. (Abalıoğlu) 280
Abalıoğlu, merkezi Denizli’de bulunan ve 1974’ten itibaren farklı iş kollarında faaliyet
gösteren bir şirkettir. 2002 yılında piliç eti üretimine başlayan firma, kısa sürede
büyüyerek sektörün önemli oyuncuları arasına girmiştir. Yönetim Kurulu, Orhan
Abalıoğlu (Başkan), Cedide Abalıoğlu, Ender Abalıoğlu, Baha Abalıoğlu ve Ergun
Abalıoğlu’ndan oluşmaktadır. Teşebbüs hem Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar
Birliği (Besd-Bir)’ne hem de Sağlıklı Tavuk Bilgi Platformu’na (STBP) üyedir.
Abalıoğlu’nun 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından
elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 1’de yer verilmiştir.

Tablo 1: Abalıoğlu’nun 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde 290
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Abalıoğlu 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.2. Ak Piliç Tic. Ltd. Şti. (Ak Piliç)
Ak Piliç markasıyla pazarda faaliyet gösteren, Bolu merkezli teşebbüs, 1994 yılından
itibaren beyaz et sektöründe yer almaktadır. Limited şirket statüsünde olan teşebbüs
09-57/1393-362
7
iki ortaklı bir yapıya sahiptir. Ak Piliç’in ortakları Mustafa Fahrettin Aksoy ve Bingül
Aksoy’dur. Ak Piliç, Besd-Bir ve STBP üyesidir. Ak Piliç'in 2005-2008 yılları
arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun
toplam net satışlara oranına Tablo 2’de yer verilmiştir. 300

Tablo 2: Ak Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Ak Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.3. Arpi Tavukçuluk Tarım Yem Nakliye Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (Arpi)
Arpi 2007’de kurulmuş İzmir merkezli bir şirkettir. Arpi piliç eti sektöründeki
faaliyetlerine, 2003 yılında iflas eden Köytür Ege Entegre Tavukçuluk Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin kesimhane, kuluçkahane ve yem tesislerini 1.3.2008 tarihinden
itibaren 5 yıl süreyle kiralayarak başlamıştır. Arpi, Köytür markasının kullanım hakkını 310
yine bir kira sözleşmesi yoluyla elde etmiştir. 2008 yılının başından itibaren piyasada
faaliyet gösteren ve 2009 yılının ilk çeyreğinde üretimi durdurarak piyasadan çekilen
Arpi’nin 2007-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde
ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 3’te yer verilmiştir.

Tablo 3: Arpi’nin 2007-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Arpi 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.4. As Tavukçuluk Tarım İşlt. San. ve Tic. Ltd. Şti. (As Piliç) 320
As Piliç, merkezi Sakarya’da bulunan ve entegre piliç eti üretimi yapan bir şirkettir. As
Piliç’in %.. oranındaki hissesine Özlem Tarım Ürünleri A.Ş. sahiptir. Geri kalan % ..
oranındaki hissesi ise Yaman Akiş’e ait olup As Piliç’in Genel Müdürü Mustafa Akiş,
Genel Müdür Yardımcısı ise Faruk Yetiştiren’dir. Teşebbüs, Besd-Bir ve STBP
üyesidir. As Piliç’in 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti
satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 4’te yer
verilmiştir.

Tablo 4: As Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı 330
As Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.5. Bak Piliç Entegre Tavukçuluk A.Ş. (Bak Piliç)
1998 yılında Ankara Polatlı’da damızlık tesisi kurarak sektöre etlik damızlık yumurta
üretimi ile giren Bak Piliç, 2003 yılından itibaren entegre bir tesis haline gelmiş ve
piliç eti üretimine başlamıştır. Ankara merkezli olan Bak Piliç’in Yönetim Kurulu
09-57/1393-362
8
Başkanı Mehmet Hanefi Bak’tır. Ürünlerini pazara Bakpi markasıyla sunan Bak Piliç,
hem STBP hem de Besd-Bir üyesidir. Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net
satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net
satışlara oranına Tablo 5’te yer verilmiştir. 340

Tablo 5: Bak Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Bak Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.6. Banvit Bandırma Vitaminli Yem San. A.Ş. (Banvit)
Merkezi Bandırma’da olan Banvit, 1984 yılında etlik piliç üretimine başlamıştır. Banvit
piliç eti haricinde hindi eti, ısıl işlem görmüş ürünler ve kırmızı et üretimi yapmaktadır.
Hisselerinin %19,4’ü İMKB’de işlem gören Banvit’in Yönetim Kurulu üyeleri; Ömer
Görener (Başkan), Vural Görener, Faruk Ebubekir, Esra Görener Christoffel, Alan 350
Perese ve Erol Turgut Görener’den oluşmaktadır. Banvit, Besd-Bir ve STBP üyesidir.
Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından
elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 6’da yer verilmiştir.

Tablo 6: Banvit’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Banvit 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.7. Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. (Beypiliç)
Merkezi Bolu’da olan Beypiliç, faaliyetlerine 1981 yılında karma yem üretimi yaparak 360
başlamıştır. Şirket 1987 yılından itibaren piliç eti üretimine de başlamıştır. Hisseleri
halka açık olan Bey Piliç’in …. hissedarı bulunmaktadır. Yönetim Kurulu Üyeleri, M.
Yücel Karaoğuz (Başkan), Hulki Tanrıkulu, Suat Karaoğuz, Hamdi Tanrıkulu, A.
Teoman İnal’dır. Şirketin genel müdürlüğü görevini ise Dr. Sait Koca yapmaktadır.
Beypiliç hem STBP hem de Besd-Bir üyesidir. Teşebbüsün 2005-2008 yılları
arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun
toplam net satışlara oranına Tablo 7’de yer verilmiştir.

Tablo 7: Bey Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı 370
Bey Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.8. Bozok Hayvancılık San. ve Tic. A.Ş. (Bozok)
Bozok, Aytaç markalı beyaz et ve beyaz et ürünlerini üretmektedir. Bozok’un en
büyük hissedarı yaklaşık %... pay oranı ile Aytaç Gıda Yatırım Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’dir. Diğer büyük hissedarları ise %... pay oranı ile Yimpaş Yozgat İhti. Mad. Paz.
09-57/1393-362
9
ve Tic. A.Ş. ve %... pay oranı ile Yimpaş Group AG’dir. Bozok, piliç eti üretimini 2000
yılından itibaren sürdürmekte ve Bozok’un piliç eti üretimi dışında başka bir faaliyeti
bulunmamaktadır. Besd-Bir üyeliği bulunan teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki
net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net 380
satışlara oranına Tablo 8’de yer verilmiştir.

Tablo 8: Bozok’un 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Bozok 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.9. Bupiliç Entegre Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Bupiliç)
Bupiliç, Balıkesir Piliç Yem ve Gıda Sanayi Ticaret A.Ş. adıyla 2003 yılında kurulmuş
olup 2004 yılının Nisan ayında üretime başlamıştır. Daha sonra ticaret unvanını
Bupiliç Entegre Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. olarak değiştiren şirketin Yönetim Kurulu 390
üyeleri; Mevlüt Yolcu (Başkan), Faruk Kula, Mahmut Akgün Yavuz, İbrahim Necdet
Özkul ve Fuat Kula’dan oluşmaktadır. Teşebbüsün genel müdürlüğü görevinde ise
Mehmet Sabit Yılmaz bulunmaktadır. Bupiliç, STBP ve Besd-Bir üyesidir.
Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından
elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 9’da yer verilmiştir.

Tablo 9: Bupiliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Bupiliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler
400
I.1.10. C.P. Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş. (CP Piliç)
CP Piliç Tayland kökenli uluslararası bir firmadır. Merkezi İstanbul’da olan teşebbüs
Türkiye pazarına 1987 yılında yem üreterek girmiştir. Daha sonra 1991 yılı sonunda
piliç eti üretimine başlamıştır. CP Piliç, yem, piliç eti, yumurta, karides gibi dokuz ayrı
iş kolunda faaliyet göstermektedir. CP Piliç, Besd-Bir ve STBP üyesidir. Teşebbüsün
2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği
ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 10’da yer verilmiştir.

Tablo 10: CP Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı 410
CP Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.11. Çelikler Turizm ve Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Eskar)
Üretim tesisleri Eskişehir’de bulunan Eskar, kırmızı et, hindi eti ve piliç eti üretimi
gerçekleştirmektedir. Ürünlerini Eskar markası altında sunan teşebbüs, Çelikler
Şirketler Grubu’na ait bir şirkettir. 2004 ve 2007 yılları arasında dönem dönem küçük
09-57/1393-362
10
çaplı piliç eti üretimi yapmış olan Eskar, büyük miktarda ve ihale yoluyla alım yapan
kurum ve kuruluşlara, özellikle Milli Savunma Bakanlığı’na piliç eti satmıştır.
Teşebbüsün perakende piliç eti satışının, ihale için yapılan üretimde fazla
gerçekleşmesi durumuyla sınırlı olduğu belirtilmiştir. Teşebbüs üretim yaptığı 420
dönemde Besd-Bir’e üye olmuş, 2007 yılında ise Besd-Bir üyeliğinden çıkmıştır.
Eskar’ın 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde
ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 11’de yer verilmiştir.

Tablo 11: Eskar’ın 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Eskar 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.12. Doğa Piliç ve Gıda San. Tic. Ltd. Şti (Doğa Piliç)
Hakkında soruşturma açıldığına ilişkin tebligat Doğa Piliç ve Gıda San. Tic. Ltd. 430
Şti’ne, şirket adresine ulaşılamadığı için yapılamamıştır. Bunun üzerine soruşturma
tebligatı 22.11.2008 tarihli Milliyet gazetesinde ilanen yapılmış ve Maliye
Bakanlığı’nın ilgili birimlerine kendilerinde Doğa Piliç’e ilişkin herhangi bir bilgi olup
olmadığı sorulmuştur. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’ndan gelen yazılardan Doğa
Piliç’in 2006 yılından sonra unvanını Doğa Yapı Gıda San. Tic. Ltd. Şti olarak
değiştirdiği ve başka bir adrese taşındığı öğrenilmiştir. Bunun üzerine soruşturma
tebligatı bu adrese tekrar yapılmıştır. Ancak yapılan yazışmalardan Doğa Yapı Gıda
San. Tic. Ltd. Şti’nin toptan piliç eti satıcısı olduğu ve piliç eti üretiminin bulunmadığı
anlaşılmış, bu nedenle de bu teşebbüsün Doğa Piliç ile bağlantısı olmadığı sonucuna
varılmıştır. 440

I.1.13. Tasfiye Halinde Emre Tavuk Gıda ve Tarım San. Tic. Ltd. Şti. (Emre Piliç)
2004 yılında itibaren piliç eti üretimi ile iştigal eden, İstanbul merkezli Emre Piliç,
30.11.2007 tarihinde tasfiye sürecine girmiş bulunmaktadır. Teşebbüsün son ortaklık
yapısı incelendiğinde Pak Piliç’in de sahibi olan Daştan ve Bozacıyan ailelerinin
Emre Piliç’i kontrol ettiği anlaşılmıştır. Emre Piliç, Besd-Bir ve STBP üyesidir. Emre
Piliç’in 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde
ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 12’de yer verilmiştir.

Tablo 12: Emre Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde 450
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Emre Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.14. Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. (Erpiliç)
Erpiliç, Bolu’daki tesislerinde üretimini gerçekleştiren bir entegre tavuk üreticisidir.
Erpiliç’in Genel Müdürü Ali Ericek olup, Mustafa Ericek ve Süleyman Öztürk Genel
Müdür Yardımcılarıdır. Erpiliç, Besd-Bir ve STBP’ye üyedir. Erpiliç’in 2005-2008
yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu
cironun toplam net satışlara oranına Tablo 13’te yer verilmiştir.
09-57/1393-362
11
Tablo 13: Erpiliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği 460
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Erpiliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler

I.1.15. Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri Tic. San. A.Ş. (Gedik Piliç)
1968 yıllında broiler (etlik piliç) besiciliği ile sektöre giriş yapan Uşak merkezli Gedik
Piliç, 1994 yılında piliç eti üretimine başlamıştır. Şirketin Yönetim Kurulu’nda Osman
Gedik (Başkan), Halil Gedik ve Ayşe Gedik yer almaktadır. Gedik Piliç, STBP ve
Besd-Bir üyesidir. Gedik Piliç’in 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece
piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo
14’te yer verilmiştir. 470

Tablo 14: Gedik Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Gedik Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.16. Tasfiye Halinde Güncanlar Piliç Tic. ve San. Ltd. Şti. (Güncanlar Bolu)
Bolu merkezli bir piliç eti üreticisi olan Güncanlar Bolu, 1.6.2007 tarihinde iflasını ilan
ederek sektörden çekilmiştir. Teşebbüsün ticaret sicilinde kayıtlı son ortakları
Hüseyin Güncan ve Ahmet Perçin’dir. Teşebbüs ilgililerine ulaşılamaması üzerine
Maliye Bakanlığı’na teşebbüsün cirosunun belirlenmesi için yazı yazılmıştır. Daha 480
sonra ise şirket ortaklarından Hüseyin Güncan’ın vekili, teşebbüsün savunmasını
Kurumumuza göndermiştir. Besd-Bir’den alınan bilgiye göre teşebbüs sadece 2005
ve 2006 yıllarında piliç eti üretimi gerçekleştirmiştir. Güncanlar Bolu’nun 2005-2007
yılları arasında elde ettiği ciroya Tablo 15’de yer verilmektedir. Güncanlar Bolu’nun
sadece piliç eti satışından elde ettiği gelire ulaşılamamıştır.

Tablo 15: Güncanlar Bolu’nun 2005-2006 Yılları Arası Net Satışları
Güncanlar Bolu 2005 2006 2007
Net Satışlar (TL)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.17. Karagüp Tavukçuluk Tic. San. A.Ş. (Karagüp) 490
Karagüp’ün Yönetim Kurulunun 8.12.2007 tarihinde yaptığı toplantı sonrasında aldığı
karar uyarınca teşebbüs 15.1.2008 tarihi itibarıyla üretim faaliyetlerine son vermiştir.
Şirketin Yönetim Kurulu üyeleri Kemal Babalık (Başkan), David Abolafya, Cihan
Akiş’tir. Teşebbüsün üretimini durdurmadan önceki dönemde STBP ve Besd-Bir
üyeliği bulunmamaktadır. Karagüp’ün 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına,
sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara
oranına Tablo 16’da yer verilmiştir.


500
09-57/1393-362
12
Tablo 16: Karagüp’ün 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Karagüp 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.18. Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri San. Ve Tic. A.Ş.
(Keskinoğlu)
Manisa merkezli bir piliç eti üreticisi olan Keskinoğlu, 1987 yılından itibaren
tavukçuluk sektöründe faaliyet göstermekte olup, tavukçuluğun yanında yem, piliç eti,
yumurta ve zeytinyağı üretimi yapmaktadır. Keskinoğlu’nun Yönetim Kurulu’nda
Fevzi Keskinoğlu, Mehmet Keskinoğlu, Esin Keskinoğlu Onaran, Keskin Keskinoğlu 510
(Başkan) ve İsmail Keskinoğlu yer almaktadır. Keskinoğlu STBP ve Besd-Bir
üyesidir. Keskinoğlu’nun 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti
satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 17’de
yer verilmiştir.

Tablo 17: Keskinoğlu’nun 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Keskinoğlu 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.19. Kılıç Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş. (Mu-Pi) 520
Kültür balıkçılığı alanında faaliyet gösteren ve Kılıç Holding’in bir şirketi olan Mu-Pi,
iflas eden Mudurnu Tavukçuluğun tesislerini 2007’de satın alarak beyaz et sektörüne
girmiştir. Mu-Pi söz konusu tesisleri 2007’de almış olmasına karşın, ürünlerini pazara
sunmaya 2008 yılının başından itibaren başlamıştır. Üretime başlamasının üzerinden
çok geçmeden, 31.12.2008 tarihinde üretimini ekonomik kriz nedeniyle durdurma
kararı almıştır. 2009 yılı içerisinde, öncesinde Mudurnu Tavukçuluğa ait olan Mu-
Pi’ye ait tesisler ve Mu-Pi markası aynı pazarda faaliyette bulunan Pak Piliç’e
devredilmiştir. Söz konusu işlemle birlikte Mu-Pi, bir Kılıç Holding şirketi olmaktan
çıkmış, Pak Piliç kontrolüne geçmiştir. Mu-Pi’nin faal olduğu süre içerisindeki net
satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net 530
satışlara oranına Tablo 18’de yer verilmiştir.

Tablo 18: Mu-Pi’nin 2007 ve 2008 Yıllarına İlişkin Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Mu-Pi 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Piliç Eti Cirosunun Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.20. Köytür Ege Entegre Tavukçuluk A.Ş. (Köytür)
Türkiye Kalkınma Vakfı’nın iştiraki olan Köytür, 2003 yılında finansal problemler
yaşamış ve iflas edecek duruma gelmiştir. İzmir Ticaret Mahkemesi’ne başvurarak
iflasının ertelenmesini isteyen Köytür’e, mahkeme tarafından 5 yıl iflas koruması 540
09-57/1393-362
13
getirilmiştir. 15.5.2008 tarihi itibarıyla bu koruma sona ermiştir. Piyasadaki durumu
nedeniyle tesislerini işletemez duruma gelen Köytür, bu tesisleri mahkeme ve kayyım
heyetinin onayıyla 5 yıllığına Arpi’ye kiralamıştır. Besd-Bir üyeliğinden çıkartılan
Köytür, STBP üyesi de değildir. Köytür’ün 2005-2008 yılları arasındaki ciro
rakamlarına Tablo 19’da yer verilmiştir.

Tablo 19: Köytür’ün 2005-2007 Yılları Arasında Elde Ettiği Gelir
Köytür 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.21. Marta-Kılıçlar Marmara Tavukçuluk San. ve Tic. Ltd. Şti. (Marta) 550
Hakkında soruşturma açıldığına ilişkin tebligat Marta’ya yapılamamıştır. Bunun
üzerine soruşturma tebligatı 22.11.2008 tarihli Milliyet gazetesinde ilanen yapılmış ve
Maliye Bakanlığı’nın ilgili birimlerine kendilerinde Marta’ya ilişkin herhangi bir bilgi
olup olmadığı sorulmuştur. İlanen yapılan tebligatın ardından teşebüs yetkilileri
Kurumumuzla irtibata geçmiş ve savunmalarını yapmışlardır. Marta, Adapazarı’nda
bulunan orta ölçekli bir piliç eti üreticisidir. Marta’nın ortakları M. Bülent User, F.
Talha Cömert, Aziz Kılıç ve Süleyman Kılıç’tan oluşmaktadır. Marta 2001-2005 yılları
arasında piliç eti üretimi ile iştigal etmiş, 2006 yılında ise üretim faaliyetine son
vermiştir. Teşebbüsün 2005 yılı net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği
ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 20’de yer verilmiştir. 560

Tablo 20: Marta’nın 2005 Yılı Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği Ciro ve bu Cironun
Toplam Net Satışlara Oranı
Marta 2005
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.22. Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Pak Piliç)
Ticari merkezi İstanbul olan Pak Piliç, 1955 yılından itibaren tavukçuluk sektöründe
faaliyetini sürdürmektedir. İflas eden Mudurnu Tavukçuluk A.Ş.’ye ait olan Mudurnu
Piliç markasının kullanım hakkını 2007 yılında, üretim tesislerini 2009 yılı içerisinde
satın alan şirket, piliç eti pazarına ürünlerini hem Pak Piliç hem de Mudurnu 570
markasıyla sunmaktadır. Pak Piliç’in Yönetim Kurulu Başkanı olan Zuhal Daştan,
aynı zamanda STBP’nin ve Besd-Bir’in de başkanlığını yürütmektedir. Pak Piliç’in
2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği
ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 21’de yer verilmiştir.

Tablo 21: Pak Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Pak Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.23. Sabri Güncan Ortaklığı 580

Sabri Güncan Ortaklığı, Ali Güncan ve Sabri Güncan tarafından kurulmuş bir adi
şirkettir. Teşebbüs 2007 yılına kadar Güncanlar Piliç markası ile piliç eti üretimi
09-57/1393-362
14
yapmıştır. Teşebbüs piliç eti üretimini durdurmuş olup halen perakende piliç satışı
faaliyetine devam etmektedir. Teşebbüs, STBP ve Besd-Bir üyesidir. Sabri Güncan
Ortaklığı’nın 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından
elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 22’de yer
verilmiştir.

Tablo 22: Sabri Güncan Ortaklığı’nın 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti 590
Satışından Elde Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Sabri Güncan Ortaklığı 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.24. Şeker Piliç ve Yem San. ve Tic. A.Ş. (Şeker Piliç)

Eski ticaret unvanı Emek Tavukçuluk ve Yem Sanayi ve Ticaret A.Ş. olan şirket 1999
yılında ticaret unvanını Şeker Piliç ve Yem Sanayi Ticaret A.Ş. olarak değiştirmiştir.
Entegre tesislerinde piliç eti üretimi yapan Şeker Piliç Bandırma’da faaliyet
göstermektedir. Teşebbüs, hisselerinin %25’i İMKB’de işlem gören halka açık bir
şirkettir. Diğer pay sahipleri ise Ali Bor ve Emre Bor’dur. Yönetim Kurulu’nda Ali Bor 600
(Başkan), Emre Bor ve Ruhper Bor yer almaktadır. Teşebbüs, STBP ve Besd-Bir
üyesidir. Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti
satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 23’te
yer verilmiştir.

Tablo 23: Şeker Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Şeker Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.25. Şen Piliç Gıda San. A.Ş. (Şen Piliç) 610
Merkezi İstanbul’da bulunan Şen Piliç 1990 tarihinde kurulmuştur. Firmanın faaliyet
alanları kümes hayvancılığı, yemcilik ve kesimhaneciliktir. Şen Piliç markasıyla piliç
eti pazarında faaliyet göstermektedir. Şen Piliç’in %...’.. Gürdamar İnş. Tic. A.Ş.’ye
aittir; kalan %....’.. ise ondokuz hissedar arasında dağılmıştır. Teşebbüsün Yönetim
Kurulu Haşim Gürdamar (Başkan), İpek Üstündağ, Sacit Oktay Omay ve M. Bahattin
Başaran’dan oluşmaktadır. Şen Piliç üretim faaliyetlerini Sakarya’da bulunan entegre
tesislerinde gerçekleştirmektedir. Şen Piliç, Besd-Bir ve STBP üyesidir. Teşebbüsün
2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği
ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo 24’te yer verilmiştir.
620
Tablo 24: Şen Piliç’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde
Ettiği Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Şen Piliç 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler
09-57/1393-362
15

I.1.26. Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem Hammaddeleri San. ve Tic. A.Ş.
(Yemsel)
2002 yılında Fatpi markası ile beyaz et sektöründe faaliyet göstermeye başlayan
Yemsel, 2002 yılından itibaren aşamalı olarak etlik piliç üretimine başlamıştır. Yemsel
kanatlı üretimiyle ilgili dikey entegrasyonun tüm halkalarını bünyesinde
bulundurmaktadır. Yemsel’in hissedarları Sinan Çakır, Mehmet Çakır, Kenan Çakır, 630
Samsun Yem Sanayi A.Ş. ve Çakıroğlu Gıda San. Tic. A.Ş.’dir. Yemsel, STBP ve
Besd-Bir üyesidir. Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net satışlarına, sadece
piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net satışlara oranına Tablo
25’de yer verilmiştir.

Tablo 25: Yemsel’in 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı
Yemsel 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.27. Yumta Tavukçuluk Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Yumta) 640

1969 yılında yumurta üretimi yapmak üzere kurulan Yumta Adana merkezli bir
teşebbüstür. Yumta 1999 yılında kesimhane kurarak piliç eti üretimine başlamıştır.
Yumta’nın Yönetim Kurulu üyeleri; Nihat Şenyurt (Başkan), Ahmet Şenyurt ve
Tuncay Şenyurt’tan oluşmaktadır. Teşebbüsün 2005-2008 yılları arasındaki net
satışlarına, sadece piliç eti satışından elde ettiği ciroya ve bu cironun toplam net
satışlara oranına Tablo 26’da yer verilmiştir.

Tablo 26: Yumta’nın 2005-2008 Yılları Arasındaki Net Satışları, Sadece Piliç Eti Satışından Elde Ettiği
Ciro ve bu Cironun Toplam Net Satışlara Oranı 650
Yumta 2005 2006 2007 2008
Net Satışlar (TL)
Piliç Eti Cirosu (TL)
Toplam Ciroya Oranı (%)
Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgiler

I.1.28. Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği (Besd-Bir)

Sektörün sorunlarına çözüm aramak üzere 1992 yılında kurulan "Damızlık
Tavukçuluk Derneği" 1994 yılında beyaz et sanayicilerini de bünyesine alarak geniş
tabanlı yeni bir oluşumu gerçekleştirmiştir. Bu değişim sonucunda dernek “Beyaz Et
Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği (Besd-Bir)” unvanını almıştır. Besd-Bir’in merkezi
Ankara’dadır. 2009 yılı itibarıyla Besd-Bir’e kayıtlı 29 teşebbüs bulunmaktadır. 2006
yılında Besd-Bir’in tüzüğünde yapılan değişiklikle piliç ve hindi eti üreten firmalarla et 660
yönlü damızlıkçı firmalar dışındaki firmalar birlikten çıkartılmıştır. Besd-Bir,
Türkiye'nin toplam piliç eti, kuluçkalık yumurta ve civciv üretiminin yaklaşık % 90'ını
karşılayan teşebbüsleri bünyesinde barındırmaktadır. Besd-Bir’in Yönetim Kurulu
üyeleri; Zuhal Daştan (Pak Piliç), Sait Koca (Bey Piliç), K. Nezih Gençer (CP Piliç),
Ömer Görener (Banvit), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Süleyman Öztürk (Erpiliç)
ve Emre Bor (Şeker Piliç)’dan oluşmaktadır.
09-57/1393-362
16

Besd-Bir’in kuruluş amacı ve çalışma alanı;
- Üyeler ve kamu kuruluşları arasında iletişim ve koordinasyonu sağlamak,
- Tavukçuluk sektörünün gelişmesine, piliç eti ve yumurta üretim politikasının 670
ülke yararına oluşturulmasına yönelik faaliyet ve girişimlerde bulunmak,
- Ürün kalitesinin artırılmasını teşvik etmek, üretim ve tüketimi artıracak
çalışmalar yapmak,
- Artan üretime talep yaratmak ve ihracat imkânları oluşturulmasına katkıda
bulunmak,
- Sektör sorunlarına çözümler bulmak üzere ilgili kuruluşlarla işbirliği sağlamak,
- Üyelerin teknik, teknolojik ve işletme problemlerine çözüm getirecek tedbir ve
çarelerin tayinine katkıda bulunmak, danışmanlık hizmeti vermek ve
- Yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen toplantı ve fuarlarda özel ve tüzel
kişiler nezdinde sektörü temsil etmek, gerekli iletişimi sağlamak 680
olarak özetlenebilir.

4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs birliği,
teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel
kişiliği olmayan her türlü birlik olarak tanımlanmıştır. Tanımda yer verilen “birlik”
kavramı 4054 sayılı Kanun’un amaçlarıyla da uyumlu olarak özellikle seçilmiş ve belli
tipteki birliklerle sınırlandırılmadan genel anlamda kullanılmıştır. Bu kapsamda Besd-
Bir’in, yukarıda belirtilen amaçlara ulaşmak amacıyla beyaz et üretimi ve damızlıkçılık
alanlarında iktisadi faaliyette bulunan 29 teşebbüsün biraraya gelerek oluşturdukları
kar amacı gütmeyen, tüzel kişiliği haiz bir “teşebbüs birliği” olarak değerlendirilmesi 690
gerektiği konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Besd-Bir’in 2006-2008 yıllarına
ilişkin gelirleri Tablo 27’de özetlenmiştir.

Tablo 27: Besd-Bir’in 2006-2008 Yılları Arasındaki Net Gelirleri
Besd-Bir 2006 2007 2008
Net Gelirler (TL)
Kaynak: Besd-Bir’den gelen bilgiler

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
700
I.2.1.1. Genel Bilgiler

Beyaz et sektörü kanatlı kümes hayvanları (tavuk, hindi, kaz, ördek vb.) etinin
üretimi, işlenmesi ve pazarlanması faaliyetlerini kapsamakta ve “kanatlı eti sektörü”
olarak da nitelendirilmektedir. Ülkemiz bakımından hindi, kaz, ördek gibi kanatlı
kümes hayvanlarının üretimi ve bu hayvanların etlerinin tüketimi yaygın olmadığı için
sektördeki faaliyetin büyük bölümü tavuk/piliç eti üzerine yoğunlaşmıştır. Bu
bağlamda, piliç eti üreticiliğinin beyaz et sektörünün temel unsuru olduğu söylenebilir.
1970’li yıllardan 1990’lı yıllara kadar piliç eti üreticiliği büyük yapısal değişiklikler
göstererek gelişmiştir. Başlangıçta sektörde sınırlı üretim kapasiteleriyle küçük ölçekli 710
aile işletmeleri faaliyet göstermekteyken, 1980’li yıllarda entegre tesislerin
çoğalmasıyla birlikte sözleşmeli üretim modeline geçilmiştir. 1990’lı yıllarda sektöre
büyük yatırımların yapılması sonucunda sektörde kapasite artışı yaşanmış ve
standartlar yükselmiştir. Üretim teknolojisi konusunda ortaya çıkan yeniliklerin
yakından takip edildiği sektörde, üretimin %80’i en son teknolojiyle donatılmış
09-57/1393-362
17
modern entegre tesislerde gerçekleştirilmektedir. 2008 yılı sonu itibarıyla Tarım ve
Köyişleri Bakanlığı’nca çalışma izni verilen 1.075 adet ticari yumurtacı, 8.948 adet
ticari etlik ve 258 adet damızlık olmak üzere 10.281 adet kanatlı işletmesi mevcuttur.
Türkiye’de kırmızı et tüketimi yıllar içerisinde düşerken, beyaz et tüketiminin arttığı
görülmektedir. Piliç eti üretiminde dünyada 17. sırada olan Türkiye’nin piliç eti 720
sektöründeki yıllara göre büyüme oranlarına Tablo 28’de yer verilmiştir.

Tablo 28: Piliç Eti Sektöründe Yıllara Göre Büyüme Oranları
Yıllar Bir Önceki Yıla Göre Artış(%) Dış Etken
2003 24,3
2004 0,5 Hormon Krizi
2005 6,8
2006 -1,7 Kuş Gribi
2007 16,4
2008 10,9 Kene ve Global Kriz
Kaynak: Savunmalar

2003-2008 yılları arasında piliç eti sektörünün büyüme oranları incelendiğinde, 2004
yılında yaşanan durgunluk dikkate değerdir. 2004 yılında bir spor yorumcusunun
tavukta hormon olduğu iddiası talebin düşmesine yol açmış ve sektördeki büyümenin
azalması sonucunu doğurmuştur. 2006 yılına gelindiğinde ise kuş gribi sorunu ortaya
çıkmıştır. Kuş gribi Türkiye’de açıkta beslenen hayvanlarda yayılmış, grip entegre 730
kümeslerine sıçramamıştır. Ancak ilk planda tüketicilerin korkması ve diğer ülkelerin
Türkiye’den piliç eti ithalatını yasaklaması nedeniyle piliç eti talebi çok düşük
seviyelere inmiştir. Bu dönemde yem masrafları sabit kalan teşebbüsler zor durumda
kalmış, sektör önemli boyutlarda zarara uğramıştır. Ancak kuş gribi ertesinde,
ambalajsız piliç eti satışının yasaklanması ve tüketicilerin markalı ürünlere
yönelmesiyle marka rekabetinin arttığı görülmüştür.

Türkiye piliç eti ihtiyacının büyük bölümünü karşılayan teşebbüslerin yıllara göre
yaklaşık pazar paylarına Tablo 29’da yer verilmiştir. Tablo 29’da yer verilen pazar
payları Besd-Bir tarafından yapılan anket sonucunda ankete yanıt veren teşebbüsler 740
tarafından gerçekleştirilen yıllık satışlar baz alınarak hazırlanmıştır.








750









760



09-57/1393-362
18
Tablo 29: Piliç Eti Pazarında Gerçekleşen Satış Bazlı Pazar Payları
Ciro Bazında Yıllara Göre Pazar Payı (%)
Teşebbüs Unvanı 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Banvit
Bey Piliç
Erpiliç
Şen Piliç
CP Piliç
Keskinoğlu
Şeker Piliç
Abalıoğlu
Pak Piliç
Gedik Piliç
Bozok
Mu-Pi
Arpi
Bupiliç
Ak Piliç
Yemsel
Bak Piliç
As Piliç
Köytür
Yumta
Karagüp
Sabri Güncan Ort.
Emre Piliç
Güncanlar Bolu
Marta
Diğer
Kaynak: Besd-Bir’den gelen bilgiler.

Tablo 29’da yer verildiği üzere, 2006, 2007 ve 2008 yılları itibarıyla piliç eti satışları
toplam satışlarının yaklaşık % 50’si ve daha fazlasını oluşturan 9 teşebbüs, piliç eti
pazarının toplam cirosunun yaklaşık % 80’inini elde etmektedir. Ayrıca İstanbul
Sanayi Odası (İSO) tarafından hazırlanan “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-770
2008” listesinde Banvit (69. sırada), CP Piliç (95. sırada), Abalıoğlu (110. sırada),
Bey Piliç (138. sırada), Erpiliç (139. sırada), Keskinoğlu (140. sırada), Şen Piliç (166.
sırada) ve Şeker Piliç (283. sırada) yer almaktadır.

I.2.1.2. Piliç Eti Üretim Süreci ve Pazarlama Zincirine İlişkin Bilgiler
I.2.1.2.1. Piliç Eti Üretim Süreci

Öncelikle belirtilmesi gereken husus iki çeşit tavuk yetiştiriciliğinin bulunduğudur.
Bunlar yumurtacı tavuk yetiştiriciliği ve etçi tavuk yetiştiriciliğidir. Soruşturmanın asıl
konusu etçi tavuk yetiştiriciliği olup piliç eti üretmek için yapılmaktadır. 780

Piliç üretimi damızlık civcivlerin, yurtdışından Türkiye’ye getirilişi ile başlamaktadır.
Ülkemizdeki tavuk üreticilerinin önemli bir kısmı, damızlık civcivi, uluslararası ölçekte
faaliyet gösteren damızlık yetiştiricilerinden ithal etmektedir. Dünyada damızlık
yetiştiren üç önemli firma (Ross Breeders Anadolu A.Ş., Cobb-İstanbul Ana Damızlık
İşletmeleri ve Tic. A.Ş., Hubbard S.A.S.) bulunmaktadır. % … pazar payı ile İskoç
asıllı Ross firması, Türkiye’de pazar lideri konumundadır. Türk tavuk üreticileri her yıl
09-57/1393-362
19
6,5 milyon civarında damızlık civciv almaktadır. İthal ya da çok sınırlı olmak üzere
Türk kökenli damızlık civcivler üretici firmaların damızlık çiftliklerine
yerleştirilmektedir. 790

Şekil-1: Piliç Eti Üretim Süreci



Piliç eti arzında üretimin programlanması gerekmektedir. Üretimini iki yıl önceden
planlamak zorunda olan teşebbüsler talebin düşmesi durumunda etkilenmekte, söz
konusu durum pazarda fiyatların düşmesine ve arz fazlalığının yok edilmeye
çalışılmasına yol açmaktadır. Piliç eti üretim sürecinin yer verildiği Şekil 1’den de
anlaşıldığı üzere damızlık civciv alımı ile ilgili bağlantılar 6-12 ay öncesinden 800
gerçekleştirilmektedir. Her yılın Temmuz Ağustos aylarında, sonraki yılın anne-baba
siparişleri verilmekte, ertesi yıl damızlık anne-babalar damızlık çiftliklere
yerleştirilmektedir. Damızlıklar 24. yaşam haftasından itibaren yumurta vermeye
başlamakta ve haftadan haftaya yumurta verimleri artmaktadır. 30. haftada
verimliliklerinin tepe noktasına çıkmakta ve 64. haftadan sonra yumurta verimi karlı
olan düzeyin altına indiği için üretim durdurularak hayvanlar kesime sevk
edilmektedir. Ancak talebin yoğun olduğu dönemlerde damızlık piliçler tüy dökümü
denilen ve bir süre aç bırakılarak tüylerinin dökülmesi sağlanan bir uygulamaya da
tabi tutulabilmektedir. Tüy dökümü sonunda tekrar beslenmeye başlanan damızlıklar
eskisi kadar verimli olmasa da yeniden yumurtlamaya başlamaktadır. Böylelikle artan 810
talep karşısında kısa dönemde arzın artması sağlanabilmektedir.

Damızlıkların verdiği yumurtalar daha sonra kuluçkahaneye sevk edilmektedir. Yapay
bir kuluçka ortamına tabi tutulan yumurtalar, 21 gün sonra açılmakta ve etlik tavuk
olarak yetiştirilecek civcivler çıkmaktadır. Bu civcivler uzman kontrolünde, sağlık
taramasından geçirildikten sonra “etlik piliç” (broiler) yetiştiricilerine sevk edilmektedir.
DAMIZLIK ÜRETİMİ
ÜRETİCİLERİN DAMIZLIK
ÇİFTLİKLERİ
24 HAFTA

ÜRETİCİLERİN
KULUÇHANELERİ
21 GÜN
ÜRETİCİLERİN
ANLAŞTIKLARI
ÇİFTLİKLERİN KÜMESLERİ
45 GÜN
KESİMHANE
KULUÇKALIK YUMURTA
ÜRETİMİNİN PLANLANMASI
DOĞRUDAN PİLİÇ ETİ
ÜRETİMİNİN PLANLANMASI
ANLAMINA GELMEKTEDİR.
09-57/1393-362
20
Civcivler 45 gün kadar süreyle, üretici firma ile anlaşmalı çalışan etlik civciv
yetiştiricilerinin çiftliklerindeki kümeslerde kalmaktadır. Bu süreç sonunda her piliç
ortalama 2.200 gram ağırlığa ulaşmış olarak kesimhaneye sevk edilmektedir.
Entegre tesislerde tavuk üretimi damızlık ünitesinden kuluçkahaneye, kesimhaneden 820
marketteki buzdolabına kadar yukarıda sayılan tüm süreçleri kapsamaktadır.

I.2.1.2.2. Piliç Eti Pazarlama Süreci
Beyaz et sektörü perakende, toptancılık ve gıda hizmetleri olmak üzere üç ayrı
kanala ayrılmıştır. Başta entegre işletmeler olmak üzere kesimhaneler, bu kanalları
doğrudan kullanmaktadır. Küçük kesimhaneler ise distribütörler vasıtasıyla
çalışmaktadır. Kesimhanelerden çıkan beyaz etin bir kısmı beyaz et sanayiinde
işlenmek üzere sanayi işletmelerine gönderilmektedir. İşlenmiş ürünler de aynı
pazarlama kanalları ile tüketiciye ulaştırılmaktadır.
830
Sektöre ilişkin önemli hususlardan biri soğuk zincirdir. Dayanıksız bir tüketim malı
olan piliç etinin, en uygun koşullar yaratıldığında dahi çok kısa olarak
nitelendirilebilecek, 7-10 gün arası raf ömrü vardır. Soğuk zincir koptuğunda ise bu
süre sıfıra kadar inebilmektedir.

Piliç etinde pazarlama hizmetlerinin tamamına yakını büyük entegre firmalara aittir.
Entegre tesisler, bir markanın çatısı veya tamamen kontrolü altında yapılan ticari
tavukçuluk olarak nitelendirilebilir. Bu tesislerde damızlık, yem, kuluçkahane, piliç
yetiştirme, kesimhane tesisleri bir tek kuruluşa bağlı olup bu tesislerin tam kontrolü
altındadır. Bu nedenle her entegre tesis ürettiği piliç etini ya pazarlama ağı ya bayi 840
aracılığı ya da her ikisinin de karışımı bir sistem aracılığıyla piyasaya sunmaktadır.

I.2.1.2.3. Arz ve Talep Durumu
Kanatlı sektörü arzını etkileyen faktörler arasında sektöre özel olarak, kanatlıları
etkileyen hastalıklar ve girdi maliyetlerindeki değişimler yer almaktadır. Türkiye’de
beyaz et yetiştiriciliğinde canlı maliyetinin %70-80’ini yem masrafları oluşturmakta ve
yem maliyetinin değer olarak yarısı ithal ürünlerden oluşmaktadır. Bunun yanı sıra
dikkate alınması gereken bir diğer husus sektöre devlet tarafından sağlanan çeşitli
teşviklerdir. Bu teşvikler; yatırım indirimi, gümrük muafiyeti, toplu konut istisnası, yerli
makine ve teçhizatta KDV istisnası, vergi, resim ve harç istisnası, enerji desteği, arsa 850
tahsisi, fondan kredi tahsisi ve ithalatta KDV ertelemesi şeklindedir. Kırsal kesimde
yaşayan insanlara doğrudan ve dolaylı olarak istihdam yaratma özelliği ve ihracat
potansiyeline sahip olması nedeniyle, verilen teşviklerin de yıllar içinde yaşanan
kapasite ve üretim artışlarında önemli rol oynadığına inanılmaktadır. Tablo 30’da
2003-2008 yılları arasındaki kanatlı hayvan üretimine, nüfusa ve kişi başına tüketime
yer verilmiştir.
Tablo 30: Kanatlı Hayvan Eti Üretimi ve Kişi Başı Tüketimi 2003 - 2008
Yıl Üretilen Kanatlı Eti (Ton) Nüfus (Bin) Kişi Başı Tüketim (Kg)
2003 905.251 69.400 13.04
2004 914.458 69.800 13,10
2005 979.413 70.100 13,97
2006 934.732 70.300 13,29
2007 1.099.920 70.586 15,58
2008 1.123.132 71.517 15,71
Kaynak: TÜİK

09-57/1393-362
21
Toplam yurtiçi beyaz et tüketimini belirleyen ana değişkenler kişi başı tüketim ve 860
nüfustur. Kişi başına beyaz et talebi ise, kanatlıları etkileyen hastalıklar, nüfus artışı,
şehirleşme hızı, milli gelirdeki artış, ambalaj ve üründeki çeşitlilik, talep elastikiyeti,
bayram ve tatil dönemleri gibi faktörlerden etkilenmektedir. Türkiye nüfusu ve kişi
başına beyaz et tüketimi yıllara göre düzenli şekilde artış göstermektedir. Türkiye'de
beyaz et üretimi ile tüketimi 2004 yılına kadar birbirlerine çok yakın değerler olarak
gerçekleşmiştir. 2004 yılında ise üretim, üretime göre daha istikrarlı bir şekilde
büyüyen talebin üzerine çıkmaya başlamıştır. 2005 yılının sonlarında yaşanan kuş
gribi vakası ise tüketicilerin talepleri üzerinde büyük bir etkiye sahip olmuştur.
Tüketimdeki artış hızının azalması sektörün üretim fazlalığı ile karşı karşıya
kalmasında etkili olmuştur. Bu durumun ortaya çıkmasında kuş gribinin iç tüketim 870
üzerinde yarattığı olumsuz etki ve hükümetin krizden mali olarak etkilenen çiftçi ve
işletmelere yardımcı olmak amacıyla tanımış olduğu bazı iyileştirmeler gibi faktörler
rol oynamıştır.

Piliç etinin iç piyasaya arzını etkileyen bir diğer faktör gerçekleşen ihracattır. Kanatlı
eti ihracatında lider ülkelerle kıyaslandığında Türk üreticilerinin maliyet dezavantajı
ve ton başına ihracat desteğinin az olması nedeniyle piliç eti ihracatının toplam
üretim içindeki payı oldukça düşük kalmaktadır. İhracatın toplam kanatlı eti üretimi
içindeki payı %2-3 arasında gerçekleşmektedir. İhracatın gelişmeme nedenlerinden
bir diğeri ise son yıllarda ülkemizde görülen kuş gribi vakalarıdır. Kanatlı eti ihraç 880
edilen ilk on ülke ve ihraç edilen miktarlara Tablo 31’de yer verilmiştir.

Tablo 31: Kanatlı Eti İhraç Edilen İlk 10 Ülke ve İhraç Miktarları
2006 (Kg) 2007 (Kg) 2008 (Kg) 2009 (Kg-ilk 5 ay)
Irak 2.181.516 681.095 9.275.588 18.516.625
Tacikistan 1.756.138 5.570.666 8.415.793 4.126.152
Azerbaycan 9.488.341 7.638.608 8.346.698 1.864.967
Vietnam 1.727.924 4.395.300 8.299.466 1.851.026
Bosna-Hersek 2.060.501 2.255.838 4.361.013 961.820
Özbekistan 0 690.305 2.067.757 583.342
Angola 0 298.284 2.526.170 379.990
Liberya 0 288.764 714.346 301.822
Gine 0 24.543 379.008 259.023
Ekvator Ginesi 0 147.508 428.096 175.797
KKTC 72.474 37.701 845.842 164.114
Diğer 1.524.814 2.795.072 3.276.972 2.718.540
Toplam 18.811.708 24.823.684 48.936.749 31.903.218
Kaynak: Besd-Bir
Piliç eti üreticisi teşebbüsler Avrupa Birliği (AB) üye ülkelerine ihracat yapabilmek için
çalışmalarını sürdürmekte ancak ülkemiz piliç eti ithaline izin verilen “üçüncü ülke
listesinde” yer almasına rağmen düşük gümrük vergili kotalardan yararlanılamadığı
için maliyetler yükselmektedir. Bu nedenle AB’ye piliç eti ihraç edilmesinin önünde
kota engeli bulunmaktadır.
890
I.2.1.3. Sağlıklı Tavuk Bilgi Platformu (STBP)
STBP, 2004 yılında bir spor yorumcusu vasıtasıyla gündeme gelen tavuk etinde
hormon olduğu şeklindeki iddialar sonrasında, kamuoyuna doğru ve güvenilir bilgi
aktararak piliç etini tanıtmak, sektörün sorunlarının kamuoyuna sunulmasını
sağlamak ve kamuoyunu sağlıklı tavuk eti tüketimi konusunda bilinçlendirmek
amacıyla 18 entegre işletme tarafından oluşturulmuştur. Resmi dernek statüsü,
09-57/1393-362
22
tebligat adresi ve personeli bulunmayan STBP’nin kuruluş amaçlarına “Platform
Tüzüğü” olarak adlandırılan metinde yer verilmektedir. Söz konusu metinde yer alan
amaçların arasında; piliç eti kalitesinde sürekliliğin sağlanması, piliç eti üretimi ile ilgili
yasal düzenlemelerin AB’ye uyumunun sağlanması için çaba gösterilmesi, piliç etinin 900
tanıtılması, piliç eti tüketiminin artırılması, karma yem maliyetini artıran hususların
ortadan kaldırılması için çalışmalar yapılması, platformun ortak menfaatlerinin
korunması, haksızlığa uğrayan bir üyenin haklı menfaatlerinin korunması, halkla
ilişkiler konusunda uzman kuruluşlardan da destek alınarak halkla ilişkiler ve lobi
faaliyetlerinin yürütülmesi, tüketici, medya ve kamuoyunun sağlıklı tavuk eti tüketimi
konusunda bilinçlendirilmesi yer almaktadır.

Ayrıca, Raportörlerce STBP üyeleri ile yapılan görüşmelerde, STBP’nin kuş gribi krizi
nedeniyle piliç eti tüketiminin düştüğü ve sektörün büyük zarar yaşadığı dönemde
yaptığı çalışmalarla krizin daha rahat atlatılmasını sağladığı, toplantılarının üyelerden 910
gelen istekler doğrultusunda yapıldığı ve Besd-Bir’den daha etkin çalıştığı
belirtilmiştir. STBP herhangi bir mal veya hizmeti üretmemekte, pazarlamamakta
veya satmamaktadır.

Bu platform Türkiye’de tavuk eti üretiminin % 85’ini gerçekleştiren, kanatlı sektörünün
önde gelen 15 entegre firması tarafından temsil edilmektedir. STBP Besd-Bir, Türkiye
Yem Sanayicileri Birliği Derneği (Türkiyem-Bir) gibi kuruluşlarla işbirliği yapmaktadır.
STBP’nin Başkanı aynı zamanda Pak Piliç’in Yönetim Kurulu Başkanı ve Besd-Bir
Yönetim Kurulu Başkanı olan Zuhal Daştan’dır. STBP ile Besd-Bir arasındaki ilişki
hem STBP’nin ve hem de Besd-Bir’in Yönetim Kurullarına yer verilen Tablo 32’de 920
ortaya konulmuştur.

Tablo 32: STBP ve Besd-Bir İlişkisi
STBP’deki Görevi Teşebbüs Temsilcisi BESD-BİR’deki Görevi
Yürütme Kurulu Başkanı Zuhal Daştan (Pak Piliç) Yönetim Kurulu Başkanı
Yürütme Kurulu Üyesi Sait Koca (Beypiliç) Yönetim Kurulu Başkan Yrd.
Platform Üyesi K.Nezih Gençer (CP Piliç) Sayman
Yürütme Kurulu Üyesi Ömer Görener (Banvit) Yönetim Kurulu Üyesi
Platform Üyesi Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu) Yönetim Kurulu Üyesi
Platform Üyesi Süleyman Öztürk(Erpiliç) Yönetim Kurulu Üyesi
Platform Üyesi Emre Bor (Şeker Piliç) Yönetim Kurulu Üyesi
Yürütme Kurulu Üyesi İpek Üstündağ (Şen Piliç) Dernek Üyesi
Kaynak: STBP ve Besd-Bir’e ait internet sayfaları

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer
ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir
ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, 930
kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame
edilmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte talep ikamesine eşdeğer etki yarattığı
durumlarda arz yönlü ikame edilebilirlik de pazarın tanımlanmasında dikkate
alınabilir.

Pazara ilişkin önceki bölümde yapılan açıklamalar incelendiğinde, genel anlamda
beyaz et sektörü içinde yer alan ürünlerin tavuk, hindi, kaz, ördek gibi kanatlı
hayvanlardan elde edilen ürünler olduğu görülebilir. Ancak 2006 yılında gerçekleşen
kanatlı eti üretimine bakıldığında üretimin yaklaşık %92’sinin piliç eti olduğu, hindi
09-57/1393-362
23
etinin üretim içinde sadece %4’lük bir payı olduğu ve kalan %4’lük kısmın ise köy 940
tavuğu, yumurta tavuğu ve diğer kanatlı hayvanlardan oluştuğu anlaşılmaktadır.
Ancak diğer kanatlı hayvanların üretimi ihmal edilebilir bir düzeydeyken hindi eti
bunlardan ayrılarak %4’lük bir üretim hacmine ulaşmıştır. Bu bakımdan hindi eti ve
piliç etinin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

Piliç eti ile karşılaştırıldığında hindi eti üretimi de oldukça düşük seyretmektedir. İkisi
de kanatlı hayvan eti olmasına rağmen, hindi eti ve piliç eti lezzet, besin değeri,
fiziksel özellikleri gibi nitelikleri bakımından farklı iki üründür. Tüketicilerin tercihlerini
genelde piliç eti çeşitleri arasında yaptığı ve hindi etinin ise yılbaşı gibi özel günlerde
veya besinlerin çeşitlendirilmesi için tüketildiği dikkate alındığında iki ürünün 950
birbirinden farklı özelliklere sahip olduğu görülmektedir. Bu nedenle piliç eti ve hindi
etinin iki farklı pazar olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim inceleme
konusu olay entegre tavuk üreticisi teşebbüslerin biraraya gelerek 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiklerine ilişkin olup bulunan belgelerde teşebbüsler arasında yapılan
görüşmelere hindi eti üreticilerinin çağrılmadığı tespit edilmiştir. Tüm bu nedenlerle,
söz konusu dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “piliç eti pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve 960
hizmetlerin nitelikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile
komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları
bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Piliç eti
pazarı olarak belirlenen ilgili ürün pazarının pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
Soruşturmanın konusu, piliç eti üreten 27 teşebbüsün ve Besd-Bir’in aşağıda yer
verilen davranışları dolayısıyla 4054 sayılı Kanunu ihlal edip etmediğine ilişkindir. 970
Konuya ilişkin önce önaraştırma daha sonra ilgililer hakkında soruşturma açılma
süreci sektör temsilcilerinin anlaşarak ortak fiyat artışı anlaşması yaptığı haberlerinin
basında yer alması ile başlamıştır.

İlgili haberler, 18.6.2008 tarihinde piliç eti sektörünün temsilcilerinin İstanbul’da Pak
Piliç İstanbul Yenibosna tesislerinde bir araya geldiği, üretim miktarlarının yüzde 15-
20 civarında aşağı çekilmesi ve 3 Temmuz’dan itibaren tavuk fiyatlarının yüzde 15
arttırılması kararının verildiği ve bu kararın kesin olduğu yönündedir.

İlk inceleme, tarafların yazılı savunmaları, önaraştırma ve soruşturma sürecinde 4054 980
sayılı Kanun'un 14, 15 ve 44. maddeleri uyarınca gerçekleştirilen yerinde inceleme ve
bilgi isteme süreçleri sonucunda elde edilen bulgular aşağıda sunulmuştur.

I.3.1. Teşebbüsler Arasında Rekabetin Olduğunu Gösteren Belgeler
Yapılan yerinde incelemelerde, soruşturmaya taraf teşebbüslerin birbirleriyle rekabet
içinde olduğunu gösteren belgelere ulaşıldığı gibi aralarındaki rekabeti önlemek için
birtakım faaliyet içerisinde olduklarını gösterir nitelikte belgelere de ulaşılmıştır.

09-57/1393-362
24
Önaraştırma döneminde teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen ve
piliç eti üreten teşebbüsler arasında rekabetin olduğunu gösteren belgelere aşağıda 990
yer verilmiştir.
 Mu-Pi’de bulunan “Entegre Uygulamaları” başlıklı metinde, piyasadan toplanan,
Bey Piliç, Erpiliç, Şen Piliç, Şeker Piliç, Abalıoğlu ve Bozok’un uyguladığı iskonto ve
vade oranlarına ilişkin bilgiler yer almaktadır.
 Mu-Pi’de bulunan 12.6.2008 tarihli “Fiyatlar” başlıklı belgede Şen Piliç ve Bey
Piliç’in nihai satış noktalarındaki fiyatlarına ilişkin bilgiler bulunmaktadır.
 15.5.2008 tarihli “Pazar Fiyat Uygulamaları” başlıklı Mu-Pi’de bulunan ve ekinde
Şen Piliç’e ait 14.5.2008 tarihli fiyat listeleri ile birlikte Şeker Piliç’e ait 27.4.2008
tarihli fiyat listesi olan iç yazışmada bu teşebbüslerin nihai satış noktalarına
uyguladıkları satış koşullarına ilişkin bilgiye yer verilmektedir. 1000
 ………. bulunan İngilizce kaleme alınmış ve 20.9.2004 tarihli belgede özetle
Eylül 2004’teki tavuk eti fiyatını tahmin edemedikleri, tavuk eti fiyatının bütün
Türkiye’de arz ve talep ile belirlendiği, arz için en önemli bilgi kaynağının ise Besd-Bir
olduğu, 39. hafta tavuk eti üretiminin haftada 19.384 tona eriştiği, bu miktar için
fiyatların yüksek olamayacağı, tek bir bilgi kaynağına bağımlı olmamalarının
gerektiği, bu nedenle Türkiye’deki elemanlarının rakipler hakkında bilgi toplaması
gerektiği ifade edilerek hangi personelin hangi teşebbüs hakkında bilgi toplayacağı
belirtilmektedir. Ayrıca bütün bölge sorumlularının üreme nüfusu (breeder population)
hakkında bilgi toplaması, satılan aşı miktarı bilgilerinden rakiplerin kapasite
değişimlerini tespit etmeleri,broiler ve kapasite değişimlerinin haber vermeleri 1010
gerektiği ifade edilmektedir.

I.3.2. Soruşturmanın Muhatabı Olan Teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4.
Maddesinde Yasaklanan Eylemler İçerisinde Bulunduğuna ve Besd-Bir’in Bu
Eylemleri Kolaylaştırdığına Dair Belgelerin Değerlendirilmesi
Hakkında soruşturma açılan teşebbüslerde ve Besd-Bir’de yapılan yerinde
incelemelerde, bazı teşebbüslerin aralarındaki rekabeti engellemeye yönelik
eylemlerinin olduğunu gösterir nitelikte belgelere ulaşılmıştır. Söz konusu
belgelerden soruşturmaya konu teşebbüslerin 2003-2008 yılları arasındaki çeşitli
tarihlerde piliç eti fiyatını arttırmak ve arzını kısmak yönünde anlaşmalar yaptıkları 1020
tespit edilmiştir. Ayrıca bazı teşebbüs yetkililerinin ileri tarihli fiyat listelerini ve
teşebbüslerine ait bazı gizli bilgileri diğer teşebbüslere yollamak suretiyle piyasadaki
şeffaflığı arttırdıklarını ve aralarındaki koordinasyonun devamlılığını sağlamaya
yönelik çalışmalarda bulunduklarını gösteren belgelere ulaşılmıştır.

Yerinde incelemelerde elde edilen belgelerin yanı sıra bu belgelerden anlaşmaya
taraf olduğu anlaşılan teşebbüslerin satışa sundukları boyunsuz pilicin ortalama satış
fiyatlarının ve liste fiyatlarının ilgili tarihlerdeki seyri incelenmiştir. Bu bağlamda
teşebbüslerden satışa sundukları boyunsuz bütün pilicin 2003-2008 yılları arasındaki
haftalık ortalama satış fiyatları ve liste fiyatları temin edilmiştir. Liste fiyatlarının seyri, 1030
teşebbüslerin belgelerde bahsi geçen fiyat artışı yönündeki anlaşmalara uyup
uymadıklarına dair fikir vermektedir. Ancak liste fiyatları üzerinden çeşitli iskontolar
uygulanmakta ve fiyat listelerinin gerçekleşmiş ortalama fiyatlarından çok farklı
seyretmektedir. Bu nedenle liste fiyatları yerine ortalama satış fiyatlarının baz
alınması daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Zaten 17.2.2004 tarihli Belge 2’nin
ekinde, Ali Bor (Şeker Piliç) tarafından Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) gönderilen
mektupta da yayımlanan fiyatların uygulanan fiyattan farklı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca
teşebbüslerden hem liste fiyatları hem de ortalama satış fiyatları temin edilirken
09-57/1393-362
25
boyunsuz bütün pilicin esas alınmasının nedeni ise aynı belgede açıkça yer verildiği
üzere teşebbüslerin fiyat artışına ilişkin anlaşmalarını boyunsuz bütün pilicin brüt 1040
fiyatı üzerinde yapmış olmalarıdır.

I.3.2.1. Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 7.3.2003 Tarihli Anlaşma
Soruşturmaya konu bazı teşebbüslerin biraraya gelerek fiyatlarını arttırmak için
anlaştıklarını gösteren belgelerde yer alan en eski tarihli anlaşma, 7.3.2003 tarihlidir.
Önaraştırma ve soruşturma döneminde teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde
bulunan belgelerden, hakkında soruşturma açılan teşebbüslerden bazılarının
7.3.2003 tarihinde Kalyon Otelcilik Turizm Paz. A.Ş.’ye ait Kalyon Otel’de biraraya
gelerek fiyatlarını 100.000 TL -10 Krş- arttırma konusunda anlaştıkları
anlaşılmaktadır. Söz konusu belgeler, Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından yazılan 1050
12.2.2004 tarihli Belge 1 ve 2.6.2004 tarihli Belge 5’tir. Bu belgelerde yer alan ve bazı
teşebbüslerin 7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de biraraya gelerek fiyatlarını arttırmak
için anlaştıklarını gösteren ifadeler aşağıda yer verildiği şekildedir:

Belge 11:
“… Geçen sene 7 Mart İstanbul Kalyon Otel’de Ali [Ali Bor-Şeker Piliç] ve Ömer
[Ömer Görener-Banvit] beyler 100 hatta 200 TL zam yapmayı önerdiklerinde önce
bizlerden tepki aldılar. Tutmaz. Olmaz. Sonra kerhen kabul gören bu teklif takriben
bir hafta sonra uygulandı ve tuttu. Akabinde de piyasa açıldı ve zarardan kurtulduk...”
1060
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından kime yazıldığı belli olmayan 12.2.2004 tarihli
Belge 1’den, 7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de toplantıya katılan teşebbüslerin
aralarında fiyatları arttırmak için anlaştıkları, fiyat artışlarının piyasada etkisini
yaklaşık 1 hafta sonra gösterdiği, daha sonraki haftalarda ise fiyat artışlarının devam
ettiği ve anılan toplantıya Şeker Piliç ve Banvit’i de temsilen en az bir kişinin katıldığı
anlaşılmaktadır.

Belge 5:
“… 2003 yılı Mart ayında Kalyon Otel’de yapılan toplantıyı hatırlatmak isterim. Piyasa
bu günden çok daha kötü iken Ali Bor [Şeker Piliç] ve Ömer Görener [Banvit] beylerin 1070
talepleri üzerine tutacağına şüphe ile bakarak 100.000 TL’lik bir zam kararı almıştık.
Bu zammı uygulamaya başladıktan sonra zamlar birbiri ardına geldi ve sektör
zarardan kurtuldu …5 Temmuz’dan itibaren eski fiyatın üzerine 300.000 TL ilave
etsin. Tutar mı? Tutar. Geçen sene nasıl tuttu ise bu sene de tutar.. ”

Zuhal Daştan tarafından 2.6.2004 tarihinde Abalıoğlu, Ak Piliç, As Piliç, Banvit, Bey
Piliç, Bupiliç, CP Piliç, Doğa Piliç, Erpiliç, Emre Piliç, Eskar, Yemsel, Gedik Piliç,
Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp, Keskinoğlu, Marta, Şen Piliç, Şeker Piliç ve
Yumta’ya hitaben yazıldığı anlaşılan Belge 5’te söz konusu teşebbüslerin, 5.7.2004
tarihinden itibaren fiyatlarını arttırmaları durumunda 2003 yılında olduğu gibi 1080
satışlarında herhangi bir azalma olmayacağı ve aksine sektörün kurtulabileceği ifade
edilmektedir.

7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de bir toplantı yapılıp yapılmadığının, yapıldı ise
kimlerin katıldığının tespiti için Kalyon Otelcilik Turizm Paz. A.Ş.’den (Kalyon Otel)
bilgi talep edilmiştir. Söz konusu bilgi talebine cevaben Kurumumuz kayıtlarına intikal

1 Kararda yer alan tüm belge numaraları, soruşturma raporunda belgelerin almış olduğu numaraları işaret
etmektedir.
09-57/1393-362
26
eden yazıda, 7.3.2003 tarihinde CP Piliç’in Kalyon Otel’de 12 kişilik bir öğle yemeği
verdiği ancak hangi firmaların veya bu firmaları temsilen hangi kişilerin bu yemeğe
katıldığını gösteren bir bilginin kendilerinde mevcut olmadığı dile getirilmiştir.
1090
7.3.2003 tarihli toplantıya katılan diğer teşebbüslerin isimlerinin öğrenilebilmesi için
toplantıyı düzenleyen CP Piliç’ten yazıyla bilgi talep edilmiştir. Gönderilen bilgi
talebine cevaben Kurumumuza intikal eden yazıda,
“…Toplantı tarihi çok eski olduğundan kimlerin katıldığını hatırlamıyorum
[Nezih Gencer]. Net olarak hatırlamadığımdan yanlış bir bilgi vermek
istemiyorum. Ancak şunu ifade etmek isterim ki çok net hatırlamamakla birlikte
büyük ihtimalle söz konusu yemekte sektörün sorunları ve piliç eti tüketiminin
nasıl arttırılabileceği gibi hususlar konuşulmuştur. Bu tip yemeklerde
şirketimize isnat edildiği gibi üretim miktarının veya satış fiyatının diğer
teşebbüslerle birlikte belirlenmesi gibi bir durum söz konusu olamaz. Zira 1100
piyasamızdaki rekabet firmaları bağımsız hareket etmeye zorlamaktadır…”
ifadeleri yer almaktadır.

Pak Piliç yetkilisi Zuhal Daştan da Kalyon Otel’deki toplantıya kimlerin katıldığını
hatırlamadığını belirtmiştir. Nezih Gencer’in (CP Piliç) yukarıda yer verilen ifadeleri ve
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından kaleme alınan Belge 1 ve Belge 5’te yer alan
7.3.2003 tarihli toplantı hakkında ifadeler karşılaştırıldığında, CP Piliç’in beyanatının
Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) ifadeleriyle çeliştiği görülmektedir. Her ne kadar söz
konusu toplantıda piliç eti tüketiminin nasıl arttırılabileceği konuşulmuş olsa da
toplantıda konuşulan tek konunun bu olmadığı, piliç eti fiyatlarının arttırılması 1110
hususunun da toplantıda konuşulduğu, Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından
hazırlanan Belge 1 ve Belge 5’ten anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, hakkında soruşturma yürütülen bazı
teşebbüslerin Kalyon Otel’de toplandıkları ve yapılan bu toplantıya Banvit, CP Piliç,
Şeker Piliç ve Pak Piliç’in en az bir temsilcilerinin katıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca
Kalyon Otel’den elde edilen bilgiler doğrultusunda söz konusu teşebbüslerle birlikte
toplam 12 teşebbüs temsilcisinin toplantıya katıldığı bilgisine ulaşılmıştır. Ancak söz
konusu toplantıya bu dört teşebbüs dışında kimlerin katıldığına dair net bilgiye
ulaşılamamıştır. Bununla birlikte Kalyon Otel’de yapılan anlaşmanın uygulandığı ve 1120
böyle bir anlaşmanın tekrarlanması gerektiği bahsi geçen Belge 5, Abalıoğlu, Ak
Piliç, As Piliç, Banvit, Bey Piliç, Bupiliç, CP Piliç, Doğa Piliç, Erpiliç, Emre Piliç, Eskar,
Yemsel, Gedik Piliç, Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp, Keskinoğlu, Marta, Şen Piliç,
Şeker Piliç ve Yumta’ya gönderilmiştir. Belge 5’ten Banvit, CP Piliç, Şeker Piliç ve
Pak Piliç dışında Kalyon Otel’de yapılan toplantıya temsilci gönderen teşebbüslerin
bu belgede adı geçen teşebbüslerden bazıları olduğu anlaşılmaktadır.

Kalyon Otel’de yapılan toplantıya 12 teşebbüs temsilcisinin katıldığı ve Belge 5’in de
20 teşebbüse gönderildiği göz önüne alındığında, Belge 5’in Kalyon Otel’de yapılan
toplantıya katılan teşebbüslere gönderilmesinin nedeni, bir önceki yıl yapılan 1130
anlaşmanın başarılı olduğunu hatırlatarak benzer bir fiyat artışının 2004 yılında da
yapılması için bu teşebbüsleri teşvik etmek olduğu anlaşılmaktadır. Aynı belgenin
Kalyon Otel’de yapılan toplantıya katılmayan teşebbüslere de gönderilmesinin nedeni
ise yapılacak bir fiyat artışının piyasadaki etkisinin kendileri açısından da olumlu
olabileceğini göstererek fiyat artışı konusunda bu teşebbüsleri de ikna etmektir.

09-57/1393-362
27
Diğer yandan Belge 5’te ismi geçen Bupiliç ve Emre Piliç’in, 7.3.2003 tarihinde piliç
eti üretimine henüz başlamadıkları dikkate alındığında, Belge 5’te adı geçen her
teşebbüsün 7.3.2003 tarihli anlaşmaya taraf olmadığı görülmektedir.
1140
Belgelerden anlaşmaya taraf olduğu anlaşılan Banvit, CP Piliç, Şeker Piliç ve Pak
Piliç’in satışa sundukları boyunsuz pilicin ortalama satış fiyatlarının ve liste fiyatlarının
7.3.2003 tarihine denk gelen 2003 yılının 10. haftasının başı itibarıyla nasıl bir seyir
izlediğinin incelenmesi yerinde olacaktır. Bu bağlamda bu teşebbüslerin satışa
sundukları pilicin ortalama satış fiyatları Tablo 33’te ve ortalama satış fiyat değişimleri
Tablo 34’te yer almaktadır. Tablo 35’te ise belgelerden anlaşmaya taraf olduğu
görülen teşebbüslerin Mart ayı içerisindeki liste fiyatları ve fiyat artış miktarları ortaya
konulmuştur.

Tablo 33: Belgelerden Anlaşmaya Taraf Olduğu Anlaşılan Teşebbüslerin 2003 Yılının 10-13. Haftaları 1150
Arasındaki Ortalama Satış Fiyatları
9.Hafta 10. Hafta 11.Hafta 12. Hafta 13. Hafta
Tarihler
24.2.2003
2.3.2003
3.3.2003
9.3.2003
10.3.2003
16.3.2003
17.3.2003
23.3.2003
23.3.2003
31.3.2003
Banvit 2.021.145 2.105.008 2.023.143 2.050.058 2.186.759
CP Piliç 1.540.000 1.540.000 1.640.000 1.640.000 1.890.000
Pak Piliç 1.521.350 1.537.040 1.609.350 1.698.190 1.880.600
Şeker Piliç 963.651 980.378 1.280.212 1.140.679 1.226.263
Kaynak: Teşebbüs verileri

Yerinde incelemelerden elde edilen belgelerden anlaşmanın, anlaşma tarihinden bir
hafta sonra uygulanmaya başlayacağı bilgisine ulaşılmıştır. Bu nedenle fiyatlardaki
değişimi görmek amacıyla kümülatif değerler, anlaşma tarihi olan 7.3.2003 tarihine
denk gelen 10. haftadan itibaren hesaplanmıştır.

Tablo 34: Belgelerden Anlaşmaya Taraf Olduğu Anlaşılan Teşebbüslerin Ortalama Satış Fiyatlarının
Değişimi 1160
Teşebbüsler 10.Hafta 11.Hafta
10. Hafta
12. Hafta
10. Hafta
13. Hafta
Banvit -81.865 -54.950 81.757
CP Piliç 100.000 100.000 350.000
Pak Piliç 72.310 161.150 343.560
Şeker Piliç 299.834 160.301 245.885
Kaynak: Teşebbüs verileri

Tablo 33 ve Tablo 34’te de yer verildiği üzere teşebbüslerin Kurumumuza gönderdiği
ortalama satış fiyatları incelendiğinde, Banvit hariç olmak üzere CP Piliç, Pak Piliç ve
Şeker Piliç’in 2003’ün 10. haftasından itibaren fiyatlarını 7.3.2003 tarihli anlaşmada
belirtildiği şekilde arttırdıkları görülmektedir.



1170






09-57/1393-362
28
Tablo 35: Belgelerden Anlaşmaya Taraf Olduğu Anlaşılan Teşebbüslerin Mart Ayı İçerisindeki Liste
Fiyatları ve Fiyat Artış Miktarları
Teşebbüsler Anlaşma Tarihi 07.03.2003 (10. Hafta) Değişim
Tarih 02.03.2003 07.03.2003 09.03.2003 21.03.2003 27.03.2003 Banvit
Fiyat 2.550.000 - 2.150.000 2.350.000 2.550.000 400.000
Tarih Yok 07.03.2003 10.03.2003 20.03.2003 26.03.2003 CP Piliç
Fiyat Yok - 2.070.000 2.270.000 2.440.000 370.000
Pak Piliç Liste fiyatları mevcut değildir.
Tarih Yok 07.03.2003 09.03.2003 17.03.2003 21.03.2003 Şeker Piliç
Fiyat Yok - 2.200.000 2.350.000 2.450.000 250.000
Kaynak: Teşebbüs verileri
1180
Yukarıda yer verilen Tablo 35 incelendiğinde, 2003 yılına ilişkin fiyat listelerini
Kurumumuz kayıtlarına gönderen ve belgelerden anlaşmaya taraf olduğu anlaşılan
teşebbüslerden Banvit, CP Piliç ve Şeker Piliç’in, liste fiyatlarını 7.3.2003 tarihinden
itibaren arttırdıkları tespit edilmiştir.

Yukarıda yer verilen Tablo 35, Banvit özelinde incelendiğinde, söz konusu
teşebbüsün anlaşmada belirtildiği gibi ortalama satış fiyatlarını arttırmamasına karşın
liste fiyatlarını 7.3.2003 tarihinden sonraki ay içerisinde anlaşmada ifade edildiği gibi
arttırdığı görülmektedir. Banvit’in 7.3.2003 tarihli toplantıya katıldığı ve teşebbüsler
arasında bir anlaşma yapılarak satış fiyatlarının yükseltilmesi yönünde teklifte 1190
bulunduğu da dikkate alındığında, Banvit’in 7.3.2003 tarihli anlaşmaya taraf olduğu
konusunda şüphe bulunmamaktadır. Ayrıca belirtmek gerekir ki Banvit’in anlaşmanın
yapıldığı 7.3.2003 tarihinden itibaren ortalama satış fiyatlarını yükseltmemesi,
Banvit’in söz konusu anlaşmaya taraf olmadığını göstermemektedir. Banvit’in satış
fiyatlarına bakıldığında, Banvit’in diğer teşebbüslere göre daha yüksek bir fiyatla
ürünlerini sattığı görülmektedir. Dolayısıyla anlaşma ile rakiplerinin fiyat
hareketlerinden haberdar olan Banvit için en uygun davranış kendi fiyatlarını
yükseltmemektir. Böylelikle diğer teşebbüslerin ürünlerini talep eden tüketicilerin bir
kısmının kendi ürünlerine yönelmesine fırsat yaratmaktadır. Sonuç olarak Banvit’in
liste fiyatları ile rakiplerine gösterdiği iradesinin anlaşma yapma yönünde olduğu, 1200
gerçek iradesinin ise aslında sadece rakiplerin fikirlerini öğrenip kendi bildiği gibi
davranma yönünde olduğu görülmektedir.

Belge 5’in gönderildiği diğer teşebbüsler olan Abalıoğlu, Ak Piliç, As Piliç, Bey Piliç,
Eskar, Doğa Piliç, Erpiliç, Gedik Piliç, Karagüp, Keskinoğlu, Marta, Sabri Güncan
Ortaklığı, Şen Piliç, Yemsel ve Yumta’nın 7.3.2003 tarihli anlaşmaya taraf olduğunu
gösteren yeterli bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Bupiliç ve Emre Piliç’in ise
anlaşmanın yapıldığı tarihte üretim faaliyetleri bulunmamaktadır.

Sonuç olarak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerin değerlendirilmesi ile 1210
Banvit, CP Piliç, Pak Piliç ve Şeker Piliç’in Kalyon Otel’de düzenlenen 7.3.2003 tarihli
toplantıya katıldıkları ve fiyat artışı üzerinde anlaştıkları tespit edilmiştir. Ulaşılan bu
sonuçlar Tablo 36’da özetlenmiştir:






1220

09-57/1393-362
29
Tablo 36: Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 7.3.2003 Tarihli Anlaşma
Teşebbüsler
Anlaşmaya
Uymaya Çağrılan
Teşebbüsler
Anlaşmaya Taraf
Olduğu Tespit
EdilenTeşebbüsler
Abalıoğlu √
Ak Piliç √
As Piliç √
Banvit √ √
Bey Piliç √
Bupiliç √
CP Piliç √ √
Doğa Piliç √
Emre Piliç √
Erpiliç √
Eskar √
Gedik Piliç √
Karagüp √
Keskinoğlu √
Marta √
Pak piliç √ √
Sabri Güncan Ort. √
Şen Piliç √
Şeker Piliç √ √
Yemsel √
Yumta √

I.3.2.2. Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 22.2.2004 Tarihli Anlaşma
Soruşturmaya konu bazı teşebbüslerin biraraya gelerek fiyatlarını arttırdığına işaret
eden bir diğer anlaşma ise 22.2.2004 tarihli anlaşmadır. Teşebbüslerin bu tarihte
fiyatlarında bir artışa gitmeleri için Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından bir öneri
getirilmiş ve getirilen bu öneri diğer teşebbüslerle paylaşılmıştır. Belge 1, Belge 2 ve
Belge 3’te bu öneri ve diğer teşebbüslerin bu öneriye verdikleri cevaplar yer
almaktadır. Söz konusu belgelerin konuyla ilgili ve önemli bölümlerine aşağıda yer 1230
verilmiştir..

Belge 1:
“…Ancak bizler geçen sene yaptığımız gibi hep birlikte fiyatlarımızı 200.000 TL
arttırdığımız takdirde zararımızı kısmen azaltmış oluruz…
Gelin geç kalmadan geçen sene yaptığımız gibi bu yıl 22.2.2004 pazar
gününden itibaren 200.000 TL zam yapalım ve bunu hep beraber uygulayalım.
Birbirimize güvenelim. Buna kısmen uymayanlar olsa bile onlar da beş on gün
içinde uyacaklardır. Böylece zararımızı azaltıp moralimizi yükseltip kapıda
bekleyen kuş gribine karşı daha güçlü olabiliriz…” 1240

12.2.2004 tarihli bu belge Zuhal Daştan tarafından kaleme alınmış ancak hangi
teşebbüslere gönderildiği veya gönderileceği belirtilmemiştir.

17.2.2004 tarihli Belge 2’de ise As Piliç, Sabri Güncan Ortaklığı, Marta, Güncanlar
Bolu, Beypi, Şeker Piliç, Şen Piliç ve CP Piliç’in öneriyi uygun bulduğunu, hatta CP
Piliç’in bu önerinin süratle hep birlikte hiç kimseye taviz vermeden uygulamaya
başlanmasını ifade ettiği belirtilmiştir. Ayrıca Banvit, Erpiliç, Keskinoğlu ve
Abalıoğlu’nun henüz görüş bildirmediğini, kendilerinden haber beklendiği de
eklenmiştir. 1250

09-57/1393-362
30
Belge 2’de ayrıca bahsi geçen ve Belge 2’nin ekinde yer alan Ali Bor’un (Şeker Piliç)
öneriye ilişkin mektubu aşağıda yer verilmiştir:

“...Sayın Daştan.
Mesajınızı aldım. Teşekkür ederim. Bahsettiğiniz konulara katılmamak
mümkün değil. Hepimizin bildiği gerçekler. Neden 22.2.2004 tarihinde
fiyatlarımızı 200.000 TL/KG arttırıyoruz. Maliyetlerimizin altında bir fiyat
düşünmeyelim. Zira yayınlanan listeler ile uygulanan fiyatlarda farklı. Elimizde
1.400.000 TL’lik satış faturaları var. Bu durumda 200.000 TL’lik zam zaten 1260
1.600.000 ‘lük satış fiyatını oluşturur. Boyunsuz bütün pilicin net fiyatını
2.000.000 TL olarak listelerimizi yapıp 22 Şubat Pazar günü için deklare
edelim… Ali Bor...”

Belge 2’de Şeker Piliç’in yanı sıra Bey Piliç’ten de öneriye ilişkin bir mektubun
geldiğinin belirtilmesine karşın söz konusu mektuba ulaşılamamıştır. Pak Piliç de bu
mektubun arşivlerinde olmadığını belirtmiştir.

Belge 1 ve Belge 2’de yer alan ifadeler ışığında Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) Belge
2’de geçen teşebbüslere 200.000 TL zam yapılması yönünde bir teklifte bulunduğu 1270
anlaşılmaktadır. Zira Belge 1, Belge 2’nin düzenlendiği tarih olan 17.2.2004
tarihinden 5 gün önce kaleme alınmıştır. Her iki belgede de fiyatların 22.2.2004
tarihinde 200.000 TL yükseltilmesi yönünde ifadeler mevcuttur. Belge 2’nin ayrıca
Banvit, Keskinoğlu, Abalıoğlu, CP Piliç ve Erpiliç’e faks çekilmesinin nedeni, Belge
2’de de belirtildiği gibi bu teşebbüslerin Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) fiyatların
arttırılması önerisine 17.2.2004 tarihi itibarıyla herhangi bir yanıt vermemeleridir.

Diğer yandan Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) ifadelerinden, Zuhal Daştan’ın önerisinin
sadece Belge 2’de ismi geçen teşebbüslerle sınırlı kalmadığı sektördeki başka
teşebbüslerle de telefonda görüşülerek önerinin aktarıldığı anlaşılmaktadır. Nitekim 1280
Belge 2’nin Karagüp’e de gönderilmesi bunun bir göstergesidir. Karagüp tarafından
17.2.2004 tarihinde Belge 2‘ye cevaben hazırlanan ve 18.2.2004 tarihinde Pak Piliç’e
gönderilen Belge 3’ten önerinin uygun bulunduğu anlaşılmaktadır.

Belge 1, Belge 2 ve Belge 3’te geçen ifadeler ışığında, Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç)
22.2.2004 tarihinde fiyatların arttırılması önerisini As Piliç, Bey Piliç, CP Piliç,
Güncanlar Bolu, Karagüp, Marta, Sabri Güncan Ortaklığı, Şeker Piliç ve Şen Piliç‘in
uygun bulduğu anlaşılmaktadır.

Bu öneriyi Banvit, Erpiliç, Keskinoğlu ve Abalıoğlu’nun uygun bulup bulmadığının ve 1290
ismi geçen bütün teşebbüslerin bu öneriyi uygulayıp uygulamadığının tespiti için
teşebbüslerin haftalık ortalama satış fiyatlarının ve teşebbüslerin bu tarihlerde bu
ürün için yayımladıkları liste fiyatlarının incelenmesi yerinde olacaktır. Söz konusu
teşebbüsler tarafından satışa sunulan pilicin 2004 yılının 7-12. haftaları arasındaki
ortalama fiyatlarına Tablo 37’de, ortalama fiyatlardaki değişime ise Tablo 38’de yer
verilmektedir.



1300

09-57/1393-362
31

Tablo 37: Belgelerde Adı Geçen Teşebbüslerin 2004 Yılının 7-12. Haftaları Arasındaki Haftalık
Ortalama Satış Fiyatları
Haftalar 7 8 9 10 11 12
Tarihler 9.2.2004 15.2.2004
16.2.2004
22.2.2004
23.2.2004
29.2.2004
1.3.2004
7.3.2004
8.3.2004
14.3.2004
15.3.2004
21.3.2004
Teşebbüsler Ortalama Satış Fiyatları
Abalıoğlu 1.640.000 1.630.000 1.660.000 1.750.000 1.860.000 2.030.000
As Piliç 1.600.000 1.600.000 1.600.000 1.700.000 1.800.000 2.000.000
Banvit 2.085.471 2.114.805 2.092.477 2.219.316 2.283.271 2.458.211
Bey Piliç 1.620.000 1.620.000 1.620.000 1.782.000 1.944.000 2.147.000
CP Piliç 1.610.000 1.620.000 1.660.000 1.730.000 1.860.000 2.020.000
Erpiliç 2.000.000 2.000.000 2.200.000 2.400.000 2.670.000 3.020.000
Güncanlar
Bolu Verilere ulaşılamamıştır.
Karagüp Verilere ulaşılamamıştır.
Keskinoğlu 1.950.000 1.950.000 1.950.000 2.090.000 2.280.000 2.420.000
Marta 1.650.000 1.650.000 1.670.000 1.810.000 2.040.000 2.040.000
Pak Piliç 1.621.100 1.619.580 1.621.550 1.720.690 1.898.110 2.078.160
Sabri Güncan
Ortaklığı 1.652.884 1.653.576 1.702.550 1.747.190 1.907.083 2.083.767
Şeker piliç 1.291.931 1.198.492 1.036.527 1.056.480 1.089.662 1.093.833
Şen piliç 1.690.000 1.650.000 1.680.000 1.760.000 1.940.000 2.110.000
Kaynak: Teşebbüs verileri

Fiyatlardaki değişimi görmek amacıyla kümülatif değerler, anlaşma tarihi olan
22.2.2004 tarihine denk gelen 8. haftadan itibaren hesaplanmıştır.

Tablo 38: Belgelerde Adı Geçen Teşebbüslerin Ortalama Satış Fiyatlarındaki Değişim 1310
Haftalık Toplam Değişim
Teşebbüsler 8.Hafta-
9.Hafta
8.Hafta -
10.Hafta
8.Hafta -
11.Hafta
8.Hafta -
12.Hafta
Abalıoğlu 30.000 120.000 230.000 400.000
As Piliç 0 100.000 200.000 400.000
Banvit -22.328 104.511 168.466 343.406
Bey Piliç 0 162.000 324.000 527.000
CP Piliç 40.000 110.000 240.000 400.000
Erpiliç 200.000 400.000 670.000 1.020.000
Güncanlar Bolu Verilere ulaşılamamıştır.
Karagüp Verilere ulaşılamamıştır.
Keskinoğlu 0 140.000 330.000 470.000
Marta 20.000 160.000 390.000 390.000
Pak Piliç 1.970 101.110 278.530 458.580
Sabri Güncan Ortaklığı 48.974 93.614 253.507 430.191
Şeker piliç -161.965 -142.012 -108.830 -104.659
Şen piliç 30.000 110.000 290.000 460.000
Kaynak: Teşebbüs verileri

Yukarıdaki Tablo 37 ve Tablo 38’de de yer verildiği üzere, Belge 2 ve Belge 3’te ismi
geçen teşebbüslerden ortalama satış fiyatlarını Kurumumuza gönderen teşebbüsler
arasında sadece Şeker Piliç fiyatlarını anlaşmada belirtildiği gibi arttırmamıştır. Şeker
Piliç haricinde Belge 2 ve Belge 3’te geçen tüm teşebbüslerin fiyatlarını 22.2.2004
tarihine kadar hemen hemen hiç arttırmamalarına karşın bu tarih itibarıyla fiyatlarını
arttırdıkları gözlemlenmiştir. Belge 2 ve Belge 3’te ismi yer alan teşebbüslerin fiyat
listelerinin karşılaştırmasına ise Tablo 39’da yer verilmiştir.
1320
09-57/1393-362
32
Tablo 39: Belgelerde Adı Geçen Teşebbüslerin Ocak-Mart 2004 Ayları İçerisindeki Liste Fiyatları ve
Fiyat Artış Miktarı
Teşebbüsler Anlaşma Tarihi 22.02.2004 (8. Hafta) Değişim
- 22.02.2004 04.03.2004 11.03.2004 18.03.2004 25.03.2004 Abalıoğlu
- - 2.150.000 2.350.000 2.620.000 2.960.000 810.000
As Piliç Verilere ulaşılamamıştır.
18.02.2004 22.02.2004 26.02.2004 29.02.2004 03.03.2004 10.03.2004 Banvit
2.100.000 2.200.000 2.300.000 2.300.000 2.500.000 2.700.000 500.000
25.01.2004 22.02.2004 04.03.2004 12.03.2004 21.03.2004 25.03.2004 Bey Piliç
2.000.000 - 2.200.000 2.400.000 2.650.000 3.000.000 800.000
CP Piliç Bu döneme ilişkin veriler mevcut değildir
09.02.2004 22.02.2004 26.02.2004 04.03.2004 12.03.2004 22.03.2004 Erpiliç
2.040.000 - 2.040.000 2.240.000 2.440.000 2.710.000 670.000
Güncanlar Bolu Verilere ulaşılamamıştır.
Karagüp Verilere ulaşılamamıştır.
27.01.2004 22.02.2004 23.02.2004 04.03.2004 11.03.2004 15.03.2004 Keskinoğlu
2.100.000 - 2.100.000 2.250.000 2.450.000 2.600.000 500.000
Marta Liste fiyatları mevcut değildir.
Pak Piliç Liste fiyatları mevcut değildir.
11.02.2004 22.02.2004 04.03.2004 11.03.2004 18.03.2004 25.03.2004 Sabri Güncan
Ortaklığı 1.975.000 - 2.175.000 2.375.000 2.640.000 2.965.000 790.000
- 22.02.2004 01.03.2004 10.03.2004 17.03.2004 19.03.2004 Şeker Piliç
- - 2.400.000 2.800.000 3.100.000 2.950.000 550.000
13.02.2004 22.02.2004 26.02.2004 04.03.2004 07.03.2004 11.03.2004 Şen Piliç
2.000.000 - 2.100.000 2.200.000 2.300.000 2.450.000 350.000
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler

Yukarıda yer verilen liste fiyatları incelendiğinde, liste fiyatlarını Kurumumuza
gönderen tüm teşebbüslerin fiyatlarının 22.2.2004 tarihinden itibaren bir ay içerisinde
350.000 TL ile 850.000 TL arasında yükselttiği tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen
Tablo 39, Şeker Piliç özelinde incelendiğinde, bu teşebbüsün ortalama satış
fiyatlarının anlaşmada belirtildiği gibi artmamasına karşın liste fiyatlarının arttığı
görülmektedir. Özetle Şeker Piliç’in 22.2.2004 tarihli toplantıda alınan kararlara uyma 1330
amacıyla boyunsuz liste fiyatını arttırdığı, buna karşın fiili fiyatlarını arttırma
yönündeki amacını hayata geçirmediği anlaşılmaktadır. Belge 2’de bahsi geçen
mektupta Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) 22.2.2004 tarihi itibarıyla piliç eti ürünlerine zam
yapma önerisini Şeker Piliç’in kabul ettiğine dair ifadeler de dikkate alındığında bu
teşebbüsün 22.2.2004 tarihli anlaşmaya taraf olduğu konusunda şüphe
bulunmamaktadır.

Liste fiyatlarını Kurumumuza gönderen teşebbüslerden Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç)
22.2.2004 tarihi itibarıyla piliç eti ürünlerine zam yapma önerisini kabul ederek
boyunsuz bütün pilicin liste fiyatını arttıranlar, Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, 1340
Keskinoğlu, Sabri Güncan Ortaklığı, Şeker Piliç ve Şen Piliç’ten oluşmaktadır.

Yukarıda ulaşılan sonuçlar Tablo 40’da özetlenmiştir:






1350



09-57/1393-362
33
Tablo 40: Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 22.2.2004 Tarihli Anlaşma
Şirket İsmi
Anlaşmaya Uymaya
Çağrılan Teşebbüsler
Anlaşmaya Taraf Olduğu Tespit
Edilen Teşebbüsler
Abalıoğlu √ √
As Piliç √ √
Banvit √ √
Bey Piliç √ √
CP Piliç √ √
Erpiliç √ √
Güncanlar Bolu √ √
Karagüp √ √
Keskinoğlu √ √
Marta √ √
Pak piliç √ √
Sabri Güncan Ort. √ √
Şeker Piliç √ √
Şen Piliç √ √

I.3.2.3. Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 5.7.2004 Tarihli Teklif
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından 2.6.2004 tarihinde Abalıoğlu, Ak Piliç, As Piliç,
Banvit, Bey Piliç, Bupiliç, CP Piliç, Doğa Piliç, Erpiliç, Emre Piliç, Eskar, Yemsel,
Gedik Piliç, Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp, Keskinoğlu, Marta, Şen Piliç, Şeker
Piliç ve Yumta’ya dağıtımı yapılan ve Belge 5 olarak adlandırılan metinde, bu 1360
teşebbüslere 5.7.2004 tarihinden itibaren fiyatlarını 300.000 TL arttırmaları için
teklifte bulunulmuştur. Söz konusu teklif şu şekildedir:

“...Değerli meslektaşlarım.
Kışın zarar edip yazın kar eden bir sektör haline gelmiş iken bu yaz ülke
ekonomik verileri iyi olmasına, turizmde patlama yaşanmasına, tarımda
bereketli bir harman kaldırılmasına rağmen piliç etinde aşırı üretim sonucu
zarar etmekteyiz. …. Hemen hemen herkes stoka mal girmeden, mevcut
stokunu arttırmamaya çalışarak günlük kestiği malı ite kaka satabilmekte.
Bu malı ama öyle ama böyle satabildiğimize göre fiyatlarımızı yükselterek hiç 1370
değilse zarar etmeyecek bir seviyeye çeksek nasıl olur? …
Mademki herkes malını iyi kötü satıyor gelin 300.000 TL zam yapalım. Her kim
malını kaça satıyor ise 5 Temmuz’dan itibaren eski fiyatın üzerine 300.000 TL
ilave etsin. Tutar mı? Tutar. Geçen sene nasıl tuttu ise bu sene de tutar. Bu
millet bundan daha ucuz ne eti yiyecek ki?
Halihazırda her firmanın kendine göre bir müşteri portföyü ve satış politikası
var. Bu politika ile hemen hemen herkes kestiği malını satıyor. Aylardır yağışlı
giden havalar artık ısındı. İnsanlar hafta sonları artık piknik alanlarında
mangallarını tüttürmeye başladılar ve bu sefa 2 ay daha sürecek. Eylül ayında
balık yasağı kalkacak ve 15’inde okullar açılınca mangallar sönecek. Şunun 1380
şurasında önümüzde 2 ay kadar bir süre var. Gelin el birliği ile 300.000 TL
zam yapalım ve sektörü kurtaralım. Bu konudaki değerli görüşlerinizi ama
yazılı ama şifahi olarak bildirmenizi rica eder, bilvesile hepinize sağlık ve huzur
dolu günler dilerim...”

2.6.2004 tarihli Belge 5 incelendiğinde Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç), ileri dönemlerde
talepte yaşanacak sıkıntılara dikkat çekerek belgede ismi geçen teşebbüslere,
5.7.2004 tarihinden itibaren fiyatlarını 300.000 TL arttırmaları yönünde telkinde
bulunduğu anlaşılmaktadır. Teklife ilişkin başkaca bir belgeye ya da bilgiye
09-57/1393-362
34
ulaşılamamıştır. Bu nedenle teklifin götürüldüğü teşebbüslerin bu teklife uyup 1390
uymadığına ilişkin her hangi bir sonuca ulaşılamamıştır.

I.3.2.4. Arzın Kısılmasına İlişkin 20.4.2004 Tarihli Teklif
Yapılan incelemelerde hakkında soruşturma açılan teşebbüslerden bazılarının piliç
eti fiyatını arttırmanın yanı sıra piliç eti arzının kısılmasına yönelik 2004-2008 yılları
arasında çeşitli eylemler içinde de olduğunu gösteren belgelere ulaşılmıştır. Piliç eti
arzının azaltılmasının hedeflendiğini gösteren belgelerden en eski tarihli olanı Belge
4’tür. 20.4.2004 tarihli bu belgede Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından Abalıoğlu,
Banvit, Beypiliç, CP Piliç, Emre Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu, Köytür, Şeker Piliç ve Şen
Piliç’e, piliç eti arzının kısılması için birlikte hareket etme teklifinde bulunmaktadır. 1400
Söz konusu teklif şu şekildedir:

Belge 4:
“…Besd-Bir’in yaptığı projeksiyon çalışmalarında ülkemizde ve bugünlerde
haftada 16.000 ton piliç eti üretildiği bildirilmekte ve önümüzdeki yazın bu
rakamın 19.500 tona çıkacağına işaret edilmektedir…
Acaba bir toplantı yapsak da herkes kapasitesi oranında donmuş pilici yurt
dışına düşük fiyat ile ihraç etmeyi taahhüt etse de dengeleri optimum düzeyde
tutsak nasıl olur? Bunu başarabilir miyiz yoksa eskiden olduğu gibi sen ver
ben vermem, ben büyümedim sen çok büyüdün kavgaları ile bir günümüzü 1410
boş yere geçirmiş olur muyuz?
Bu konunun 10 lider kuruluş yöneticileri arasında gizli tutulması sektörde bu
konuya katılım yapamayacak olanların iştahının açmaması bakımından
önemlidir. Bu konunun ele alınmasının dahi piyasada duyulmaması
gerektiğinden gizli tutulmasını sizlerden rica ederim…“

Belge 4’ün önemi, piliç eti üreticilerinin hepsinin her anlaşmaya dahil edilmediğini,
bazı teşebbüslerin diğerlerine göre daha fazla iletişim halinde olduğunu ve Besd-Bir’e
ilişkin değerlendirmelerin yer verildiği bölümde ayrıntısıyla ele alınacak olan Besd-Bir
tarafından gerçekleştirilen projeksiyon çalışmalarının sektördeki rekabeti engelleyen 1420
anlaşmalara temel teşkil ettiğini göstermesidir. 20.4.2004 tarihli Belge 4’ün
gönderildiği teşebbüslerden Köytür, 2003 yılında finansal problemler yaşamış ve
iflasın eşiğine gelmiştir. Aynı yıl mahkemeye iflasının ertelemesi için başvurmuş ve
mahkeme tarafından 5 yıl koruma getirilmiştir. Köytür dışında Tablo 29’da yer verilen
ve 2004 yılında sektörde faal olan teşebbüslerin pazar payları incelendiğinde de,
Belge 4’te değinildiği gibi bu belgede adı geçen teşebbüslerin sektördeki en büyük 10
firma arasında olduğu görülmektedir. Ancak 2004 yılında piliç eti arzının kısılması
amacıyla bir toplantı yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise toplantıda alınan kararlara uyma
konusunda taahhütte bulunulup bulunulmadığı yönünde herhangi bir bulguya
ulaşılamamıştır. Bunun yanında piliç eti pazarında faaliyet gösteren bazı 1430
teşebbüslerin piliç eti arzını kısmak için 2004-2008 yılları arasında çeşitli eylemlerde
bulunduklarını gösteren belgelere ise bu bölümün devamında yer verilecektir.
Aşağıda ise 20.4.2004 tarihli teklife ilişkin özet tabloya yer verilmiştir:






09-57/1393-362
35
1440
Tablo 41: Arzın Kısılmasına İlişkin 20.4.2004 Tarihli Teklif
Teşebbüsler Teklifi Yapan Teşebbüs Teklifin Yapıldığı Teşebbüsler
Abalıoğlu √
Banvit √
Beypiliç √
CP Piliç √
Erpiliç √
Keskinoğlu √
Köytür √
Pak Piliç √ √
Şeker Piliç √
Şen Piliç √

I.3.2.5. Arzın Kısılmasına İlişkin 2005 ve 2006 Yıllarında Yapılan Teklifler
Bulunan belgelerde teşebbüslerin 2005 ve 2006 yıllarında piliç eti arzının kısılması
için çeşitli eylemlerde bulunduğu ve Besd-Bir’in bu eylemleri kolaylaştırdığı
anlaşılmaktadır. Bulunan belgelerin incelenmesine aşağıda yer verilmektedir.

“Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” başlıklı belgede 3 Şubat 2005 tarihinde 26
üye firma katılımıyla toplanıldığı ve söz konusu toplantıda piliç eti arzını kısma
amacıyla kuluçkalık yumurta ihracatına hız verilmesi gerektiği kararına varıldığı 1450
belirtilmiştir. Aynı belgede ayrıca 3 Şubat tarihindeki sektör toplantısı kararı
doğrultusunda 7 Şubat-20 Mart 2005 tarihleri arasında damızlıkçı firmaların civciv ve
kuluçkalık yumurta ihracatları ve kuluçkalık yumurtalardan sofralık yumurta olarak
satılanların Besd-Bir tarafından titizlikle takip edildiğine yer verilmiştir. 16-31 Mart
2005 tarihli “Besd-Bir Faaliyet Özeti” başlıklı diğer bir belgede ise 3 Şubat 2005 tarihli
sektör toplantısında alınan karar gereğince damızlıkçı firmalarca yürütülen kısıtlama
programının sona erdiği belirtilerek alınan sonuçlar değerlendirilmiştir. Yapılan
değerlendirmeye aşağıda yer verilmiştir:

“…Kısıtlama süresince toplam 13 milyon adet kuluçkalık yumurtanın iç 1460
üretimden çekilmesi planlanmış, gerçekleşme %104 oranıyla 13,5 milyon
adet yumurtaya ulaşmıştır.…programlanan uygulamaların 15-20. haftalar
arasında et üretiminde hissedilir azalmalar yaratması beklenmektedir…”

Yukarıda yer verilen e-postadan anlaşıldığı üzere 3 Şubat 2005 tarihli toplantıda
alınan kararlar doğrultusunda kuluçkalık yumurta ihracatına hız verilerek piliç eti
arzını kısma planı gerçekleştirilmiştir.

3 Şubat 2005 tarihinde kararlaştırılan kısıtlama programının sona erdirilmesinden
sonra, 19 Mayıs 2005 tarihinde Bolu’da Erpiliç’in ev sahipliğini yaptığı “broiler (etlik 1470
piliç) damızlıkçılar” toplantısında 6 Haziran 2005 tarihinden başlayarak altı hafta
süresince damızlıkçı firmaların üretecekleri kuluçkalık yumurtaların %10’unu ihraç
etmeleri planlandığı 16-31 Mayıs 2005 tarihli “Besd-Bir Faaliyet Özeti” başlıklı
rapordan anlaşılmaktadır. Ayrıca aynı raporda Besd-Bir’in damızlıkçı firmaların ihraç
edecekleri %10 yumurta miktarını projeksiyona göre hesaplayıp söz konusu firmalara
bildireceği dile getirilmektedir.

Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından Besd-Bir adına yazıldığı anlaşılan ve içeriği
hemen hemen aynı olan 26.7.2006 tarihli Belge 7 ve 1.8.2006 tarihli Belge 8’den
yukarıda bahsi geçen arzı kısma planının hayata geçirildiği anlaşılmaktadır. Bu 1480
09-57/1393-362
36
belgelerde 2005 yılında sektörün kar ettiği ve bu durumun nedeninin ise alınan
ihracat kararlarının STBP’ye üye çoğu firma tarafından uygulanması olduğu da
belirtilmektedir. Diğer yandan, aynı belgelerde ileri dönemlerde arz fazlasının devam
edeceği ifade edilerek teşebbüslerden kapasitelerini %25 azaltmaları istenmektedir.
Söz konusu hususlar Tablo 42’deki gibi özetlenmektedir.

Tablo 42: Arzın Kısılmasına İlişkin 2005 Yılı İçerisindeki Teklifler
Teşebbüsler Anlaşmaya Uymaya Çağrılan Teşebbüsler
Belgelerde Anlaşmaya Taraf Olduğu
Tespit Edilen Teşebbüsler
Abalıoğlu √
Ak Piliç √
As Piliç √
Banvit √
Bey Piliç √
Bupiliç √
CP Piliç √
Emre Piliç √
Erpiliç √ √
Gedik Piliç √
Güncanlar Bolu √
Karagüp √
Keskinoğlu √
Köytür √
Pak Piliç √ √
Şen Piliç √
Şeker Piliç √
Yemsel √

Diğer yandan 2006 yılında da arzın kısılmasına yönelik bazı tekliflerin olduğu Belge 7
ve Belge 8’den anlaşılmaktadır. 1.8.2006 tarihli Belge 8’in taslak hali olan Belge 7’de 1490
geçen teklifler şu şekildedir:

“…Sağ Duyuya Davet Değerli Meslektaşlarım.
Sektörümüzün 2005 yılını önce hormon, sonra; Manyas Kuş gribi ve palamut
bolluğu ile uğraşarak vasat bir şekilde atlattı. Bunca sıkıntıya rağmen 2005
yılını müspet kapatabilmiş olmamızın yegâne sebebi alınan ihracat kararlarını
% 80 gerçekleştirmiş olmamızdandır. Üzülerek ifade etmek isterim ki mutabık
kalındığı halde daha birinci ihracat programında vaadini layığı ile yerine
getirmeyenler olduğu gibi ikincisi de eksikliklerle idrak edildi ve üçüncüsüne
gelindiğinde ben de dâhil olmak üzere birçoğumuz havlu atınca güven ortamı 1500
sarsıldı. Bu arada PLATFORM dışında kalanların da ekmeğine yağ sürmüş
olduk. Bu yıl sanki günlerce tv’lerde kuş gribinden insan ölümleri saatlerce ele
alınmamış, ortalık güllük gülistanlıkmış gibi umursamazca üretim yaptık.
Üstüne üstlük 80.000.000 kilo da stokumuz olduğunu göz ardı ettik. Bütün
bunlar yetmiyormuş gibi ülkemiz ekonomisi ilkbaharda ciddi şekilde sarsılınca,
turizmde beklenen gerçekleşmeyince, kene korkusu ile piknikler duraklayınca
şapa oturduk. Yapılan toplantılarda mutabakata varmak mümkün değil. Arz
fazla…
Sizlerden sessiz sedasız kapasitelerinizi % 25 indirmenizi önce kendi
menfaatiniz sonra Türk milletinin uzun vadeli menfaatleri için rica ediyorum… 1510
Kapasiteler düştüğü zaman bayilerimizin baskısı altında kalmaktan
çekinmeyelim. Onların başka üreticilere kaçacağından endişe etmeyelim.
09-57/1393-362
37
Gelin milletimizin tüketemediği fazlalığı üretmekten derhal vazgeçip ihtiyaçları
kadar üretelim. Gelin sağduyulu hareket edelim. Saygılarımla. Zuhal
Daştan…”

Yukarıdaki metinde yer alan tekliflere her teşebbüsün uyma eğiliminde olmadığı Pak
Piliç’te yapılan yerinde incelemede, Vural Görener (Banvit) tarafından Zuhal Daştan’a
(Pak Piliç) 9.8.2006 tarihinde gönderilen ve aşağıda bir bölümüne yer verilen bir
başka metinden anlaşılmaktadır: 1520

“…Sevgili Zuhal Daştan. Sağduyuya davet” mektubunuzu ilgi ve takdir ile
okudum. BESD-BİR şükürler olsun ki sizin gibi bir başkana kavuştu.Tavsiyeniz
para kazanmak isteyen piliçcinin elifbası: “Short olmak”!. Bu tavsiye para
kazanmak isteyenler için geçerli…Köy-Tür’den sonra ISO 500’de 7 piliç
firması kaldı. Çünkü 289 sonuncumuz Şeker’in sırası. 2’inci 500 sıralamasına
kadar ciddi bir boşluk takip ediyor 7 firmayı.
Demek ki 8 inci piliç firmasının satış rakamı sektörü çok fazla etkileyici değil.
8 inciyle onun gerisindeki firmaları üretim fazlalığı nedeniyle suçlamak
doğru değil. Bu firmaların hijyen kurallarına ve tüketici ilişkilerine saygılı 1530
olmalarının sektör imajı bakımından yeterli olacağına inanıyorum.
Öndeki 7 firmaya gelince. Bu firmaların yatırımları oranında bir takım
beklentileri olması kaçınılmaz. Hem rekabet ortamı içinde olmak, hem de
makul bir oranda büyüyebilmek kanımca pekâlâ mümkün. Bunun için üretimin
kısıtlanması gibi tatbik kabiliyeti olmayan, yasaların da cevaz vermediği
yöntemlere tevessül etmenin gereği yok. Çözüm uzun vadeli düşünüp pastayı
büyütmeye çalışmaktan geçer. Bunu gerçekleştirebilmek tüm sektörün tek
bilek, tek yürek olup Besd-Bir’i, Zuhal Daştan’ı desteklemesiyle olur…”

Belge 7’de adı geçen platform, STBP’dir. Dolayısıyla bu belge 2006 yılında STBP’ye 1540
üye olan teşebbüslere yazılmıştır. Belge 7’nin asıl önemi ise belgenin gönderildiği
teşebbüslerin iç piyasaya sunulan tavuk arzını ihracat yolu ile kıstıklarının ve bu
sayede 2005 senesinde kar elde edebildiklerinin ifade edilmesidir. Ayrıca 2005
yılında gerçekleşen ihracatın bir programa bağlanarak üç seferde gerçekleştirildiği de
anlaşılmaktadır.

Belge 7 ve Belge 8 hakkında Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından yapılan açıklama şu
şekildedir:

“…26.7.2006 tarihli mektup hiç kimseye yollanmamış bir taslak olup, son halini 1550
1.8.2006 tarihinde almıştır. Kimlere yolladığımı hatırlamıyorum. Birkaç
arkadaşıma fakslamış olabilirim.
Zuhal Daştan olarak kaleme aldım. Kesinlikle Besd-Bir ile bir ilgisi yoktur. Her
nedense Besd-Bir antetli kağıt kullanmışım. Sanırım Besd-Bir antetli kağıda
yazdığım ilk ve son mektuptur.
Belge 7’de yer verilen metni hiç kimseye yollamadım. Ancak Banvit’in vermiş
olduğu cevaptan bunun Belge 8’e yönelik bir cevap olduğunu tahmin
ediyorum. ... Başka cevap yoktur.
Bu mektup 2006 yılında kuş gribinden etkilenen sektöre bir sağduyu
uyarısıydı. Sektörün mevcut durumu düşünüldüğünde, sektörü kurtarabilmek 1560
için başka bir çözüm olmadığını vurgulamak istedim…
09-57/1393-362
38
Besd-Bir’in tüzüğünde belirtilen kuruluş amacı da dikkate alındığında derneğin
böyle bir yetkisi olmadığı anlaşılacaktır...”

Belirtilmesi gereken bir diğer husus ise hangi teşebbüslerin 1.8.2006 tarihli teklife
uyarak piliç eti arz kısıtına gittiğinin belirlenmesinin, bu tarihlerde yaygın olan kuş
gribi hastalığı nedeniyle pek çok piliç eti üreticisinin zorunlu olarak arz kısıntısına
gitmesi nedeniyle mümkün olmadığıdır. Zira 2006-2007 yıllarında piliç eti üretimini
kısan teşebbüslerin bir kısmı bunu, piyasa dinamikleri uyarınca kendi isteğiyle,
bazıları ise Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından yapılan teklifi dikkate alarak 1570
gerçekleştirmiştir. Bu nedenle 1.8.2006 tarihli Zuhal Daştan’ın teklifine hangi
teşebbüslerin uyduğu belirlenememiştir. Yukarıda yer verilen hususlar Tablo 43’te
özetlenmektedir:

Tablo 43: Arzın Kısılmasına İlişkin 1.8.2006 Tarihli Teklifler
Teşebbüsler Teklifi Yapan Teşebbüs
Teklifin Yapıldığı
Tespit Edilen
Teşebbüsler
Teklifin Yapıldığı
Tarihteki STBP
Üyesi Teşebbüsler
Teklife Uymayacağını
Belirten Teşebbüs
Abalıoğlu √
Ak Piliç √
As Piliç √
Banvit √ √ √
Bey Piliç √
Bupiliç √
CP Piliç √
Emre Piliç √
Erpiliç √ √
Gedik Piliç √
Güncanlar Bolu √
Karagüp √
Keskinoğlu √
Köytür √
Pak Piliç √ √ √
Şen Piliç √
Şeker Piliç √
Yemsel √

I.3.2.6. Piliç Eti Fiyatına ve Arzına İlişkin Görüşmelerin Yapıldığı 1.6.2007 ve
15.8.2007 Tarihli Toplantılar
Hakkında soruşturma açılan teşebbüslerden bazılarının aralarında fikir birlikteliği
oluşturarak piliç eti fiyatını 2007 yılında birlikte arttırdıkları yönünde bilgilerin yer 1580
aldığı diğer belgeler ise Belge 9, Belge 10, Belge 11, Belge 34, Belge 35, Belge 36,
Belge 37, Belge 38 ve Belge 39’dur. Belge 9 ve Belge 10 1.6.2007 tarihinde, Belge
11 13.7.2007 tarihinde, Belge 34 ve Belge 39 ise 15.8.2007 tarihinde toplantı
düzenlenmesi yönünde yapılan görüşmeleri içermektedir. Ancak söz konusu
tarihlerden sadece 15.8.2007 tarihinde kesin olarak toplanıldığı Belge 35 ve Belge
36’dan anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra 13.7.2007 tarihli Belge 37’de yer alan
görüşmeler ise 1.6.2007 tarihli toplantının gerçekleştirildiği yönünde emareler
içermektedir. Belge 38’den de 15.8.2007 tarihli toplantı sonrasında ihracat
hazırlıklarına başlandığı görülmektedir. Sonuç olarak benzer konuların konuşulduğu
anlaşılan toplantı tarihlerinin birlikte değerlendirilmesi yerinde olacaktır. 1590

Keskinoğlu’nda yapılan yerinde incelemede bulunan ve bir e-posta zincirinin farklı
aşamalarını gösteren Belge 9 ve Belge 10, Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) Sait Koca
09-57/1393-362
39
(Bey Piliç) ve Süleyman Öztürk’e (Erpiliç) 20.5.2007 tarihinde gönderdiği e-posta ile
başlamaktadır. Söz konusu e-posta’nın tam metni ise şu şekildedir:

“…Sevgili Sait Hoca,
Lütfen artık duralım. Korkarım geri tepecek. Millet kafayı yemiş vaziyette
kapasite arttırıyor. Önüne gelen tüye hayvan sokuyor. Bizi arayıp çıkma horoz
isteyen isteyene. 2007 sonu 2008 başı kötü olacağa benzer. Lütfen duralım. 1600
Selam ve Sevgiler.”

Yukarıda yer verilen e-postada Zuhal Daştan tarafından Bey Piliç ve Erpiliç’e artık
üretim artışlarını sona erdirmelerini aksi halde 2007 yılının sonu ve 2008 yılının
başında ürettikleri ürünlerin satışında zorlanacakları belirtilmektedir. Sait Koca (Bey
Piliç) söz konusu e-postaya cevaben Zuhal Daştan (Pak Piliç) ve Süleyman Öztürk’e
(Erpiliç) 23.5.2007 tarihinde aşağıda önemli kısımları alıntı yapılan başka bir e-posta
daha göndermiştir:

“…Mevcut durum kapasiteyi düşürmeyi savunanlar için güzel bir örnek. Fiyat 1610
iyileşince kimseyi tutamıyoruz. Pek çok firmada düzgün bir üretim programı
yok. Günün koşullarına göre karar veriyorlar. Piyasa iyileşince herkes damızlık
almaya kalkıyor. Herkes tüy dökümüne başlıyor. Bu kararların gerçekleşeceği
tarihteki duruma değil bugünkü duruma bakıyorlar. Bunu önlememiz mümkün
değil. İki ay önce fiyatlar bu kadar yüksek değil iken Mart sonu itibariyle
hazırlanan projeksiyonda dahi 2008 yılı üretimin ne kadar yükseldiğini
görebiliyoruz. Bu nedenle seneye sıkıntı yaşamamak için ihracat konusuna
bugünden sahip çıkmamız ve ihracatı geliştirmemiz şart. Ayrıca bugünlerde kg
başına 2 kuruş toplayarak bir fon oluşturmamız ve bunu tüketimi arttırma için
kullanmamız önerisini yineliyorum. Eğer düzgün bir organizasyon sağlarsak 1620
(ihracat, tüketimi arttırma) 2008 yılında başlayacak sıkıntıyı rahatsız
etmeyecek seviyelere çekebiliriz...”

Sait Koca’nın (Bey Piliç) yukarıda yer verilen e-postasında sektördeki bazı
teşebbüslerin toplam kapasitenin düşürülmesini istedikleri, ancak genel kapasite
düşüp fiyatlar yükseldiğinde ise tekrar üretimlerini arttırdıkları, piliç eti pazarındaki
toplam arzın Besd-Bir tarafından yapılan projeksiyon doğrultusunda teşebbüsler
tarafından ay ay bilinebildiği, kapasite azaltmanın sektördeki arz fazlasını önlemek
için iyi bir yol olmadığı, bunun yerine talebin arttırılması için bir fon oluşturulması
ve/veya ihracatı geliştirmek için bir yol aranması gerektiği ifade edilmektedir. 1630

Sait Koca’nın (Bey Piliç) söz konusu e-postası sektördeki ilişkileri daha iyi ortaya
koyması açısından önemlidir. Teşebbüsler talebin veya ihracatın arttırılmasını normal
ticari faaliyetleri için değil, kendilerinin kurduğu sistemin bozulmaması için
istemektedirler. Bu tür faaliyetlerin sonucunda teşebbüsler, aralarındaki fiyat
anlaşmalarını, arz fazlasının önüne geçmek suretiyle piyasada daha rahat uygulama
olanağı bulabilmektedirler.

Belge 9’da yer alan 25.5.2007 tarihinde Zuhal Daştan tarafından Süleyman Öztürk
(Erpiliç), Sait Koca (Bey Piliç), Ömer Görener (Banvit), Nezih Gencer (CP Piliç), 1640
Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç)
ve Ender Abalioğlu’na (Abalıoğlu) “Çalışmayan Grup” başlığıyla gönderilen 25.5.2007
09-57/1393-362
40
tarihli e-postada, sözkonusu teşebbüslerden yukarıdaki e-postalarda yer verilen
hususların görüşülmesi için toplanılmasının uygun olup olmadığı sorulmaktadır.

Aynı belgeden Nezih Gencer’in (CP Piliç) Zuhal Daştan’a 25.5.2007 tarihinde attığı e-
postaya cevaben ise Sait Koca (Bey Piliç), Ömer Görener (Banvit), Süleyman Öztürk
(Erpiliç) ve kendisi için 1.6.2007 tarihinin uygun olduğunu belirttiği anlaşılmaktadır.
İpek Üstündağ’ın (Şen Piliç) attığı e-postadan toplantının Zuhal Daştan’ın ricası
üzerine Şen Piliç’te gerçekleştirileceği ve Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç) kişisel 1650
nedenlerle ve Mehmet Keskinoğlu’nun (Keskinoğlu) ise o tarihte başka bir toplantısı
olması nedeniyle söz konusu toplantıya katılmayacağı anlaşılmaktadır.

Sait Koca (Bey Piliç) tarafından 25.5.2007 tarihinde Ömer Görener (Banvit), Emre
Bor (Şeker Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Mehmet
Keskinoğlu (Keskinoğlu), Nezih Gencer (CP Piliç), Süleyman Öztürk (Erpiliç) ve
Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) “Re: Çalışmayan Grup” başlığıyla gönderilen e-postanın
ilgili bölümü şu şekildedir (Belge 10):

“…Son zamma rağmen bizim de satışlarımızda sorun yok. Mal fazlamız 1660
olduğunda birbirimize pas edersek bu fiyatları sürdürebiliriz. Yeni yem
fiyatlarını dikkate alarak bir maliyet çıkartırsak, karlılığımızın çok büyük
olmadığını da görürüz. Bu nedenle mevcut fiyatlarda gerileme sektörü
sıkıntıya sokacaktır…”

Yukarıda yer verilen ifadelerden, e-postanın gönderildiği teşebbüslerin
gerçekleştirdikleri fiyat artışlarının sonuçlarını birbirleriyle paylaştıkları
anlaşılmaktadır. Ayrıca Sait Koca (Bey Piliç), teşebbüslerin ürettikleri piliç etini
satmakta güçlük çektikleri dönemlerde mal fazlasını satışları iyi olan teşebbüslere
vermeleri durumunda fiyatların yüksek kalabileceğini, diğer teşebbüslerin fiyatlarını 1670
indirmesi halinde bütün teşebbüslerin bu durumdan etkileneceğini ve karlılıklarının
azalacağını da yine aynı e-postada ifade etmiştir.

Belge 10’da yer alan 25.5.2007 tarihli e-postada geçen “son zamma rağmen” ifadesi
nedeniyle teşebbüslerin bu tarihten önceki boyunsuz bütün pilice ait ortalama satış
fiyatlarının incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

Tablo 44: Belge 9-10’da Adı Geçen Teşebbüslerin Mayıs Ayı Ortalama Satış Fiyatları
Haftalar 18 19 20 21
Tarihler
30.4.2007
6.5.2007
7.5.2007
13.5.2007
14.5.2007
20.5.2007
21.5.2007
27.5.2007
Teşebbüsler Ortalama Satış Fiyatları
Abalıoğlu 3,14 3,14 3,23 3,33
Banvit 3,77 3,74 3,77 3,68
Bey Piliç 3,18 3,18 3,39 3,39
CP Piliç 3,15 3,15 3,18 3,29
Erpiliç 3,85 3,85 4,10 4,10
Keskinoğlu 3,51 3,51 3,78 3,78
Pak Piliç 3,14 3,15 3,20 3,35
Şeker piliç 2,06 2,17 2,26 2,52
Şen piliç 3,38 3,37 3,41 3,48
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler
1680
09-57/1393-362
41
Yukarıda yer verilen Tablo 44 incelendiğinde, Belge 9 ve Belge 10’un gönderildiği
teşebbüslerin (Banvit haricinde) 2007’nin 18., 19., 20. ve 21. haftalarında, Sait
Koca’nın (Bey Piliç) da ifade ettiği gibi fiyatlarını arttırdığı görülmektedir. Nitekim Sait
Koca’nın “son zamma rağmen bizim satışlarımızda da sorun yok” ifadesi, 2007 yılı
itibarıyla toplam pazar payları yaklaşık % … olan ve piliç eti sektöründeki en büyük
dokuz üretici konumundaki bu teşebbüslerin, aralarında anlaşarak fiyatlarını
yükselttiklerini ortaya koymaktadır. Zira aksi durumda bu teşebbüsler tarafından
üretilen pilice olan talebin fiyatlarını arttırmayan teşebbüslerin ürünlerine kayması
beklenir. Ayrıca, Banvit’in 2007’in 18., 19., 20. ve 21. haftalarındaki ortalama
fiyatlarının yükselmemesi, Banvit’in söz konusu teşebbüsler arasındaki anlaşmaya 1690
taraf olmadığını göstermemektedir. Banvit’in satış fiyatlarına bakıldığında, Banvit’in
diğer teşebbüslere göre daha yüksek bir fiyatla ürünlerini sattığı görülmektedir.
Dolayısıyla anlaşma ile rakiplerinin fiyat hareketlerinden haberdar olan Banvit için en
uygun davranış kendi fiyatlarını yükseltmemektir. Böylelikle diğer teşebbüslerin
ürünlerini talep eden tüketicilerin bir kısmının kendi ürünlerine yönelmesine fırsat
yaratmaktadır.

Belge 9 ve Belge 10’da yer verilen e-postalardan Keskinoğlu ve Pak Piliç haricindeki
diğer teşebbüslerin -Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç, Erpiliç, Şeker Piliç ve Şen
Piliç -ihracat yoluyla ya da talebin arttırılması yoluyla arz farzlasının eritilmesine 1700
ilişkin 1.6.2007 tarihinde biraraya gelmek konusunu görüştükleri anlaşılmaktadır.
Keskinoğlu ve Pak Piliç’in ise çeşitli mazeretleri nedeniyle toplantıya katılamadıkları
görülmektedir. Herhangi bir belgede bu toplantının yapılıp yapılmadığına ilişkin net
bir ifade bulunmamakla birlikte Belge 37’nin 1.6.2007 tarihli toplantının
gerçekleştirildiği yönünde emareler içermesi nedeniyle teşebbüslerin söz konusu
tarihte toplandıkları anlaşılmaktadır.

Belge 11 incelendiğinde ise, teşebbüslerin 13.7.2007 tarihinde başka bir toplantı
düzenlemek üzere anlaşıldığı görülmektedir. Belge 11’de Zuhal Daştan tarafından
(Pak Piliç) Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Bor (Şeker Piliç), İpek Üstündağ (Şen 1710
Piliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Nezih Gencer (CP Piliç), Ömer Görener
(Banvit), Sait Koca (Bey Piliç) ve Süleyman Öztürk’e (Erpiliç) 5.7.2007 tarihinde “13
Temmuz Toplantı” başlıklı bir e-posta gönderilerek söz konusu tarihte bir toplantı
düzenlenmesi teklif edilmektedir. Toplantının konusu ise aşağıdaki gibi
açıklanmaktadır:

“ …13.7.2007 cuma günü sabah saat 10.00’da İstanbul’da Şen Piliç’te (İpek
Hanım uygun ise) toplantıya katılır mısınız?
Gündemimizde sendika konusu önem arz etmekte. … Kuraklık, ham madde
temini, ihracatı topluca yapabilmek. … Dünya fiyatları bizim maliyetimizin 1720
altında iken biz nasıl olur da 12 ay devamlı ihracatçı olabiliriz? … Devletin
kapısını 8 aydır aşındırmamıza rağmen teşvik çıkmadı. … Kuluçkalık yumurta
ihracatında da devamlılık aranmakta. Orada kar etme imkânımız olduğu gibi
zarar etsek de miktarı az. O halde biz neden kuluçkalık yumurta ihracatını ön
plana getirmiyoruz? Malum önümüz ramazan arkası Ekim, Kasım, Aralık,
Ocak. Yani pazarın daraldığı, fiyatların dibe vurduğu dönem. Kazandıklarımızı
geri verme zamanı. Her firma hür iradesi ile en az % 20 geri adım atarsa
fırtınayı daha rahat atlatırız. Aksi takdirde ayıkla pirincin taşını …”

09-57/1393-362
42
Yukarıda yer verilen metinden de anlaşılabileceği gibi, 13.7.2007 tarihinde yapılması 1730
planlanan toplantıda görüşülecek konular arasında kuluçkalık yumurta ihracatının
planlanması dolayısıyla piliç eti arzının kısılması yer almaktadır. Belge 9 ve Belge
11’de ifade edildiği üzere, söz konusu ihracatın amacı piyasaya sürülen piliç eti
miktarını azaltmaktır. Bu belgelerde Zuhal Daştan tarafından (Pak Piliç) piliç etini
zararına satmaktansa, piliç eti üretiminde kullanılan damızlık yumurtanın ihracatından
daha az zarar edilmesi nedeniyle damızlık yumurta ihraç edilmesinin daha doğru
olacağı belirtilmiştir. Böylelikle piliç eti arzının dolaylı yoldan kısılması
hedeflenmektedir. Belge 9, Belge 10, Belge 11 ve Belge 37’de yer alan bilgiler
ışığında ulaşılan sonuçlar Tablo 45’de özetlenmiştir.
1740
Tablo 45: Belge 9, 10, 11 ve 37’de Yer Alan Bilgiler Işığında Ulaşılan Sonuçlar
Teşebbüsler
Piliç Arzını Kısmak İçin
İhracat Yapmaya Davet
Edilen Teşebbüsler
Belgelerden Piliç Eti Arzını
Kısmayı Amaçladığı Tespit
Edilen Teşebbüsler
Piliç Eti Fiyatını Birbirleriyle
Paylaşarak Arttıran
Teşebbüsler
Abalıoğlu √ √ √
Ak Piliç √
As Piliç √
Banvit √ √ √
Bey Piliç √ √ √
Bupiliç √
CP Piliç √ √ √
Emre Piliç √
Erpiliç √ √ √
Gedik Piliç √
Karagüp √
Keskinoğlu √ √ √
Pak Piliç √ √ √
Sabri Güncan
Ortaklığı √
Şeker Piliç √ √ √
Şen Piliç √ √ √
Yemsel √

Soruşturmaya konu bazı teşebbüslerin 2007 yılında gerçekleştirdikleri bir diğer
toplantı ise, Belge 39 ve Belge 34’ten anlaşıldığı üzere, 15.8.2007 tarihinde
Abalıoğlu’na ait kesimhanede gerçekleşen toplantıdır. Zuhal Daştan (Pak Piliç)
tarafından Yemsel, Yaman Akiş (As Piliç), Vural Görener (Banvit), Süleyman Öztürk
(Erpiliç), Sinan Çakır (Yemsel), Sait Koca (Bey Piliç), Refik Mandev (Emre Piliç),
Ömür Oral (Emre Piliç), Osman Gedik (Gedik Piliç), Osman Bor (Şeker Piliç), Ömer
Görener (Banvit), Nezih Gencer (CP Piliç), Mustafa Ericek (Erpiliç), Mustafa Aksoy
(Ak Piliç), Muammer Mandev (Emre Piliç), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet 1750
Keskinoğlu (Keskinoğlu), Keskin Keskinoğlu (Keskinoğlu), Karen Okşayan (Pak
Piliç), Karagüp, İsmail Keskinoğlu (Keskinoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Hamdi
Tanrıkulu (Bey Piliç), Hakan Bor (Şeker Piliç), Güncanlar Piliç (Sabri Güncan
Ortaklığı), Gedik Piliç, Fethi Sürücü (Mu-Pi), Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Ender
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Piliç, Emre Bor (Şeker Piliç), Ege Tavukçuluk ve
Yumurtacılık San. A.Ş. (Ege Tavukçuluk), Cihan Akiş (As Piliç), Burçin Karagüp
(Karagüp), Bak Piliç, Baha Abalıoğlu (Abalıoğlu), Arto Okşayan (Pak Piliç), Anahit
Bozaciyan (Pak Piliç), Sabri Güncan Ortaklığı, Ali Bor (Şeker Piliç), Ak Piliç ve Yüce
Canoler’e (Besd-Bir) 27.7.2007 tarihinde gönderilen “15 Ağustos Toplantısı” başlıklı
e-postada, 15.8.2007 tarihinde Abalıoğlu kesimhanesinde toplanılacağı, toplantının 1760
09-57/1393-362
43
amacının diğer katılımcıların görüşlerini almak, yapılan çalışmaların sonuçlarını
tartışmak ve yapılması gerekenleri birlikte tespit etmek olduğu ifade edilmektedir.

Birbirinin hemen hemen aynısı olan Belge 35 ve Belge 36 incelendiğinde, 15.8.2007
tarihli toplantıda gündeme gelen konular daha net anlaşılmaktadır. Ali Bor (Şeker
Piliç) tarafından yazılan ve daha sonra Emre Bor (Şeker Piliç) tarafından Ak Piliç, Ali
Bor (Şeker Piliç), Anahit Bozacıyan (Pak Piliç), Arto Okşayan (Pak Piliç), Cihan Akiş
(As Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç), Emre Piliç, Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Gedik Piliç,
Güncanlar (Sabri Güncan Ortaklığı), Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), Hamit Keskinoğlu
(Keskinoğlu), Hasan Güncan (Güncanlar Bolu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), İsmail 1770
Keskinoğlu (Keskinoğlu), Karagüp, Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Sabit
Yılmaz (Bupiliç), Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Mustafa Ericek (Erpiliç), Nezih Gencer (CP
Piliç), Osman Gedik (Gedik Piliç), Ömer Görener (Banvit), Ömür Oral (Emre Piliç),
Ruhi Kozak (CP Piliç), Sabite Şahin (Bey Piliç), Sait Koca (Bey Piliç), Süleyman
Öztürk (Erpiliç), Yaman Akiş (As Piliç), Yemsel ve Zuhal Daştan (Pak Piliç)’a
22.8.2007 tarihinde “Ali Bor Bey’in Mektubu” başlığıyla gönderilen e-postada
15.8.2007 tarihli toplantıya ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerde bulunulmuştur:

“…Değerli Meslektaşlarım,
Genel Müdür Yardımcımız Emre Bor, 15 Ağustos 2007 günü Abalıoğlu 1780
kesimhanesinde yapılan genişletilmiş Besd-Bir toplantısı hakkında bizi
bilgilendirdi. Ondan aldığım bilgiler ışığında görüşlerimi sizlerle paylaşmak
istedim.
- Piliç eti ihracatı konusunda 1 firmanın zarar ederek de olsa 800-1.200 gr.
arası küçük piliçleri 1.500 $ cif fiyatlar ihraç etmesi, bunun sonucu doğacak
zararın öteki şirketler tarafından paylaşılması fikrine destek vermiyorum
(ihracatı biz bile yapsak). Hepiniz biliyorsunuz fiyat düşüktür, gramaj
dezavantajı vardır. Ama daha önemlisi ihracat yapan arkadaşlarımızın
zarar ettiği bedeli öteki firmalardan alması kolay olmayacak. İlerde Besd-
Bir’e de yansıyacak sorunlar çıkaracaktır. 1790
- Her şeye rağmen iç piyasayı rahatlatmak amacıyla bu iş yapılabilir. Çok
önceleri önerildiği gibi, ortak bir ihracat markası altında her firmanın piyasa
payı kadar malı bir havuza koyarak, toplanan mal ihraç edilebilir. Bu
durumda herkes kendine düşen zararı karşılar ve sorun kalmaz (tabi
herkes kabul edilirse).
- İhracat tabiki yapılmalıdır. Bu hepimizin yıllardır uğraştığı bir konudur.
Ancak Türkiye ithal ettiği soya fasulyesi, ithal ettiği mısır çok kıt ve pahalı
buğday ile bu işi ne kadar sürdürür ve sektörü rahatlatacak tonaja bu
maliyetlerimiz ile ihracat desteği almadan ulaşabilir miyiz?
İç piyasayı hiç rahatlatmayacak miktarda 3-5 bin ton zararına ihracat yapıp bu 1800
zararı sineye çekebilir miyiz? Doğru da olur mu?
İhracat için uğraşalım. Avrupalılar gibi devlet desteği talep edelim. Ancak
şimdilik neden kısa yoldan damızlık yumurta ihracatını planlamıyoruz? Daha
iyi olmaz mı ? Selam ve Saygılarımla, Ali Bor...”

Yukarıda yer verilen e-posta incelendiğinde, 15.8.2007 tarihinde Abalıoğlu’nda
yapılan toplantıya katılan teşebbüslerin 1.500 $ cif fiyatla piliç eti ihraç edilmesi ve
zarar eden firmaların zararının Besd-Bir aracılığıyla diğer şirketler tarafından
karşılanması konularını konuştukları anlaşılmaktadır. Ancak burada vurgulanması
gereken husus yapılacak ihracatın gelir elde etmekten çok iç piyasaya sürülen piliç 1810
09-57/1393-362
44
eti arzını azaltma amaçlı olduğudur. Böylelikle iç piyasadaki piliç eti fiyatlarının
yükseltilmesi hedeflenmektedir.

Yukarıda yer verilen e-postadan Ali Bor’un (Şeker Piliç), teşebbüslerin zararına
ihracat yapıp zararlarının diğer firmalar tarafından karşılanması önerisine katılmadığı
anlaşılmaktadır. Bunun yerine, ortak bir marka altında bütün teşebbüslerin iç
piyasadaki pazar payı oranında katılacakları bir ihracat modelini önermektedir.
Böylelikle her teşebbüsün kendi zararına kendisinin katlanacağını ve zararın hangi
firmalar tarafından kimin aracılığıyla karşılanacağı sorununun aşılacağını dile
getirmektedir. 1820

Teşebbüslerin zararına da olsa ihracat yapmayı planlamaları ve bu ihracatı beraber
gerçekleştirmek istemeleri, hatta zarar edecek teşebbüslerin zararına ortak olma
fikirleri teşebbüsler arasındaki irade birlikteliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca metinde
geçen “her şeye rağmen iç piyasayı rahatlatmak amacıyla bu iş yapılabilir” ifadesi
toplantıda görüşülen fikirlerin amacının iç piyasadaki arzı azaltmak olduğunu açıkça
ortaya koymaktadır.

Bu noktada Avrupa Toplulukları Adalet Divanı (ATAD)’nın İrlanda sığır eti pazarına
ilişkin 2008 yılında vermiş olduğu bir kararına dosya konusu incelemeye hem pazar 1830
yapısı hem de eylemin niteliği bakımından benzerliği nedeniyle değinilmesi
gerekmektedir. Sektörün en büyük on temsilcisi tarafından 2002 yılında kurulan Dana
Eti Sanayii Gelişim Derneği (Beef Industry Development Society, BIDS) bünyesinde,
İrlanda sığır eti pazarında fazla kapasite sorunu olması nedeniyle sığır eti arzının
%25’ini sağlayan teşebbüslerin piyasadan çekilmesi ve piyasada kalan teşebbüslerin
piyasadan çekilenlerin zararını karşılaması yönünde karar alınmıştır. ATAD’ın on
sığır eti üreticisi arasındaki, arzın %25 kısılmasını içeren anlaşmaya ilişkin kararı
anlaşmanın amaç yönünden rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu yönündedir. ATAD,
kararında şu değerlendirmeyi yapmıştır:
1840
“…BIDS tarafından yapılan düzenlemelerin amacı pazar yapısını rakipleri pazardan
çıkmaya teşvik eden bir mekanizma yoluyla hissedilir şekilde değiştirmektir…”

Böyle bir durum rekabet hukukunun pazardaki her aktörün uygulayacağı politikayı
rakiplerinden bağımsız olarak kendi başına belirlemesi gerektiği prensibi ile
çelişmektedir. Teşebbüslerin Besd-Bir bünyesinde bir araya gelerek piliç eti
piyasasında iç pazara arz edilecek miktarın azaltılmasını amaçlayan ihracat kararları
almaları da ATAD’ın kararında da belirtildiği gibi amaç yönünden rekabeti
sınırlayıcıdır.
1850
Ali Bor (Şeker Piliç) tarafından getirilen bir diğer öneri olan damızlık yumurtaların
ihraç edilmesi ise yine iç piyasaya sunulan piliç eti arzının kısılarak piliç eti fiyatının
yükseltilmesine yöneliktir.

Belge 38 ise toplantı sonrasında alınan kararların nasıl uygulandığını göstermektedir.
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından Yemsel, Yaman Akiş (As Piliç), Vural Görener
(Banvit), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Sinan Çakır (Yemsel), Sait Koca (Bey Piliç),
Refik Mandev (Emre Piliç), Ömür Oral (Emre Piliç), Osman Gedik (Gedik Piliç),
Osman Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener (Banvit), Nezih Gencer (CP Piliç), Mustafa
Ericek (Erpiliç), Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Muammer Mandev (Emre Piliç), Mehmet 1860
09-57/1393-362
45
Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Keskin Keskinoğlu
(Keskinoğlu), Karen Okşayan (Pak Piliç), Karagüp, İsmail Keskinoğlu (Keskinoğlu),
İpek Üstündağ (Şen Piliç), Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), Hakan Bor (Şeker Piliç),
Güncanlar Piliç (Sabri Güncan Ortaklığı), Gedik Piliç, Fethi Sürücü (Köytür) Ergun
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Piliç, Emre Bor (Şeker
Piliç), Ege Tavukçuluk, Cihan Akiş (As Piliç), Burçin Karagüp (Karagüp), Bak Piliç,
Baha Abalıoğlu (Abalıoğlu), Arto Okşayan (Pak Piliç), Anahit Bozaciyan (Pak Piliç),
Sabri Güncan Ortaklığı, Ali Bor (Şeker Piliç), Ak Piliç ve Fethi Sürücü (Köytür)’ye
29.8.2007 tarihinde gönderilen “Piliç İhracatı” başlıklı e-postada;
1870
“…Değerli meslektaşlarım merhaba.
800/1.200 gr.lık piliç ihracatını uygun görmediğimi arz etmiştim. Ama sizler
uygun görüyorsanız ihracattan oluşacak zarara katılırım.
Bu günlerde ufak mal kesmeyi denedim. 1.000/1.200 gr. başarılı olamadık.
Mallar yerlerde, tüy yolmanın altına dökülüyor. Benim makinelerim ağır pilice
göre yapılmış.
Bu sebeple ben 800 / 1.200 gr.lık piliç kesemem ama kesip ihracat yapanların
zararına iştirak ederim.
Sizlerin bu konuda tek tek son kararlarınızı bildirmenizi rica ediyorum.
Nihai kararınızı tüm platform üyelerinin dikkatine yollamanızı rica ederim. 1880
Selam ve Sevgilerimle. Zuhal Daştan...”

Yukarıda yer verilen e-postaya cevaben Sait Koca tarafından (Bey Piliç) Zuhal
Daştan (Pak Piliç), Anahit Bozaciyan (Pak Piliç), Ak Piliç, Ali Bor (Şeker Piliç), Sabri
Güncan Ortaklığı, Arto Okşayan (Pak Piliç), Baha Abalıoğlu (Abalıoğlu), Bak Piliç,
Burçin Karagüp (Karagüp), Karagüp, Cihan Akiş (As Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç),
Emre Piliç, Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Fethi Sürücü
(Köytür), Osman Gedik (Gedik Piliç), Güncanlar (Sabri Güncan Ortaklığı), Hakan Bor
(Şeker Piliç), Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), Ege Tavukçuluk. İpek Üstündağ (Şen
Piliç), İsmail Keskinoğlu (Keskinoğlu), Karen Okşayan (Pak Piliç), Keskin Keskinoğlu 1890
(Keskinoğlu), Gedik Piliç, Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Muammer Mandev (Emre Piliç),
Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mustafa Ericek (Erpiliç), Nezih Gencer (CP Piliç),
Ömer Görener (Banvit), Ömür Oral (Emre Piliç), Osman Bor (Şeker Piliç), Refik
Mandev (Emre Piliç), Sinan Çakır (Yemsel), Bak Piliç, Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç),
Süleyman Öztürk (Erpiliç), Vural Görener (Banvit), Yaman Akiş (As Piliç) ve Yemsel’e
gönderilen 29.8.2008 tarihli “Re: Piliç İhracatı” başlıklı metin aşağıdaki gibidir;

“…Arkadaşlar,
Bugünlerde Irak pazarı açıldı. İstediğimiz gramajda, çok daha uygun fiyata
ihracat imkanı var. Buna rağmen iç piyasanın cazibesinden ötürü bu ihracata 1900
dahi sektörün sıcak bakacağını sanmıyorum. Böyle bir ortamda 800-1.200
gr.lık piliç ihracatı ise hiçbir [şekilde] söz konusu olamaz ve uygulanması da
mümkün değildir.
İhracat konusunda yapılan çalışmalar uzun vadeli olup, kriz dönemlerindeki
(elimizde mal kaldığı zamanlarda) fazla malı yok edebilme yöntemlerini
belirleme[k] için yapılan bir ön etüttür.
Bu ön etüdün ve yapılacak diğer çalışmaların sonunda sektör için bir model
oluşturulma aşamasına gelinecektir. Bu çalışmalar tamamlanmadan konuyu
800-1.200 gr.lık piliç ihraç edelim mi etmeyelim mi tartışılmasına
çekilmemesini rica ediyorum. 1910
09-57/1393-362
46
İhracat ile ilgili yapılan ön çalışmalar tamamlandıktan sonra, sektör adına
görevlendirilen Sayın Ömer Görener’in hazırlayacağı raporun tartışılmaya
açılması önem arz etmektedir.
Bunun dışında ortaya atılacak görüşler boşlukta kalacağı gibi, ileriye dönük
olarak ortaya çıkabilecek olumlu gelişmeleri de engelleyebilecektir.
Hepinize bol kazançlı günler dilerim.”

Yukarıda yer verilen e-postadan da anlaşılabileceği üzere, teşebbüslerin 800-1.200
gramlık piliçleri ihraç etmek için yaptıkları anlaşma, iç piyasa talebinin düzelmesi
üzerine uygulanamamıştır. Ancak bu konuda atılan adımların boşa gitmediği ve 1920
yapılan çalışmaların ileri yıllarda benzer bir durum yaşanması halinde uygulamaya
konulabileceği e-postada ifade edilen bir başka husustur.

Sonuç olarak Abalıoğlu, Bey Piliç, Pak Piliç ve Şeker Piliç’in piliç eti arzını kısmayı
amaçlayan teşebbüsler olduğu, bu teşebbüslerin dışında Belge 35, 36, 38 ve 39’da
ismi yer alan teşebbüslerin birçoğunun da anılan teşebbüsler tarafından alınan
kararların bilgilendirildiği teşebbüsler olduğu anlaşılmıştır. Belge 35, 36, 38 ve 39’da
yer alan bilgiler ışığında ulaşılan sonuçlar Tablo 46’da özetlenmektedir.

Tablo 46: Belge 35, 36, 38 ve 39’da Yer Alan Bilgiler Işığında Ulaşılan Sonuçlar 1930
Teşebbüsler Piliç Eti Arzını Kısmayı Amaçlayan Teşebbüsler
Abalıoğlu √
Ak Piliç
As Piliç
Banvit
Bey Piliç √
Bupiliç
CP Piliç
Emre Piliç
Erpiliç
Gedik Piliç
Karagüp
Keskinoğlu
Pak Piliç √
Sabri Güncan Ortaklığı
Şeker Piliç √
Şen Piliç
Yemsel

I.3.2.7. 2008 Yılının Nisan ve Mayıs Aylarında Mevcut Olduğu Tespit Edilen
Anlaşma
Belge 16’da yer verilen e-posta mesajları incelendiğinde Banvit, Bey Piliç, CP Piliç,
Keskinoğlu, Pak Piliç, Şen Piliç ve Şeker Piliç’in aralarında anlaşarak piliç etinin bayi
fiyatının en az 3 YTL servis fiyatının ise 3,15 YTL olması konusunda mutabık
kaldıkları anlaşılmaktadır. Bu belgede yer alan e-posta mesajlarının başlangıç
noktasını Nezih Gencer’in (CP Piliç) 30.4.2008 tarihinde İpek Üstündağ (Şen Piliç),
Ömer Görener (Banvit) ve Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) gönderdiği e-posta
oluşturmaktadır. Bu e-postada Nezih Gencer (CP Piliç), Şen Piliç ve Banvit’in 1940
aralarındaki anlaşmaya Bursa bölgesinde uymadıklarını,

“…Günaydın. Arkadaşlar Bursa’da Şen Piliç ve Banvit’in 2.9 YTL servis fiyatı
açıkladıklarını söylüyorlar. İnanmadım. İnanmamaya devam edeyim mi? 3 Ytl
Bayi 3.15 Ytl Servis kararı almamış mıydık? Selamlar…”
09-57/1393-362
47
şeklindeki beyanıyla ileri sürmektedir.

Yukarıda yer verilen e-postaya cevap vermek için Ömer Görener (Banvit) tarafından
Banvit saha elemanları olan Nerdin Alp ve Faruk Cangül’e aynı tarihte e-posta
gönderilerek diğer teşebbüslerin Bursa bölgesindeki satış fiyatlarına dair bilgi 1950
edinilmeye çalışılmıştır. Bu e-postaya Banvit saha elemanı Nerdin Alp’ten aynı tarihte
gelen cevapta ise,

“…Abi merhaba. Hiçbir yerde 2.90 üzerinde fiyat yok. Bana gelen bu hafta
faturalarda CP 2.50, Beypi 2.65, Keskin 2.60... Genel fiyatlar bu seviyede. Şen
Piliç p.tesi 0.25 Ytl zam yapmış. 2.80-2.90 aralığında... Dün Şeker, Keskin,
Şen ve Beypi satış müdürleriyle görüştüm. 1 Mayıs yükleme, 2 Mayıs Cuma
piyasada olacak şekilde min. 3.00 Ytl’ye uyacaklarını söylüyorlar. Şu an liste
çalışıyoruz. Öğlen listeyi açıklamış oluruz. 2.90 kampanya fiyatımızı da Cuma
günü 3.20 ytl’ye çekebiliriz. İyi günler...” 1960
denilmiştir.

Yukarıda yer verilen e-postanın söz konusu teşebbüslerin aralarında yaptıkları
anlaşmaların saha elemanları tarafından da bilinmesi ve saha elemanlarının
anlaşmanın uygulanması için çaba sarfettiğini göstermesi açısından önemlidir. Bu e-
posta’nın önem arz eden diğer bir yanı ise 2008 yılında yapılan anlaşmanın
taraflarının sadece e-posta mesajlarının gönderildiği Banvit, CP Piliç, Pak Piliç ve
Şen Piliç’in olmadığını, bu anlaşmaya Bey Piliç, Keskinoğlu ve Şeker Piliç’in de dâhil
olduğunu ve 3 YTL olarak belirlenen bayi fiyatına bu teşebbüslerin de uyma yönünde
iradelerinin olduğunu göstermesidir. 1970

Nerdin Alp’in (Banvit) yukarıda yer verilen cevabı Ömer Görener tarafından Nezih
Gencer (CP Piliç), İpek Üstündağ (Şen Piliç) ve Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) aşağıdaki
ifade ile birlikte gönderilmiştir:

“…Nezih Bey merhaba. Bana laf söyletmeden kendi fiyat listeni kontrol etsen
iyi olur. Bayilerinin 2.50’lik servis fiyatını yollayayım istersen. Bizim
durumumuz aşağıda açıklanmıştır. Bilgilerinize…”

Yukarıda yer verilen e-posta mesajlarının bir devamı olduğu tespit edilen ve 1980
soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemede bulunan Belge 28, Banvit’in, CP
Piliç’in 2.5.2008 tarihinde Bursa ve Samsun illerindeki satış fiyatlarını Halis Gıda San.
ve Tic. A.Ş. ve Doğan Ticaret-Murat Doğan isimli teşebbüslerden alınan faturalar ile
belgelendirerek Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) ve Nezih Gencer’e (CP Piliç) gönderdiğini
göstermektedir. Böylelikle Banvit, kendisini anlaşmaya uymamakla suçlayan CP
Piliç’in aslında anlaşmaya kendisinin uymadığını CP Piliç tarafından kesilen
faturaların bir örneğini göndermek suretiyle kanıtlamaya çalışmaktadır. Belge 28’in
işaret ettiği bir diğer önemli husus ise teşebbüsler arasındaki anlaşmanın sadece
Bursa ili ile sınırlı olmadığı, diğer illere de yayıldığıdır.
1990
Aşağıdaki Tablo 47’de Belge 16 ve 28’de ismi yer alan teşebbüsler tarafından satılan
boyunsuz bütün pilicin 2008 yılının 16., 17. ve 18. haftalarına ait ortalama satış fiyatı
ile liste fiyatına yer verilmektedir.


09-57/1393-362
48
Tablo 47: Belge 16 ve 28’de Adı Geçen Teşebbüslerin Ortalama Fiyatları (Nisan-Mayıs, 2008)
Haftalar 16 17 18
Tarihler 14.4.2008 - 20.4.2008
21.4.2008 -
27.4.2008
28.04.2008 -
4.5.2008
16-18. Haftalar
Arasındaki Değişim
Teşebbüsler Ortalama Satış Fiyatları
Banvit 2,94 2,89 3,12 0,18
Bey Piliç 2,73 3,13 3,13 0,40
CP Piliç 2,58 2,56 2,67 0,09
Keskinoğlu 3,24 3,51 3,51 0,27
Pak Piliç 2,69 2,69 2,83 0,14
Şeker Piliç 2,52 2,19 2,37 -0,15
Şen Piliç 2,63 2,69 2,89 0,26
Kaynak: Teşebbüsler tarafından gönderilen belgeler

Tablo 47’den, Şeker Piliç haricinde diğer teşebbüslerin boyunsuz bütün piliç ortalama
satış fiyatını 2008 yılının 18. haftasında Belge 16 ve Belge 28’de belirtildiği üzere 2000
arttırdığı görülmektedir.

Tablo 48’te ise söz konusu teşebbüslerin Nisan ve Mayıs aylarında yayınlamış
oldukları boyunsuz bütün pilice ilişkin fiyat listelerine yer verilmiştir.

Tablo 48: Belge 16 ve 28’de Adı Geçen Teşebbüslerin Mart - Mayıs 2008 Liste Fiyatları
Teşebbüs Anlaşma Tarihi 2008 (18.Hafta)
Tarih 22.4.2008 29.4.2008 1.5.2008 6.5.2008 10.5.2008 Banvit
Fiyat 3,40 3,40 3,90 3,90 3,90
Tarih 27.3.2008 27.4.2008 - 25.5.2008 - Bey Piliç
Fiyat 3,33 3,82 - 3,82 -
Tarih 27.3.2008 29.4.2008 - - - CP Piliç
Fiyat 3,50 3,96 - - -
Tarih 11.3.2008 2604.2008 - - - Keskinoğlu.
Fiyat 3,60 3,90 - - -
Tarih 27.3.2008 27.4.2008 - 28.5.2008 - Pak Piliç
Fiyat 3,38 3,82 - 3,45 -
Tarih 13.3.2008 25.4.2008 - - - Şeker Piliç
Fiyat 3,6 4,00 - - -
Tarih 23.4.2008 27.4.2008 - 4.5.2008 14.5.2008 Şen Piliç
Fiyat 3,51 3,76 - 4,01 4,01
Kaynak: Teşebbüslerden gelen belgeler

Liste fiyatlarına ilişkin Tablo 48 incelendiğinde, Bey Piliç, CP Piliç, Keskinoğlu, Pak
Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in 25, 27 ve 29 Nisan tarihlerinde; Banvit’in ise 1 ve 2 2010
Mayıs tarihlerinde yayımladığı fiyat listelerinde boyunsuz bütün pilicin fiyatını
yükselttiği görülmüştür.

Belge 16’da belirtilen anlaşmanın ne zaman ve kimler arasında yapıldığı sorusuna
Zuhal Daştan tarafından verilen yanıt “…Bilgim yok. Bildiğim tek şey hiçbir zaman
anlaşma olmadığıdır, olamaz. Bu sektörde arz ve talep kanunu son derece hassas
çalışır, bu sebeple sektör yapısı anlaşma yapmaya müsait değildir...” şeklindedir.

Belge 16 ve Belge 28 hakkında yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda
ulaşılan sonuçlar Tablo 49’da özetlenmektedir. 2020



09-57/1393-362
49
Tablo 49: 2008 Yılının Nisan ve Mayıs Aylarında Mevcut Olduğu Tespit Edilen Anlaşma
Teşebbüsler Belgelerde Yer Alan İfadelerden Anlaşmaya Taraf Olduğu Anlaşılan Teşebbüsler
Anlaşmaya Taraf Olduğu Tespit
Edilen Teşebbüsler
Banvit √ √
Bey Piliç √ √
CP Piliç √ √
Keskinoğlu √ √
Pak Piliç √ √
Şeker piliç √ √
Şen piliç √ √

I.3.2.8. Fiyatların Arttırılması ve Arzın Kısılmasına İlişkin 18.6.2008 Tarihli
Toplantı
“Konu” başlıklı bölümde belirtildiği üzere, işbu soruşturmanın başlatılmasıyla
sonuçlanan olaylar zinciri 2008 yılında basında, sektör temsilcileri tarafından
aralarında anlaşarak ortak fiyat artışı anlaşması yapıldığı haberlerinin yer alması 2030
üzerine başlamıştır. İlgili haberler, 18.6.2008 tarihinde piliç eti sektörünün
temsilcilerinin İstanbul’da bir araya gelerek 3 Temmuz’dan itibaren tavuk fiyatlarını
yüzde 15 arttırmaya karar verdikleri ve bu kararın kesin olduğu yönündedir. Yapılan
incelemelerde teşebbüslerin söz konusu haberlerde bahsi geçtiği üzere 18.6.2008
tarihinde Pak Piliç’in Yenibosna tesislerinde toplandıkları anlaşılmıştır. Bu toplantının
yapılmasının gerekçeleri Belge 29 olarak adlandırılan ve Zuhal Daştan’ın (Pak Piliç)
11.6.2008 tarihinde Ak Piliç, Ali Bor (Şeker Piliç), Baha Abalıoğlu (Abalıoğlu), Bak
Piliç, Cihan Akiş (As Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu),
Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Latif Güvenir (Gedik Piliç), Hakan Bor (Şeker Piliç),
Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), İpek Üstündağ (Şen Piliç), İsmail Keskinoğlu 2040
(Keskinoğlu), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mert
İbrahim Daştan (Pak Piliç), Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Mustafa Ericek (Erpiliç), Nezih
Gencer (CP Piliç), Osman Bor (Şeker Piliç), Osman Gedik (Gedik Piliç), Ömer
Görener (Banvit), Sait Koca (Bey Piliç), Sinan Çakır (Yemsel), Süleyman Öztürk
(Erpiliç), Vural Görener (Banvit), Yaman Akiş (As Piliç), Yemsel, Anahid Bozaciyan
(Pak Piliç) ve Karen Oksayan (Pak Piliç)’e gönderdiği “18 Haziran” başlıklı metinde
aşağıdaki gibi açıklanmıştır:
“…Merhaba.
Artık iş çığırından çıktı. Fiyatlar freni patlamış kamyon gibi. 2.50, 2.40, 2.30,
2.20. Bakalım bu sefer kene + %25 üretim artışı bizi neye mal olacak? 2050
Firmadan firmaya değişen maliyet ve satış fiyatları var. Zarar ortalamasını
0.60 krş sayarsak, üretimin de 25.000 ton olduğunu sektörün zararı haftada
15.000.000 Ytl (Onbeştrilyon). Bu rakam her gün daha da artmakta. Bu gidiş
ile geçen sene kazanılanların silip süpürüleceği gibi fazlasını da alıp
götüreceğe benzer.
Geçen sene Ekim ayında Besd-Bir’de toplandığımız gün 2008’in kötü
olacağını herkesin bilmesine, bazılarımızın öneri sunmasına rağmen öneriyi
kabul etmeyenler fırsatın kaçmasına sebep oldular ve bu günlere geldik. Tren
kaçtı kaçmasına ama raydan çıkmasını önleyebiliriz. Akıllı insanlar asgari
müşterekte birleşir. Anlaşma yapıp sulh içinde yaşarlar. … 2060
Peki biz akıllı değil miyiz? Olmaz mıyız? Çok akıllı ve çok kabiliyetliyiz. …
Bizleriz ama bir şeyi beceremiyoruz. Paylaşmak…
O zaman yapılacak tek bir şey var. Aynen kuş gribinde yaptığımız gibi;
a) Kuluçkada bir miktar şalter kapatmak.
b) Sahada bir miktar itlaf yapmak.
09-57/1393-362
50
c) Girişleri derhal 2007 seviyesine indirmek.
Yönetim kurulundaki bazı arkadaşlarım toplantı yaptığımız takdirde kırıcı
olabileceğimizi bu sebeple toplanmamayı önerirken bir arkadaşımız ise
toplanmayı
a) İhracatımızı engelleyen Kuş Gribi sorununa karşı BÖLGESELLİK projesinin 2070
acilen çıkmasını sağlamak için,
b) İhracata 300/400 $ teşvik verilmesini sağlamak için,
c) Soyadan alınan fonların kaldırılmasını temin etmek için Ankara’da hep
birlikte kamp kurup yatmayı önerdi.
Hepinizden önerilerinizi bildirmenizi rica ederim.
Haftaya 18.6.2008 çarşamba günü hepinizi Pak Tavuk Yenibosna’da saat
10.00’da toplantıya bir çıkış yolu bulmaya davet ediyorum.”

Yukarıda yer verilen e-postada da teşebbüslerin 18.6.2008 tarihinde toplanmalarının
amacının, üretimi kısmanın yollarını aramak, iç piyasayı rahatlatmak amacıyla 2080
ihracatın teşvikine ilişkin eylem planı geliştirmek ve hammadde alımında kolaylık
sağlanması için girişimlerde bulunmak olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca piliç eti
üretimini kısmak için bazı teşebbüsler tarafından 2007 yılının Ekim ayında Besd-
Bir’de toplanılmasına karşın katılımcılar arasında bir fikir birliği oluşturulamadığı da
yukarıda bahsi geçen e-postada yer verilen başka bir önemli husustur.

18.6.2008 tarihli toplantıya yukarıdaki e-postanın gönderildiği teşebbüslerin yanı sıra
Ege Tavukçuluk, Bozlar Piliç Beyaz Et Mamulleri Ticaret A.Ş. ve Bozok Piliç’in de
çağrıldığı, Zuhal Daştan tarafından gönderilen 15.6.2008 tarihli Belge 30’da yer alan
İhsan Bozan (Mu-Pi), Celalettin Tümer (Bozok), Ege Tavukçuluk, Ak Piliç, Ali Bor 2090
(Şeker Piliç), Baha Abalıoğlu (Abalıoğlu), Bak Piliç, Cihan Akiş (As Piliç), Emre Bor
(Şeker Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Gedik Piliç,
Hakan Bor (Şeker Piliç), Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), İpek Üstündağ (Şen Piliç),
İsmail Keskinoğlu (Keskinoğlu), Keskin Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Keskinoğlu
(Keskinoğlu), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mert İbrahim Daştan (Pak Piliç),
Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Mustafa Ericek (Erpiliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Osman
Bor (Şeker Piliç), Osman Gedik (Gedik Piliç), Ömer Görener (Banvit), Sait Koca (Bey
Piliç), Sinan Çakır (Yemsel), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Yaman Akiş (As Piliç),
Yemsel, Anahid Bozaciyan (Pak Piliç) ve Karen Oksayan’a (Pak Piliç) Zuhal
Daştan’dan (Pak Piliç) gönderilen “Toplantı Bilgisi” başlıklı e-postadan 2100
anlaşılmaktadır. Bu e-postada ayrıca 18.6.2008 tarihinde saat 10.00’da Pak Piliç’in
İstanbul Yeni Bosna’daki ofisinde toplanılacağı, yer darlığı nedeniyle her firmadan bir
üst düzey temsilcinin katılması gerektiği, toplantının Besd-Bir toplantısı olduğu, Ege
Tavukçuluk, Bozlar Piliç Beyaz Et Mamulleri Ticaret A.Ş. ve Bozok Piliç’in de davet
edildiği, Hindi Platform üyelerinin davet edilmediği ve Banvit ve Şen Piliç’in de
toplantıya çeşitli nedenlerle katılamayacağı ifade edilmiştir. Erpiliç’i temsilen
Süleyman Öztürk’ün seyahatten dönerse katılabileceği belirtilmiştir.

Zuhal Daştan tarafından Kurumumuza gönderilen ek bilgilendirme yazısında,
toplantıya katılmayan teşebbüslerin 2007 yılındaki pazar payının yaklaşık %50 2110
olması nedeniyle söz konusu toplantıda alınacak herhangi bir kararın
uygulanabilirliğinin olmadığı ve sektörün basında yer alan haberlerde öne sürüldüğü
gibi fiyatları arttırma potansiyelinin olmadığı belirtilmiştir. Bu mümkün olsaydı entegre
tavuk üreticisi teşebbüslerin son 9 ayda zarar etmemiş olmaları gerektiği de ayrıca
ifade edilmiştir.
09-57/1393-362
51

Teşebbüs yetkilileri ile raportörlerce yapılan görüşmelerde, anılan toplantıda basında
yer alan hususların değil sektörün genel sorunlarının konuşulduğu ifade edilmiştir.
Ancak Besd-Bir’de bulunan 18.6.2008 tarihli toplantıya ilişkin e-posta’dan ve Belge
29’dan, toplantıda teşebbüslerin ileri sürdüğü konulardan çok fiyat tespiti ve arzın 2120
kısılması gibi konuların konuşulmasının planlanmış olduğu anlaşılmaktadır.

Belge 30’da adı geçen Pak Piliç, Banvit, Şen Piliç ve Erpiliç toplantıda alınan
kararlara paralel olarak fiyatlarını arttırıp arttırmadıklarının tespit edilmesi için
teşebbüsler tarafından gönderilen boyunsuz bütün pilice ilişkin ortalama satış
fiyatlarına Tablo 50’de, ortalama satış fiyatlarına ilişkin artış oranlarına Tablo 51’de
ve liste fiyatlarına ise Tablo 52’de yer verilmektedir.

Tablo 50: Belge 30’da Adı Geçen Teşebbüslerin Ortalama Satış Fiyatları
Haftalar 25 26 27 28 29
Teşebbüsler 16.6.2008 - 22.6.2008
23.6.2008 -
29.6.2008
30.6.2008 –
6.7.2008
7.7.2008 -
13.7.2008
14.7.2008 -
20.7.2008
Banvit 2,62 2,69 2,72 2,96 2,99
Erpiliç 2,89 2,89 3,15 3,38 3,38
Pak Piliç 2,35 2,35 2,43 2,55 2,75
Şen piliç 2,35 2,35 2,47 2,66 2,79
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler 2130

Tablo 51: Belge 30’da Adı Geçen Teşebbüslerin Ortalama Satış Fiyatlarının Artış Oranları
Teşebbüsler
25-27. Haftalar
Arasındaki Artış (%)
25-28. Haftalar
Arasındaki Artış (%)
25-29. Haftalar
Arasındaki Artış (%)
Banvit 3,80 12,77 13,89
Erpiliç 9,00 16,96 16,96
Pak Piliç 3,40 8,51 17,02
Şen piliç 5,11 13,19 18,72
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler

Söz konusu teşebbüslerin 2008 yılının 25., 26., 27. ve 28. haftalarındaki boyunsuz
bütün piliç ürününe ilişkin ortalama satış fiyatları Tablo 50 ve Tablo 51 ışığında
incelendiğinde, bu teşebbüslerin 2008 yılının 25. haftasından sonraki 3 hafta içinde
fiyatlarını arttırdıkları görülmektedir.

Diğer yandan Keskinoğlu’nda yapılan incelemelerde bulunan Belge 25’te Mehmet 2140
Keskinoğlu’nun (Keskinoğlu) ajandasının 8 Temmuz Pazartesi tarihli sayfasında ve
masasının üstünde bulunan bir notta sırasıyla “Pak Tavuk Zuhal Daştan Perşembe
250 brüt” ve “Zuhal Daştan Perşembe 250 Brüt Zam” şeklinde elle yazılmış ifadeler
yer almaktadır. Tablo 52 incelendiğinde, Pak Piliç’in ve Keskinoğlu’nun 7.7.2008
tarihinden sonraki ilk Perşembe olan 10.7.2008 tarihinde boyunsuz bütün piliç fiyatını
bir önceki fiyat listesine göre 25 Krş. arttırdığı görülmektedir. Metinlerde yer alan
“brüt” ifadesi ise liste fiyatlarını işaret etmektedir. Zira liste fiyatları bayilere yapılacak
indirimleri içermemekte ve her bayiye satış potansiyeline göre farklı indirimler
uygulanabilmektedir. Sonuç olarak Belge 25, toplantıda alınan kararlardan Zuhal
Daştan (Pak Piliç) aracılığıyla haberdar olduğunun bir göstergesidir. 2150





09-57/1393-362
52
Tablo 52: Belge 25 ve Belge 30’da Adı Geçen Teşebbüslerin Liste Fiyatları
Teşabbüsler Boyunsuz Bütün Pilice İlişkin Liste Fiyatları
Tarih 26.06.2008 29.06.2008 06.07.2008 10.07.2008 Banvit
Fiyat 2,90 3,10 3,45 3,45
Tarih 04.06.2008 12.06.2008 04.07.2008 11.07.2008 Erpiliç
Fiyat 3,10 2,82 3,07 3,30
Tarih 05.06.2008 11.06.2008 04.07.2008 10.07.2008 Keskinoğlu
Fiyat 3,66 3,20 3,20 3,45
Tarih 12.06.2008 30.06.2008 10.07.2008 - Pak Piliç
Fiyat 2,95 3,20 3,45 -
Tarih 25.06.2008 29.06.2008 06.07.2008 10.07.2008 Şen piliç
Fiyat 3,06 3,21 3,37 3,65
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler

Tablo 53: 18.6.2008 Tarihine En Yakın Yayımlanan Fiyat Listesi ile 3.7.2008 Tarihinden Sonra
Yayımlanan En Yakın Tarihli Fiyat Listelerinin Artış Oranlarının Karşılaştırılması 2160
Teşebbüsler
1. ve 3. Fiyat Listelerinin
Farkı (%)
1. ve 4. Fiyat Listelerinin
Farkı (%)
2008 Yılının Temmuz Ayı
Fiyat Artışı(%)
Banvit 18,97 18,97 18,97
Erpiliç 8,87 17,02 17,02
Keskinoğlu 0,00 7,81 7,81
Pak Piliç 16,95 - 16,95
Şen piliç 10,13 19,28 19,28
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler

Yukarıda yer verilen karşılaştırma ışığında Tablo 53’te yer alan teşebbüslerden
Keskinoğlu dışındaki teşebbüslerin boyunsuz bütün pilicin fiyatlarını 2008 yılının
Temmuz ayı itibarıyla en az %10 oranında arttırdıkları anlaşılmaktadır.

18.6.2008 tarihli toplantıya ilişkin bir diğer belge Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç) İhsan
Bozan (Mu-Pi), Celalettin Tümer (Ak Piliç), Ali Bor (Şeker Piliç), Baha Abalıoğlu
(Abalıoğlu), Bak Piliç, Cihan Akiş (As Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç), Ender Abalıoğlu
(Abalıoğlu), Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Gedik Piliç, Hakan Bor (Şeker Piliç), Hamdi 2170
Tanrıkulu (Beypiliç), İpek Üstündağ (Şen Piliç), İsmail Keskinoğlu (Keskinoğlu),
Keskin Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Sabit
Yılmaz (Bupiliç), Mert İbrahim Daştan (Pak Piliç), Mustafa Aksoy (Ak Piliç), Mustafa
Ericek (Erpiliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Osman Bor (Şeker Piliç), Osman Gedik
(Gedik Piliç), Ömer Görener (Banvit), Sait Koca (Beypiliç), Sinan Çakır (Yemsel),
Süleyman Öztürk (Erpiliç), Vural Görener (Banvit), Yaman Akiş (As Piliç), Yemsel,
Aboza (Pak Piliç) ve Karen Okşayan’a (Pak Piliç) 18.6.2008 tarihinde gönderilen
“Bazı Bilgiler” başlıklı e-postayı içeren Belge 18’dir. Anılan e-postada Şen Piliç,
Köytür, Ak Piliç, CP Piliç, Abalıoğlu, Mu-Pi, Gedik Piliç, As Piliç, Şeker Piliç, Bupiliç,
Bozlar, Bozok, Yemsel, Pak Piliç, Beypiliç, Banvit, Erpiliç ve Keskinoğlu tarafından 2180
2008 ve 2007’nin Haziran ayında kesilen piliç miktarları adet/gün cinsinden yazılmış,
daha sonra 2007 ile 2008’in ilk ayları enflasyon, ekonomik kriz, siyasi kriz, yem
hammadde, sebze fiyatları, kene, üretim, broiler performans, şoklu stoklar, petrol
fiyatları ve ihracat açısından karşılaştırılmıştır. Daha sonra ise aşağıdaki ifadelere yer
verilmiştir:
“…Bu yıl bitti kayboldu. 1 Ekimden itibaren daha kötü günler bizleri
beklemekte. Balık yasağı kalkacak (lüfer, hamsi, istavrit az olursa işimiz zor,
çok olursa berbat), okullar açılacak, defter kalem önlük çanta, kış başlayacak
odun kömür doğal gaz masrafları başlayacak. Kışı daha az zararla
kapatmanın yolu malum. 2009’u kurtarabilmek için damızlık siparişlerinizi 2190
gözden geçirmenizi öneririm. Selam ve sevgilerimle. Zuhal Daştan...”
09-57/1393-362
53
Yukarıda yer verilen e-posta ile, e-postanın gönderildiği teşebbüsler 2009 yılı için
uyarılmış ve karşılaşılabilecek bir krizden arzın kısılması yoluyla -damızlık siparişleri
azaltılarak- çıkılabileceği ifade edilmiştir. Bu durum ise 18.6.2008 tarihli toplantıda
basında yer alan haberlere paralel olarak piliç eti arzının kısılması yönünde
görüşüldüğünü destekler niteliktedir.

Zuhal Daştan e-postada yer alan bilgileri Besd-Bir’in Başkanı olması dolayısıyla elde
etmiştir. Zira teşebbüslerin farklı yılların aynı ayında gerçekleştirdikleri günlük kesim
miktarları gibi detaylı bilgilerin tek tek teşebbüslerden toplanması oldukça güçtür. Bu 2200
durum ise Besd-Bir tarafından yapılan projeksiyon çalışmalarında kullanılan ve
firmaların özel bilgisi olması nedeniyle gizli tutulması gereken bilgilerin amacına
uygun kullanılmadığını göstermesidir.

Zuhal Daştan tarafından Belge 18’de yer alan bilgilere ilişkin yapılan açıklama ise
aşağıdaki gibidir:
“…Bu sektöre aşı, ilaç, ekipman vs. satan firmaların elemanları bizleri haftanın
5 günü dolaşıp mal satmaya çalışırken pazarın büyüklüğünü öğrenip ona göre
satış stratejileri geliştirmeye uğraşırlar. Bizlere ne kadar damızlık girdiğimizi,
günde kaç adet kestiğimizi, ilerde ne keseceğimizi sorup bu bilgiler ışığında 2210
kendi ithalatlarını organize ederler. Onlar bizden bilgi toplarken biz de
onlardan diğer entegrelerin ne yaptığını sorup bilgi alışverişi yaparız. Bu tablo
sahada gezen bu kişilerden toplanan bilgilerden hazırlanmıştır....”
Yukarıda yapılan açıklamalar ve incelenen belgeler ışığında, 18.6.2008 tarihli toplantı
hakkında ulaşılan sonuçlar Tablo 54’te özetlenmektedir.

Tablo 54: Fiyatların Arttırılması ve Arzın Kısılmasına İlişkin 18.6.2008 Tarihli Toplantı
Teşebbüsler Toplantıya Davet Edilen Teşebbüsler
Anlaşmanın Tarafı Olduğu Tespit Edilen
Teşebbüsler
Abalıoğlu √
Ak Piliç √
Arpi √
As Piliç √
Bakpiliç √
Banvit √ √
Bey Piliç √
Bupiliç √
Bozok √
CP Piliç √
Erpiliç √ √
Gedik Piliç √
Keskinoğlu √ √
Mu-Pi √
Pak Piliç √ √
Şeker piliç √
Şen Piliç √ √
Yemsel √

I.3.2.9. Diğer Belgeler
I.3.2.9.1. STBP’ye Üye Teşebbüslerin Bir Kısmının Birlikte Hareket Ettiğinin Pak 2220
Piliç’in Bayisi Tarafından Da Dile Getirilmesi
Pak Piliç’in Malatya bayisi olan ………… Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) 16.2.2008
tarihinde gönderdiği mektubun ilgili kısımlarına aşağıda yer verilmiştir (Belge 12 ) :

09-57/1393-362
54
“…20 tane ulusal firmanın oluşturduğu ve Türkiye pazarının %85’ine hâkim
olan firmaların fiyat politikaları aşağı yukarı aynı (Banvit hariç) ve bu
platformun başkanı da sizlersiniz. Aynı zamanda Besider’in başkanısınız da…
Diğer 20 firmayla yapmış olduğunuz fiyat ayarlama toplantılarında lütfen bu
konuyu da görüşün. Bu bataklığı islah edin… Bütün ulusal firmalar bir olalım
fazla değil 1-2 ay Malatya’yı pilot bölge seçin bunların dayanacak gücü ciddi 2230
olarak yok. Ben eminim ki kesin yola gelirler…”

Öncelikle belirtilmesi gereken husus, belgede geçen “Besider”, Besd-Bir’dir. Zira
“Besider” adında bir dernek bulunmamaktadır. Ayrıca metinde “platform” ile
kastedilen de STBP’dir.

Yukarıda yer verilen mektubun en önemli özelliği, STBP’ye üye teşebbüslerin fiyat
tespiti yoluyla aralarındaki rekabeti azaltma çabalarının, Malatya’daki bir bayinin dahi
bilmesidir. Söz konusu bayi ayrıca, benzer bir anlaşmanın Malatya ili özelinde de
gerçekleştirilerek yerel rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasını talep etmektedir. 2240
Böylelikle Malatya’da fiyatların rekabet baskısı olmaksızın belirlenebileceği işaret
edilmektedir.

I.3.2.9.2. Bayilerin Aralarında Anlaşma Yapmaları Yönünde Teşvik Edildiği
Anlaşılan Belgeler
Pak Piliç tarafından bayilerine gönderilen yazıda Pak Piliç bayilerinden, diğer
bayilerle anlaşarak aralarındaki fiyat rekabetine son vermelerini, sattıkları piliç
fiyatlarını yükseltmelerini, entegre tavuk üreticilerinden fazla mal üretmeleri
konusunda baskı yapmamalarını ve diğer üreticiler üzerinde baskı kurarak arzı
kısmalarını talep etmiştir (Belge 14). 21.3.2008 tarihli bu yazı aşağıdaki gibidir: 2250

“… Biz beyaz et üretenler Kasım 2007’den bu yana zarar etmekteyiz. Ucuz
balık sezonu sona erdiği halde fazla ürettiğimiz için malımızı zararına satmak
zorunda kalıyoruz. Bu zafiyetimizin farkında olan bazı alıcılar da bizleri
birbirimize vurdurarak daha fazla zarar etmemize sebep veriyorlar [belgede
ayrıca el yazısı ile “yazmasak mı” diye not düşülmüş] … Bu böyle devam
ederse sektördeki entegrelerin bir kısmı kapanır. Bunun sonucu bayiler
satacak mal bulamaz, kapanır…
İlinizde bu meslekten ekmeğini kazanan meslektaşlarınız ile acilen
toplanmanızı, entegrelerinize sahip çıkmanızı, birbiriniz ile fiyat rekabeti 2260
yapmaya son verip bütün piliç fiyatlarınızı acilen hiç değilse maliyet fiyatına
getirmek üzere prensip anlaşması yapmanızı sizlerden rica ediyorum. Sizleri
malsız bırakmamak için aşırı üretim yapmaktan bizleri vazgeçirmelisiniz.
Üzerimizdeki bu manevi baskıyı ancak sizler kaldırabilirsiniz. Bayiliğini
yaptığınız entegre yöneticilerini acilen ziyaret edip sizlere çok mal yollayarak
doyurmak yerine, kar ettirecek şekilde üretim yapmalarını talep etmelisiniz.
Marketlerin sizler üzerindeki öldürücü baskısını ortadan kaldırmak için
sorunlarımızı onlara anlatmalı, onları ikna etmelisiniz. Senenin yedi ayı adeta
marketlere müşteri cezp etme aracı haline gelen pilici bu konumdan
çıkarmanın mücadelesini vermelisiniz. Aksi takdirde gelecekte piliç de ithal 2270
edilen ürünler listesinde yer alacaktır. Haydi görev başına…”

Söz konusu belgenin gönderilme amacı piliç eti üreticilerinin aralarında yaptıkları
anlaşmaların tam anlamıyla hayata geçirilmesini sağlamaktır. Nitekim Belge 14
09-57/1393-362
55
soruşturmanın daha önceki bölümlerinde yer verilen belgeler ışığında incelendiğinde,
piliç eti üreticisi teşebbüslerin aralarında yaptıkları bazı anlaşmaları çeşitli nedenlerle
hayata geçiremedikleri görülmektedir. Belge 14’ün önemi de bu noktada ortaya
çıkmaktadır. Zira bayilerin teşebbüsleri birbirine düşürerek daha ucuza mal alma
çabaları piliç eti piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin kolaylıkla fiyatlarını
yükseltememelerine yol açmaktadır. Bu nedenle Pak Piliç tarafından getirilen 2280
önerinin amacı, piliç eti üreticileri arasında kurulan kartel tarafından alınan kararların
doğrudan piyasaya yansımasını sağlamaktır.

I.3.2.9.3. Bey Piliç, Erpiliç, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Keskinoğlu’nun Piliç Eti
Fiyatlarını Birbirleriyle Paylaştığını Gösteren Belgeler
Beypiliç, Erpiliç, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Keskinoğlu’nun piliç eti fiyatlarını diğer
teşebbüslerle paylaştığını gösteren belgeler Belge 25 ve Belge 17’dir. Mehmet
Keskinoğlu tarafından tutulduğu anlaşılan notlarda (Belge 25) “Şeker Piliç – 2.580
YTL – Bayi Fiat – Emre Bor” ve “Zuhal Daştan – Perşembe – 250 – Brüt” şeklinde yer
alan ifadeler Şeker Piliç ve Pak Piliç’in fiyatlarının Keskinoğlu ile paylaşıldığını 2290
göstermektedir. Nitekim 7.7.2008 ve 8.7.2008 tarihlerinde yazıldığı anlaşılan iki
ifadede yer verilen Perşembe gününün 10.7.2008 tarihini işaret etmesi ve Pak Piliç’in
bu tarihte boyunsuz bütün pilicin fiyatını 3,20’den 3,45’e (25 Krş) arttırması, Pak
Piliç’in 2 gün öncesinden fiyatlarının ne olacağı bilgisini Keskinoğlu ile paylaştığını
işaret etmektedir.

Benzer şekilde teşebbüslerin aralarında fiyat listelerinin paylaşıldığını gösteren bir
diğer belge olan Belge 17’nin de incelenmesinde yarar vardır. Söz konusu belge
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından kontrol edilen Emre Piliç’in yetkilisi Ömür Oral’a
23.5.2008 tarihinde “Civciv Fiyatı” başlığı ile gönderilen e-postadır ve içeriği şu 2300
şekildedir:

“…Ömürcüğüm merhaba. Fiyatlar gizli olarak indiriliyor. El altından verdiğimiz
iskonto % 3 oldu. S Koca [Sait Koca-Bey Piliç] yeni düşük liste yapmak istiyor.
Süleyman [Süleyman Öztürk-Erpiliç] ile ben bu şekilde el altı uygulaması ile
devam etmeyi öneriyoruz. Biz yeni bir düşük liste yaparsak Şen [Şen Piliç], CP
[CP piliç], Lezita [Abalıoğlu] bizim gene 10-15 krş altımıza girecekler. Bu
devam edip gidecek. Senden ricam bize uyguladığın civciv fiyatını işler
düzelene kadar 50 krşa indirmen. Bu kesimhane zarar ederken ona yardımcı
olmalıyız.” 2310

Yukarıda yer verilen e-postada Bey Piliç, Erpiliç ve Pak Piliç yetkililerinin fiyat
listelerini ve bayilere verilecek iskonto oranlarını birlikte belirledikleri anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla Pak Piliç’in Bey Piliç ve Erpiliç’le ortak hareket ettiğini ve bu teşebbüslerin
fiyat listelerini birbirleriyle paylaştıklarını işaret etmektedir.

I.3.2.9.4.Pak Piliç’in Piliç Eti Stoğuna İlişkin Bilgileri Bey Piliç ile Paylaştığını
Gösteren Belgeler
Belge 27’de Tülay İncebıyık’tan (Pak Piliç) Sait Koca’ya (Bey Piliç) faks çekilen
26.1.2006 tarihli iki yazı bulunmaktadır. Bu yazılarda Pak Piliç’in 31.12.2005 ve 2320
26.1.2006 tarihleri itibarıyla şoklu et stoğuna ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu nedenle
Belge 27’nin Pak Piliç’in gizli ticari bilgilerini Beypiliç’le paylaştığını göstermektedir.

09-57/1393-362
56
I.3.2.9.5.Bazı Teşebbüslerin Birbirlerine İleri Tarihli Liste Fiyatlarını Göndermek
Suretiyle Aralarındaki Rekabeti Engellemeye Yönelik Faaliyetlerde
Bulunduklarını Gösteren Belgeler
Hakkında soruşturma açılan teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde, bazı
teşebbüslerin üst düzey yöneticilerinin diğer teşebbüslere veya diğer teşebbüslerin
üst düzey yöneticilerine ileri tarihli fiyat listelerini gönderdiği tespit edilmiştir. Bulunan
belgelere aşağıda yer verilmiştir: 2330

Belge 15: Bu e-posta Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Yiğit
Tavaş (Abalıoğlu), Ali Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener (Banvit), Yemsel, Zuhal
Daştan (Pak Piliç), Gedik Piliç, Nezih Gencer (CP Piliç), Sabri Güncan Ortaklığı,
Karagüp, Nesim Karaosmanoğlu (Arpi), Refik Mandev (Emre Piliç), Süleyman Öztürk
(Erpiliç), Ak Piliç, İpek Üstündağ (Şen Piliç), Faruk Yetiştiren (As Piliç), Mehmet Sabit
Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Betül Demirel (Şeker Piliç), M.
Alanbay (Ak Piliç), Besime Bakiler (Abalıoğlu), Bülent@ (Pak
Piliç), Yasemin Burgaz (Pak Piliç), Mesut Ergül (Abalıoğlu),
bkaleli@, Mercan Öncel (Şeker Piliç), Soner Özvarol 2340
(Keskinoğlu), Sait Koca (Bey Piliç), Teoman İnal (Bey Piliç), Aslı Karameşe (Bey
Piliç) ve Bülent Yüksel’e (Bey Piliç) 27.6.2008 tarihinde gönderilmiş olup ekinde Bey
Piliç’in 29.6.2008 tarihli fiyat listesi yer almaktadır.

Belge 19:Nevin Baysan (Bey Piliç) tarafından 22.4.2008 tarihinde Ergun Abalioğlu
(Abalıoğlu), Yiğit Tavaş (Abalıoğlu), Ali Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener (Banvit),
Yemsel, Zuhal Daştan (Pak Piliç), Gedik Piliç, Nezih Gencer (CP Piliç), Sabri Güncan
Ortaklığı, Karagüp Piliç, Nesimi Karaosmanoğlu (Arpi), Refik Mandev (Emre Piliç),
Süleyman Öztürk (Erpiliç), Ak Piliç, İpek Üstündağ (Şen Piliç), Faruk Yetiştiren (As
Piliç), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), Betül 2350
Demirel (Şeker Piliç), M. Alanbay (Ak Piliç), Besime Bakiler (Abalıoğlu) ve Teoman
İnal (Bey Piliç)’a bir e-posta gönderilmiştir. Belge 19’da yer alan belgenin ekinde Bey
Piliç’in 27.4.2008 tarihli fiyat listesi yer almaktadır.

Belge 20:Belge 20’de yer alan e-posta Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç), Ak Piliç, Baha
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Bakpiliç, Cihan Akiş (As Piliç), Emre Bor (Şeker Piliç), Ender
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Ergun Abalıoğlu (Abalıoğlu), Gedik Piliç, Hakan Bor (Şeker
Piliç), Hamdi Tanrıkulu (Bey Piliç), İpek Üstündağ (Şen Piliç), İsmail Keskinoğlu
(Keskinoğlu), Keskin Keskinoğlu (Keskinoğlu), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu),
Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mert İbrahim Daştan (Pak Piliç), Mustafa Aksoy (Ak 2360
Piliç), Mustafa Ericek (Erpiliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Osman Bor (Şeker Piliç),
Osman Gedik (Gedik Piliç), Ömer Görener (Banvit), Sait Koca (Bey Piliç), Sinan
Çakır (Yemsel), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Vural Görener (Banvit), Yaman Akiş (As
Piliç), Yemsel ve Kerem Okşayan’a (Pak Piliç) 29.6.2008 tarihinde gönderilmiş olup
e-postanın ekinde Pak Piliç’in 30.6.2008 tarihli fiyat listesi yer almaktadır.

Söz konusu fiyat listesi aynı tarihte Emre Bor (Şeker Piliç) tarafından Şeker Piliç’in
çalışanı Betül Demirel’e, Betül Demirel’den 30.6.2008’de Abalıoğlu çalışanı Göksel
Özler’e, aynı tarihte de Göksel Özler’den Abalıoğlu çalışanı Yasemin İşsever’e
gönderilmiştir. 2370

09-57/1393-362
57
Belge 21: Belge 21’de yer alan e-posta Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Nezih Gencer’e
(CP Piliç) 7.7.2008 tarihinde gönderilmiştir. E-postanın ekinde Bey Piliç’in 10
Temmuz’da uygulayacağı perakende fiyat listesi yer almaktadır.

Belge 22: Belge 22’de yer alan e-posta 3.7.2008 tarihinde Zuhal Daştan’dan (Pak
Piliç) Ender Abalıoğlu’na (Abalıoğlu) ve Ender Abalıoğlu’nda da Abalıoğlu çalışanları
Göksel Özler ve Yasemin İşsever’e gönderilmiş olup e-postanın ekinde Pak Piliç’in
10.7.2008 tarihindeki fiyat listesi yer almaktadır .
2380
Belge 23: Belge 23’te yer alan e-posta 9.7.2008 tarihinde Bülent Alakuşak’tan
(Keskinoğlu) Nezih Gencer’e (CP Piliç) 9.7.2008 tarihinde gönderilmiştir. Ekinde de
Keskinoğlu’nun 10 Temmuz’da uygulayacağı perakende fiyat listesi yer almaktadır.

Belge 26: Erdem Kılıç’tan (Şen Piliç) 9.7.2008’de Fethi Sürücü’ye (Mu-Pi) gönderilen
e-postanın ekinde Şen Piliç’in 4.5.2008 tarihli fiyat listesi ve Erpiliç’in 11.7.2008 tarihli
fiyat listesi bulunmaktadır.

Belge 31: Belge 31’de yer alan e-posta Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Ergun
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Yiğit Tavaş (Abalıoğlu), Ali Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener 2390
(Banvit), Yemsel, Zuhal Daştan (Pak Piliç), Gedik Piliç, Nezih Gencer (CP Piliç),
Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp, Nesimi Karaosmanoğlu (Arpi), Refik Mandev
(Emre Piliç), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Ak Piliç, İpek Üstündağ (Şen Piliç), Faruk
Yetiştiren (As Piliç), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu),
Betül Demirel (Şeker Piliç), M. Alanbay (Ak Piliç), Besime Bakiler (Abalıoğlu), Bülent
Alakuşak (Keskinoğlu), Teoman İnal (Bey Piliç), Pak Piliç, Karagüp, Mesut Ergül
(Abalıoğlu), Mercan Öncel (Şeker Piliç), Soner Özvarol (Keskinoğlu) ve Berna
Torun’a (Banvit) 24.1.2008 tarihinde gönderilmiştir ve e-postanın ekinde Bey Piliç’in
25.1.2008 tarihli fiyat listesi yer almaktadır.
2400
Belge 32: Belge 32’de yer alan e-posta Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Ergün
Abalioğlu (Abalıoğlu), Yiğit Tavaş (Abalıoğlu), Ali Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener
(Banvit), Yemsel, Zuhal Daştan (Pak Piliç), Gedik Piliç, Nezih Gencer (CP Piliç),
Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp Piliç, Nesimi Karaosmanoğlu (Arpi), Refik Mandev
(Emre Piliç), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Ak Piliç, İpek Üstündağ (Şen Piliç), Faruk
Yetiştiren (As Piliç), Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu),
Betül Demirel (Şeker Piliç), M. Alanbay (Ak Piliç) ve Besime Bakiler (Abalıoğlu) ’e
27.6.2008 tarihinde gönderilmiştir. E-postanın ekinde Bey Piliç’in 29.6.2008 tarihli
fiyat listesi yer almaktadır.
2410
Belge 33: Belge 33’te yer alan e-posta Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Yemsel’e
7.7.2007 tarihinde gönderilmiştir ve e-postanın ekinde Bey Piliç’in 10 Temmuz’da
uygulayacağı perakende fiyat listesi yer almaktadır.

Belge 40: Belge 40’ta yer alan e-posta da ise Nevin Baysan’dan (Bey Piliç) Ergun
Abalıoğlu (Abalıoğlu), Yiğit Tavaş (Abalıoğlu), Ali Bor (Şeker Piliç), Ömer Görener
(Banvit), Yemsel, Zuhal Daştan (Pak Piliç), Gedik Piliç, Nezih Gencer (CP Piliç),
Sabri Güncan Ortaklığı, Karagüp Piliç, Nesimi Karaosmanoğlu (Arpi), Refik Mandev
(Emre Piliç), Süleyman Öztürk (Erpiliç), Ak Piliç, İpek Üstündağ (Şen Piliç), Faruk
Yetiştiren (As Piliç), Bupiliç, Mehmet Sabit Yılmaz (Bupiliç), Mehmet Keskinoğlu 2420
(Keskinoğlu), Betül Demirel (Şeker Piliç), M. Alanbay (Ak Piliç), Besime Bakiler
09-57/1393-362
58
(Abalıoğlu), Bülent Alakuşak (Keskinoğlu), Besime Bakiler (Abalıoğlu), Bülent Bilgiç
(Pak Piliç), Yasemin Burgaz (Pak Piliç), Bülent Demirel (Şeker Piliç), Mesut Ergül
(Abalıoğlu), bkaleli@, Mercan Öncel (Şeker Piliç), Soner Özvarol
(Keskinoğlu), pazarlama@ ve btanyıldız@rossanadolu’ya 22.4.2008
tarihinde gönderilmiştir ve e-postanın ekinde Bey Piliç’in 27.4.2008 tarihli fiyat listesi
yer almaktadır.

Belge 42: 26.4.2008’de Pak Piliç’ten Bozok’a gönderilen e-postanın ekinde daha
önce diğer teşebbüslere gönderilmiş olan 27.4.2008 tarihli fiyat listesi Bozok’a da 2430
iletilmektedir. Belge 42’nin devamında 23.4.2007 tarihinde yine Pak Piliç tarafından
Bozok’a Bey Piliç’in 27.4.2008 tarihli fiyat listesinin gönderildiği görülmektedir.

Belge 43: Bu belgede Bülent Bilgiç (Pak Piliç) Bozok’a Pak Piliç’in ileri tarihli fiyat
listelerini göndermektedir. Söz konusu listeler, 26.1 2008, 14.2.2008 ve 27.3.2008
tarihli fiyat listeleridir. Tablo 55 ve 56’da ise, yukarıda yer verilen belgeleri gönderen
teşebbüslerin listesine yer verilmektedir.

Tablo 55: İleri Tarihli Fiyat Listelerini Gönderen Teşebbüslerin Belge Bazında Gösterimi
Teşebbüsler Belge 15 Belge 19 Belge 20 Belge 21 Belge 22 Belge 23 Belge 26
Bey Piliç √ √ √
Keskinoğlu √
Pak Piliç √ √
Şeker Piliç √
Şen Piliç √
2440
Tablo 56: İleri Tarihli Fiyat Listelerini Gönderen Teşebbüslerin Belge Bazında Gösterimi
Teşebbüsler Belge 31 Belge 32 Belge 33 Belge 40 Belge 42 Belge 43
Bey Piliç √ √ √ √
Pak Piliç √ √

I.4. Savunmalar ve Bunların Değerlendirilmesi
I.4.1. Ortak Savunmalar
I.4.1.1. Anlaşmanın Varlığından Bahsedilebilmesi İçin Taşıması Gerekli Unsurları
Taşımadığı Savunması
Savunmalarda, rekabet hukuku anlamında taraflar arasında bir anlaşmanın
varlığından bahsedebilmek için öncelikle tarafların anlaşma yönünde iradesinin
bulunması ve kendilerini anlaşmayla bağlı kabul etmeleri gerektiği belirtilmiştir.
Soruşturma kapsamında da anlaşmaya taraf olma unsurunun tespit edilemediği iddia 2450
edilmiştir.

4054 sayılı Kanun bağlamında anlaşma kavramı, medeni hukuk ve borçlar hukuku
mevzuatında kullanılan “sözleşme” ya da “akit” terimlerinden ayrılmaktadır. 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin gerekçesinde de anlaşmada medeni hukukun
geçerlilik koşullarına uyma ölçütünün aranmadığı açıkça belirtilmiştir. Rekabet
hukuku mevzuatında anlaşma kavramı taraflar arasındaki her türlü irade uyuşması
anlamında kullanılmaktadır. Bununla birlikte dosya konusu iddialara esas teşkil eden
pek çok belgede teşebbüslerin piliç eti fiyatının arttırılması yönünde ortak bir irade
içinde oldukları ve bu konuda mutabakata vardıkları açıkça ifade edilmektedir (Bkz: 2460
Belge 1, Belge 2, Belge 16, Belge 17, Belge 25, Belge 29).Tüm bu belgeler ışığında
teşebbüsler arasında anlaşma yapma yönünde bir iradenin var olmadığı ve
anlaşmaya taraf olma unsurunun bulunmadığı savunması gerçekçi bir iddia olmaktan
uzaktır.
09-57/1393-362
59
I.4.1.2. Anlaşmanın Rekabeti Kısıtlayıcı Etkiler Doğurmadığı Savunması
Savunmada rekabete aykırı bir anlaşmadan söz edilebilmesi için bunun rekabeti
sınırlayıcı etkilerinin de gözlenmesi gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca yüksek kar
oranlarının olmadığı, hatta zararın söz konusu olduğu piliç eti sektöründe rekabeti
kısıtlayıcı etkilerden bahsetmenin, dolayısıyla rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın
varlığından söz etmenin mümkün olmadığı ifade edilmektedir. 2470

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi rekabeti kısıtlayıcı amaç veya etkisi olan
anlaşmaları yasaklamaktadır. Madde metninden de anlaşılacağı üzere anlaşmanın
pazarda etki doğurmamış olsa dahi amacının rekabeti kısıtlayıcı olması 4. maddenin
ihlal edildiği sonucunu doğurması için yeterlidir. Bununla birlikte dosya kapsamında
teşebbüslerin fiyat listelerinin ve belgelerin incelenmesi sonucunda anlaşmaların
pazarda etki doğurduğu tespiti de yapılmıştır.

I.4.1.3. Fiyatların Rasyonel Sebeplerle Arttığı Savunması
Savunmada birçok kez piliç eti sektöründe fiyatların rasyonel sebeplerle arttığı iddia 2480
edilerek bunun göz ardı edildiği ileri sürülmektedir. Bu nedenle değerlendirmelerde
vurgulanan fiyat artışlarının her hangi bir anlaşma sonucunda gerçekleşmediği,
talebin fiyat üzerindeki etkisinin bir yansıması olduğu iddia edilmektedir.

Öncelikle belirtilmelidir ki teşebbüslerin rekabeti engelledikleri iddiası sadece paralel
fiyat hareketlerinden yola çıkılarak öne sürülmemektedir. Bilakis hem önaraştırma
hem de soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde teşebbüslerin
fiyatlarını arttırmak konusunda aralarında anlaştıklarına dair somut belge ve
bulgulara ulaşılmıştır. Bu belge ve bulgular, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin lafzı
gereğince rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığının tespiti için yeterli olup bu 2490
gerekçeyle tespitler kısmında söz konusu belge ve bulgulara ağırlık verilmiştir. Söz
konusu belge ve bulgular iktisadi nitelikli delillerle, sadece desteklenmeye
çalışılmıştır.

I.4.1.4. Teşebbüslerin Pazar Paylarının Birbirine Yakın Olmasının, Pazarın
Rekabetçi Olduğunu Gösterdiği Savunması
Savunmaların çoğunda teşebbüslerin pazar paylarının birbirine yakın olmasının
pazarın rekabetçi olduğunu gösterdiği iddia edilmektedir. Bir piyasada teşebbüslerin
pazar paylarının yakın olması rekabetin yüksek olduğuna bir gösterge olabileceği gibi
kartelin kurulmasını kolaylaylaştıran bir unsur olarak da karşımıza çıkabilmektedir. 2500
Dolayısıyla, piliç piyasasında faaliyette bulunan teşebbüslerin pazar paylarının
birbirine yakın olduğunun gösterilmesi pazarda rekabetin olduğuna ilişkin gösterge
olarak tek başına yeterli değildir.

I.4.1.5. Piliç Eti Sektöründe Üretici Konumundaki Teşebbüslerin Olası Fiyat
Tespiti Anlaşmalarının Rekabeti Kısıtlayıcı Etkisinin Olamayacağı Savunması
Savunmada piliç eti sektöründe üretici konumundaki teşebbüslerin fiyat
hareketlerinden nihai tüketicilerin etkilenmeyeceği, bu nedenle üretici seviyesindeki
fiyat tespiti anlaşmalarının rekabeti kısıtlayıcı olamayacağı iddia edilmektedir. Bu
savunmaya dayanak olarak Kurulun 13.7.2005 tarihli, 05-46/669-171 sayılı kararı 2510
emsal gösterilerek üreticiler arasındaki fiyat tespiti anlaşmalarının etkili olabilmesi
veya etkisinin arttırılabilmesi için dikey fiyat tespitinin varlığının aranmasının gerekli
olduğu ileri sürülmektedir. Emsal gösterilen söz konusu Kurul kararı yeniden satış
fiyatının belirlenmesine ilişkindir. Yeniden satış fiyatının belirlenmesi bir üretici ile
09-57/1393-362
60
bayii arasında gerçekleştirilen bir dikey kısıtlamadır. Soruşturma konusu ise rakipler
arasında gerçekleştirilen yatay bir kısıtlamadır. Her ne kadar dikey fiyat tespitinin,
kartelin başarısını arttırdığı kabul edilse de, bir kartelin söz konusu olabilmesi için
dikey fiyat tespitinin varlığı aranmamaktadır. Bunun yanı sıra emsal gösterilen karar
doğrultusunda Belge 14’ten, Pak Piliç’in bayilerini aralarında anlaşmaları ve fiyat
rekabeti yapmamaları yönünde teşvik ettiği de anlaşılmaktadır. 2520

I.4.1.6. Teşebbüslerin Fiyatları Arasında Bulunan Farklılıkların Anlaşmaya Engel
Teşkil Ettiği Savunması
Savunmalarda teşebbüslerin satış fiyatları arasında görülen farklılıklar nedeniyle
sabit bir fiyat belirlenemeyeceği, bunun da anlaşmaya engel teşkil ettiği ifade
edilmektedir. Ayrıca bu tür fiyat farklılıkları olan bir piyasada fiyatların
belirlenemeyeceği iddia edilmektedir.

Savunmalarda ifade edildiği gibi, fiyatları arasında farklılık bulunan teşebbüslerin fiyat
üzerinde anlaşması, fiyatları yakın olan teşebbüslere göre daha zordur. Bunun 2530
gerçeklik payı olsa da soruşturma konusu olayda bu güçlük aşılmış durumdadır. Zira
rakipler arasında fiyat tespiti yapıldığı anlaşılan belgelerde sabit bir fiyat yerine nisbi
ya da maktu olarak fiyat artış oranları öngörülmüştür.

I.4.1.7. Yüzden Fazla Ürünün Bulunduğu Piliç Eti Pazarında, Fiyat Belirlemenin
Mümkün Olmadığı Savunması
Savunmada yüzden fazla ürünün bulunduğu piliç eti pazarında, fiyat belirlemenin
mümkün olmadığı iddia edilmektedir. Yerinde incelemelerde ulaşılan 17.2.2004 tarihli
Belge 2’nin ekinde, Ali Bor (Şeker Piliç) tarafından Zuhal Daştan’a (Pak Piliç)
gönderilen mektupta, teşebbüslerin fiyat artışına ilişkin anlaşmalarını boyunsuz bütün 2540
pilicin brüt fiyatı üzerinden yaptıkları açıkça ifade edilmektedir. Soruşturmanın tarafı
olan teşebbüslerin öncelikle boyunsuz bütün piliç fiyatı üzerinde anlaştıkları, bu
şekilde diğer piliç ürünleri için de bir baz fiyat tespit ederek fiyatlarını buna göre
ayarladıkları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla pazarda yüzden fazla ürün olması
nedeniyle anlaşmanın yapılamayacağı iddiasına katılmak mümkün değildir.

I.4.1.8. Pak Piliç Yönetim Kurulu Başkanı Zuhal Daştan’ın Bireysel Yorumlarının
Delil Olamayacağı Savunması
Belge 1, Belge 5 ve Belge 11’de yer alan ifadelerin tamamen Zuhal Daştan’ın bireysel
yorumu olduğu ve bu yorumların delil olarak dikkate alınmaması gerektiği, 2550
savunmalarda iddia edilmektedir.

Zuhal Daştan’ın Belge 1’de yer alan, bazı teşebbüslerin 7.3.2003 tarihinde Kalyon
Otel’de bir toplantı yaptıkları ve bu toplantıda alınan fiyat arttırma kararının başarıyla
uygulandığına ilişkin ifadeleri bireysel yorum olmaktan ziyade, gerçekleşmiş olan bir
durumun teşebbüslere (yeniden zam yapmaya teşvik etmek amacıyla) hatırlatılmasını
amaçlayan ifadelerdir. Bu ifadelerin sadece Zuhal Daştan’ın “bireysel yorum”ları,
şeklinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı açıktır.

Belge 5 olarak adlandırılan metinde de Zuhal Daştan 7.3.2003 tarihli toplantıya atıf 2560
yaparak, toplantı sonrası uygulanan zamlardan sonra sektörün zarardan kurtulduğunu
ifade etmekte ve diğer teşebbüsleri bir önceki sene yaptıkları gibi 300.000 TL zam
yapmaya davet etmektedir.

09-57/1393-362
61
Belge 11’de ise Zuhal Daştan bazı teşebbüslere kuluçkalık yumurta ihracatını
arttırmak yoluyla iç piyasadaki piliç eti arzını %20 azaltmayı teklif etmektedir.

Pazarda faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin 7.3.2003 tarihinde başlayan ve rekabeti
kısıtlamayı amaçlayan eylemlerinin varlığı kararın I.3.2.1. kısmında ortaya konmuştur.
Örneğin Belge 5’in sadece bir teklif niteliğinde olduğu tarafımızca bilinmekle beraber, 2570
teklif tarihi itibariyle fiyatların yükselmiş olması teklifin bir anlaşmaya dönüştüğünü
göstermektedir. Rekabeti kısıtlamaya yönelik davranışların tespit edildiği böyle bir
yapıda Zuhal Daştan’ın rakiplerinin ticari kararlarını yönlendirmeye ve onları
koordinasyona teşvik etmeye yönelik telkin ve önerilerinin sadece bireysel yorum
olarak değerlendirilmesi ve dikkate alınmaması doğru bir yaklaşım olmayacaktır.
Nitekim Kurul, geçmişte alınan 17.6.1999 tarih, 99-30/276-166 sayılı Çimento Kararı
ve 24.11.1999 tarih, 99-53/575-365 sayılı İGTOD kararlarında, soruşturma
raporlarında yer verilen bazı belgeler hakkında ileri sürülen “kişisel yorum ve
düşünceleri içermektedir” savunmalarına itibar etmemiştir.
2580
I.4.1.9. Piliç Eti Sektörünün Kırılganlığı Nedeniyle Rekabetin Büyük Firmalara
Ayrıcalık Tanıdığı Bir Sektör Olmadığı Savunması
Savunmalarda, piliç eti sektörünün kırılganlığı nedeniyle rekabetin büyük firmalara
ayrıcalık tanımadığı ve iddia edildiği üzere rekabet engellenebiliyor olsaydı 2003-
2008 yılları arasında yüksek pazar payına sahip pek çok teşebbüsün varlığını sona
erdirmeyeceği iddia edilmektedir.

Tüm sektörleri etkileyen küresel ve ulusal ekonomik krizlerin yanı sıra hormon
krizinin, özellikle kuş gribinin ve ardından kene vakasının yaratmış olduğu krizin, piliç
eti sektörünü derinden etkilediği bilinen bir gerçekliktir. Bununla birlikte 4054 sayılı 2590
Kanun gereğince rekabeti kısıtlayıcı bir takım davranışlar içerisinde bulunan tüm
teşebbüslerin pazar payına bakılmaksızın sorumluluğu olduğu da açıktır.

4. madde kapsamında yapılan incelemelerde pazar payı, sadece eylemin pazarda
etkisinin ölçülmesi adına önem arz etmektedir. Pazar payı düşük olan teşebbüslerin
pazarda yapmış olduğu fiyat tespiti anlaşması ile pazar payı yüksek olan
teşebbüslerin aynı eylemi, etki ve sonuçları bakımından elbette farklılık
doğurabilmektedir. Bu husus ancak idari para cezası verilmesi durumunda cezanın
miktarının belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
2600
I.4.1.10. Teşebbüslerin Yaptıkları Toplantılarda Asılsız Hormon İddiası, Kuş
Gribi Veya Ekonomik Kriz Gibi Sektör Sorunlarının Üstesinden Gelmek
Amacıyla Çeşitli Projeler Geliştirilmeye Çalışıldığı Savunması
Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin sektörün yapısal sorunlarına ilişkin çözüm
yolları arayışı içinde olmaları ve bu konuda toplantılar düzenlemeleri tek başına 4054
sayılı Kanun’a aykırı bir eylem değildir. Ancak söz konusu konuların konuşulması
gündemiyle yapıldığı iddia edilen bazı toplantılarda teşebbüslerin fiyat ve üretim
miktarları üzerinde anlaşmaya yönelik girişimlerde bulunulduğu tespit edilmiştir.

I.4.1.11. Yaptırım Teorisi Açısından Bakıldığında Ve Temel Hukuk Prensiplerine 2610
Göre, Suç İşlemeye Yönelen Salt Niyet Ve Düşüncenin Cezalandırılamayacağı
Savunması
Savunmada hem zarar (rekabeti bozucu sonuç) oluşmamışsa, hem de varlığı iddia
edilen fiil (üretimi kısma konusunda anlaşma) böyle bir zararı oluşturmaya elverişli
09-57/1393-362
62
değilse (pazarın yapısı ve niteliği gereği üretimi kısma kararının pratikte uygulanma
olanağının olmaması), ceza verilmesinin hukuken mümkün olmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca soruşturma konusu fiilin suçu oluşturmaya elverişli olmamasından ötürü
işlenemez suçtan dahi bahsedilebileceği ifade edilmektedir.

Daha önce de belirtildiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi rekabeti kısıtlayıcı 2620
amaç veya etkisi olan anlaşmaları yasaklamaktadır. Bu bağlamda, rekabeti kısıtlama
amacıyla yapıldığı tespit edilen anlaşmalar veya alınan kararlar 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında ihlal niteliğindedir. Teşebbüslerin fiyat artışı gerçekleştirmek
konusundaki iradelerini açıkça ortaya koyup, bu yönde karar aldıktan sonra piyasa
koşulları gereği bu kararlarını uygulamaya geçirmede başarısız olmaları, söz konusu
eylemin ihlal olma niteliğini değiştirmemektedir. Kaldı ki, somut olay bazında yapılan
tespitler anlaşmaların hayata geçirildiğini ve anlaşma tarihlerinden sonra piliç eti
fiyatında artış gerçekleştiğini göstermektedir.

I.4.1.12. Teşebbüslerin 1- 5 Gün Gibi Kısa Süreler Sonra Yürürlüğe Girecek Olan 2630
Fiyat Listelerini Birbirlerine Göndermelerinin Piyasadaki Rekabeti Bozucu Amaç
Veya Etkisinin Olmadığı Savunması
Savunmada teşebbüslerin 1- 5 gün gibi kısa süreler sonra yürürlüğe girecek olan fiyat
listelerini birbirlerine göndermelerinin piyasadaki rekabeti bozucu amaç veya etkisinin
olmadığı, piyasayı şeffaflaştırmadığı, piyasanın yapısı gereği zaten şeffaf olduğu, bu
fiyat listelerine bayiler ve perakendeciler aracılığıyla ulaşılabileceği, fiyat listelerinin
uygulanma kabiliyeti olmadığı ve 1-5 gün gibi bir sürede teşebbüslerin kendi fiyat
listelerinin diğer teşebbüslerinkine göre belirlenmesinin mümkün olmadığı iddia
edilmektedir.
2640
Teşebbüslerin ileri tarihli fiyat listeleri, rekabet açısından duyarlı bilgilerdir. Bu bilgilerin
teşebbüsler arasında paylaşılması, bir teşebbüsün diğerlerini beş gün sonra
uygulayacağı fiyatlar hakkında bilgilendirmesi, rekabetçi süreçte teşebbüsler arasında
görülmesi beklenmeyen bir davranıştır. Piyasanın yapısı gereği şeffaf olması bu
davranışın makul olarak değerlendirilmesi sonucunu doğurmamaktadır.

Elbette teşebbüslerin piyasadan bilgi toplayarak rakiplerin fiyatlarını ve satış
koşullarını öğrenmeleri, rekabeti kısıtlayıcı bir davranış olarak değerlendirilmemiştir.
Örneğin, bazı teşebbüs çalışanlarının piyasadan elde ettikleri rakiplere ilişkin fiyat
bilgilerini yöneticilerine iletmeleri ve piyasaya çıkarılan yeni fiyat listelerine bayiler 2650
aracılığıyla ulaşma çabaları teşebbüsler arasında rekabetin olduğunu gösteren
belgeler arasında sayılmıştır. Savunmalarda da bu duruma dikkat çekilerek fiyat
listeleri paylaşımının aynı zamanda rekabetçi sayıldığı ileri sürülmüştür. Buradaki
ayrım rakip teşebbüslerin ileri tarihli fiyat listelerine ilişkin bilgiye nereden ulaştığıdır.
Asıl olarak rakip teşebbüslerin birbirleriyle ileri tarihli fiyat listelerini paylaşmaları
rekabetçi endişeler doğurmaktadır.

I.4.1.13. Fiyat Verilerinin Sağlıklı Olmadığı Savunması
Savunmada, soruşturmada kullanılan bazı teşebbüslere ait fiyatların rekabetçi
seviyenin üzerinde seyrettiği, bunun da sektörün arz-talep yapısı nedeniyle mümkün 2660
olmadığı ve bu nedenle soruşturmaya dayanak olan söz konusu verilerin sağlıklı
olmadığı iddia edilmektedir.

09-57/1393-362
63
Öncelikle belirtilmesi gerekir ki söz konusu fiyat verileri, soruşturmanın tarafı olan
teşebbüslerden temin edilmiştir. Bu durumun yanı sıra, ürün ne kadar homojen olursa
olsun, firmaların fiyatlama politikasında hammadde maliyetlerinin yanı sıra işçilik, kira
gibi diğer üretim maliyetlerini de dikkate aldığı, bu maliyetlerin de firmaların pazardaki
konumu, ölçeği gibi ölçütlere göre değiştiği bilinmektedir. Bunun da ötesinde, bir
ürünün fiyatının sadece maliyet kalemlerinden oluşmadığı, marka imajı ve kar
marjının da fiyatlara yansıdığı göz ardı edilmemelidir. Her firmanın kendi politikaları 2670
doğrultusunda kar marjını belirleyebileceği varsayımı altında, benzer maliyet
kalemlerinden oluşan bir ürünün fiyatının, fiyatın içerisinde yer alan farklı düzeydeki
kar marjları nedeniyle farklı olabileceği de yadsınamaz.

I.4.1.14. Ortalama Satış Fiyatlarının Teşebbüslerin İradesini Ortaya
Koymayacağı Savunması
Savunmalarda ortalama satış fiyatlarının, dikey aşamalardan geçerken değişeceği
gerekçesiyle teşebbüslerin iradesini ortaya koyamayacağı iddia edilmektedir.
Soruşturma konusu kartelin üretici seviyesinde bulunması nedeniyle anlaşmanın
varlığını/etkisini gösterebilmek için nihai satış fiyatları yerine ürünün üreticiden çıkış 2680
fiyatları dikkate alınmış ve değerlendirmelerde bu fiyatlar önem arz etmiştir.

Üretici kartelinden kaynaklanan fiyat artışlarının, bayi gibi ara seviyelerdeki
teşebbüsler tarafından nihai tüketiciye yansıtılamadığı durumlarda, nihai satış
fiyatının değişmediği durumlar olabilmektedir. Bu nedenle bu tip kartellerde üretici
fiyatlarına bakmak çok daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Sonuç olarak tüketiciye yansıyan
fiyatları göstermeyeceği gerekçesiyle ortalama satış fiyatlarının teşebbüslerin
iradesini ortaya koymayacağı savunması anlamlı bulunmamıştır.

I.4.1.15. Liste Fiyatlarının Tüketicilere Uygulanan Fiyatları Yansıtmadığı 2690
Savunması
Savunmalarda liste fiyatlarının tüketicilere uygulanan fiyatları yansıtmadığı ileri
sürülmektedir. Öncelikle savunmaya paralel olarak liste fiyatlarının seyrinin,
teşebbüslerin belgelerde bahsi geçen fiyat artışı yönündeki anlaşmalara uyup
uymadıklarına dair fikir verdiği ancak liste fiyatları üzerinden çeşitli iskontolar
uygulandığı ve fiyat listelerinin gerçekleşmiş ortalama fiyatlardan çok farklı seyrettiği
zaten tespitlerin başında belirtilmiştir. Bu nedenle de liste fiyatları yerine ortalama
satış fiyatlarının baz alınmasının daha doğru bir yaklaşım olacağı ifade edilmiştir.

I.4.1.16. Teşebbüslerin Liste Fiyatlarını Rakiplerine Bilinçli Olarak Yüksek 2700
Gösterdiği Savunması
Savunmalarda birbirlerine rakip olan teşebbüslerin fiyatlarını yüksek göstererek
(anlaşmaya uymuş gibi davranarak) ve diğer teşebbüslerin bu fiyatların altında
kalmamasını sağlayarak, ancak kendisi daha düşük fiyattan satmayı hedefleyerek,
müşteri çevresini geliştirmeye çalıştığı belirtilmektedir. Bir başka deyişle
teşebbüslerin listelerinde fiyatlarını yükseltmesinin tamamen rekabetçi ortamda
geliştirilen bir stratejiden ibaret olduğu ifade edilmektedir. .Bunun yanı sıra
savunmada liste fiyatları ile rakiplere gösterilen iradenin anlaşma yapma yönünde
olduğu, gerçek iradenin ve uygulanan iradenin aslında sadece rakiplerin fikirlerini
öğrenip kendi bildiği gibi davranma şeklinde olduğu ileri sürülmektedir. 2710

Bu savunmanın geçerli olabilmesi için, tarafların bir anlaşma içerisinde olmaları
gerekmektedir. Bu davranış açık bir şekilde bir anlaşmayı ihlal eden (cheater)
09-57/1393-362
64
teşebbüslerin uygulamış olduğu bir hareket olabilir. Bu şekilde teşebbüsler tarafından
rakiplerin müşterileri ele geçirilmeye çalışılmakta, arz fazlasının eritilmesi
planlanmaktadır. Aslında bu savunma ile rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaların varlığı
kabul edilmiş olunmaktadır.

I.4.1.17. Rekabet Kurulunun 23.3.2000 tarih ve 00-11/109-54 sayılı Kararının
Mevcut Soruşturmaya Emsal Niteliğinde Olduğu Savunması 2720
Savunmalarda, Kurulun bu kararına dayanılarak, teşebbüslerin aynı günde ve aynı
oranda fiyat artışı yapmamaları durumunda anlaşmadan bahsedilemeyeceği iddia
edilmektedir. Söz konusu karar, süt sektöründe söz konusu olan uyumlu eyleme
ilişkin olup uyumlu eylem tanımına ayrıntılı bir biçimde yer vermesi bakımından
elbette önemlidir. Ancak bu dosya kapsamında ise uyumlu eylem iddiasına yer
verilmemektedir. Bunun yanı sıra dosya kapsamında fiyat hareketleri varlığı tespit
edilen anlaşmanın etkisini incelemek amacıyla kullanılmıştır.

I.4.1.18. AB İçtihatlarına Dayanılarak Öne Sürülen Savunmalar
AB içtihatlarından örnekler verilerek, savunmalarda iddia edilen hususlar 2730
desteklenmeye çalışılmıştır. Savunmalarda verilen ilk örnek 1995 tarihli Treillis
kararıdır. Savunmada bu kararlara göre sektörel toplantılarda yapılan fiyata ve
üretime ilişkin konuşmaların rekabeti kısıtladığının iddia edilemeyeceği belirtilmiştir.
Oysaki Treillis kararı incelendiğinde böyle bir ifade ile karşılaşılmadığı gibi ilk derece
mahkemesinin teşebbüslerin teslimatlarına ilişkin bilgileri birbirleriyle paylaşmalarının
kartelin etkin çalışmasını sağlamak üzere uyguladıkları bir eylem olduğu
değerlendirmesini yaptığı görülmektedir. Savunmalarda verilen ikinci örnek Avrupa
Topluluğu Adalet Divanı’nın (ATAD) 28.2.1991 tarihli Delimitis/Henninger Brau
Kararıdır. Bu kararda, bir ihlalden bahsedebilmek için o şirketin eylemlerinin süreklilik
arzetmesi gerekliliği kadar, eylemlerin birbirini ekonomik ve hukuki anlamda da 2740
tamamlar nitelikte olması ve bir bütün teşkil etmesi gerektiğinin belirtildiği ifade
edilmiştir. Bu etkiye “kümülatif etki teorisi” dendiği aktarılmıştır. Öncelikle belirtmek
gerekir ki söz konusu karar bir bira üreticisi ile satıcıları arasında imzalan ve
münhasır satın alma hükmü içeren tedarik sözleşmelerinin Roma Antlaşması’nın 81.
maddesi kapsamında incelenmesini içermektedir. Dolayısıyla, dava konusu bu
soruşturmadaki gibi rakipler arasında yatay bir anlaşma değil, dikey anlaşmalardır.
Dikey anlaşmalar, kartel anlaşmaları gibi kendiliğinden (per se) yasaklanan
anlaşmalar değildir. Söz konusu kararda değinilen kümülatif etkiler ise münhasırlık
içeren anlaşmaların bir pazarın büyük bir bölümünde uygulanması halinde bu
anlaşmaların kümülatif olarak pazar kapama etkisi yaratabileceği yaklaşımıdır. Örnek 2750
verilen kararın içerdiği hükümlerin doğrudan bir kartel anlaşması içeren inceleme
konusu olay için geçerli olamayacağı, iki durumun karşılaştırılmasının ise yanlış
çıkarımlara yol açacağı aşikârdır. Örnek gösterilen bir diğer karar olan ATAD’ın
16.12.1975 tarihli Suiker Unie kararında geçen “Teşebbüslerin doğrudan veya dolaylı
iletişim ile pazarda uygulayacakları davranışları açık etmeleri yasaktır.” ifadesi de
yine kararda yer alan belgeler vasıtasıyla varılan tespitleri desteklemektedir. Son
olarak 14.7.1981 tarihli Züchner/Bayerische Vereinsbank ve 31.3.1993 tarihli
Ahlström Kararlarına atıfta bulunulmuş ve söz konusu kararlarda tarafların aktüel ve
geleceğe ilişkin iradelerinin pazarı etkileyecek ölçüde olması gerektiğine hükmedildiği
belirtilmiştir. Bu hükme dayanarak, bir anlaşma yapılmış ve toplantıdan çıkar çıkmaz 2760
herkes kendi politikasını sürdürmeye devam etmişse, tarafların gerçek iradelerini
yansıtmadığından pazarı etkileyemediği iddia edilmiştir. Örnek verilen iki karar da
uyumlu eylemin tespitine ilişkindir. Uyumlu eylem teşebbüslerin arasında anlaşma
09-57/1393-362
65
olduğunun tespit edilemediği ancak pazardaki davranışlarının koordinasyonun
varlığına işaret ettiği durumlarda geçerli olan bir kavramdır. Teşebbüsler arasındaki
uzlaşı ortaya konulamasa da teşebbüslerin davranışları rekabetçi pazar yapısında
olması beklenen davranışlardan farklı ise uyumlu eylemde bulundukları kabul edilir.
Bu nedenle uyumlu eylemin kanıtlanabilmesi için teşebbüslerin davranışsal kalıpları
ve bu davranışlarının pazardaki etkileri analiz edilebilir. Ancak bu soruşturma
kapsamında tarafların anlaşma içinde oldukları iddia edilmiş ve bu anlaşmalar 2770
belgelerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi de
bir anlaşmanın amacının veya etkisinin rekabeti sınırlayıcı olması halinde
yasaklandığı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla etkisi ortaya çıkmamış olsa dahi amacı
rekabet karşıtı olan bir anlaşmanın, taraflardan bazıları anlaşmaya uymadığı veya
etkisi sınırlı kaldığı için 4. madde kapsamında yasaklanmaması söz konusu değildir.
Daha önce de belirtildiği üzere bu durum, cezanın takdirinde göz önüne alınabilecek
bir unsurdur.

I.4.1.19. Soruşturmanın Tarafı Olan Teşebbüslerin Fiyat Tespitine İlişkin
Anlaşmalara Uymadıklarının Anlaşma Tarihlerinde Gerçekleştirdikleri Bazı 2780
Satışlar İçin Düzenledikleri Faturalarla Sabit Olduğu Savunması
Savunmalarda bazı teşebbüslerin, soruşturmada yer verilen anlaşmaya
uymadıklarının faturalarla sabit olduğu iddia edilmektedir. Faturalar, fatura tarihindeki
her fiyat değişimini göstermemektedir. Örneğin Belge 1’de Zuhal Daştan tarafından
7.3.2003 tarihli anlaşmanın sonucunda fiyat artışlarının piyasada etkisini yaklaşık 1
hafta sonra gösterdiği, daha sonraki haftalarda ise fiyat artışlarının devam ettiği ifade
edilmiştir. Bu beyanat da göz önüne alındığında örneklem niteliğinde sunulan fatura
tarihlerindeki her fiyat değişimini baz almak yerine teşebbüslerin ilgili tarihteki
ortalama satış fiyatlarını dikkate almanın daha doğru olacağı açıktır. Bu gerekçelerle
hakkında soruşturma açılan teşebbüslerden talep edilen ortalama satış verileri 2790
incelenmiştir.

I.4.1.20. Sektörde Hem Fiyat Hem De Üretim Miktarları Açısından Firmaların
Birbirine Paralel Uygulamalarının Söz Konusu Olmadığı, Kuş Gribi Krizi Dönemi
Hariç Arzın İstikrarlı Bir Şekilde Arttığı Ve Fiyatların Düştüğü, Bu Nedenle
Sektördeki Firmaların Anlaşarak Rekabeti Engelledikleri İddiasının Maddi
Gerçeklikten Uzak Olduğu Savunması
Bu savunmada piliç eti gibi, firmaların maliyetlerinin ve satış fiyatlarının birbirine çok
yakın olduğu pazarlardaki firma davranışlarının her zaman uyumlu eylem olarak
değerlendirilemeyeceği, söz konusu durumun aslında tamamen karı maksimize etme 2800
gayesinin aynı dönemde ortaya çıkmasından ve firmaların diğerlerinden cesaret
almasından kaynaklandığı ifade edilmektedir. Teşebbüslerin rekabeti engelledikleri
iddiası sadece paralel fiyat hareketlerinden yola çıkılarak öne sürülmemektedir.
Bilakis hem önaraştırma hem de soruşturma döneminde yapılan yerinde
incelemelerde teşebbüslerin fiyatlarını arttırmak konusunda aralarında anlaştıklarına
dair somut belge ve bulgulara ulaşılmıştır. Bu belge ve bulgular, fiyat hareketlerine
hiç bakılmasa bile tek başına 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin lafzı gereğince
rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığını göstermek için yeterlidir.

2810


09-57/1393-362
66
I.4.1.21. Her Üretimi Kısma Kararının Otomatik Olarak Rekabeti Kısıtladığının
İddia Edilemeyeceği, Ayrıca İhracatı Artırma Konusunda Alınan Bir Karardan
Dolayı Üretimi Azaltma Kararı Alındığı Sonucuna Varmanın, Dolaylı Ve Kesin
Olmayan Hukuksal Sonuçlara Varmak Anlamına Geldiği Savunması
Her teşebbüsün kendi başına üretimini azaltma kararı alması serbest piyasa
sisteminin bir parçasıdır. Ancak üretimin kısılmasına yönelik kararlar rakip
teşebbüslerle birlikte alındığında bu durumun serbest piyasa sistemine aykırı olduğu
kabul edilmektedir. Nitekim bulunan belgelerden, piliç eti ve/veya damızlık yumurta 2820
ihracı üzerine ortak bir görüş birliğine varan teşebbüslerin asıl amacının bu yolla iç
piyasadaki fazla arzı ortadan kaldırarak piliç eti fiyatlarının düşmesini engellemek
olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle, teşebbüslerin ihracat için ortak görüş birliğine
varmalarının rekabeti kısıtladığı, bu durumun ise doğrudan ve kesin olan hukuksal
delillerle desteklendiği görülmektedir.

I.4.1.22. Piliç Eti Pazarında Paralel Fiyat Artışlarının Rekabeti Kısıtlayıcı Bir
Anlaşmaya Atfedilebilmesi İçin Öncelikle Belirlenen Fiyatların Rekabetçi
Seviyenin Üzerinde Olması Gerektiği, Pazardan Pay Alabilmek Amacıyla Bir
Firmanın Fiyat Artışının Diğer Firmalar Tarafından Takip Edildiği Ve Sektörün 2830
Yapısı İtibarıyla 3-4 Ay Gibi İleri Tarihler İçin Fiyat Belirlemenin Mümkün
Olmadığı Savunmaları
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca teşebbüslerin birlikte hareket ederek
fiyatlarını yükseltmek için anlaşmaları hukuka aykırı ve yasaktır. İhlalin tespiti için
teşebbüslerce belirlenen fiyatın rekabetçi fiyatın üzerinde olup olmadığının tespiti
gerekmemektedir. Teşebbüslerden elde edilen fiyat bilgilerinden yola çıkıldığında,
anlaşma yapıldığı tespit edilen tarihlerin ertesinde piliç eti fiyatlarının arttığı
gözlemlenmiştir. Fiyatların yükseldiği bir pazarda, bir teşebbüsün fiyatlarını
yükseltmemesi durumunda o teşebbüsün ürünlerine yönelik talebin artması ve pazar
payının yükselmesi beklenmektedir. Bu nedenle, teşebbüslerin pazardan pay 2840
alabilmek için fiyatlarını arttıran firmaları takip ettiği savunması anlamlı
bulunmamıştır. Ayrıca, teşebbüslere yöneltilen iddia 3-4 ay gibi ileri tarihli fiyatların
tespiti değil, 2-3 gün sonrasında uygulamaya konulacak fiyat listelerini birbirlerine
gönderilmesi suretiyle piyasanın şeffaflaştırıldığına ilişkindir. Dolayısıyla 3-4 ay gibi
ileri tarihler için fiyat belirlenmediği savunması Kurulca yöneltilen iddialara bir
açıklama getirmemektedir.

I.4.1.23. Fiyatların Arttırılmasına İlişkin 7.3.2003 Tarihli Anlaşma’ya İlişkin
Savunmalar
Teşebbüslerin bir araya gelerek fiyatlarını arttırmaya yönelik anlaştıkları tespit edilen 2850
ilk toplantı, 7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de on iki teşebbüsün bir araya gelerek
fiyatlarını 100.000 TL arttırmasına ilişkin toplantıdır. Bu toplantı temelindeki savunma
ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir. Bu anlaşmaya ilişkin
değerlendirmeler, ana hatları ile fiyatların arttırılmasına ilişkin 22.2.2004 tarihli
anlaşmaya getirilen savunmalar için de geçerlidir.

I.4.1.23.1. Söz Konusu Toplantının Yapıldığı İddiasının Yalnızca Müvekkil Şirket
Yetkilisi Zuhal Daştan Tarafından Gönderilen 12.2.2004 (Belge 1) Ve 2.6.2004
(Belge 5) Tarihli Belgelere Dayandırıldığı Savunması
Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından kaleme alınan 12.2.2004 tarihli Belge 1’den 2860
7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de toplantıya katılan teşebbüslerin aralarında
fiyatlarını arttırmak için anlaştıkları, fiyat artışlarının piyasada etkisini yaklaşık 1 hafta
09-57/1393-362
67
sonra gösterdiği, daha sonraki haftalarda ise fiyat artışlarının devam ettiği ve anılan
toplantıya Şeker Piliç ve Banvit’i temsilen en az bir kişinin katıldığı ve bu kişilerin
fiyatların arttırılmasına yönelik teklifte bulunduğu tespiti yapılmıştır.

Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından yazılan 2.6.2004 tarihli Belge 5’ten ise, söz
konusu teşebbüslerin 5.7.2004 tarihinden itibaren fiyatlarını arttırmaları durumunda
2003 yılında olduğu gibi satışlarında herhangi bir azalma olmayacağının ve aksine
sektörün kurtulabileceğinin ifade edildiği anlaşılmaktadır. 2870

Her iki belgeden Kalyon Otel’de bahsi geçen toplantının yapıldığı ve bu toplantıda
savunmada iddia edildiği gibi sadece sektörel sorunların konuşulmayarak fiyatların
arttırılması gibi rekabeti kısıtlayıcı konuların da tartışıldığı ve fiyatları arttırma
üzerinde mutabakat sağlandığı anlaşılmaktadır. Bu iki belge 7.3.2003 tarihli
toplantının gerçekleştirildiğinin tespitinde yeterli olmasına rağmen savunmada
belirtildiğinin aksine bu belgelerle yetinilmeyip bu bilginin teyidi Kalyon Otel ile
yapılan yazışmalarla gerçekleştirilmiştir. Kalyon Otel yetkilileri ile yapılan yazışmalar
sonucunda CP Piliç’in Kalyon Otel’de 12 kişilik bir öğle yemeği verdiği bilgisine
ulaşılmıştır. CP Piliç ile birlikte Belge 5’te adı geçen teşebbüslerin görüşlerine de 2880
başvurulmuştur. Son olarak da söz konusu teşebbüslerin ortalama satış fiyatları ve
liste fiyatları incelenerek 7.3.2003 tarihli anlaşmada belirtildiği gibi fiyatlarını arttırıp
arttırmadıkları tespiti yapılmaya çalışılmıştır. Yukarıda sayılan gerekçelerle
savunmada yer alan 7.3.2003 tarihli toplantının yapıldığı iddiasının yalnızca müvekkil
şirket yetkilisi Zuhal Daştan tarafından gönderilen 12.2.2004 (Belge 1) ve 2.6.2004
(Belge 5) tarihli belgelere dayandırıldığı savunması kabul edilmemiştir.

I.4.1.23.2. 7.3.2003 tarihli Anlaşmaya İlişkin Olarak Fiyatları Görece %40
(Yaklaşık 500-600.000 Tl) Yüksek Olan Teşebbüsler İçin Diğer Teşebbüslerle
Anlaşarak Fiyatlarını 100.000 Tl Arttırdıklarının Kabulünün, Bu Teşebbüsler İçin 2890
Söz Konusu Fiyat Artırımının Bir Karlılık Sağlamayacağı Hatta Zarar
Edebilecekleri Gerekçesiyle Mümkün Olamayacağı Savunması
Oysa Belge 1’den anlaşılacağı üzere 7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de
gerçekleştirilen toplantıda 100.000 TL zam yapma önerisi, fiyatları görece %40
(yaklaşık 500-600.000 TL) pahalı olan teşebbüslerden biri olan Banvit’ten gelmiştir.
Söz konusu zam sektör için ciddi bir zam olmalı ki Belge 1’den anlaşıldığı üzere,
toplantıya katılan diğer teşebbüsler bu zammın tutmayacağına yönelik tepki
göstermiştir. Buna rağmen 100.000 TL’lik artışın yapılmasından sonra zamların birbiri
ardına geldiği ve sektörün zarardan kurtulduğu Belge 5’ten anlaşılmaktadır.
Sektördeki teşebbüsler için, maktu ya da nispi fark etmeksizin zam yapılabiliyor 2900
olması önemlidir. Bu nedenle, fiyatları görece %40 (yaklaşık 500-600.000 TL) yüksek
olan teşebbüslerin diğer teşebbüslerle anlaşarak fiyatlarını 100.000 TL arttırdıklarının
kabulünün bu teşebbüsler için söz konusu fiyat artırımının bir karlılık sağlamayacağı,
hatta söz konusu teşebbüslerin zarar edebilecekleri gerekçesiyle mümkün
olamayacağı savunması anlamlı bulunmamıştır.

I.4.1.23.3. Banvit’in 7.3.2003 tarihli Kalyon Otel’de Gerçekleştirilen Toplantıya
İlişkin Olarak Bu Toplantıda Fiyatların Arttırılması Yönünde Bir Teklifinin
Olmadığı Savunması
Belge 1 ve Belge 5’ten açıkça anlaşıldığı üzere Banvit’i temsilen Ömer Görener 2910
Kalyon Otel’deki toplantıya katılmış ve zam yapma teklifinde bulunmuştur.

09-57/1393-362
68
I.4.1.23.4. 7.3.2003 tarihli Anlaşmaya İlişkin Savunmada Haftalık Ortalama Satış
Fiyatlarının İncelenmesi Sonucunda Bir Artışın Tespit Edilememesi Üzerine
Liste Fiyatlarının İncelenmesinin Yanlış Olduğu Savunması
Banvit’in 7.3.2003 tarihli anlaşmada haftalık ortalama satış fiyatlarının incelenmesi
sonucunda bir artışın tespit edilememesi üzerine liste fiyatlarının incelenmesinin
yanlış olduğu savunması bulunmaktadır. Soruşturmanın tarafı olan teşebbüslerden
hangi teşebbüsün hangi tarihli anlaşmaya taraf olduğunun daha iyi tespit edilebilmesi
amacıyla haftalık ortalama satış fiyatları ve liste fiyatları temin edilmiştir. Örneğin 2920
Banvit’in 2003 yılının 10 ve 13. haftaları arasındaki ortalama satış fiyatları
incelendiğinde ortalama satış fiyatlarını 7.3.2003 tarihli anlaşmada belirtildiği şekilde
arttırmadığı tespit edilmiştir. Teşebbüsün 2003 yılının Mart ayı içerisindeki liste
fiyatları incelendiğinde ise liste fiyatını 300.000 TL üzerinde arttırdığı görülmüştür.

Banvit’in 7.3.2003 tarihli toplantıya katıldığı ve teşebbüsler arasında bir anlaşma
yapılarak satış fiyatlarının yükseltilmesi yönünde teklifte bulunduğu dikkate
alındığında, Banvit’in 7.3.2003 tarihli anlaşmaya taraf olduğu konusunda şüphe
bulunmamaktadır. Ayrıca Banvit’in anlaşmanın yapıldığı 7.3.2003 tarihinden itibaren
ortalama satış fiyatlarını yükseltmemesi, Banvit’in söz konusu anlaşmaya taraf 2930
olmadığını göstermemektedir. Banvit’in satış fiyatlarına bakıldığında, Banvit’in
ürünlerini diğer teşebbüslere göre daha yüksek bir fiyatla sattığı görülmektedir.
Dolayısıyla anlaşma ile rakiplerinin fiyat hareketlerinden haberdar olan Banvit için en
uygun davranış kendi fiyatlarını yükseltmeyerek diğer teşebbüslerin ürünlerini talep
eden tüketicilerin bir kısmının kendi ürünlerine yönelmesine fırsat yaratmaktadır.
Banvit’in liste fiyatları ile rakiplerine gösterdiği iradenin anlaşma yapma yönünde
olduğu, gerçek iradenin ve uygulanan iradenin ise aslında sadece rakiplerin fikirlerini
öğrenip kendi bildiği gibi davranma yönünde olduğu görülmektedir. Sonuç olarak,
Banvit’in 7.3.2003 tarihli toplantıda alınan kararlara uyma amacıyla boyunsuz bütün
pilicin liste fiyatını arttırdığı, buna karşın boyunsuz bütün pilicin fiyatlarını arttırma 2940
yönündeki amacını hayata geçirmediği anlaşılmıştır.

I.4.1.24. Arzın Kısılmasına İlişkin 20.4.2004 Tarihli Teklife İlişkin Savunmalar
I.4.1.24.1. Belge 4’te Yer Alan İfadelerden Besd-Bir’in Projeksiyon Çalışmasının
Rekabeti Engelleyen Anlaşmalara Temel Teşkil Etmediği, Bilimsel Bir
Çalışmanın Tespitleri Olduğu Savunması
20.4.2004 tarihli Zuhal Daştan imzalı Belge 4’te Besd-Bir’in hazırladığı projeksiyon
çalışmasının gelecek aylarda üretim miktarının ne olacağına ilişkin tespitine yer
verilmiştir. Üretimin haftalık 19.500 tona çıkacağı tespitinden hareketle fiyatların
düşeceği yorumu yapılmış ve sektörün on lider kuruluşuna, kapasiteleri oranında 2950
donmuş pilici düşük fiyatla yurtdışına ihraç ederek “dengeyi sağlamak” konusunda
teklifte bulunulmuştur. Arzın kısılmasına ilişkin bu teklifin temelinde Besd-Bir’in
projeksiyon çalışmasındaki tespitlerin yer aldığı, Belge 4 metninde yer alan
ifadelerden aşikardır. Besd-Bir’in bilimsel veri toplaması ve sektörle paylaşması
elbette rekabet sorunu olarak değerlendirilmemektedir. Ancak Belge 4 sektör
oyuncularının gelecek dönemdeki üretim miktarının haftalık olarak tespit edildiğini ve
bu bilginin anti rekabetçi eylemlerin kolaylaştırılması için kullanıldığını
göstermektedir.

2960

09-57/1393-362
69
I.4.1.24.2. Belge 4’ün Yalnızca Zuhal Daştan’ın Bireysel Yorumlarını İçerdiği,
2004 Yılında Arzın Kısılmasına İlişkin Bir Toplantı Yapılmadığı Ve Arzın
Kısılmasının Söz Konusu Olmadığı Savunması
İlgili belgede Zuhal Daştan’ın arzı kısmak konusunda sektörün on lider kuruluşuna
teklif götürdüğü ve bu teklifin gizli kalması talebinde bulunduğu belirtilmiştir. Belge 4
sonucunda bir toplantı yapıldığı ya da bu teklifin uygulandığına ilişkin herhangi bir
çıkarıma yer verilmemiştir. Ancak belgenin, sektör temsilcilerinin ilişkilerinin
boyutunu, rahatlıkla birbirlerine bu tarz tekliflerde bulunabilmelerini ve Besd-Bir’in
projeksiyonunun rekabetin kısıtlanmasını amaçlayan bir teklife temel teşkil ettiğini 2970
göstermesi açısından önemli bir belgedir. Kaldı ki teşebbüsler arasında arzın
kısılmasına ilişkin toplantıların yapıldığı, kararların alındığı ve bu kararların başarıyla
uygulandığını gösteren pek çok belgeye yer verilmiştir.

I.4.1.25. Arzın Kısılmasına İlişkin 2005 Ve 2006 Yıllarında Yapılan Anlaşmalara
İlişkin Savunmalar
I.4.1.25.1. Genel Kurul Toplantı Tutanağında Kuluçkalık Yumurta İhracatının
Artırılmasına İlişkin Değerlendirmelerin Besd-Bir’in Tavsiyesi Niteliğinde
Olduğu, Teşebbüslerin Bu Kararı Kesin Olarak Aldıklarının Ya Da Uygulama
Yönünde İradeleri Olduğunun Tespit Edilemediği Savunması 2980
“Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” başlıklı belgede 3 Şubat 2005 tarihinde 26
üye firma katılımıyla toplanıldığı ve söz konusu toplantıda piliç eti arzını kısma
amacıyla kuluçkalık yumurta ihracatına hız verilmesi gerektiği kararına varıldığı
belirtilmiştir. Aynı belgede ayrıca 3 Şubat tarihindeki sektör toplantısı kararı
doğrultusunda 7 Şubat-20 Mart 2005 tarihleri arasında damızlıkçı firmaların civciv ve
kuluçkalık yumurta ihracatları ve kuluçkalık yumurtalardan sofralık yumurta olarak
satılanların Besd-Bir tarafından titizlikle takip edildiği bilgisine yer verilmiştir. 16-31
Mart 2005 tarihli “Besd-Bir Faaliyet Özeti” başlıklı diğer bir belgede ise 3 Şubat 2005
tarihli sektör toplantısında alınan karar gereğince damızlıkçı firmalarca yürütülen
kısıtlama programının sona erdiği belirtilerek alınan sonuçlar değerlendirilmiştir. 2990
Yapılan değerlendirme ise şu şekildedir:
“…Kısıtlama süresince toplam 13 milyon adet kuluçkalık yumurtanın iç
üretimden çekilmesi planlanmış, gerçekleşme %104 oranıyla 13,5 milyon
adet yumurtaya ulaşmıştır.…programlanan uygulamaların 15-20. haftalar
arasında et üretiminde hissedilir azalmalar yaratması beklenmektedir…”
Bu ifadelerden söz konusu kararın tavsiye niteliğinde olmadığı, kararın
uygulanmasının Besd-Bir tarafından kontrol edildiği ve uygulanan program
sonucunda arzın hissedilir ölçüde azalmasının beklendiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla
bu savunma belgelerde yer alan ifadeler dikkate alındığında gerçekçi
bulunmamaktadır. Kaldı ki teşebbüs birliklerinin tavsiye niteliğinde almış oldukları 3000
rekabeti kısıtlayıcı kararlar, üye teşebbüslerin bu kararları uygulamaları veya
kendilerini bağlı hissetmeleri halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
yasaklanmıştır. Besd-Bir’e ilişkin savunmalarda da Besd-Bir’in yapmış olduğu tavsiye
kararlarının 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediği ileri sürülmektedir. Yukarıda sayılan
aynı gerekçelerle Besd-Bir’in bu savunmasına katılmak mümkün değildir.

I.4.1.25.2. Besd-Bir Tarafından Yapılan Tavsiyenin Rekabeti Kısıtlama Amacı
Taşımadığı Savunması
Besd-Bir’in Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu’ndan anlaşıldığı üzere
teşebbüsler, kuluçkalık yumurta ihracatını arttırarak iç piyasadaki piliç arzını kısma 3010
kararı almışlardır. Amaç yönüyle rekabeti sınırlayıcı olan bu kararın piyasadaki etkisi
09-57/1393-362
70
ise 16-31 Mart 2005 tarihli Besd-Bir Faaliyet Özeti başlıklı belgeden anlaşılmaktadır.
İlgili belgede iç piyasadan çekilen kuluçkalık yumurtanın planlanan miktarın %104’ü
oranında gerçekleştiği belirtilmektedir. Dolayısıyla söz konusu kararın hem amacı hem
de etkisi bakımından rekabeti sınırlayıcı olduğu ortaya çıkmaktadır.

I.4.1.25.3. Belge 7 ve Belge 8’de Yer Alan Tekliflerin Zuhal Daştan’ın Bireysel
Düşünceleri Olduğu, Teşebbüslerin Bu Tekliflere Hiçbir Zaman İtibar Etmediği
Savunması
26.7.2006 ve 1.8.2006 tarihli Belge 7 ve Belge 8’de Zuhal Daştan’ın rakip 3020
teşebbüslerin kapasitelerini %25 oranında azaltmalarına yönelik teklifi yer almaktadır.
Kararın I.3.2.5. kısmında söz konusu teklifin teşebbüslerce uygulanıp
uygulanmadığına ilişkin bir tespit yapılmamış, ancak böyle bir teklifin varlığına
değinilmiştir. Belge 7 ve Belge 8’de yer alan asıl önemli ifadeler 2005 yılında alınan
ihracat kararlarının uygulandığının bu belgelerle de doğrulanmasıdır. Belge 8’den
alıntı yapılan aşağıdaki ifade bunun açık delilidir:
“...Bunca sıkıntıya rağmen 2005 yılını müspet kapatabilmiş olmamızın yegane
sebebi alınan ihracat kararlarını %80 gerçekleştirmiş olmamızdandır...”

Belge 7’de ise teşebbüslerce “mutabık” kalınmasına rağmen ihracat programının 3030
“layıkıyla” yerine getirilmemesi eleştirilmektedir. Teşebbüslerin iç piyasa arzını
azaltmak için kuluçkalık yumurta ihracatı yapma konusunda mutabakata vardıkları söz
konusu belgelerde açıkça ifade edilmektedir. Bu ifadelerin Zuhal Daştan’ın bireysel
düşünceleri olarak kabul edilmesi gerektiği savunması yukarıda açıklanan nedenlerle
gerçekçi bulunmamıştır.

I.4.1.26. 1.6.2007 ve 15.8.2007 tarihli Toplantılara İlişkin Savunmalar
I.4.1.26.1. Belge 9 ve 10’da Bahsi Geçen 1.6.2007 Tarihli Toplantının Yapıldığının
Kesin Olarak İspat Edilemediği, 1.6.2007 Tarihli Toplantının Yapıldığına Dair
Emareler İçerdiği Belirtilen Belge 37’de İse Bu Konuda Hiçbir Bilgi Bulunmadığı 3040
Ve Böyle Bir Toplantının Yapılmadığı Savunması
Belge 9 ve Belge 10 incelendiğinde teşebbüslerin 1.6.2007 tarihinde bir toplantı
yapmayı kararlaştırdıkları görülmektedir. Hatta Belge 9’da söz konusu toplantının
programına dahi yer verilmiştir. Belge 10’da ise bu toplantının gündem maddelerinden
birinin ihracat olduğu ifade edilmiştir. 13.7.2007 tarihli Belge 37’nin içeriğinden de
toplu olarak ihracata yönelik çalışmalara başlandığı anlaşılmaktadır. Bütün bu deliller
birlikte değerlendirildiğinde ihracata ilişkin yapılması planlanan 1.6.2007 tarihli
toplantının sonucu olarak bu çalışmaların yapıldığı kanaati oluşmuştur. Belgelerde
açıkça 1.6.2007 tarihinde toplantının gerçekleştiği bilgisi yer almamaktadır. Böyle olsa
dahi Belge 37’de yer alan ifadelerde, toplu olarak ihracat yapma planının olduğu ve bu 3050
konuda çalışmaların yapıldığı aşikârdır.

I.4.1.26.2. İhracat Olanaklarının Ve Tüketimin Arttırılması İçin Yapılan
Çalışmaların Rekabeti Kısıtlayıcı Olmadığı Savunması
Savunmalarda maden suyu, fındık ve balıkçılık sektörlerinin tüketimi arttırmaya yönelik
pazarlama çalışmaları örnek verilerek teşebbüslerin ihracatı geliştirmek ve/veya
tüketimi arttırmak amacıyla çeşitli faaliyetlerde bulunmaları kadar normal bir işlem
olmayacağı belirtilmiştir. Tavukçuluk sektöründe de 2006 yılında benzer
uygulamaların gerçekleştiği ve kuş gribi krizi sonrasında tüketimi canlandırmak
amacıyla ortak reklam faaliyeti yapıldığı ifade edilmiştir. Taraflara yöneltilen iddia 3060
ihracatı geliştirme veya tüketimi arttırma amacıyla yaptıkları çalışmaların rekabeti
09-57/1393-362
71
kısıtlayıcı olduğu değil, iç piyasa arzını zararına da olsa ihracat yaparak azaltma
yönünde bir ortak iradelerinin bulunmasıdır.

I.4.1.26.3. Piyasada Kapasite Arttırma Gibi Konularda Herkesin Bağımsız Karar
Verdiği, Piliç Eti Fiyatının Tamamen Tüketicinin Ve Piyasanın Kontrolünde
Olduğu Savunması
Söz konusu savunmada Sait Koca (Bey Piliç) tarafından gönderilmiş olan, Belge 9 ve
Belge 10’da yer alan e-posta metnindeki bazı ifadelere dikkat çekilerek, piliç eti
sektöründe üretimin devamlı arttığı ve teşebbüslerin üretimi günün koşullarına göre 3070
planladığı iddia edilmektedir. Söz konusu e-posta metni incelendiğinde teşebbüslerin
fiyatların yükselmesiyle üretimi arttırma eğiliminde olduğu, bu nedenle sektörün sıkıntı
yaşadığı, kapasite düşürmek yerine ihracatı veya tüketimi arttırmanın daha iyi
olacağının ifade edildiği görülmektedir. Sait Koca’nın kullandığı “fiyat iyileşince kimseyi
tutamıyoruz” ifadesinden ise teşebbüslerin üretim miktarı konusunda birbirlerine
müdahale etmeye yönelik bir tavırları olduğu anlaşılmaktadır. Bu e-postadan kısa bir
süre sonra 5.7.2007’de Zuhal Daştan tarafından yazılan bir e-postada ise (Belge 11)
zararına 12 ay devamlı ihracat yapmaktansa daha az zarar edilen kuluçkalık yumurta
ihracatı konusu gündeme getirilmektedir. Teşebbüslerin bu konuda birbirleriyle fikir
alışverişi içinde olmaları ve ortak bir karara varmaya çalışmaları her teşebbüsün 3080
bağımsız hareket ettiği bir piyasa yapısında görülecek bir davranış şekli değildir.

I.4.1.26.4. 15.8.2007 tarihli Toplantının Amacının İç Piyasaya Sürülen Piliç Eti
Arzının Kısılması Olmadığı, İhracat Konusundaki Çalışmaların Kriz Zamanı Elde
Kalan Ürünlerin Tüketilmesi Amacıyla Yapıldığı Savunması
Belge 34, teşebbüsler arasındaki “15 Ağustos Toplantısı” konulu e-posta trafiğini
içermektedir. Söz konusu belgede 15.8.2007 tarihinde Abalıoğlu kesimhanesinde bir
toplantı yapılarak genel durumun değerlendirilmesi gündeme getirilmiştir. Belge 35 ve
Belge 36’da ise söz konusu toplantıda konuşulanlar hakkında Ali Bor’un (Şeker Piliç)
yorumları diğer teşebbüslerle paylaşılmıştır. Bu metinden 15 Ağustos toplantısında bir 3090
teşebbüsün 1500 $ CIF fiyatla küçük piliç ihraç etmesi ve bu teşebbüsün zararının
diğerleri tarafından karşılanması fikrinin konuşulduğu, bu yolla iç piyasanın
rahatlatılmak istendiği ve bu önerinin daha öncede gündeme gelmiş olduğu
anlaşılmaktadır. Ali Bor’un önerisi bir firmanın zararına ihracat yapması yerine her
teşebbüsün bir miktar ürün koyması ile oluşturulacak havuzdan ortak bir ihracat
markası ile ihracatın gerçekleşmesi ve böylece herkesin kendine düşen zararı
karşılaması şeklindedir. Teşebbüslerin zararına da olsa ihracat yapmayı planlamaları
ve bu ihracatı beraber gerçekleştirmek istemeleri, hatta zarar edecek teşebbüslerin
zararına ortak olma fikirleri teşebbüsler arasındaki irade birlikteliğini ortaya
koymaktadır. Ayrıca metinde geçen “her şeye rağmen iç piyasayı rahatlatmak 3100
amacıyla bu iş yapılabilir” ifadesinden toplantıda görüşülen fikirlerin amacının iç
piyasadaki arzı azaltmak olduğu açıkça anlaşılmaktadır.

I.4.1.26.5. Belge 10’da Yer Alan Sait Koca Tarafından Gönderilen 25.5.2007
Tarihli E-Postada Kullanılan “Son Zamma Rağmen” İfadesinin Bey Piliç’in Kendi
Zam Uygulamasını Gösterdiği, Teşebbüslerin Bir Araya Gelerek Fiyatları
Arttırdıkları Anlamına Gelmediği Savunması
Belge 10 bazı teşebbüsler arasında geçen bir e-posta silsilesini içermektedir. Bu
belgeyi bütün olarak ele alarak yorumlamak gerekir, sadece bir ifadeyi, kullanıldığı
içerikten bağımsız olarak ele almanın doğru olmayacağı açıktır. Sait Koca tarafından 3110
yazılan e-postanın üçüncü paragrafında “2 kuruş konusunu Zuhal Beyin bana son fiyat
09-57/1393-362
72
artışından sonra artık duralım konulu bir mesajı üzerine gündeme getirmiştim” ifadesi
yer almaktadır. E-postanın devamında ise:

…Son zamma rağmen bizim de satışlarımızda sorun yok. Mal fazlamız
olduğunda birbirimize pas edersek bu fiyatları sürdürebiliriz. Yeni yem
fiyatlarını dikkate alarak bir maliyet çıkartırsak, karlılığımızın çok büyük
olmadığını da görürüz. Bu nedenle mevcut fiyatlarda gerileme sektörü sıkıntıya
sokacaktır…
ifadeleri bulunmaktadır. 3120

İlgili metin bir bütün olarak değerlendirildiğinde söz konusu fiyat artışının bir
teşebbüsün bağımsız iradesinden ziyade işbirliği içinde yapıldığı anlaşılmaktadır.
Hatta yukarıda yer verilen ifadelerden, e-postanın gönderildiği teşebbüslerin
gerçekleştirdikleri fiyat artışlarının sonuçlarını birbirleriyle paylaştıkları anlaşılmaktadır.
Ayrıca teşebbüslerin üretim fazlalarını birbirlerine vermek suretiyle zamlı fiyatları
sürdürebileceklerine ilişkin ifade de, bu görüşü desteklemekte ve teşebbüsler
arasındaki işbirliğinin niteliğini ortaya koymaktadır. Yukarıda belirtilen nedenlerle “son
zamma rağmen” ifadesinin Bey Piliç’in kendi zam uygulamasını gösterdiği
savunmasına katılmak mümkün değildir. 3130

I.4.1.27. 2008 Yılının Nisan ve Mayıs Aylarında Yapıldığı İddia Edilen
Anlaşmalara İlişkin Savunmalar
I.4.1.27.1. Teşebbüslerin Birbirlerine Gerçek İradelerini Yansıtmadığı Ve Adeta
Aralarında Anlaşma Varmış Gibi Davrandığı Ancak Herkesin Bireysel
Davranışına Devam Ettiği Savunması
Söz konusu belgelerden ortaya çıkan hususun, rakiplere gösterilen iradenin anlaşma
yapma yönünde olsa bile gerçek iradenin ve uygulanan iradenin aslında sadece
rakiplerin fikirlerini öğrenme, ama ardından kendi bildiği gibi davranma yönünde
olduğu savunmalarda belirtilmektedir. Ayrıca ortalama satış fiyatlarının anlaşılan fiyat 3140
olan 3–3,15 YTL civarında gerçekleşmemesinin, anlaşmanın etki göstermediği
anlamına geldiği de ifade edilmektedir.

Kararın I.3.2.7. kısmında yer verilen belgeler açıkça CP Piliç, Şen Piliç, Şeker Piliç,
Banvit, Bey Piliç, Pak Piliç ve Keskinoğlu’nun aralarında fiyat belirlediklerini
göstermektedir. Bu belgelerde teşebbüslerin aralarında anlaştıkları, ancak
anlaşmanın hayata geçirilmesinde sorunla karşılaştıkları görülmektedir. Söz konusu
teşebbüslerin anlaşmaya uyup uymadıklarının tespiti için ortalama satış fiyatları ile
liste fiyatları da incelenmiştir. Bu teşebbüslerin liste fiyatlarının 3,45 ve 3,45’in
üzerinde seyrettiği tespit edilmiştir. Böylece savunmada da belirtildiği üzere 3150
yayımlanan liste fiyatları ile teşebbüslerin anlaşmaya uyma iradelerini rakipleri ile
paylaştıkları görülmektedir. Ortalama satış fiyatları incelendiğinde bu teşebbüslerden
Şeker Piliç hariç ilgili tüm teşebbüslerin fiyatlarını arttırdığı anlaşılmaktadır.

Bir anlaşmanın piyasaya etkisinin varlığı için mutlaka anlaşılan fiyattan satış
yapıldığının tespiti gerekmemektedir. Önemli olan anlaşma sonucunda ilgili dönemde
fiyatların piyasa dengesinin üzerine çıkmasıdır ve bu durum anlaşmanın pazarda
etkisinin olduğunu göstermesi için yeterli olacaktır. Söz konusu anlaşmanın piyasada
etkisi olmasa dahi, anlaşmanın amacının rekabeti kısıtlayıcı olması 4. maddenin ihlal
edildiği sonucunu doğurması için yeterlidir 3160

09-57/1393-362
73
I.4.1.27.2. Teşebbüslerin Soruşturmaya Konu Yıllar Arasında Yıllık Üretim
Miktarlarını Gösteren Tablolara Dayanarak Yapılan Savunma
Aynı savunmalar kapsamında 2004 yılından itibaren piliç eti arzının kısılmasını
amaçlayan herhangi bir anlaşmaya taraf olunmadığı ifade edilmektedir.
Teşebbüslerin ve tüm pazarın 2003-2008 yıllarında yıllık üretim düzeyinin sürekli
yükseldiği/değişmediği gerekçesiyle, arzı kısmaya yönelik herhangi bir anlaşmaya
dâhil olunmadığı savunulmaktadır. Soruşturmaya konu yıllar arasında, yıllık üretim
miktarlarını gösteren tablolar, teşebbüslerin yıldan yıla üretim miktarlarının
azalmayıp, arttığını göstermektedir. Bu tablolara dayanılarak da pazarda piliç eti 3170
arzının hiç kısılmadığı savunulmaktadır. Oysa arzın kısılmasına ilişkin iddialar aylık
ve iç piyasa verilerine ilişkindir. Bu nedenle savunmanın dikkate alınabilmesi için ilgili
tablolarda yer alan verilerin sıklığının da en çok aylık veriler düzeyinde olması ve
üretim verisi yerine iç piyasa arz verisi olması gerekmektedir. Aksi takdirde iç piyasa
arzının kısılmasına ilişkin karara uyulup uyulmadığını üretim miktarlarına bakarak
değerlendirmek, ihracatın etkileri nedeniyle yanlış olacaktır. Aynı şekilde bir
teşebbüsün yıllar içerisinde piliç eti arzının sürekli artması, piliç eti karteli içerisinde
dönem dönem arzın kısılması anlaşmalarına dâhil olmadığını göstermemektedir.
Bunun yanı sıra tespitler kısmında arzın kısılmasına ilişkin değerlendirmeler
tamamen belgelere dayandırılmıştır. Amaç yönünden bu eylemler, etki göstermeseler 3180
bile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır.

I.4.2. Ayrık Savunmalar
I.4.2.1. Pak Piliç
Pak Piliç’in bayilerini aralarında anlaşma yapmaları yönünde teşvik etmesinin söz
konusu olmadığı ve sektörün yapısı gereğince de bunun mümkün olmadığı ileri
sürülmektedir. Savunmada Pak Piliç’in bayilerine aralarında fiyat rekabeti
yapmayarak fiyatlarını arttırmalarını, sektördeki entegre teşebbüslere arzı arttırmaları
konusunda baskı yapmamalarını aksine arzı kısmaları konusunda ikna etmeleri
gerektiği konusunda telkin ettiği iddiasına dayanak olan Belge 14’ün Pak Piliç 3190
tarafından gönderilmediği ifade edilmektedir. Böyle bir yazı Pak Piliç tarafından
bayilere gönderilse bile Pak Piliç’in ne kendi bayilerini ne de diğer teşebbüslerin
bayilerini iddia edildiği gibi bir anlaşma yapmaya teşvik etmesinin mümkün olmadığı
ve mümkün olsa bile böyle bir davranışın rasyonel olmadığı iddia edilmektedir.

Yukarıdaki iddialardan ayrıca Belge 14’ün üzerine el yazısı ile “yazmasak mı”
notunun düşüldüğü, bunun da bu belgenin gönderilmediğini gösterdiği ileri
sürülmektedir. Oysa Belge 14 incelendiğinde söz konusu notun “...Bu zafiyetimizin
farkında olan bazı alıcılar da bizleri birbirimize vurdurarak daha fazla zarar etmemize
sebep veriyorlar …”ifadesinin yanına yazıldığı ve söz konusu ifadenin parantez içine 3200
alınarak bu notun bu ifadeyi işaret ettiği görülmektedir. Orijinal metinde bu not şu
şekilde geçmektedir:
...(Bu zafiyetimizin farkında olan bazı alıcılar da bizleri birbirimize vurdurarak
daha fazla zarar etmemize sebep veriyorlar)(yazmasak mı)...
Savunmada ayrıca böyle bir belge gönderilmiş olsa bile hiçbir piliç eti üreticisinin ne
kendi bayilerini ne de diğer teşebbüslerin bayilerini bir anlaşma yapmaya teşvik
etmesinin mümkün olmadığı, mümkün olsa bile bu davranışın rasyonel olmadığı iddia
edilmektedir.

Savunmada Kurulun 13.7.2005 tarih ve 05-46/669-171 sayılı kararı emsal 3210
gösterilerek somut olayda rekabeti bozucu amaç ve etkisi olan bir birlikte fiyat
09-57/1393-362
74
tespitinden bahsedilebilmesi için nihai tüketiciye ulaşan fiyatların bir anlaşma
sonucunda belirlenebilmesinin söz konusu olması gerektiği belirtilmiştir. Bu karar
mevcut soruşturmaya bire bir emsal olmasa da kartellerin başka bir yönünü işaret
etmektedir. İşte bu noktada Belge 14’ün önemi ortaya çıkmaktadır. Söz konusu
belgenin gönderilme amacının piliç eti üreticilerinin aralarında yaptıkları anlaşmaların
tam anlamıyla hayata geçirilmesini sağlamak olduğu anlaşılmaktadır. Belge 14’de de
dile getirildiği gibi bayilerin teşebbüsler arasında rekabeti arttırarak daha ucuza mal
alma çabaları piliç eti piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin kolaylıkla fiyatlarını
yükseltememelerine yol açmaktadır. Bu nedenle Pak Piliç tarafından getirilen 3220
önerinin amacı, piliç eti üreticileri arasında kurulan kartel tarafından alınan kararların
doğrudan piyasaya yansımasını sağlamaktır. Savunmada ileri sürülen Pak Piliç’in ne
kendi bayilerini ne de diğer teşebbüslerin bayilerini bir anlaşma yapmaya teşvik
etmesinin mümkün olmadığı iddiasına, yukarıda sayılan gerekçelerle
katılınmamaktadır.

I.4.2.2. Banvit:
Savunmada, Banvit yetkilisinin, arzın kısılmasına ilişkin 2005 ve 2006 yıllarında
yapılan tekliflere uymayacağını beyan ettiği ve uymadığı ileri sürülmektedir. Yukarıda
2005 ve 2006 yıllarında yapılan teklife ilişkin detaylı değerlendirmelere yer verilmiştir. 3230
Tüm bu değerlendirmelerle birlikte Banvit’in söz konusu tekliflere uymadığı iddiasına,
ilgili kısımda da belirtildiği üzere katılınmaktadır. Bununla beraber, soruşturma 2003-
2008 yılları arasında birçok kez fiyatları arttırma veya arzı kısma çabası gösteren piliç
eti karteline ilişkindir ve Banvit’in rekabeti engellemeyi amaçlayan tekliflerden birine
uymaması, kartelin içinde olmadığını göstermemektedir.

I.4.2.3. CP Piliç
CP Piliç’in Banvit arasında haksız rekabetten kaynaklanan bir ihtilaf olduğu ve
İstanbul 10.Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından “haksız rekabetin meni” kararı
verildiği, bu şartlar altında bu iki şirketin iddia edilen kartelin parçası olamayacağı ileri 3240
sürülmektedir. 4054 sayılı Kanun haksız rekabete ilişkin herhangi bir hüküm
içermemekte olup rekabetin korunmasını amaçlamaktadır. Teşebbüslerin çeşitli
tarihlerdeki anlaşmalara katıldıkları belgelerle sabitken, aralarındaki herhangi bir
ihtilaf, söz konusu kartelin tarafı oldukları değerlendirmesini değiştirmeyecektir.

I.4.2.4. Beypiliç
Teşebbüsün 2004 yılından itibaren piliç eti arzının kısılmasını amaçlayan herhangi bir
anlaşmaya taraf olmadığı ileri sürülmektedir. Bu savunma kapsamında teşebbüs
Yönetim Kurulu Başkanı Sait Koca’nın bayi seminerlerindeki sunuşlarından örnekler
yer verilmiştir. Bu örneklerde 23-26 Eylül 2004, 14-17 Eylül 2006 tarihli sunumlardan, 3250
üretimini arttırdığı ve daha da arttırmak istediğine yönelik slaytlar yer almaktadır.
Ayrıca savunmada söz konusu teşebbüse ilişkin basında yer alan 2005, 2006, 2007,
2008 yıllarında üretimlerini, kapasitelerini ve üretim hedeflerini arttırdıklarına ilişkin
haberlere de yer verilmiştir.

Savunmada yer alan, teşebbüsün yıldan yıla üretimini ve kapasitesini arttırması
teşebbüsün piliç eti karteli içerisinde dönem dönem arzın kısılması anlaşmalarına
dâhil olmadığının bir göstergesi olarak kabul edilemez. Beypiliç’in hangi dönemlerde
hangi anlaşmalar çerçevesinde arzın kısılmasına katıldığına kararın ilgili kısımlarında
yer verilmiştir. 3260

09-57/1393-362
75
I.4.2.5. Zuhal Daştan’ın Bireysel Savunması
I.4.2.5.1. Soruşturma Kapsamında Yer Verilen Belgelerin Zuhal Daştan’ın
Bireysel Beyanları Olduğu Savunması
Savunmada belgeler arasında yer alan mektupların sektör zararda iken panikle
yazılmış metinler olduğu, tamamıyla Zuhal Daştan’ın kendi düşüncelerini içerdiği,
metinlerdeki önerilerin diğer teşebbüslerce kabul görmediği ve umursanmadığı, piliç
eti sektörünün kimsenin e-posta ve mektuplarını dikkate alarak birlikte hareket
edebilecek yapıda olmadığı ve fiyatların her zaman serbestçe belirlendiği iddia
edilmektedir. 3270

Zuhal Daştan’ın çoğu zaman piyasa oyuncularını koordinasyona davet eden, arzın
kısılması ile fiyatların arttırılması yönünde telkinler ve öneriler içeren metinleri sektör
zarardayken ve panikle yazmış olması, söz konusu metinlerin piyasa üzerinde
doğurduğu etkilerin göz ardı edilmesini gerektirmemektedir. Zuhal Daştan’ın kendi
düşüncelerim olarak ifade ettiği metinlerin daha önce işbirliği içerisinde fiyatların
arttırılmasını başarıyla sağlayan piliç eti pazarı oyuncularını yeniden fiyat arttırmaya
veya arzı kısmaya yönlendirecek yapıda olduğu ve bu nedenle ortaya konan kartelin
devamlılığının ve işlerliğinin sağlanmasında belirleyici etkiye sahip olduğu noktasına
varılmıştır. 3280

Zuhal Daştan söz konusu öneri ve telkinlerinin diğer teşebbüslerce kabul görmediği
yönündeki iddiasını destekleyecek herhangi bir bilgi veya belge sunmamıştır. Ancak
söz konusu tekliflerden sonra ortalama satış fiyatlarında artış meydana geldiği
teşebbüslerden elde edilen haftalık ortalama satış fiyatlarının karşılaştırılması
sonucunda tespit edilmiştir. Bu nedenle Zuhal Daştan’ın teşebbüsler arasında rekabeti
azaltmayı amaçlayan birliktelikte belirleyici etkisi olmadığı savunması gerçekçi
bulunmamaktadır.

Belgeler göstermektedir ki piliç eti sektöründeki teşebbüsler Zuhal Daştan’ın iddia 3290
ettiği gibi fiyatlarını her zaman serbestçe belirlememektedir. Örneğin Belge 1’de
7.3.2003 tarihinde Kalyon Otel’de yapılan toplantı sonrasında teşebbüslerin birlikte
hareket ederek fiyatlarını arttırdıkları açıkça ifade edilmektedir. Bununla birlikte, Belge
25’te Mehmet Keskinoğlu’nun (Keskinoğlu) ajandasının 8 Temmuz Pazartesi tarihli
sayfasında ve masasının üstünde bulunan bir notta sırasıyla “Pak Tavuk Zuhal Daştan
Perşembe 250 brüt” ve “Zuhal Daştan Perşembe 250 Brüt Zam” şeklinde elle yazılmış
ifadeler yer almaktadır. Kararın “18.6.2008 Tarihli Toplantı” başlıklı bölümünde yer
alan Tablo 52 incelendiğinde, Pak Piliç’in ve Keskinoğlu’nun 7.7.2008 tarihinden
sonraki ilk Perşembe olan 10.7.2008 tarihinde boyunsuz bütün piliç fiyatını bir önceki
fiyat listesine göre 25 Krş. arttırdığı görülmektedir. Belge 2’de ise Zuhal Daştan’ın 3300
Belge 1’de önerdiği 20. Krş. zam yapma önerisine bazı teşebbüslerin olumlu yanıt
verdiğine ilişkin ifadeler yer almaktadır. Dolayısıyla Zuhal Daştan’ın önerilerinin diğer
teşebbüslerce hiçbir zaman kabul görmediği ve her teşebbüsün fiyatını ve arzını
serbestçe belirlediğine ilişkin savunma kabul edilebilir değildir.

I.4.2.5.2. Zuhal Daştan’ın Bayilerine Hitaben Kaleme Almış Olduğu Mektubu
Göndermediği Savunması
Zuhal Daştan’ın bayilerine hitaben kaleme almış olduğu ve bayilerin aralarında
anlaşmasına teşvik eden ifadeler içeren mektubu, pazarın işleyişi göz önünde
bulundurulduğunda bunun uygulanamaz olduğunu fark ettiği için kimseye 3310
göndermediği iddia edilmektedir.
09-57/1393-362
76

Belge 14 olarak adlandırılan söz konusu mektup 21.3.2008 tarihinde kaleme
alınmıştır. Mektupta

“…İlinizde bu meslekten ekmeğini kazanan meslektaşlarınız ile acilen
toplanmanızı, entegrelerinize sahip çıkmanızı, birbiriniz ile fiyat rekabeti
yapmaya son verip bütün piliç fiyatlarınızı acilen hiç değilse maliyet fiyatına
getirmek üzere prensip anlaşması yapmanızı sizlerden rica ediyorum. Sizleri
malsız bırakmamak için aşırı üretim yapmaktan bizleri vazgeçirmelisiniz…” 3320
ifadeleri kullanılarak bayiler açıkça işbirliğine davet edilmektedir. Ancak mektubun
bayilere ulaşıp ulaşmadığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır. Söz konusu mektup
bayilere ulaştırılmamış olsa dahi yukarıda belirtilen belgeler temelinde konuya
yaklaşıldığında, Zuhal Daştan’ın piyasada fiyatı arttırmak ve arzı kısmak yönünde
bayileri de işbirliğine yöneltmeyi amaçladığı değerlendirilmektedir.

I.4.2.6. Besd-Bir
I.4.2.6.1. Besd-Bir Tarafından Yapılan Projeksiyonun Amacının Piliç Eti Arzını
Kısmak Olmadığına İlişkin Savunmalar
Besd-Bir’in hazırladığı projeksiyon çalışmalarının teşebbüsleri arzı kısmaya teşvikle 3330
bir ilgisinin bulunmayıp söz konusu projeksiyonlarla tamamen Türk piliç eti
sektörünün iç pazarda ve dış pazarda geliştirilmeye çalışıldığı iddia edilmektedir.
Ayrıca Tarım ve Köyişleri Bakanlığı başta olmak üzere çeşitli kamu kurum ve
kuruluşlarının talebiyle bu projeksiyonların hazırlandığı, hazırlanan projeksiyonlar ile
gelecek yıl ortaya çıkacak toplam üretim miktarı hesaplanarak üretimin resminin
çekilmeye çalışıldığı ileri sürülmektedir. Besd-Bir’in bilimsel veri toplaması, bu verileri
sektörle paylaşması ve Besd-Bir tarafından kamu kurum ve kuruluşlarının veri
taleplerinin karşılanması elbette rekabet sorunu olarak değerlendirilmemektedir.
Kamu kurum ve kuruluşlarının Besd-Bir’den projeksiyon istediğine ilişkin savunmanın
ekinde yer alan yazılar incelendiğinde söz konusu kurum ve kuruluşlar tarafından 3340
talep edilen çalışmanın geçmiş yıllara ilişkin firma bazında gerçekleşen ihracat
rakamları veya gelecek yıla ilişkin tahmini toplam üretim rakamları gibi çalışmalar
olduğu görülmektedir. Oysa Besd-Bir’in yapmış olduğu projeksiyonlar teşebbüs
bazında üretim miktarları gibi kamu kurum ve kuruluşları tarafından talep edilenden
daha fazla detay içeren raporlardır. Yukarıda da belirtildiği üzere soruşturmaya konu
edilen husus Besd-Bir’in geçmiş yıllarda gerçekleşen toplam üretim miktarını
hesaplamaya ilişkin çalışmalar yapması ve bilimsel veri ve bilgi toplaması değil, bu
çalışmaları belli teşebbüslerle paylaşarak bu teşebbüsler lehine piyasayı
şeffaflaştırmak suretiyle rekabeti kısıtlayıcı eylemlerin gerçekleştirilmesini
kolaylaştırmasıdır. Besd-Bir tarafından teşebbüslerin üretim miktarlarına ilişkin 3350
bilgilerin toplanmasının, gelecek dönem arzının teşebbüs bazında hesaplanmasının
ve bu bilgilerin bazı teşebbüslere sunulmasının piyasayı daha da şeffaflaştırdığı ve
bu uygulamanın teşebbüsler arasındaki koordinasyonu kolaylaştırdığı tespit
edilmiştir.

I.4.2.6.2. Projeksiyon Çalışmalarında Teşebbüs Bazında Bir Değerlendirme
Yapılmaksızın Sektörün Genel Durumunun Dikkate Alındığı Savunması
Savunmada, teşebbüs bazında bir değerlendirme yapılmaksızın sektörün genel
durumunun dikkate alındığı ileri sürülmektedir. Oysa Besd-Bir’e ait faaliyet raporu
incelendiğinde, 24 Eylül 2003- 27 Eylül 2004 tarihleri arasında üretimde ilk yirmi beşe 3360
giren firma bazında dokuz yıllık piliç eti yumurta girişleri ve buna ilaveten firmaların
09-57/1393-362
77
yedi yıllık piliç eti üretim dökümünün çıkarıldığı görülmektedir. Belge 13 olarak
adlandırılan bir başka belgede ise 7.3.2008 tarihinde- Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç)
Süleyman Öztürk (Er Piliç), Sait Koca (Bey Piliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Mehmet
Keskinoğlu (Keskinoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu),
Emre Bor (Şeker Piliç) ve Ömer Görener’e (Banvit) gönderilen “Fw: Damızlıkta kim
ne kadar” başlıklı e-postada, 2003 – 2007 yılları arasında Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç,
CP Piliç, Er Piliç, Keskinoğlu, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in damızlık piliç
miktarını hangi oranda arttırdığı veya azalttığına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu
belgelerden görüldüğü üzere savunmanın aksine Besd-Bir’in sadece sektörel bazlı 3370
değil, teşebbüs bazlı değerlendirmelerde bulunduğu anlaşılmaktadır.

Savunmada ayrıca Belge 13’e ilişkin olarak bu bilgilerin sahadan elde edildiği ve
herkes tarafından bilinen bilgiler olduğu ileri sürülmektedir. Bu savunma kabul edilse
bile bu bilgilerin sadece belli teşebbüslere ait bilgiler içermesi ve bu teşebbüslerden
hangisinin arzın kısılmasına ne kadar katkıda bulunduğunun ortaya konulması
manidardır.

I.4.2.6.3. Yeni Projeksiyon Çalışmaları İçin Kuluçkalık Yumurta Bilgilerinin Takip
Edildiği Savunması 3380
Savunmada kuluçkalık yumurta ihracatının ve sofralığa verilen kuluçkalık yumurta
miktarının Besd-Bir tarafından takibinin teşebbüslerin arzını kısma ve ihracatı teşvik
amaçlı yapılmadığı, yeni projeksiyon çalışmaları için yapıldığı iddia edilmektedir. 14
Mart 2005 tarihli, Besd-Bir tarafından Gedik Piliç, “Abalıoğlu, Emre Piliç ve CP Piliç’e
gönderilen “%15 kısıtlama” başlıklı bir başka belgeden de kuluçkalık yumurta
üretiminin % 15’lik kısmının ihracata veya sofralığa sevk edilip edilmediğinin Besd-Bir
bünyesindeki izleme komitesi aracılığıyla takip edildiği anlaşılmaktadır. Hatta aynı
belgede, izlemenin sağlıklı yapılabilmesi için söz konusu teşebbüsler tarafından
yapılan ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinin, ihracat amacıyla bir firmaya sevk
edilmesi halinde ise irsaliyesi ile birlikte bir gözlemcinin düzenleyeceği satış tespit 3390
tutanağı gibi belgelerin birer kopyasının Besd-Bir’e gönderilmesi istendiği de
belirtilmiştir. Ayrıca kararın ekinde yer verilen kuluçkalık yumurta sevki konulu
yazışmalardan anlaşıldığı üzere Besd-Bir’e üye olan teşebbüslerin haftalık ihraç
edeceği kuluçkalık yumurtanın miktarı hafta hafta belirlendikten sonra söz konusu
ihracatın sonucunu ertesi haftanın başında Besd-Bir’e haber verilmesi talep edilmiştir.
Bu ifadelerden ve belgelerden söz konusu kararın tavsiye niteliğinde olmadığı, kararın
uygulanmasının Besd-Bir tarafından kontrol edildiği ve uygulanan program sonucunda
arzın hissedilir ölçüde azalmasının beklendiği anlaşılmaktadır.

I.4.2.6.4. Besd-Bir’in Arzın Kısılması Yönünde Telkinlerde Bulunmadığı Ve Bu 3400
Tip Telkinlerin Piyasanın Yapısı Nedeniyle Uygulanabilir Olmadığı Savunması
Savunmada Besd-Bir tarafından arzın kısılması yönünde telkinlerde bulunulduğu ve
bu telkinlere uyulup uyulmadığının kontrol edildiği yönündeki ifadelere katılmadıkları
belirtilmiştir. Ayrıca Besd-Bir tarafından gerçekleştirilen izleme ve takiplerin, Besd-Bir
çalışmalarında kullanılacak bilgilerin toplanması ve güncellenmesi mahiyetinde olup
başka bir amacı olmadığı iddia edilmiştir. Savunmanın devamında böyle bir
uygulama söz konusu olsa bile sektörün yapısı gereği hayata geçirmenin mümkün
olmadığı ileri sürülmüştür. Kararda yer alan belgelerden sadece aşağıdaki belgelerin
tekrar incelenmesi ile bile savunmada yer verilen iddialara katılmanın mümkün
olmadığı ortaya çıkmaktadır. Örneğin, “Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” 3410
başlıklı belgede 3 Şubat 2005 tarihinde 26 üye firma katılımıyla toplanıldığı ve söz
09-57/1393-362
78
konusu toplantıda piliç eti arzını kısma amacıyla kuluçkalık yumurta ihracatına hız
verilmesi gerektiği kararına varıldığı belirtilmiştir. 16-31 Mart 2005 tarihli “Besd-Bir
Faaliyet Özeti” başlıklı diğer bir belgede ise 3 Şubat 2005 tarihli sektör toplantısında
alınan karar gereğince damızlıkçı firmalarca yürütülen kısıtlama programının sona
erdiği belirtilerek alınan sonuçlar değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmede
kısıtlama süresince toplam 13 milyon adet kuluçkalık yumurtanın iç üretimden
çekilmesi planlandığı, gerçekleşme %104 oranıyla 13,5 milyon adet yumurtaya
ulaştığı ve programlanan uygulamaların 15-20. haftalar arasında et üretiminde
hissedilir azalmalar yaratması beklendiği ifade edilmiştir. 3420

Yukarıda yer verilen e-postadan anlaşıldığı üzere savunmanın aksine Besd-Bir’in
telkinleri sonucunda piliç eti arzını kısma planı gerçekleştirildiği açıktır. Yukarıda yer
aldığı için burada tekrar yer verilmeye gerek duyulmayan diğer belgeler de bu kanaati
desteklemektedir.

I.4.2.6.5. Projeksiyona ilişkin verilerin toplanması sürecine ilişkin itirazlar:
Savunmada projeksiyona ilişkin verilerin toplanması sürecinin iddia edildiği gibi
olmadığı belirtilmektedir. Söz konusu bilgiler, kararın ekinde sunulan “beyaz et
üretiminin planlanması” başlıklı belgede yer almaktadır. Besd-Bir’de yapılan yerinde 3430
incelemeler bulunan bu belgede, Besd-Bir tarafından beyaz et üretimin
planlanmasının nasıl yapılacağı izah edilmektedir. Bu kadar ayrıntılı bilgilerin ancak
projeksiyon çalışması ile toplanabileceği kanaatine varılmıştır. Ancak yine de
projeksiyona ilişkin verilerin toplanması sürecine ilişkin getirilen bu itiraz dikkate
alınmıştır.

I.4.2.7. Abalıoğlu
Teşebbüsün 2004 yılından itibaren piliç eti arzının kısılmasını amaçlayan herhangi bir
anlaşmaya taraf olmadığı ileri sürülmektedir. Abalıoğlu’nun 3. yazılı savunmasında
dönemsel arz verileri ileri sürülerek arzın kısılmasına ilişkin anlaşmaların tarafı 3440
olmadığı iddia edilmiştir. Söz konusu veriler incelendiğinde Abalıoğlu’nun 2004, 2005
ve 2006 yıllarında anlaşma dönemlerindeki arz imkânları ve verilerinin teşebbüsün
savunmasını destekler nitelikte olduğu görülmüştür. Abalıoğlu’nun arzın kısılması
faaliyetleri içerisinde olduğuna yönelik iddialar 15.8.2007 tarihli toplantıya ilişkindir.
Arzın kısılmasına ilişkin söz konusu toplantının Abalıoğlu tesislerinde yapılması
nedeniyle bu toplantıya ve anlaşmaya Abalıoğlu’nun katılımı tespit edilmiştir. 2007
Ağustos ayında üretiminde düşüş görülen Abalıoğlu’nun, sonraki aylarda da
üretiminin düşük seyrettiği anlaşılmıştır. Bunun yanı sıra Abalıoğlu’na yöneltilen
iddialar sadece arzın kısılmasına dayanmamaktadır. Kararın I.3.2. kısmında yer
verilen belge ve bulgulardan, teşebbüsün çeşitli tarihlerde fiyat anlaşmalarına taraf 3450
olduğu tespit edilmiştir.

Bak Piliç, Eskar, Marta ve Güncanlar Bolu’nun ayrık savunmalarına aşağıda yer
verilmiştir.

J.GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

Hakkında soruşturma yürütülen 27 piliç eti üreticisi teşebbüslerden bazılarının ve
Besd-Bir’in ihlal niteliğini haiz faaliyetleri bu bölümde 4054 sayılı Kanun’un ilgili
maddeleri çerçevesinde değerlendirilecektir. 3460

09-57/1393-362
79
27 teşebbüsün eylemleri hakkında daha önceki bölümlerde yapılan açıklamalar
çerçevesinde ve yerinde incelemelerde bulunan belgeler ile teşebbüslerden elde
edilen bilgi ve belgeler ışığında, bu teşebbüslerden bazılarının;
 Piliç eti fiyatını yükseltmek için aralarında anlaştıkları,
 Piliç eti arzının kısılması için birtakım faaliyette bulundukları,
 Gizli şirket bilgilerini ve ileri tarihli liste fiyatlarını birbirleriyle paylaşarak piliç
eti piyasasındaki şeffaflığı arttırmaya çalıştıkları ve
 Bayilerine diğer bayilerle anlaşarak diğer piliç eti üreticilerinin fazla mal
üretmesini engellemeye çalıştıkları 3470
tespit edilmiştir. Besd-Bir’in ise anılan bu eylemleri ile teşebbüsler arasındaki
koordinasyonu kolaylaştırıcı rolü olduğu anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen fiiller rekabet hukuku literatüründe “kartel” olarak adlandırılan
eylemlere örnek teşkil etmektedir. Kartellerin “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu
Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in (Para Cezaları Yönetmeliği) 3. maddesinin (ç)
fıkrasındaki tanımı “Fiyat tespiti, müşterilerin, sağlayıcıların, bölgelerin ya da ticaret
kanallarının paylaşılması, arz miktarının kısılması veya kotalar konması, ihalelerde
danışıklı hareket konularında, rakipler arasında gerçekleşen, rekabeti sınırlayıcı 3480
anlaşma ve/veya uyumlu eylemler” şeklindedir. Buna göre kartellerin rekabeti
kısıtlamak veya azaltmak için kullandığı temel yöntemler;
 Üyeler tarafından satışa sunulan ürün(ler)in fiyatlarının birlikte belirlenmesi
(fiyat tespiti),
 Pazarların üyeler arasında paylaşılması (pazar paylaşımı),
 Üye teşebbüslerin üretimlerinin sınırlanması (arz miktarının kontrolü) ve
 İhalelerde danışıklı teklif verilmesi (ihalelerde danışıklı hareket)
olarak sıralanabilir.

Fiyat tespitine örnek olarak; rakipler arasında fiyatları arttırmak, sabitlemek, asgari 3490
fiyat belirlemek, indirimleri kaldırmak, standart fiyat formülleri benimsemek veya belli
bir ürün veya hizmet için fiyat oluşturmak konusunda uzlaşmak; arz miktarının
kontrolüne örnek olarak; üretim, satış miktarı, pazardaki büyüme yüzdesi ve benzeri
unsurların birlikte belirlenmesi; pazar paylaşımına örnek olarak rakiplerin müşterileri,
sağlayıcıları, bölgeleri, ürünleri veya ticaret kanallarını paylaşmak konusunda
uzlaşmaya varması ve son olarak ihalelerde danışıklı hareket için rakiplerin bir
ihaleye ilişkin kazanma sırasını belirlemesi, ihaleleri aralarında paylaşmaları ya da
suni olarak kazananın kaybedenlere karşılık vermesi konusunda uzlaşmaya
varmaları verilebilir.
3500
Kartellerin yasaklanmasının altında yatan iktisadi neden kartellerin toplumsal refahı
azaltmak suretiyle iktisadi etkinsizliğe yol açmalarıdır. Böylelikle daha kaliteli ürünler
daha düşük fiyatla ve daha fazla kişi tarafından satın alınamamaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrası uyarınca “belirli bir mal ya da hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar ve uyumlu eylemler” yasaklanmaktadır. Yukarıda yer
verilen açıklamalarda kartel anlaşmalarının rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıdığı ve bu etkiyi doğurduğu ifade edilmiştir. Bu noktadan 3510
09-57/1393-362
80
hareketle rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yasaklandığı açıktır.

Yapılan incelemelerde soruşturmaya konu teşebbüsler arasında kurulan kartelin
zaman zaman ihracat karteli niteliğine büründüğü tespit edilmiştir. Bu noktada ihracat
kartellerinin hukuki niteliğinin 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesinde yarar
vardır. İhracat kartelleri, genel olarak, kuruldukları ülkenin dışında kalan bölgelerdeki
piyasalardan daha fazla gelir elde etme amacı taşımaktadır. Bununla birlikte ihracat
kartellerinin kuruldukları ülkenin piyasalarını da etkileme olasılıkları bulunmaktadır.
Bu nedenle ihracat kartelleri oluşturulduğu ülkenin rekabet otoritesi tarafından 3520
dikkatle incelenmekte ve varlığına oluşturulduğu ülkedeki piyasaları etkilememesi
koşuluyla izin verilmektedir.

Piliç eti üreticilerinin ortak ihracat yapmaya yönelik amaçlarını ve faaliyetini gösteren
belgeler incelendiğinde, kurulan ihracat karteli ile iç piyasadaki piliç eti arzının
kısılmasının hedeflendiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle piliç eti üreticileri arasında
kurulan ihracat karteli de 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girmektedir.
Bu noktada belirtilmesi gereken husus 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca
yasaklanan anlaşmalara bu maddenin hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulabilmesinin tek koşulunun bu anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde 3530
yer verilen şartların tamamını sağlaması olduğudur. Dolayısıyla bazı piliç eti üreticisi
teşebbüsler arasında akdedilen ve bir kartel anlaşması niteliğini haiz anlaşmaların
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer verilen şartların tamamını taşıyıp
taşımadığının değerlendirilmesi gerekmektedir..

J.1. Bireysel Muafiyet Değerlendirilmesi

4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre maddede belirtilen dört şartı sağlayan
anlaşmaların bireysel muafiyet alabilmesi mümkündür. Bu kapsamda;
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 3540
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
muafiyet alınabilmesi için gereklidir.

Soruşturma konusu anlaşmanın bireysel muafiyet alıp alamayacağı hususu
değerlendirilirken öncelikle belirtilmesi gereken husus, kartele taraf olduğu tespit
edilen teşebbüslerin piliç eti pazarındaki pazar payları toplamının 2003-2008 yılları 3550
arasındaki ortalamasının yaklaşık %.... olduğudur. Toplamda oldukça yüksek bir
pazar payına sahip olan teşebbüslerin yapmış oldukları anlaşmanın ilk olarak 2003
yılında uygulanmaya başlandığı, zaman zaman tekrarlandığı ve son olarak ise 2008
yılında uygulandığı görülmüştür.

Soruşturmaya muhatap teşebbüslerden bazıları tarafından akdedilen ve 2003-2008
yılları arasında zaman zaman uygulandığı anlaşılan anlaşmanın amacının piliç eti
fiyatını yükseltmek ve piliç eti arzını kısmak olduğu tespit edilmiştir. Diğer yandan bu
amaca hizmet etmek için teşebbüslerin birbirlerine ileri tarihli liste fiyatlarını
gönderdikleri ve bu yolla aralarındaki rekabeti engellemeye çalıştıkları görülmüştür. 3560
09-57/1393-362
81
Besd-Bir’in ise gizli şirket bilgilerini beyaz et üreticileri ile paylaşarak piliç eti
piyasasındaki şeffaflığı arttırdığı ve bunun sonucunda rekabet ihlallerinin oluşumunu
kolaylaştıran bir zemin yarattığı, teşebbüslerin gizli bilgilerini içeren projeksiyon
çalışması ile arzın kısılmasına katkıda bulunduğu, söz konusu projeksiyon
çalışmalarının sonuçlarını bazı teşebbüslere göndermesi ile de piyasadaki şeffaflığı
arttırmasının yanında diğer teşebbüsler karşısında piliç eti pazarında bu
teşebbüslerin daha iyi bir konuma gelmesini sağladığı tespit edilmiştir. Bu hususlar
ise 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı, rekabet hukuku bakımından da per se
yasak olan eylemlerdendir.
3570
Anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet alabilmesi için
öncelikle anlaşma sonucunda “Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin
sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmenin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması” gerekmektedir. Ancak yapılan anlaşmaların hiçbiri malların üretim veya
dağıtımında yeni gelişme ve iyileşmenin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanmasına yönelik anlaşmalar olmayıp bu hükmün aksine malların üretiminin
kısılmasına yöneliktir. Bu nedenle bazı piliç eti üreticisi teşebbüsler arasında çeşitli
tarihlerde akdedilen anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde
yer alan muafiyet şartını taşımadığı açıktır.
3580
Anlaşma, tüketicilerin piliç etini serbest piyasa koşullarında oluşması gereken fiyattan
daha pahalıya tüketmelerine yönelik olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (b) bendinde yer alan koşulu da sağlamamaktadır. Maddenin (c) bendi
kapsamında öne sürülebilecek olgu, daha önce değinildiği üzere anlaşmanın pazarda
sınırlı bir etkiye sahip olduğudur. Ancak anlaşmaların, anlaşmaya taraf olan
teşebbüsler arasındaki rekabeti ortadan kaldırmak için yapıldığı göz önüne
alındığında, anlaşmanın bu koşulu da sağlamadığı görülmektedir. Diğer yandan 5.
maddenin (d) bendi kapsamında bir değerlendirme yapıldığında, rekabetin pazarın
yaklaşık %..... temsil eden teşebbüslerin bir araya gelerek aralarındaki rekabeti
kısıtlayan bir anlaşmaya taraf olmaları gerekçesiyle rekabetin gereğinden fazla 3590
kısıtlandığı anlaşılmaktadır.

Anlaşmanın filli etkileri bir yana, teorik olarak piliç eti pazarında rekabet içinde olması
beklenen teşebbüslerin bir araya gelerek fiyatı tespit etme ve arzı kısma çalışmaları
pazardaki rekabetçi yapıyı bozacak bir girişimdir. Bu kapsamda fiili ve muhtemel
etkileri dikkate alındığında piliç eti üreticisi teşebbüsler arasında yapılan anlaşmaların
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları sağlamadığı gerekçesiyle bireysel
muafiyet alamayacağı anlaşılmıştır.

J.2. Hakkında Soruşturma Açılan Teşebbüslere ve Besd-Bir’e İlişkin Genel 3600
Değerlendirme

Yapılan değerlendirmeler neticesinde teşebbüsler hakkında ulaşılan sonuçlar Tablo
57 ve 58’de yer verildiği gibi özetlenmektedir.





3610


09-57/1393-362
82
Tablo 57: Belgelerden Ulaşılan Sonuçlar
No Teşebbüs İsmi
7.3.2003 Tarihli
Fiyat Tespitine
İlişkin Anlaşma
22.2.2004
Tarihli
Anlaşma
5.7.2004
Tarihli Teklif
2008 Yılının
Nisan-Mayıs
Aylarındaki
Anlaşma
18.6.2008
Tarihli
Anlaşma
1 Abalıoğlu √
2 Akpiliç
3 Arpi
4 As Piliç √
5 Bakpiliç
6 Banvit √ √ √ √
7 Bey Piliç √ √
8 Bozok
9 Bupiliç
10 CP Piliç √ √ √
11 Doğa Piliç
12 Köytür
13 Emre Piliç
14 Erpiliç √ √
15 Eskar
16 Gedik Piliç
17 Güncanlar Bolu √
18 Karagüp √
19 Keskinoğlu √ √ √
20 Marta √
21 Mu-Pi
22 Pak Piliç √ √ √ √ √
23 Sabri Güncan Ortaklığı √
24 Şeker Piliç √ √ √
25 Şen Piliç √ √ √
26 Yemsel
27 Yumta






3620









3630








09-57/1393-362
83
Tablo 58: Belgelerden Ulaşılan Sonuçlar
No Teşebbüs İsmi
2007 Yılının Nisan-Mayıs
Aylarındaki Anlaşma (Belge 10)
Piliç Eti Arzının Kısılmasını Amaçlayan
Teşebbüsler
1 Abalıoğlu √ √
2 Akpiliç
3 Arpi
4 As Piliç
5 Bakpiliç
6 Banvit √ √
7 Bey Piliç √ √
8 Bozok
9 Bupiliç
10 CP Piliç √ √
11 Doğa Piliç
12 Köytür
13 Emre Piliç
14 Erpiliç √ √
15 Eskar
16 Gedik Piliç
17 Güncanlar Bolu
18 Karagüp
19 Keskinoğlu √ √
20 Marta
21 Mu-Pi
22 Pak Piliç √ √
23 Sabri Güncan Ortaklığı
24 Şeker Piliç √ √
25 Şen Piliç √ √
26 Yemsel
27 Yumta
3640
Uzun bir dönemi kapsayan anlaşmalarda ilgili teşebbüslerin işbirliklerini tek tek
göstermek imkânsızdır. A.B.D. ve A.B. uygulamalarında uzun dönemi kapsayan
anlaşmalarda statik bir yaklaşım yerine rekabetin ihlal edildiği bütün süreci kapsayan
“devam eden tek bir uzlaşma, birliktelik” kavramı geliştirilmiştir. Bu yaklaşım
sayesinde deliller bütün olarak değerlendirilerek, birlikteliğin varlığı ve belirgin
özellikleri ortaya konulmakta, aksini gösteren bir kanıt olmadıkça ilgili teşebbüslerin
bu sürece katıldığı varsayılmaktadır. Nitekim devam eden tek bir uzlaşma kavramı
Yonga Levha 1, Yonga Levha 2, Seramik ve Demirçelik kararlarında kullanılmıştır.

Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında değerlendirildiğinde, piliç eti üreticileri arasındaki 3650
birlikteliğin 2003 yılında başladığı, birlikteliğin aktif olduğu en son yılın ise 2008
olduğu, teşebbüslerin anlaşmaya bu süre zarfında devamlı surette taraf olmadığı
tespit edilmiştir. 2003-2008 yılları arasında zaman zaman oluşturulduğu tespit edilen
bu birlikteliğe ilişkin belgelere bütüncül bir yaklaşımla bakıldığı zaman tüm bu arzın
kısılması ve fiyat tespiti çalışmalarının içinde Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç,
Erpiliç, Keskinoğlu, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in aktif olarak yer aldığı
görülmektedir.

Bunun yanı sıra yerinde incelemelerde bulunan 20.4.2004 tarihli Belge 4’te de Zuhal
Daştan (Pak Piliç) tarafından getirilen, aralarında Abalıoğlu, Banvit, Beypiliç, CP Piliç, 3660
09-57/1393-362
84
Erpiliç, Keskinoğlu, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in bulunduğu 10 lider teşebbüsün piliç eti
arzının kısılması konusunda birlikte hareket etmesi gerektiği ve bu konunun sadece
bu teşebbüsler arasında kalması gerektiği yönündeki öneri dikkat çekicidir. Belge
4’ün önemi, piliç eti üreticilerinin hepsinin anlaşmaya dâhil edilmediğini, bazı
teşebbüslerin daha fazla iletişim halinde olduğunu göstermesidir ki bu da tüm bu
tespitleri desteklemektedir.

Benzer şekilde 7.3.2008 tarihinde Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç) Süleyman Öztürk
(Erpiliç), Sait Koca (Bey Piliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Mehmet Keskinoğlu
(Keskinoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Bor 3670
(Şeker Piliç) ve Ömer Görener’e (Banvit) gönderilen “Fw: Damızlıkta kim ne kadar”
başlıklı e-posta olan Belge 13’te 2003 – 2007 yılları arasında Abalıoğlu, Banvit, Bey
Piliç, CP Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in damızlık piliç
miktarını hangi oranda arttırdığına veya azalttığına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu
e-posta 2003-2007 yıllarına ilişkin arzın kısılmasına yönelik projeksiyon
çalışmalarının sonucunu göstermekte ve hangi teşebbüsün arzın kısılmasına ne
kadar katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Ancak bu belgenin en dikkat çekici
yanı Besd-Bir’in projeksiyon çalışmalarını sadece yukarıda ismi geçen 9 teşebbüsle
paylaşarak söz konusu teşebbüsler arasındaki kartel oluşumunu kolaylaştırmasıdır.
3680
J.2.1. Besd-Bir’in 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesinde Yasaklanan Eylemlere
Zemin Hazırladığına Dair Belgelerin Değerlendirilmesi
Teşebbüs birlikleri, sektöre ilişkin tecrübelerin üyeler arasında paylaşılabildiği ve
sektörün sorunlarının nasıl giderilebileceğinin tartışılabildiği bir ortam yaratmak
amacıyla kurulmaktadır. Şirketler genellikle, tecrübelerini paylaşarak teknolojilerini
geliştirme, sektördeki kalite standardını artırma, büyük ölçekli organizasyonun
avantajlarından faydalanma gibi nedenlerle teşebbüs birliklerine katılmaktadır.
Bununla birlikte teşebbüs birlikleri, rekabete duyarlı bilgilerin değişimine aracılık
ederek teşebbüsler arasında koordinasyon oluşmasına uygun ortam hazırlama riski
de taşımaktadır. 3690

Bir teşebbüs birliği olan Besd-Bir’in, piliç eti pazarına ilişkin veri üretilmesinde önemli
bir rolü vardır. Besd-Bir, gerçekleştirdiği toplantılar ve üye teşebbüslerden gelen
bilgiler ışığında piliç eti pazarına ilişkin çeşitli istatistikler oluşturmakta ve bu
istatistikleri talep eden kuruluşlarla ve kamuoyuyla paylaşmaktadır. Bu şekilde piliç eti
pazarında faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan teşebbüslerin rekabet açısından
kritik birtakım ticari bilgilerini elinde bulundurması, Besd-Bir’in sektör içinde önemini
arttırmaktadır.

Bu aşamada Besd-Bir’in yapısına bakmak yerinde olacaktır. Besd-Bir’in Başkanlığı 3700
aynı zamanda Pak Piliç’in Yönetim Kurulu Başkanı olan Zuhal Daştan, Genel
Sekreterliği ise Yüce Canoler tarafından yürütülmektedir. Bunun yanında Besd-Bir’in
önemli kararlarının alındığı yönetim kurulu toplantıları üye teşebbüslerin üst düzey
yöneticilerinin katılımıyla gerçekleşmektedir. Bu yapı Besd-Bir’i, piliç eti üreticisi
şirketlerin belli aralıklarla toplanıp, rekabete duyarlı konularda da bilgi değişiminde
bulunduğu bir ortam konumuna getirmektedir.

Toplantıların çoğu, şirketlerin genel merkezlerinde yapılmaktadır. Örneğin, bu
toplantılardan bilinen sonuncusu 18.6.2008 tarihinde Pak Tavuk Yenibosna
tesislerinde gerçekleştirilenidir. Toplantılarda sezon değerlendirmesi, arz-talep 3710
09-57/1393-362
85
durumu, satış politikaları, fiyatlar, maliyetler, satış sistemleri gibi pazara ilişkin ve
şirketlere yönelik konularda görüşmeler yapılmaktadır.

Özellikle yukarıda bahsi geçen 18.6.2008 tarihli Besd-Bir toplantısı dikkat çekicidir.
İnceleme, 2008 yılı içerisinde basında yer alan, sektör temsilcilerinin aralarında
anlaşarak ortak fiyat artışı yapma kararı aldıklarına ilişkin haberler üzerine
başlamıştır. Bu toplantının gerçekleştirilme gerekçesine ve bir yıl önce
gerçekleştirilen Besd-Bir toplantısının gündemine dair bilgiye Belge 29 olarak
adlandırılan ve Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından gönderilen 11.6.2008 tarihli “18
Haziran” başlıklı e-posta metninden ulaşılabilmektedir: 3720

“…Geçen sene Ekim ayında Besd-Bir’de toplandığımız gün 2008’in kötü
olacağını herkesin bilmesine, bazılarımızın öneri sunmasına rağmen öneriyi
kabul etmeyenler fırsatın kaçmasına sebep oldular ve bu günlere geldik. Tren
kaçtı kaçmasına ama raydan çıkmasını önleyebiliriz. Akıllı insanlar asgari
müşterekte birleşir. Anlaşma yapıp sulh içinde yaşarlar...
Peki biz akıllı değil miyiz? Olmaz mıyız? Çok akıllı ve çok kabiliyetliyiz…
Bizleriz ama bir şeyi beceremiyoruz. Paylaşmak…

Kanada’da uygulanan bir sistem var. Broiler kümesi yapmak lisansa tabi … 3730
Üretim kontrol altında tutularak hem üreticinin ekmek yemesi hem de
tüketicinin mağdur olmaması temin ediliyor…Her entegrenin bir kontenjanı
olsa? Bu kontenjanlar aylara göre hesap edilip belirlense...Yıllık artışlar
ülkenin büyümesine bakılarak belirlense. Sektöre girmek isteyenlere karşı bir
plan uygulansa. Ürettiği ürüne katma değer katanlar katmayanlardan daha iyi
gelir elde etse. İhracat yapabilenler yapmayanlara nazaran daha iyi gelir elde
etse…

O zaman yapılacak tek bir şey var. Aynen kuş gribinde yaptığımız gibi;
a) Kuluçkada bir miktar şalter kapatmak. 3740
b) Sahada bir miktar itlaf yapmak.
c) Girişleri derhal 2007 seviyesine indirmek…

Haftaya 18.6.2008 çarşamba günü hepinizi Pak Tavuk Yenibosna’da saat
10.00’da toplantıya bir çıkış yolu bulmaya davet ediyorum.”

Yukarıda yer verilen e-posta mesajından da görülebileceği üzere Besd-Bir
toplantılarının amacının sadece sektör sorunlarını ele almak değil, piyasa
mekanizması içerisinde dengeye gelmesi beklenen üretimin kısılmasının yollarını
aramak olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca Ömer Görener’den (Banvit) STBP üyelerine 3750
“ihracat” başlığıyla 13.7.2007 tarihinde gönderilen ve Belge 37 olarak adlandırılan e-
postadan Besd-Bir çatısı altında ihracat yoluyla arz fazlasını eritme yollarının
denendiği tespit edilmektedir. Yerinde incelemelerde elde edilen Belge 35 ve Belge
36 incelendiğinde, 15.8.2007 tarihinde düzenlenen Besd-Bir toplantısında da
toplantıya katılan teşebbüslerin 1.500 $ cif fiyatla piliç eti ihraç etmesi ve zarar eden
firmaların zararının Besd-Bir aracılığıyla diğer şirketler tarafından karşılanması
konularının tartışıldığı anlaşılmaktadır. Burada vurgulanması gereken husus
yapılacak ihracatın iç piyasaya sürülen piliç eti arzını azaltma amaçlı olduğudur.
Böylelikle iç piyasadaki piliç eti fiyatlarının yükseltilmesi hedeflenmektedir.
3760
09-57/1393-362
86
18.6.2008 tarihli Besd-Bir toplantısından sonra basında yer alan “3 Temmuz’dan
itibaren tavuk fiyatları yüzde 15 arttırılacak. Bu karar kesin olarak verildi” şeklindeki
haberler de bu toplantılarda arzın kısılması kadar fiyatın tespit edilmesi yönünde de
kararlar alındığını gösterir niteliktedir. Besd-Bir çatısı altında yapılan toplantılarda
fiyat politikalarının belirlenerek mevcut rekabetin azaltılması çalışmalarının herkes
tarafından bilindiği Pak Piliç’in Malatya’daki bir bayisi olan ……………. Zuhal
Daştan’a (Pak Piliç) 16.2.2008 tarihinde gönderdiği ve Belge 12 olarak adlandırılan
mektuptan da anlaşılmaktadır:

“…20 tane ulusal firmanın oluşturduğu ve Türkiye pazarının %85’ine hâkim 3770
olan firmaların fiyat politikaları aşağı yukarı aynı (Banvit hariç) ve bu
platformun başkanı da sizlersiniz. Aynı zamanda Besider’in başkanısınız da…
Diğer 20 firmayla yapmış olduğunuz fiyat ayarlama toplantılarında lütfen bu
konuyu da görüşün. Bu bataklığı islah edin… Bütün ulusal firmalar bir olalım
fazla değil 1-2 ay Malatya’yı pilot bölge seçin bunların dayanacak gücü ciddi
olarak yok. Ben eminim ki kesin yola gelirler...”

Bununla beraber Besd-Bir’in, arzın kısılmasını öngören “Piliç Eti Üretim
Projeksiyonu”ndan ayrıca bahsedilmelidir. Yapılan yerinde incelemelerde elde edilen
belgelerden anlaşılmaktadır ki Besd-Bir, üyelerine bir üretim projeksiyonu sunarak 3780
onları arzı kısmaya teşvik etmektedir. Besd-Bir’in üyelerine sunmuş olduğu arz
kısıtını öngören söz konusu projeksiyon, kararın 1.2.1.2.1. Nolu bölümünde yer
verilen Şekil 1’de de özetlendiği gibi piliç eti üretim sürecinin tüm aşamalarını
ilgilendirmektedir. Toplanan bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda beyaz et
üretiminin planlanması amacıyla entegre olsun ya da olmasın damızlık üretimi
olanların her hafta üretmesi gerekli olan kuluçkalık yumurta sayısının tespit edildiği
anlaşılmıştır.

Yerinde incelemelerde elde edilen belgelerden tespit edildiği üzere Besd-Bir düzenli
olarak sektörün durumunu değerlendirmek için projeksiyon hazırlamakta ve üyelerine 3790
dağıtmaktadır. Sektör sıkıntıya girdiği dönemlerde de bu projeksiyonlara göre arzın
kısılması yönünde telkinlerde bulunmaktadır. Besd-Bir’e ait faaliyet raporunda Besd-
Bir tarafından hazırlanan, 24 Eylül 2003- 27 Eylül 2004 tarihleri arasında üretimde ilk
yirmi beşe giren firmaların dokuz yıllık piliç eti yumurta girişleri ve buna ilaveten
firmaların yedi yıllık piliç eti üretim dökümü de çıkarılarak hazırlanan uzun vadeli bir
projeksiyon yer almaktadır.1-15 Şubat 2005 tarihli “Besd-Bir Faaliyet Özeti” başlıklı
bir başka raporda ise 25 Ekim 2005 tarihli projeksiyonun tekrar gözden geçirilerek
kuluçkalık yumurtaların %15’lik kısmının ihracata verilmesi ya da sofralık olarak
satılmasının sağlanması halinde yaşanan krizin atlatılabileceği dile getirilmektedir.
Yumurta arzının %10-15 seviyesinde azaltılmasının piliç üretiminde haftalık olarak 3800
1.700-2.500 ton arasında azalmaya tekabül ettiği 27 Ekim 2004 – 17 Mart 2006
dönemlerine ilişkin “Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” başlıklı belgenin 2.11
numaralı “Projeksiyon Çalışmaları” başlıklı bölümünde yer verilen bilgilerden
anlaşılmaktadır.

Besd-Bir tarafından piliç eti arzının kısılması amacıyla üreticilere kuluçkalık yumurta
üretim miktarlarına ilişkin bir projeksiyon sunulmasının yanı sıra üye teşebbüslerin bu
projeksiyona uyup uymadıkları kontrol edilmektedir. 14 Mart 2005 tarihli, Besd-Bir
tarafından bazı piliç eti üreticilerine gönderilen “%15 kısıtlama” başlıklı bir başka
belgeden de kuluçkalık yumurta üretiminin % 15’lik kısmının ihracata veya sofralığa 3810
09-57/1393-362
87
sevk edilip edilmediğinin Besd-Bir bünyesindeki izleme komitesi aracılığıyla takip
edildiği anlaşılmaktadır. Aynı belgede, izlemenin sağlıklı yapılabilmesi için söz
konusu teşebbüsler tarafından yapılan ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinin,
ihracat amacıyla bir firmaya sevk edilmesi halinde ise irsaliyesi ile birlikte bir
gözlemcinin düzenleyeceği satış tespit tutanağı gibi belgelerin birer kopyasının Besd-
Bir’e gönderilmesinin istendiği de belirtilmiştir. Hatta “Olağanüstü Genel Kurul
Faaliyet Raporu” başlıklı belgede de 7 Şubat-20 Mart 2005 tarihleri arasında
damızlıkçı firmaların civciv ve kuluçkalık yumurta ihracatları ve kuluçkalık
yumurtalardan sofralık yumurta olarak satılanların Besd-Bir tarafından titizlikle takip
edildiğine yer verilmiştir. 3820

Diğer yandan “Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” başlıklı belgede 3 Şubat
2005 tarihinde toplanıldığı ve söz konusu toplantıda kuluçkalık yumurta ihracatına hız
verilmesi gerektiği kararına varıldığı belirtilmiştir. Anılan bu kararın uygulanmasını
takip amacıyla, 1-15 Mart 2005 tarihli Besd-Bir faaliyet raporunda yer verildiği üzere,
damızlık firmaların civciv ve kuluçkalık yumurta miktarlarına, piliç eti ihracatlarına,
kuluçkalıktan sofralık olarak yapılan satışlara ait bilgi ve belgeler Besd-Bir’de
toplanmaya çalışılmıştır. “Olağanüstü Genel Kurul Faaliyet Raporu” başlıklı belgede
ayrıca 3 Şubat tarihindeki sektör toplantısı kararı doğrultusunda 7 Şubat-20 Mart
2005 tarihleri arasında damızlıkçı firmaların civciv ve kuluçkalık yumurta ihracatları 3830
ve kuluçkalık yumurtalardan sofralık yumurta olarak satılanların Besd-Bir tarafından
titizlikle takip edildiğine yer verilmiştir. 16-31 Mart 2005 tarihli “Besd-Bir Faaliyet
Özeti” başlıklı diğer bir belgede ise 3 Şubat 2005 tarihli sektör toplantısında alınan
karar gereğince yürütülen kısıtlama programının sona erdiği belirtilerek alınan
sonuçlar değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirme şu şekildedir:

“…Kısıtlama süresince toplam 13 milyon adet kuluçkalık yumurtanın iç
üretimden çekilmesi planlanmış, gerçekleşme %104 oranıyla 13,5 milyon
adet yumurtaya ulaşmıştır.…Programlanan uygulamaların 15-20. haftalar
arasında et üretiminde hissedilir azalmalar yaratması beklenmektedir…” 3840

Yukarıda yer verilen e-postadan anlaşıldığı üzere 3 Şubat 2005 tarihli Besd-Bir
toplantısında alınan kararlar doğrultusunda teşebbüslerin kuluçkalık yumurta
ihracatına hız verilerek piliç eti arzını kısma planı gerçekleştirilmiştir.

3 Şubat 2005 tarihinde kararlaştırılan kısıtlama programının sona erdirilmesinden
sonra, 19 Mayıs 2005 tarihinde Bolu’da Erpiliç evsahipliğinde yapılan toplantıda 6
Haziran 2005 tarihinden başlayarak altı hafta süresince firmaların üretecekleri
kuluçkalık yumurtaların %10’unun ihraç edilmesinin planlandığı 16-31 Mayıs 2005
tarihli “Besd-Bir Faaliyet Özeti” başlıklı rapordan anlaşılmaktadır. Ayrıca aynı raporda 3850
Besd-Bir’in firmaların ihraç edecekleri %10 yumurta miktarını projeksiyona göre
hesaplayıp söz konusu firmalara ayrıca bildireceği dile getirilmektedir.

Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından Besd-Bir adına yazılan ve içerikleri birbirinin
hemen hemen aynısı olan 26.7.2006 tarihli Belge 7 ve 1.8.2006 tarihli Belge 8’den de
yukarıda bahsi geçen arzı kısma planının hayata geçirildiği görülmektedir. Bu
belgelerde belgenin gönderildiği teşebbüslerin ihracat yoluyla kısılan tavuk arzı
sayesinde 2005 senesinde kar elde edebildikleri ifade edilmektedir. Ayrıca 2005
yılında ihracatın bir programa bağlanarak üç seferde gerçekleştirildiği de bu
belgelerden anlaşılmaktadır. Diğer yandan, aynı belgelerde ileri dönemlerde arz 3860
09-57/1393-362
88
fazlasının devam edeceği ifade edilerek teşebbüslerden kapasitelerini %25
azaltmaları istenmektedir.

2008 yılına gelindiğinde Besd-Bir tarafından piliç eti üreticilerinden “2008 yılı Broiler
Üretim Projeksiyonu İçin Veri Toplama Formu” başlıklı anket formu aracılığıyla bilgi
toplandığı tespit edilmiştir. Söz konusu projeksiyonlarda yıllar itibarıyla toplam
damızlık civciv girişi, kuluçkalık yumurta adedi, civciv üretimi ve piliç eti üretimi bilgisi
verilmiştir. Daha sonra ise öngörülen değerlerle gerçekleşen değerler karşılaştırılarak
ortaya çıkan durum hakkında derneğin düşüncelerine yer verilmiştir. 1.2.2008 tarihli
projeksiyonda “2008 piliç eti üretiminin de %22,8 artışla 1.229.360 tona ulaşacağı 3870
hesaplanmıştır. 2008 yılı için hesaplanan üretim artışı da oldukça yüksek ve
düşündürücüdür” şeklinde bir yoruma gidilerek teşebbüsler yüksek üretim konusunda
uyarılmaya çalışılmıştır. Yine aynı tarihli projeksiyonun sonunda teşebbüsler, benzer
bir şekilde, 2008 yılı sonunda toplam üretimin 1.229.360 tona çıkacağı konusunda
uyarılmıştır.

Besd-Bir’in projeksiyon çalışmalarını belli teşebbüslerle paylaşarak da söz konusu
teşebbüsler arasında kartel oluşumunu kolaylaştırdığı tespit edilmiştir. 7.3.2008
tarihinde Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç) Süleyman Öztürk (Erpiliç), Sait Koca (Bey
Piliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), İpek Üstündağ 3880
(Şen Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Bor (Şeker Piliç) ve Ömer Görener’e
(Banvit) gönderilen “Fw: Damızlıkta kim ne kadar” başlıklı e-posta olan Belge 13’te
2003 – 2007 yılları arasında Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu,
Pak Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in damızlık piliç miktarını hangi oranda arttırdığına
veya azalttığına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu e-posta 2003-2007 yıllarına ilişkin
arzın kısılmasına yönelik projeksiyon çalışmalarının sonucunu göstermesi ve hangi
teşebbüsün arzın kısılmasına ne kadar katkıda bulunduğunu ortaya koyması
açısından önemlidir. Söz konusu projeksiyon çalışmasına Pak Piliç’in damızlık
miktarını azaltarak uyduğu, Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu,
Şeker Piliç ve Şen Piliç’in ise bu çalışmaya uymayarak damızlık miktarını arttırdığı 3890
anlaşılmaktadır. Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından bu belgeye ilişkin yapılan
açıklama ise şu şekildedir:

“…Mart 2008 yılında yapılan bu tespit 2003-2007 yıllarında firmaların geçmişe
ait damızlık girişleri olup damızlık satıcılarından elde edilen bilgiler ışığında
sahada aşı, ilaç yan sanayi tedarikçilerinin topladığı bilgilerden istifade
edilerek hazırladım. Besd-Bir üyelerinin damızlık kapasitelerinde gelişme ile
ilgili tespitimi sektörle paylaşmak istedim...”

10.7.2008 tarihinde Besd-Bir Genel Sekreteri Yüce Canoler’in de Besd-Bir tarafından 3900
hazırlanan projeksiyonlara ilişkin görüşlerine başvurulmuştur. Tutulan tutanakta Yüce
Canoler’in şu beyanatı yer almaktadır:

“…Üyelerimizin %100’ü, üye olmayanların ise yaklaşık %50’si bu soruları
cevaplamaktadır. Bilgi veren firmalara projeksiyon sonuçları gönderilmektedir.
Söz konusu projeksiyonlar sayesinde gelecek bir yıl içinde her haftada ne
kadar et üretileceği belli olmaktadır. Bu veriler, üreticilere program yapmakta,
üretim için hesaplar yapmakta yol göstermektedir…2007’de yaptığımız
projeksiyonda 2008 için %18 artış gördük. Üretimdeki bu artışın fiyatlarda
09-57/1393-362
89
baskı yaratacağı uyarısını bildirdik. Şubat 2008’de tekrar yaptığımız 3910
projeksiyonda %23 belirlendi. Kimse uyarılarımıza uymuyor...”

Ayrıca Besd-Bir Genel Sekreteri Yüce Canoler beyaz et üreticilerinin uzun zamandır
birlikte hareket etmek konusundaki niyetlerini açıkladıklarını, ancak hiçbir zaman bu
niyetlerini gerçeğe dönüştüremediklerini belirtmiştir.

3.11.2007 tarihli belgede, 31.10.2007 tarihinde Besd-Bir’de sektör toplantısı
yapıldığına yer verilmiştir. Söz konusu belgenin 2. sayfasının “Kuluçkalık Yumurta
İhracatı Görüşmeleri” başlıklı 4. paragrafında “…piliç eti projeksiyonunda 2007 yılının
son 3 ayında ve devamında üretimin bir miktar düşürülmesi halinde piyasada ve 3920
stoklarda bir rahatlama sağlanabileceği…” değerlendirmesi yapılmış ve üretimin
düşürülmesinin sağlanması için firmaların kuluçkalık yumurta ihracatına yönelmesinin
yararlı olacağı belirtilmiştir.

Rekabet ortamında piyasada kendiliğinden oluşması gerekli olan konularda bir
projeksiyon sunulma çabası, beyaz et pazarında, rakiplerin davranışları konusunda
gelecekteki belirsizlikleri ortadan kaldıracak niteliktedir. Besd-Bir tarafından
gerçekleştirilen arz miktarına ilişkin projeksiyon çalışmalarının sektördeki rekabeti
engelleyen anlaşmaları kolaylaştırıcı etkisi olduğu ve ayrıca bu projeksiyon gereğince
etçil damızlık yumurtaların ihracata gönderilmesinin piliç eti pazarındaki arzın 3930
kısılmasına imkan sağladığı tespit edilmiştir. Söz konusu projeksiyon çalışmaları ile
de 2005 yılında piliç eti arzının kısılması hedefine ulaşıldığı anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında,
- Piliç eti üreticilerinin, Besd-Bir toplantıları ile bilgi değişiminde bulundukları ve bu
değişimin pazardaki fiyat tespiti, arz kısıtı gibi rekabet ihlallerinin oluşumunu
kolaylaştıran bir zemin yarattığı, piliç eti üreticilerinin Besd-Bir bünyesinde yaptıkları
toplantılara şirketlerin üst düzey yöneticilerinin katıldığı ve bu toplantılarda sezon
değerlendirmesi, arz talep durumu, satış politikaları, fiyatlar, ihracat koşulları gibi
pazara ilişkin konuların görüşüldüğü; piliç eti pazarında rakip konumdaki teşebbüsler 3940
arasındaki bu görüşmelerin pazarda rekabetin oluşabilmesi için gerekli olan gizlilik ve
belirsizlik unsurlarının ortadan kalkmasına yol açtığı,
- Besd-Bir tarafından yapılan ve teşebbüslerin gizli bilgilerini içeren projeksiyon
çalışmalarının bazı teşebbüslere gönderilmesinin piyasadaki şeffaflığı arttırmasının
yanında diğer teşebbüsler karşısında bu teşebbüsleri daha iyi bir konuma getirdiği ve
- Besd-Bir tarafından arzın kısılması amacıyla üreticilere gelecek dönemlerdeki
üretim miktarlarına ilişkin bir plan sunulduğu ve üye teşebbüslerin bu plana uyup
uymadığının kontrol edildiği
noktalarından hareketle; piliç eti üreticilerinin aralarındaki rekabeti sınırlandıran
anlaşmalarının uygulanmasının Besd-Bir tarafından kolaylaştırıldığı sonucuna 3950
varılmıştır.

J.3. Anlaşmaların Piyasadaki Etkisi
Tablo 57 ve Tablo 58’de de yer verildiği üzere yerinde incelemelerde edinilen
belgeler ile teşebbüslerden istenen bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda,
soruşturmanın tarafı olan teşebbüslerden bazılarının, 2003-2008 yılları arasında
zaman zaman oluşturulan rekabeti kısıtlayıcı birlikteliğin tarafı olduğu tespit edilmiştir.

09-57/1393-362
90
Rekabeti kısıtlayıcı olan bu birliktelikle piliç eti pazarında faaliyet gösteren söz
konusu teşebbüslerin, piliç eti fiyatlarını belli tarihlerde yükseltmek için anlaşmalar 3960
yaptığı veya bu yönde tekliflerde bulunduğu görülmüştür. Söz konusu teklif veya
anlaşmaların piyasada uygulanıp uygulanmadığının tespiti için teşebbüslerden teklif
veya anlaşma tarihlerinin içinde yer alan haftalarda satışa sundukları boyunsuz bütün
pilicin ortalama satış fiyatları istenmiştir. Bu fiyat bilgilerinin incelenmesi sonucunda
2003-2008 yılları arasındaki rekabeti kısıtlayıcı birlikteliğin zaman zaman tarafı
olduğunu anlaşılan teşebbüslerin anlaşma veya tekliflere uyarak fiyatlarını arttırdıkları
tespit edilmiştir. Kaldı ki Belge 5’te yer alan,

“… Piyasa bu günden çok daha kötü iken Ali Bor [Şeker Piliç] ve Ömer
Görener [Banvit] beylerin talepleri üzerine tutacağına şüphe ile bakarak 3970
100.000 TL’lik bir zam kararı almıştık. Bu zammı uygulamaya başladıktan
sonra zamlar birbiri ardına geldi ve sektör zarardan kurtuldu …”

şeklindeki ifadelerden de söz konusu anlaşmanın hayata geçirilip uygulandığı ve
pazarda etki doğurduğu açıkça görülmektedir.

Fiyat tespitine ilişkin anlaşmanın uygulanıp uygulanmadığının tespiti piyasa verileri ile
mümkünken arzın kısılmasına ilişkin anlaşmanın hayata geçirilip geçirilmediğinin
tespiti mümkün olamamıştır. Ancak piliç eti arzını kısmak için 2003 yılından itibaren
çeşitli çalışmaların yapıldığı ve bu çalışmaların 2005 yılında başarılı olduğu bilgisi 3980
yerinde incelemelerde elde edilen birçok belgede tespit edilmiştir. Ayrıca
soruşturmanın tarafı olan her teşebbüsün arzın kısılması anlaşmasına sürekli dâhil
olmadığı da anlaşılmıştır.

Tüm bu arzın kısılması ve fiyat tespiti çalışmalarının içinde yer alan teşebbüslerin-
Banvit, Beypiliç, Erpiliç, Şenpiliç, CP Piliç, Keskinoğlu, Şeker Piliç, Abalıoğlu ve Pak
Piliç- piliç eti pazarında faaliyet gösteren en büyük 9 teşebbüs olduğu ve söz konusu
teşebbüslerin 2004-2008 yılları arasındaki toplam pazar paylarının %75-80 arasında
seyrettiği bilgisi edinilmiştir.
3990
Aynı pazarda faaliyet gösterip aynı ürünü üretiyor olmalarına rağmen piliç eti
sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler, marka imajı, tüketici bilinirliği gibi unsurlar
bakımından ayrışmaktadır. Son yıllarda piliç eti pazarının yapısının ciddi bir değişim
gösterdiği ve piliç etinin %80’e varan kısmı ulusal ve yerel zincir mağazalarında
satılmaya başlandığı bilinmektedir. Bu nedenle bu mağazalar tüketiciye ulaşmak
isteyen piliç eti üreticisi teşebbüslerin de gözdesi durumundadır. Zincir mağazalarda
bulunurluğun önemi artarken bu mağazalara her piliç eti üreticisinin giremediği de
açıktır. Bu durum göz önüne alındığında piliç eti üreticilerini iki gruba ayırmak doğru
bir yaklaşım olacaktır. İlk grup, Banvit, Şen Piliç ve Keskinoğlu gibi marka imajına
yüksek reklam yatırımı yapan, bu nedenle de tüketici bilinirliği yüksek olan 4000
teşebbüslerden oluşmaktadır. İkinci grup ise bölgesel bazlı faaliyet gösteren ve pazar
payları % 0-5 arasında değişen teşebbüslerden oluşmaktadır. Her iki gruptaki
teşebbüslerin birbirleriyle değil daha ziyade kendi aralarında rekabet ettiği bir
gerçektir.

Kuş gribi öncesinde %75 oranında açık olarak satılan piliç eti ürünlerinin kriz sonrası
tamamen ambalajlı olarak talep edilmesi ve kuş gribi sonrasında açık ürün satışının
yasal olarak engellenmesi ile markaya yatırımın önemi artmış ve bunun sonucunda
09-57/1393-362
91
firmaların markaları için reklam ve halkla ilişkiler çalışmalarına hız verilmiştir.
Tüketicilerin alışveriş tercihlerini zincir mağazalardan yana kullanmasıyla piliç etinin 4010
%80-85’lere varan kısmının ulusal ve yerel zincir mağazalarda satılmaya başlaması
ve kuş gribi ardından markaya yapılan yatırımın öneminin artması, zincir
mağazalarda bulunabilen ve yüksek marka bilinirliğine sahip teşebbüslere avantaj
sağlamıştır.

Marka rekabetinin öne çıktığı piliç eti piyasasında, çok sayıda teşebbüsün varlığına
ve bunun sonucu olarak arz fazlasının bulunmasına rağmen rekabeti kısıtlayıcı
çalışmaların içinde aktif bir şekilde yer alan 9 teşebbüsün toplam pazar payları, arzın
kısılması ve fiyat tespiti gibi anlaşmaların hayata geçirilip piyasada ciddi etkiler
doğurması bakımından yeterince yüksektir. 4020

Bu tespiti, yerinde incelemelerde bulunan ve Zuhal Daştan tarafından getirilen arzın
kısılması tekliflerine cevaben 9.8.2006 tarihinde Vural Görener (Banvit) tarafından
yazılan şu metin desteklemektedir:

“…Sevgili Zuhal Daştan. Sağduyuya davet” mektubunuzu ilgi ve takdir ile
okudum. BESD-BİR şükürler olsun ki sizin gibi bir başkana kavuştu.Tavsiyeniz
para kazanmak isteyen piliçcinin elifbası: “Short olmak”!. Bu tavsiye para
kazanmak isteyenler için geçerli…Köy-Tür’den sonra ISO 500’de 7 piliç
firması kaldı. Çünkü 289 sonuncumuz Şeker’in sırası. 2’inci 500 sıralamasına 4030
kadar ciddi bir boşluk takip ediyor 7 firmayı.

Demek ki 8 inci piliç firmasının satış rakamı sektörü çok fazla etkileyici değil.
8 inciyle onun gerisindeki firmaları üretim fazlalığı nedeniyle suçlamak
doğru değil. Bu firmaların hijyen kurallarına ve tüketici ilişkilerine saygılı
olmalarının sektör imajı bakımından yeterli olacağına inanıyorum.

Öndeki 7 firmaya gelince. Bu firmaların yatırımları oranında bir takım
beklentileri olması kaçınılmaz. Hem rekabet ortamı içinde olmak, hem de
makul bir oranda büyüyebilmek kanımca pekala mümkün.…” 4040

Bu metinde ISO 500 ile kastedilen İstanbul Sanayi Odası tarafından hazırlanan en
büyük 500 firma listesidir. İstanbul Sanayi Odası tarafından 2005 yılında hazırlanan
en büyük 500 firma listesinde yer alan piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüsler sırasıyla CP Piliç, Banvit, Bey Piliç, Erpiliç, Şen Piliç, Keskinoğlu,
Abalıoğlu ve Şeker Piliç’tir. Soruşturma sonucunda rekabeti kısıtlayıcı çalışmaların
içinde yer aldığı tespit edilen bu teşebbüslerin, rekabeti kısıtlayıcı birlikteliklerinin
hayata geçirilebilecek nitelikte olduğu ve bunun da pazarda etki doğurabileceği bu
metinden açıkça anlaşılmaktadır.
4050
Bir diğer dikkat çekici belge ise Belge 10 olarak adlandırılan e-postadır. Sait Koca
(Bey Piliç) tarafından 25.5.2007 tarihinde Ömer Görener (Banvit), Emre Bor (Şeker
Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), İpek Üstündağ (Şen Piliç), Mehmet Keskinoğlu
(Keskinoğlu), Nezih Gencer (CP Piliç), Süleyman Öztürk (Erpiliç) ve Zuhal Daştan’a
(Pak Piliç) “Re: Çalışmayan Grup” başlığıyla gönderilen e-postanın ilgili bölümü şu
şekildedir (Belge 10):

09-57/1393-362
92
“…Son zamma rağmen bizim de satışlarımızda sorun yok. Mal fazlamız
olduğunda birbirimize pas edersek bu fiyatları sürdürebiliriz. …”
4060
Yukarıda yer verilen ifadelerden, Sait Koca (Bey Piliç) 2007 yılı itibarıyla toplam
pazar payları yaklaşık % … olan ve piliç eti sektöründeki en büyük dokuz üretici
konumundaki bu teşebbüslerin ürettikleri piliç etini satmakta güçlük çektikleri
dönemlerde mal fazlasını satışları iyi olan teşebbüslere vermeleri durumunda
fiyatların yüksek tutulabileceği ve piyasadaki herhangi bir zammın
gerçekleştirilebileceği anlaşılmaktadır. Nitekim Sait Koca’nın “son zamma rağmen
bizim satışlarımızda da sorun yok” ifadesi de bu teşebbüslerin aralarında anlaşarak
fiyatlarını arttırdıkları ve bunun da bu teşebbüsler arasındaki bir fiyat tespiti
anlaşmasının piyasada etkili olduğunu göstermektedir.
4070
Bununla birlikte hem fiyat analizi hem de teşebbüslerin kendi ifadeleri ışığında, piliç
eti pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında piliç eti fiyatının arttırılması ve
arzının azaltılması için oluşturulan birlikteliğin zaman zaman başarılı olmakla birlikte
devamlı bir şekilde sürdürülemediği ve bu nedenle piliç eti pazarına olan etkisinin
sınırlı kaldığı anlaşılmıştır. Ayrıca kuş gribi, kene gibi sektörü doğrudan etkileyen
dışsal şoklarla birlikte kartel anlaşmalarının yol açtığı asimetrik bilgi nedeniyle ürünün
zaman zaman rekabetçi fiyat düzeyine çıkamadığı da önaraştırma ve soruşturma
dönemlerinde teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde bulunan belgelerde yer
alan ifadelerle tespit edilmiştir. Örneğin Belge 2’de Ali Bor (Şeker Piliç) tarafından
Zuhal Daştan’a (Pak Piliç) yazılan mektupta: 4080

“Sayın Daştan.
… Neden 22.2.2004 tarihinde fiyatlarımızı 200.000 TL/KG arttırıyoruz.
Maliyetlerimizin altında bir fiyat düşünmeyelim. Zira yayınlanan listeler ile
uygulanan fiyatlarda farklı. Elimizde 1.400.000 TL’lik satış faturaları var. Bu
durumda 200.000 TL’lik zam zaten 1.600.000 ‘lük satış fiyatını oluşturur.
Boyunsuz bütün pilicin net fiyatını 2.000.000 TL olarak listelerimizi yapıp 22
Şubat Pazar günü için deklare edelim. … Ali Bor.”
denilerek Zuhal Daştan (Pak Piliç) tarafından yapılan teklifin boyunsuz bütün pilicin
fiyatını maliyetin üstüne çıkarmak için yeterli olmadığını fiyatın daha da arttırılması 4090
gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca Sait Koca’nın (Bey Piliç) Belge 10’da yer alan:

“…Yeni yem fiyatlarını dikkate alarak bir maliyet çıkartırsak, karlılığımızın çok
büyük olmadığını da görürüz. Bu nedenle mevcut fiyatlarda gerileme sektörü
sıkıntıya sokacaktır…”
ifadesi, belgenin yazıldığı tarih olan 25.5.2007 tarihinde teşebbüslerin oldukça düşük
bir kar marjıyla çalıştıklarını ortaya koymaktadır.

Teşebbüslerin anlaştıklarını gösteren ilk anlaşma (7.3.2003) ile teşebbüslerin
anlaştıklarını gösteren son anlaşmanın (3.7.2008) içinde yer aldığı haftadaki 4100
boyunsuz bütün pilicin ortalama satış fiyatlarının söz konusu anlaşma tarihleri
arasındaki Tüketici Fiyat Endeksi (Tüfe) ile karşılaştırılması, 2003-2008 yılları
arasında zaman zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğin piyasa fiyatları
üzerinde ne gibi etkileri olduğunu ortaya koyması bakımından yararlı olacaktır. Söz
konusu karşılaştırma 2003-2008 yılları arasındaki çeşitli tarihlerdeki anlaşmalara
dahil olduğu sonucuna varılan Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç, Erpiliç, Pak Piliç,
Şeker Piliç ve Şenpiliç için Tablo 59’da yer verilmiştir:
09-57/1393-362
93
Tablo 59: Teşebbüslerin 7.3.2003 – 3.7.2008 Tarihlerinin İçinde Bulunduğu Haftalardaki Ortalama
Satış Fiyatları ile Satış Fiyatlarının ve Tüfe’nin Bu Tarihler Arasındaki Artış Oranları
Teşebbüsler 7.3.2003 (TL) 3.7.2008 (TL) Artış Oranı (%) Tüfe Artışı (%)
Abalıoğlu 1,55 2,42 56,13 58,32
Banvit 2,11 2,72 29,22 58,32
Bey Piliç 1,61 2,55 58,19 58,32
CP Piliç 1,54 2,22 44,16 58,32
Erpiliç 1,93 3,15 63,21 58,32
Keskinoğlu 2,09 2,88 37,80 58,32
Pak Piliç 1,54 2,43 58,10 58,32
Şeker Piliç 0,98 3,06 212,12 58,32
Şenpiliç 1,52 2,47 62,50 58,32
Kaynak: Teşebbüs Verileri 4110

Yukarıdaki verilerden 7.3.2003-3.7.2008 tarihleri arasında satışa sunulan boyunsuz
bütün piliçin fiyatındaki artış Tüfe’de gerçekleşen artıştan,
- Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç, Pak Piliç ve Keskinoğlu tarafından
gerçekleştirilen satışlar için daha az olduğu,
- Erpiliç ve Şenpiliç tarafından gerçekleştirilen satışlar için fazla olduğu ve
- Şeker Piliç tarafından gerçekleştirilen satışlar için oldukça fazla olduğu
görülmektedir.

Yukarıda yer verilen tüm değerlendirmeler ışığında hem fiyat analizi hem de 4120
teşebbüslerin kendi ifadeleri ışığında, piliç eti pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler
arasında piliç eti fiyatının arttırılması ve arzının azaltılması için oluşturulan birlikteliğin
zaman zaman başarılı olmakla birlikte devamlı bir şekilde sürdürülemediği ve bu
nedenle piliç eti pazarına olan etkisinin sınırlı kaldığı tespit edilmiştir.

J.4. Hakkında Soruşturma Açılan Teşebbüslerin İhlale Katılımı
Hakkında soruşturma açılan teşebbüslerin, yerinde incelemelerde elde edilen
belgeler ışığında hangi belgeler uyarınca sorumlu olduğuna ilişkin yapılan
değerlendirmeler aşağıda teşebbüsler ve Besd-Bir bazında özetlenecektir.
4130
J.4.1. Abalıoğlu Hakkındaki Değerlendirme
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Abalıoğlu’nun, 22.2.2004 tarihli
anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti
fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007 yılında
yapılan çalışmalara zaman zaman katıldığı tespit edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Abalıoğlu’nun, piliç eti pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında
zaman zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil 4140
olduğu toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.2. Banvit Hakkındaki Değerlendirme
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında, Banvit’in 7.3.2003 tarihli Kalyon
Otel’de düzenlenen toplantıya katıldığı ve bu toplantıda fiyatların birlikte arttırılması
yönünde teklifte bulunarak 7.3.2003 tarihli anlaşmaya taraf olduğu, 22.2.2004 tarihli
anlaşmaya uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti
fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007
09-57/1393-362
94
yılından itibaren yapılan çalışmalara zaman zaman katıldığı, 2008 yılının Nisan ve 4150
Mayıs aylarında mevcut olan fiyat anlaşması uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı ve
18.6.2008 tarihli toplantıda alınan karar uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı tespit
edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Banvit’in, piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu
toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.3. Beypiliç Hakkındaki Değerlendirme 4160
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Beypiliç’in 22.2.2004 tarihli
anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti
fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007 yılında
yapılan çalışmalara zaman zaman katıldığı, 2008 yılının Nisan ve Mayıs aylarında
mevcut olan fiyat anlaşmasına taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını
arttırdığı ve ileri tarihli fiyat listelerini bazı teşebbüslere gönderdiği tespit edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Beypiliç’in, piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman 4170
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu
toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.4. CP Piliç Hakkındaki Değerlendirme
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında CP Piliç’in 7.3.2003 tarihli Kalyon
Otel’de düzenlenen toplantıya katıldığı ve söz konusu toplantıda alınan kararlar
doğrultusunda piliç eti fiyatını arttırdığı, 22.2.2004 tarihli anlaşmaya taraf olduğu ve
bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı, 2007 yılı içerisinde gerçekleştirilen
anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle
birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007 yılında yapılan çalışmalara zaman 4180
zaman katıldığı ve 2008 yılının Nisan ve Mayıs aylarında mevcut olan fiyat
anlaşmasına taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı tespit
edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda CP Piliç’in, piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu
toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.5. Erpiliç Hakkındaki Değerlendirme 4190
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Erpiliç’in 22.2.2004 tarihli anlaşma
uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması
için 2005 yılından itibaren yapılan çalışmalara zaman zaman katıldığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti
fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı ve 18.6.2008 tarihli toplantıda alınan
karar uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı tespit edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Erpiliç’in, piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman
09-57/1393-362
95
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu 4200
toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.6. Keskinoğlu Hakkındaki Değerlendirme
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Keskinoğlu’nun 22.2.2004 tarihli
anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle
birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007 yılında yapılan çalışmalara zaman
zaman taraf olduğu, 2008 yılının Nisan ve Mayıs aylarında mevcut olan fiyat
anlaşmasına taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı ve
18.6.2008 tarihli toplantıda alınan karar uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı ve ileri 4210
tarihli fiyat listelerini bazı teşebbüslere gönderdiği tespit edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Keskinoğlu’nun, piliç eti pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında
zaman zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil
olduğu toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.7. Pak Piliç Hakkındaki Değerlendirme
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Pak Piliç’in 7.3.2003 tarihli Kalyon
Otel’de düzenlenen toplantıya katıldığı ve söz konusu toplantıda alınan kararlar 4220
doğrultusunda piliç eti fiyatlarını arttırdığı, 22.2.2004 tarihli ve 5.7.2004 tarihli
tekliflerde bulunduğu ve bu tekliflere uyan diğer teşebbüslerle birlikte piliç eti fiyatını
arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2004 yılından itibaren zaman zaman çeşitli
girişimlerde bulunduğu, 2007 yılında piliç eti fiyatını diğer teşebbüslere birlikte
arttırdığı, 2008 yılının Nisan ve Mayıs aylarında mevcut olan fiyat anlaşmasına taraf
olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı, 18.6.2008 tarihli toplantıya
katılarak toplantıda alınan karar uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı ve ileri tarihli fiyat
listelerini bazı teşebbüslere gönderdiği tespit edilmiştir.

Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Pak Piliç’in piliç eti pazarında faaliyet gösteren 4230
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu
toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.7.1. İhlalde Belirleyici Etkisi Olduğu Tespit Edilen Pak Piliç Yönetim Kurulu
Başkanı Zuhal Daştan Hakkındaki Değerlendirme
Yapılan incelemeler sonucunda, Pak Piliç’in Yönetim Kurulu Başkanı ve Besd-Bir
Başkanı Zuhal Daştan’ın piliç eti sektöründeki birlikteliğin oluşmasında ve
yürütülmesinde belirleyici bir rolü olduğu anlaşılmıştır. Zuhal Daştan’ın belirleyici rolü
olduğunu gösteren belgeler ve bu belgelerde yer alan ifadelere aşağıda yer 4240
verilmektedir:
Belge 1:
“… Gelin geç kalmadan geçen sene yaptığımız gibi bu yıl 22.2.2004 pazar
gününden itibaren 200.000 TL zam yapalım ve bunu hep beraber uygulayalım.
Birbirimize güvenelim. Buna kısmen uymayanlar olsa bile onlar da beş on gün
içinde uyacaklardır...
Zuhal Daştan”
Bu belgeden 22.2.2004 tarihli anlaşma teklifinin Zuhal Daştan’dan geldiği
anlaşılmaktadır.
09-57/1393-362
96
4250
Belge 2:
“...Sayın Meslektaşlarım.
Dün yolladığım mektubuma gelen cevaplar şöyledir.
Beypi mektubu ektedir. Öneriyi uygun bulmuştur.
Şeker Piliç mektubu ektedir. Öneriyi uygun bulmuştur.
CP telefonla görüş bildirmiş ve süratle hep birlikte aynı gün hiç kimseye taviz
vermeden hiç kimseye 1 gün dahi tolerans yapmadan omuz omuza vererek
kol kola girerek uygulamaya başlanmasını önermiştir.
Şen Piliç hep birlikte hareket edildiği takdirde denenebileceğini ancak
tutmadığı takdirde geriye dönülebileceğini telefonda belirtti. 4260
As piliç, Güncanlar, Marta, Güncanlar Bolu, As Bal teklifi uygun bulduklarını
bildirdiler.
Banvit, Erpiliç, Keskinoğlu, Abalıoğlu henüz görüş bildirmediler. Kendilerinden
haber bekliyorum.
Sayın Ali Bor, 200.000 TL yeterli olmayacağını, 2.000.000 boyunsuz pilicin net
fiyat önerdi. Ancak sektördeki telefonla görüştüğüm kişiler birinci etapta
200.000 TL uygulanmasını bunun oturmasını müteakip 200.000 TL daha zam
yapılabileceğini bildirdiler.
Her kim hangi fiyattan bugün bütün pilicini satıyor ise o fiyatına 200.000 TL
zam uygulamaya 22.2.2004 pazar günü başlaması benim önerimin esasını 4270
teşkil ediyor...”
Saygılarımla Zuhal Daştan.”
Ekinde Banvit, Keskinoğlu, Abalıoğlu, CP Piliç, Karagüp ve Erpiliç’e faks çekildiğini
gösteren kayıtlar yer alan bu belgeden, Zuhal Daştan’ın piliç eti pazarındaki birlikteliği
koordine ettiği anlaşılmaktadır.

Belge 4:
“… Acaba bir toplantı yapsak da herkes kapasitesi oranında donmuş pilici yurt
dışına düşük fiyat ile ihraç etmeyi taahhüt etse de dengeleri optimum düzeyde
tutsak nasıl olur? Bunu başarabilir miyiz yoksa eskiden olduğu gibi sen ver 4280
ben vermem, ben büyümedim sen çok büyüdün kavgaları ile bir günümüzü
boş yere geçirmiş olur muyuz?
Bu konunun 10 lider kuruluş yöneticileri arasında gizli tutulması sektörde bu
konuya katılım yapamayacak olanların iştahının açmaması bakımından
önemlidir. Bu konunun ele alınmasının dahi piyasada duyulmaması
gerektiğinden gizli tutulmasını sizlerden rica ederim …
Zuhal Daştan”
Bu belgeden Zuhal Daştan’ın piliç eti pazarında faaliyet gösteren diğer teşebbüsleri
piliç eti arzını kısmaları için teşvik ettiği anlaşılmaktadır.
4290
Belge 5:
“… Mademki herkes malını iyi kötü satıyor gelin 300.000 TL zam yapalım. Her
kim malını kaça satıyor ise 5 Temmuz’dan itibaren eski fiyatın üzerine 300.000
TL ilave etsin. Tutar mı? Tutar. Geçen sene nasıl tuttu ise bu sene de tutar. Bu
millet bundan daha ucuz ne eti yiyecek ki?
… Gelin el birliği ile 300.000 TL zam yapalım ve sektörü kurtaralım. Bu
konudaki değerli görüşlerinizi ama yazılı ama şifahi olarak bildirmenizi rica
eder, bilvesile hepinize sağlık ve huzur dolu günler dilerim.
Zuhal Daştan”
09-57/1393-362
97
Bu belgeden 5.7.2004 tarihli anlaşma teklifinin Zuhal Daştan’dan geldiği 4300
anlaşılmaktadır.

Belge 7:
“ … Sizlerden sessiz sedasız kapasitelerinizi % 25 indirmenizi önce kendi
menfaatiniz sonra Türk milletinin uzun vadeli menfaatleri için rica ediyorum…
Kapasiteler düştüğü zaman bayilerimizin baskısı altında kalmaktan
çekinmeyelim. Onların başka üreticilere kaçacağından endişe etmeyelim.
Gelin milletimizin tüketemediği fazlalığı üretmekten derhal vazgeçip ihtiyaçları
kadar üretelim. Gelin sağ duyulu hareket edelim.
Saygılarımla. Zuhal Daştan.“ 4310
Bu belgeden Zuhal Daştan’ın piliç eti pazarında faaliyet gösteren diğer teşebbüsleri
piliç eti arzını kısmaları için teşvik ettiği anlaşılmaktadır.

Belge 8:
“…Gelin milletimizin tüketmediği fazlalığı üretmekten derhal vazgeçip
ihtiyaçları kadar üretelim. Gelin risk almayalım. Gelin sağduyulu hareket
edelim. Kapasiteleri kısalım…”
Bu belgeden Zuhal Daştan’ın piliç eti pazarında faaliyet gösteren diğer teşebbüsleri
piliç eti arzını kısmaları için teşvik ettiği anlaşılmaktadır.
4320
Belge 9:
“...Sevgili Sait Hoca,
Lütfen artık duralım. Korkarım geri tepecek. Millet kafayı yemiş vaziyette
kapasite arttırıyor. Önüne gelen tüye hayvan sokuyor. Bizi arayıp çıkma horoz
isteyen isteyene. 2007 sonu 2008 başı kötü olacağa benzer. Lütfen duralım.
Selam ve Sevgiler Zuhal Daştan...”
Zuhal Daştan’ın Sait Koca (Bey Piliç) ve Süleyman Öztürk’e (Erpiliç) 20.5.2007
tarihinde gönderdiği e-postanın yer aldığı Belge 9’dan, Zuhal Daştan’ın diğer
teşebbüsleri piliç eti arzını kısmaları için teşvik ettiği anlaşılmaktadır. Anılan belgenin
devamında ise teşebbüsler Zuhal Daştan’ın önerilerini konuşmak üzere toplantı 4330
gerçekleştirmeyi kararlaştırmaktadır.

Belge 11:
“… Kuluçkalık yumurta ihracatında da devamlılık aranmakta. Orada kar etme
imkânımız olduğu gibi zarar etsek de miktarı az. O halde biz neden kuluçkalık
yumurta ihracatını ön plana getirmiyoruz? Malum önümüz ramazan arkası
Ekim, Kasım, Aralık, Ocak. Yani pazarın daraldığı, fiyatların dibe vurduğu
dönem. Kazandıklarımızı geri verme zamanı. Her firma hür iradesi ile en az %
20 geri adım atarsa fırtınayı daha rahat atlatırız. Aksi takdirde ayıkla pirincin
taşını…” 4340
Zuhal Daştan tarafından bazı piliç eti üreticilerine gönderilen bu e-postanın yer aldığı
Belge 11’den, Zuhal Daştan’ın diğer teşebbüsleri piliç eti arzını kısmaları için teşvik
ettiği anlaşılmaktadır.

Belge 13:
“…Değerli Arkadaşlar
2003 yılından itibaren damızlık adetleri ektedir…2003’ten 2007’ye kadar kim
ne kadar artmış/azalmış…Bilgilerinize arz eder…Zuhal Daştan”
09-57/1393-362
98
7.3.2008 tarihinde- “Zuhal Daştan’dan (Pak Piliç) Süleyman Öztürk (Erpiliç),
Sait Koca (Bey Piliç), Nezih Gencer (CP Piliç), Mehmet Keskinoğlu (Keskinoğlu), 4350
İpek Üstündağ (Şen Piliç), Ender Abalıoğlu (Abalıoğlu), Emre Bor (Şeker Piliç) ve
Ömer Görener’e (Banvit) gönderilen Fw: Damızlıkta kim ne kadar” başlıklı e-posta
olan Belge 13’te, 2003 – 2007 yılları arasında Abalıoğlu, Banvit, Bey Piliç, CP Piliç,
Erpiliç, Keskinoğlu, Pak Piliç, Şeker Piliç ve Şen Piliç’in damızlık piliç miktarını hangi
oranda arttırdığı veya azalttığına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu e-posta 2003-2007
yıllarına ilişkin arzın kısılmasına yönelik projeksiyon çalışmalarının uyulup
uyulmadığının Zuhal Daştan tarafından takibinin yapıldığını ortaya koyması
açısından önemlidir.

Belge 14: 4360
“…İlinizde bu meslekten ekmeğini kazanan meslektaşlarınız ile acilen
toplanmanızı, entegrelerinize sahip çıkmanızı, birbiriniz ile fiyat rekabeti
yapmaya son verip bütün piliç fiyatlarınızı acilen hiç değilse maliyet fiyatına
getirmek üzere prensip anlaşması yapmanızı sizlerden rica ediyorum. Sizleri
malsız bırakmamak için aşırı üretim yapmaktan bizleri vazgeçirmelisiniz.
Üzerimizdeki bu manevi baskıyı ancak sizler kaldırabilirsiniz. Bayiliğini
yaptığınız entegre yöneticilerini acilen ziyaret edip sizlere çok mal yollayarak
doyurmak yerine, kar ettirecek şekilde üretim yapmalarını talep etmelisiniz.
Marketlerin sizler üzerindeki öldürücü baskısını ortadan kaldırmak için
sorunlarımızı onlara anlatmalı, onları ikna etmelisiniz. Senenin yedi ayı adeta 4370
marketlere müşteri cezp etme aracı haline gelen pilici bu konumdan
çıkarmanın mücadelesini vermelisiniz. Aksi takdirde gelecekte piliç de ithal
edilen ürünler listesinde yer alacaktır. Haydi görev başına… [Zuhal Daştan]”

Belge 14’ten Zuhal Daştan’ın bayilerinden, diğer bayilerle anlaşarak aralarındaki fiyat
rekabetine son vermelerini, sattıkları piliç fiyatlarını yükseltmelerini, entegre tavuk
üreticilerinden fazla mal üretmelerini istememelerini ve diğer üreticiler üzerinde baskı
kurarak arzı kısmalarını talep ettiği anlaşılmaktadır. Söz konusu belgenin Zuhal
Daştan tarafından gönderilme amacı piliç eti üreticilerinin aralarında yaptıkları
anlaşmaların tam anlamıyla hayata geçirilmesini sağlamaktır. 4380
“… Bu yıl bitti kayboldu. 1 Ekimden itibaren daha kötü günler bizleri
beklemekte. Balık yasağı kalkacak (lüfer, hamsi, istavrit az olursa işimiz zor,
çok olursa berbat), okullar açılacak, defter kalem önlük çanta, kış başlayacak
odun kömür doğal gaz masrafları başlayacak. Kışı daha az zararla
kapatmanın yolu malum. 2009’u kurtarabilmek için damızlık siparişlerinizi
gözden geçirmenizi öneririm. Selam ve sevgilerimle. Zuhal Daştan.”
Zuhal Daştan tarafından diğer piliç eti üreticilerine 18.6.2008 tarihinde gönderilen e-
postayı içeren Belge 18’den, Zuhal Daştan’ın diğer teşebbüsleri piliç eti arzını
kısmaları için teşvik ettiği anlaşılmaktadır.
4390
Belge 29:
Merhaba.
Artık iş çığırından çıktı. Fiyatlar freni patlamış kamyon gibi. 2.50, 2.40, 2.30,
2.20. Bakalım bu sefer kene + %25 üretim artışı bizi neye mal olacak?
Firmadan firmaya değişen maliyet ve satış fiyatları var. Zarar ortalamasını
0.60 krş sayarsak, üretimin de 25.000 ton olduğunu sektörün zararı haftada
15.000.000 Ytl (Onbeştrilyon). Bu rakam her gün daha da artmakta. Bu gidiş
09-57/1393-362
99
ile geçen sene kazanılanların silip süpürüleceği gibi fazlasını da alıp
götüreceğe benzer.
Geçen sene Ekim ayında Besd-Bir’de toplandığımız gün 2008’in kötü 4400
olacağını herkesin bilmesine, bazılarımızın öneri sunmasına rağmen öneriyi
kabul etmeyenler fırsatın kaçmasına sebep oldular ve bu günlere geldik. Tren
kaçtı kaçmasına ama raydan çıkmasını önleyebiliriz. Akıllı insanlar asgari
müşterekte birleşir. Anlaşma yapıp sulh içinde yaşarlar. …
Peki biz akıllı değil miyiz? Olmaz mıyız? Çok akıllı ve çok kabiliyetliyiz. …
Bizleriz ama bir şeyi beceremiyoruz. Paylaşmak.
…
…
O zaman yapılacak tek bir şey var. Aynen kuş gribinde yaptığımız gibi;
a) Kuluçkada bir miktar şalter kapatmak. 4410
b) Sahada bir miktar itlaf yapmak.
c) Girişleri derhal 2007 seviyesine indirmek.
Yönetim kurulundaki bazı arkadaşlarım toplantı yaptığımız takdirde kırıcı
olabileceğimizi bu sebeple toplanmamayı önerirken bir arkadaşımız ise
toplanmayı
a) İhracatımızı engelleyen Kuş Gribi sorununa karşı BÖLGESELLİK projesinin
acilen çıkmasını sağlamak için,
b) İhracata 300/400 $ teşvik verilmesini sağlamak için,
c) Soyadan alınan fonların kaldırılmasını temin etmek için Ankara’da hep
birlikte kamp kurup yatmayı önerdi. 4420
Hepinizden önerilerinizi bildirmenizi rica ederim.
Haftaya 18.6.2008 çarşamba günü hepinizi Pak Tavuk Yenibosna’da saat
10.00’da toplantıya bir çıkış yolu bulmaya davet ediyorum.”

Zuhal Daştan tarafından diğer piliç eti üreticilerine 11.6.2008 tarihinde gönderilen e-
postayı içeren Belge 29’dan, Zuhal Daştan’ın piliç eti arzının kısılması için diğer
teşebbüsleri 18.6.2008 tarihinde toplantıya çağırdığı anlaşılmaktadır.

Belge 20 ve Belge 22:
Zuhal Daştan tarafından diğer teşebbüslere Pak Piliç’in ileri tarihli fiyat listelerinin 4430
gönderildiği bu belgelerden, Zuhal Daştan’ın piliç eti piyasasındaki şeffaflığı arttırarak
piliç eti üreticileri arasındaki birlikteliğin sağlanmasını amaçladığı anlaşılmaktadır.

8.2.2008 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 23.1.2008 tarihli, 5728 sayılı Kanunla
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde yapılan değişiklik sonucunda teşebbüs veya
teşebbüs birliklerine bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen idarî para cezaları
verilmesi halinde, ihlalde “belirleyici etkisi” saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği
yöneticilerine ya da çalışanlarına teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın
yüzde beşine kadar idarî para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
4440
Mevcut soruşturma kapsamında yukarıda yer verilen belgeler incelendiğinde, Zuhal
Daştan’ın girişimlerinin, piliç eti piyasasındaki teşebbüsleri işbirliği içerisinde fiyatları
arttırmaya veya arzı kısmaya yönlendirecek yapıda olduğu ve bu nedenle Zuhal
Daştan’ın ortaya konan kartelin devamlılığının ve işlerliğinin sağlanmasında belirleyici
etkiye sahip olduğu noktasına varılmıştır. Piliç eti üreticileri arasındaki zaman zaman
gerçekleştirilen birlikteliğin 2003 yılında başladığı, bu birlikteliğin aktif olduğu en son
tarihin -18.6.2008- söz konusu Kanun değişikliğinin sonrasına denk geldiği göz önüne
09-57/1393-362
100
alındığında, Zuhal Daştan’ın 2008 yılı öncesindeki eylemlerinin “belirleyici etki”
kapsamında değerlendirilmesinde bir sakınca görülmemekle birlikte 4054 sayılı
Kanun’daki değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih olan 8.2.2008’den sonraki belgelerin tek 4450
başına değerlendirilmesi durumunda bile Zuhal Daştan’ın bu birlikteliğin oluşmasında
“belirleyici etkisinin” olduğu tespit edilmektedir.

Yukarıda da yer verildiği üzere 18.6.2008 tarihli Belge 18’den ve 11.6.2008 tarihli
Belge 29’dan Zuhal Daştan’ın diğer teşebbüsleri piliç eti arzını kısmak için teşvik
ettiği anlaşılmaktadır. 7.3.2008 tarihli Belge 13’ten ise 2003-2007 yıllarına ilişkin arzın
kısılmasına yönelik projeksiyon çalışmalarının uyulup uyulmadığının Zuhal Daştan
tarafından takibinin yapıldığı ortaya konulmaktadır. 29.6.2008 tarihli Belge 20 ve
3.7.2008 tarihli Belge 22’den de Zuhal Daştan tarafından diğer teşebbüslere Pak
Piliç’in ileri tarihli fiyat listelerinin gönderildiği ve böylece piliç eti piyasasındaki 4460
şeffaflığı arttırılarak piliç eti üreticileri arasındaki birlikteliğin sağlanmasının
amaçlandığı görülmektedir.

Sonuç olarak yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Pak Piliç Yönetim
Kurulu Başkanı Zuhal Daştan’ın piliç eti piyasasında faaliyet gösteren ve soruşturma
kapsamında incelenen teşebbüsler arasındaki rekabetin azaltılmasının amaçlandığı
birliktelikte “belirleyici etkisinin” olduğu tespit edilmiştir.

J.4.8. Şeker Piliç Hakkındaki Değerlendirme
4470
Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Şeker Piliç’in 7.3.2003 tarihli Kalyon
Otel’de düzenlenen toplantıya katıldığı ve söz konusu toplantıda alınan kararlar
doğrultusunda piliç eti fiyatını arttırdığı, fiyatların birlikte arttırılması yönünde teklifte
bulunarak 22.2.2004 tarihli anlaşmaya taraf olduğu, 2007 yılı içerisindeki anlaşma
uyarınca piliç eti fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması
için 2007 yılında yapılan çalışmalara zaman zaman taraf olduğu, 2008 yılının Nisan
ve Mayıs aylarında mevcut olan fiyat anlaşmasına taraf olduğu ve bu anlaşma
uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı ve ileri tarihli fiyat listelerini bazı teşebbüslere
gönderdiği tespit edilmiştir.
4480
Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Şeker Piliç’in, piliç eti pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003 yılından itibaren
sürdürdüğü tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu sürenin bir
yıldan uzun beş yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.9. Şen Piliç Hakkındaki Değerlendirme

Belge bazında yapılan değerlendirmeler ışığında Şen Piliç’in 22.2.2004 tarihli
anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti fiyatını arttırdığı, 2007 yılı
içerisinde gerçekleştirilen anlaşmaya taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca piliç eti 4490
fiyatını diğer teşebbüslerle birlikte arttırdığı, piliç eti arzının kısılması için 2007
yılından itibaren yapılan çalışmalara zaman zaman katıldığı, 2008 yılının Nisan ve
Mayıs aylarında mevcut olan fiyat anlaşmasına taraf olduğu ve bu anlaşma uyarınca
piliç eti fiyatını arttırdığı, 18.6.2008 tarihli toplantıda alınan karar uyarınca piliç eti
fiyatlarını arttırdığı ve ileri tarihli fiyat listelerini bazı teşebbüslere gönderdiği tespit
edilmiştir.

09-57/1393-362
101
Tüm bu değerlendirmeler sonucunda Şen Piliç’in, piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003 yılından itibaren sürdürdüğü
tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu ve birlikteliğe dâhil olduğu sürenin bir yıldan 4500
uzun beş yıldan kısa olduğu anlaşılmıştır.

J.4.10. Besd-Bir Hakkındaki Değerlendirme

Belgelerin değerlendirmesi ışığında,
- Piliç eti üreticilerinin, Besd-Bir toplantıları ile bilgi değişiminde bulundukları ve bu
değişimin pazardaki fiyat tespiti, arz kısıtı gibi rekabet ihlallerinin oluşumunu
kolaylaştıran bir zemin yarattığı, piliç eti üreticilerinin Besd-Bir bünyesinde yaptıkları
toplantılara şirketlerin üst düzey yöneticilerinin katıldığı ve bu toplantılarda sezon
değerlendirmesi, arz talep durumu, satış politikaları, fiyatlar, ihracat koşulları gibi 4510
pazara ilişkin konuların görüşüldüğü; piliç eti pazarında rakip konumdaki teşebbüsler
arasındaki bu görüşmelerin pazarda rekabetin oluşabilmesi için gerekli olan gizlilik ve
belirsizlik unsurlarının ortadan kalkmasına yol açtığı,
- Besd-Bir tarafından yapılan ve teşebbüslerin gizli bilgilerini içeren projeksiyon
çalışmalarının bazı teşebbüslere gönderilmesinin piyasadaki şeffaflığı arttırmasının
yanında diğer teşebbüsler karşısında bu teşebbüsleri daha iyi bir konuma getirdiği ve
- Besd-Bir tarafından arzın kısılması amacıyla üreticilere gelecek dönemlerdeki
üretim miktarlarına ilişkin bir plan sunulduğu ve üye teşebbüslerin bu plana uyup
uymadığının kontrol edildiği
noktalarından hareketle; piliç eti üreticilerinin aralarındaki rekabeti sınırlandıran 4520
anlaşmaların uygulanmasının Besd-Bir tarafından kontrol edildiği ve kolaylaştırıldığı
tespit edilmiştir.

J.4.11. Diğer Teşebbüsler Hakkındaki Değerlendirme

Soruşturmanın tarafı olan teşebbüslerin ortak savunmalarına kararın I.4.1.Nolu
bölümünde yer verilmiştir. Ayrık savunmaları bulunan diğer teşebbüslerin
savunmaları ise şu şekildedir:

Bu teşebbüslerden Bak Piliç ayrık savunmasında, yerinde incelemelerde elde edilen 4530
bazı belgelerde geçen e-posta adreslerinin Bak Piliç hariç hepsinin teşebbüslerin
yetkililerinin e-posta adresleri olduğunu, Bak Piliç’in ise söz konusu belgede geçen e-
posta adresinin herkes tarafından bilinen e-posta adresi olduğunu ve bu durumun ise
Bak Piliç dışındaki diğer teşebbüslerin aralarındaki sıkı iletişimi yansıttığını ileri
sürmüştür. Bunun yanı sıra Bak Piliç’in %.. civarında pazar payı olan küçük bir firma
olması nedeniyle sektördeki büyük firmaların bir araya geldiklerinde Bak Piliç’i
haberdar etmediklerini belirtmiştir.

Güncanlar Bolu ise ayrık savunmasında teşebbüsün ağırlıkla hindi ve ördek üretip
pazarladığını, ancak üretiminin %...’in altındaki kısmının pilice yönelik olduğunu, 4540
şirketin Besd-Bir üyesi bile olmadığını ve 2007 yılında iflasını isteyerek sektörden
çekildiğini belirtmiştir. Ayrıca teşebbüs büyük teşebbüslerin kartelleştiğini ileri
sürmüştür.

Bozok tarafından getirilen ayrık savunmada teşebbüs, üretim miktarı yetmediğinde
başka teşebbüslerden piliç eti aldığını ve bu nedenle de rakip teşebbüslerin liste
fiyatlarının elinde bulundurduğunu belirtmiştir.
09-57/1393-362
102
Ayrık savunmasında Marta, 2004 yılı sonunda faaliyetini durdurduğunu,
soruşturmanın tarafı olan diğer teşebbüsler gibi Türkiye genelinde dağıtım
yapmadığını, diğer teşebbüslerden farklı olarak kuru yolma usulü ile üretim yaptığını, 4550
üretilen ürünün dahi aynı kabul edilemeyeceğini ve bu nedenlerle diğer teşebbüslerle
işbirliği veya rekabet içinde olmasının söz konusu olmadığını iddia etmiştir.

Eskar tarafından yapılan ayrık savunmada, Eskar’ın esas faaliyet alanının kırmızı et
üretimi olduğunu, beyaz et sektöründe sadece 2003- 2006 yılları arasında faaliyette
bulunduğunu, bu yıllar arasındaki beyaz et üretiminin süreklilik arz etmediğini ve
dönem dönem gerçekleştiğini, üretim yaptığı dönemlerde sadece Milli Savunma
Bakanlığı ihalelerine katıldığını, kuş gribi, hormon krizi ve sair sebepler nedeniyle
piyasadan çekildiğini, beyaz et üretimi yaptığı sürede rekabeti engelleyen, bozan ya
da kısıtlayan hiçbir eylemi veya kararının mevcut olmadığını ve üretiminin piyasayı 4560
olumlu veya olumsuz etkileyebilecek ölçülerde olmadığını ifade ederek Zuhal Daştan
tarafından yazıldığı tespit edilen ve yazının dağıtılacağı kişiler arasında Eskar’ın adı
geçen yazının (Belge 5) Eskar’a ulaşmadığını, böyle bir yazıdan haberdar olmadığını
ve Eskar’ın haberi, ilgisi veya tanışıklığı olmayan bir kişinin yazmış olduğu yazı
nedeniyle sorumlu tutulamayacağını ileri sürmüştür.

Doğa Piliç ise üretici firma olmadığını, tavuk ve tavuk ürünlerini üretici firmalardan
alarak satışa sunan bir toptancı konumunda olduğunu, teşebbüsün bu konumu
dolayısıyla fiyat belirlemesi ile ilgili olarak hiçbir tesiri olamayacağını, fiyat belirlemesi
ve fiyat artırılması gibi bir husus söz konusu ise bu durumda ancak mağdur konumda 4570
olacağını ve Doğa Piliç hakkında soruşturma açılmasına esas teşkil eden belgelerin
kendilerine daha önce ulaşmamış olduğunu ve bu belgeleri tebligatla birlikte ilk kez
gördüklerini belirtmiş ve dağıtım kısmında yer alan “Doğa Tavuk” adının ancak isim
benzerliği ile açıklanabileceğini savunmuştur.

Soruşturmada yer verilen tüm bu savunmaların ve belgelerin değerlendirilmesi
sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı davranışlar içinde olduklarına
dair yeterli bilgi ve belge bulunamaması ve rekabeti kısıtlayıcı birlikteliği aktif
katılımlarının tespit edilememesi nedeniyle hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerden; Ak Piliç, Arpi, As Piliç, Bak Piliç, Bozok, Bupiliç, Doğa Piliç, Emre 4580
Piliç, Eskar, Gedik Piliç, Güncanlar Bolu, Karagüp, Köytür, Marta, Mu-Pi, Sabri
Güncan Ortaklığı, Yemsel ve Yumta hakkında piliç eti pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında zaman
zaman oluşturulduğu tespit edilen birlikteliğe dâhil olduğu sonucuna varılabilecek
yeterli bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır.

Piliç eti pazarında Güncanlar Bolu’nun 2002 ile 2007 yılları arasında, Marta’nın 2001
ve 2005 yılları arasında faaliyette bulunduğu, As Piliç ve Sabri Güncan Ortaklığı’nın
ise sırasıyla 1994 ve 1996 yıllından itibaren faaliyetlerini sürdürdüğü bilgisine
ulaşılmıştır. Bu teşebbüslerin faal oldukları sürede, 2003-2008 yılları arasında zaman 4590
zaman oluşturulduğu tespit edilen birliktelik içerisindeki iletişim trafiğinde aktif olarak
yer almamış olmaları dikkate değerdir. Söz konusu teşebbüslerin 2004 yılında pazar
paylarının %... civarında olduğu, bu teşebbüslerden Marta’nın Türkiye genelinde
dağıtım yapmadığı da göz önüne alındığında bahsi geçen teşebbüslerin olası bir
rekabeti kısıtlayıcı eylemlerinin ilgili coğrafi pazar üzerinde etkisinin gözlenemeyecek
düzeyde olacağı açıktır. Zuhal Daştan tarafından getirilen arzın kısılması tekliflerine
cevaben 9.8.2006 tarihinde Vural Görener (Banvit) tarafından yazılan metinde yer
09-57/1393-362
103
alan İstanbul Sanayi Odası tarafından hazırlanan en büyük 500 firma listesinde yer
alan 8. ve onun gerisindeki piliç eti üreticilerini arz fazlalığı nedeniyle sorumlu
tutulmamaları gerektiği yönündeki ifadeler de yukarıdaki tespiti destekler niteliktedir. 4600

Küçük ölçekli teşebbüslerin pazar paylarının küçük olması bağımsız karar vermelerini
engellemektedir. Bu nedenle küçük ölçekli teşebbüslerin lider firma ya da firmaları
takip etmeleri piyasa koşulları gereği olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda
yukarıda bahsi geçen teşebbüsler, pazarın lider oyuncularından birinden, Pak Piliç
yetkilisi Zuhal Daştan’dan gelen bir zam teklifine olumsuz yanıt veremeyecek
durumdadırlar. Bu teşebbüslerin pazarın lider teşebbüsleri arasında alınan bir
karardan haberdar olmasalar dahi lider üreticilerin uyguladığı zamları takip etmeleri
kaçınılmazdır. Bu bilgiler ışığında As Piliç, Güncanlar Bolu, Marta ve Sabri Güncan
Ortaklığı’nın 2003-2008 yılları arasında zaman zaman oluşturulduğu tespit edilen 4610
birliktelik içerisindeki iletişim trafiğinde aktif olarak yer almamış olmaları da dikkate
alınarak, söz konusu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı
davranışlar içinde olduklarına dair yeterli bilgi ve belge bulunamaması nedeniyle,
cezai müeyyide uygulanmasına yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Elde edilen belgelerin bütün olarak değerlendirilmesi sonucunda Banvit, Bey Piliç,
Erpiliç, Şen Piliç, CP Piliç, Keskinoğlu, Şeker Piliç, Abalıoğlu ve Pak Piliç’in aktif bir
şekilde iletişim halinde oldukları, tespit edilen anlaşmaların bu dokuz firma
çevresinde şekillendiği ve pazar payı küçük olan teşebbüslerin alınan kararlardan bu
teşebbüslerce zaman zaman haberdar edildiği anlaşılmaktadır. 4620

J.5. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesinde Yer Alan Bireysel Muafiyet Şartlarını
Taşımayan Anlaşmalara Taraf Olan Teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 16.
Maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Bazı piliç eti üreticileri tarafından çeşitli tarihlere ilişkin yapılan anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan davranışlardan olduğu, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesindeki koşulları sağlamadıkları ve bir kartel anlaşmasının
parçaları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle kartel anlaşmasına taraf olan
teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idari para 4630
cezası uygulanması gerekmektedir.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi gereğince verilecek para cezalarının tespitine
ilişkin usul ve esasların düzenlendiği Para Cezaları Yönetmeliği, 16.2.2009 tarihli
Resmi Gazete’de 27142 sayı ile yayımlanmıştır. Para Cezaları Yönetmeliği’nin geçici
1. maddesinde “Bu Yönetmelik hükümleri, yürürlüğe girmesinden önce başlatılan
ancak soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan soruşturmalar hakkında da uygulanır”
denilmektedir. Mevcut soruşturma kararı 14.8.2008 tarihli Kurul toplantısında
alınmıştır. Alınan soruşturma kararı çerçevesinde yapılan inceleme ve
değerlendirmeleri içeren 12.06.2009 tarih ve 2008-3-116 / SR-09-OTÇ sayılı 4640
Soruşturma Raporu ise 16.6.2009 tarihinde taraflara tebliğ edilmiştir. Dolayısıyla
kararın bu bölümünde, hakkında soruşturma açılan her teşebbüs ve Besd-Bir
hakkında hangi oranda ceza uygulanması gerektiği Para Cezaları Yönetmeliği’nin
ilgili hükümleri çerçevesinde belirlenmiştir.

Soruşturmanın tarafı olan bazı teşebbüslerin piliç eti fiyatının birlikte belirlenmesi,
piliç eti arzının kısılması ve piliç eti piyasasındaki şeffaflığı arttırmak suretiyle piliç eti
09-57/1393-362
104
piyasasında rekabetin azaltılması amacıyla kartel oluşturmaları nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan davranışlarda bulundukları tespitinde
bulunulmuştur. Soruşturma kapsamında yer verilen bu tespitler ışığında rekabeti 4650
kısıtlayıcı eylemlerin içerisinde aktif bir şekilde yer alan teşebbüslerin Abalıoğlu,
Banvit, Beypiliç, CP Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu, Şeker Piliç, Şenpiliç ve Pak Piliç olduğu
sonucuna varılmıştır. Piliç eti pazarındaki en büyük 9 üretici olan bu teşebbüslerin
2004-2008 yılları arasındaki toplam pazar payları %...... arasında seyretmektedir.
Piliç eti pazarında çok sayıda teşebbüsün varlığı ve bunun sonucu olarak arz
fazlasının bulunmasına rağmen arzın kısılması ve fiyat tespiti gibi anlaşmaların
hayata geçirilip piyasada ciddi etkiler doğurması bakımından anlaşmanın aktörlerinin
sahip olduğu toplam pazar payı yeterince yüksektir.

Adı geçen tüm bu teşebbüslerin aralarındaki rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları 4660
arasında zaman zaman oluşturulan birlikteliğe dâhil olduğu ve bu birlikteliğe dâhil
oldukları toplam sürenin bir yıldan kısa olduğu tespitiyle Para Cezaları Yönetmeliğinin
5. maddesi uyarınca bu teşebbüsler için hesaplanacak temel para cezası oranı % 2
olarak belirlenmiştir. Ayrıca söz konusu teşebbüslerin Para Cezaları Yönetmeliği’nin
6. maddesinde yer verilen ağırlaştırıcı unsurlara uygun herhangi bir davranışlarının
bulunduğu tespit edilmemiştir. Bu nedenle de bu teşebbüsler için belirlenen temel
para cezası oranında herhangi bir arttırama gidilmemiştir.

Piliç eti pazarında son 5 yıl içinde pek çok dışsal kaynaklı şok yaşandığı göz önüne
alınarak, bu teşebbüsler için belirlenmesi gereken temel para cezası oranında Para 4670
Cezaları Yönetmeliğinin 7. maddesi uyarınca beşte üç (%60) oranında indirime
gidilmiştir. Para Cezası Yönetmeliği uyarınca tüm bu ağırlaştırıcı ve hafifletici
unsurların dikkate alınmasıyla rekabeti azaltmak için 2003-2008 yılları arasında
zaman zaman oluşturulan birlikteliğe dâhil olan Abalıoğlu, Banvit, Beypiliç, CP Piliç,
Erpiliç, Keskinoğlu, Şeker Piliç, Şenpiliç ve Pak Piliç için para cezası oranının % 0,8
olarak belirlenmesi gerektiği; ayrıca aynı yönetmeliğin 8. maddesi uyarınca ihlalde
belirleyici etkisi olduğu tespit edilen Pak Piliç Yönetim Kurulu Başkanı ve Besd- Bir
Başkanı olan Zuhal Daştan’a Pak Piliç’e verilen para cezasının % 3’ü oranında para
cezası verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
4680
Besd-Bir’in yapılan değerlendirmeler ışığında piliç eti fiyatının birlikte belirlenmesi,
piliç eti arzının kısılması ve piliç eti piyasasındaki şeffaflığı arttırmak suretiyle piliç eti
piyasasında faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki rekabetin azaltılmasının
amaçlandığı kartelin oluşmasında kolaylaştırıcı rolü olduğu sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte, Besd-Bir hakkında para cezası uygulanmasının, Besd-Bir üyesi olan
soruşturmanın tarafı bazı teşebbüsler hakkında ve kartelin oluşumunda belirleyici
etkisi olduğu tespit edilen Besd-Bir Başkanı Zuhal Daştan hakkında para cezası
uygulanmış olması nedeniyle mükerrer cezaya yol açacağı değerlendirilmiştir. Besd-
Bir’in sadece soruşturmanın tarafı olan teşebbüslerin üye olduğu bir dernek olmadığı
da dikkate alınarak Besd-Bir’e rekabeti kısıtlayıcı uygulamalarından ötürü idari para 4690
cezası uygulanması yerine rekabeti kısıtlayıcı eylemleri kolaylaştırıcı davranışlardan
kaçınması gerektiği yönünde Başkanlıkca görüş bildirilmesinin yerinde olacağı
kararına varılmıştır.

Besd-Bir piliç eti pazarında faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan teşebbüslerin
rekabet açısından kritik birtakım ticari bilgilerini elinde bulundurması, Besd-Bir’in
09-57/1393-362
105
sektör içindeki önemini arttırmaktadır. Bu nedenle Besd-Bir’in sahip olduğu bilgileri
korumak için daha dikkatli davranması gerekmektedir.

K. SONUÇ 4700

14.8.2008 tarih ve 08-50/724-M, 18.9.2008 tarih ve 08-54/877-M, 25.12.2008 tarih ve
08-75/1186-M sayılı Kurul kararları uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak
düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara, sözlü
savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;

1.- Abalıoğlu Yem Soya Tekstil San. A.Ş.
- Banvit Bandırma Vitaminli Yem San. A.Ş.
- Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş.
- CP Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş. 4710
- Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti.
- Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San. ve Tic. A.Ş.
- Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş.
- Şeker Piliç ve Yem San. ve Tic. A.Ş.
- Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş.’nin

tespit edilen rekabeti kısıtlayıcı eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna Kurul üyesi Reşit
GÜRPINAR’ın farklı gerekçesiyle OYBİRLİĞİ ile,
4720
2. Söz konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları
taşımadığına OYBİRLİĞİ ile,

3. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası ve Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca, yukarıda
adı geçen teşebbüslerin 2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin takdiren
%0,8’i oranında olmak üzere,

- Abalıoğlu Yem Soya Tekstil San. A.Ş.’ye …………………. TL 4730
- Banvit Bandırma Vitaminli Yem San. A.Ş. ‘ye ……………. TL
- Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. ve Tic. A.Ş. ‘ye ……………… TL
- CP Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş.’ye ……………… TL
- Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Tic. Ltd. Şti.’ne …………….. TL
- Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San. ve Tic. A.Ş.’ye ………………. TL
- Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş.’ye ……………… TL
- Şeker Piliç ve Yem San. ve Tic. A.Ş.’ye ………………. TL
- Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş.’ye ……………….. TL

tutarında idari para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile, 4740

4. Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş.’nin Yönetim Kurulu Başkanı ve Beyaz Et
Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği Başkanı Zuhal DAŞTAN’ın 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesi ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar
ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik uyarınca; ihlalin oluşmasında belirleyici etkisi olması nedeniyle Pak
09-57/1393-362
106
Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş.’ye verilen cezanın takdiren %3’ü oranında olmak üzere
…………… TL idari para cezası ile cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile,

5. Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği’ne rekabeti kısıtlayıcı 4750
eylemleri kolaylaştırıcı davranışlardan kaçınması gerektiği yönünde Başkanlıkça
görüş bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile,

6. Haklarında soruşturma yürütülen diğer teşebbüsler bakımından herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile

Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.







































09-57/1393-362
2

09-57/1393-362




Rekabet Kurulu’nun 25.11.2009 Tarih ve 09-57/1393-362 Sayılı Kararına



KARŞI OY GEREKÇESİ


Kurulumuzca , yukarıda tarih ve numarası belirtilen karar ile , beyaz et
sektöründe faaliyet gösteren 27 teşebbüs ve teşebbüs birliği olan Beyaz Et
Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği tarafından 4054 sayılı Kanun’un
4.maddesinin ihlal edilip , edilmediğinin tespiti zımnında açılan soruşturma
sonucunda ; dokuz adet teşebbüsün rekabeti kısıtlayıcı eylemleri ile 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.maddesini ihlal ettiğine ve
bu ihlal nedeniyle teşebbüslerin , kartel oluşumu içerisinde bulunduğu kabul
edilerek , 4054 sayılı Kanun’un 16.maddesinin 3.fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Halinde verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in 5.maddesinin (a)
fıkrasına göre kartel için öngörülen %2 oranı temel ceza olarak alınmış ve aynı
yönetmeliğin 7.maddesinde öngörülen hafifletici unsurlarda göz önüne
alınarak; sonuçta teşebbüsler hakkında 2008 mali yılında oluşan gayri safi
gelirlerinin % 0.8 oranında ayrı , ayrı idari para cezası tesis edilmiş ve yine
Pak Tavuk Gıda S Tic. A.Ş Yönetim Kurulu Başkanı ve Beyaz Et
Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği Derneği Başkanı olan Zuhal Daştan’ın da ,
aynı hükümlere göre Pak Tavuk Gıda S Tic. A.Ş ‘ye verilen cezanın
takdiren % 3’ü oranında olmak üzere cezalandırılmasına karar verilmiş
bulunmaktadır.

KARARIN 1.MADDESİNE İLİŞKİN FARKLI GEREKÇE

Mezkur kararın 1.maddesi ile kurulumuz çoğunluk görüşü ile
teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
4.maddesini ihlal ettiğine ve bu ihlal nedeniyle teşebbüslerin , kartel oluşumu
içerisinde bulunduğunu kabul etmiş ve bunun sonucuna göre ceza tayin
etmiştir.Tarafımdan teşebbüslerin eylemleri aşağıda açıklayacağım nedenlerle
4054 sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlal etme çabası ve teşebbüsü aşamasında
kaldığından , çoğunluğun kartel oluşmuştur yönündeki görüşüne katılmıyorum.

Teşebbüslerin , 4054 sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlali ile ilgili
açıklamalarımı belirtmeden önce Beyaz Et Sektör’ünün durumu ve içinde
bulunduğu koşulların ve geçirdiği olayların irdelenmesi gerektiği inancındayım.

Dosya içerinde bulunan belge ve bilgilerden , raportör raporları ve
taraf savunmalarından da anlaşılacağı üzere , beyaz et sektörü entegre bir
sektör olup , üretim süreç ve planlaması uzun bir süreyi kapsamaktadır.Beyaz
09-57/1393-362
3
et sektörünün üretim aşamaları , yem üretimi , damızlık , kuluçka, canlı üretimi ,
kesim , piliç eti ve ürünleri üretimi , atık işleme ve sevk aşamalarıdır.
Sevk
-2-


işleminden sonra da bayi , Bölge Müdürlüğü , perakendeci – toplu tüketici ve
nihai tüketiciye ulaşım şeklinde bir pazarlama süreci bulunmaktadır. Doksanlı
yıllardan itibaren sektöre büyük yatırımlar yapılması nedeniyle , kanatlı
sektöründe büyük bir kapasite artışı yaşanmıştır.Sektörün standartları da bu
gelişmeye paralel olarak yükselmiştir.Kuş gribinden sonra ambalajsız piliç
etinin satışının yasaklanması ve tüketicinin markalı ürünlere yönelmesi
markalar arası rekabeti büyük ölçüde arttırmıştır.Sektör oldukça dinamik bir
sektördür.

Ülkemiz , piliç üreten ülkeler sıralamasında 2006 yılı itibariyle 937 bin
ton üretimi ile 17.sıradadır. Tüketimde ise 75.sıradadır. İhracat rakamları çok
düşüktür.Beyaz et ürünleri homojen olup , İhracatta devlet desteği yok denecek
kadar azdır. Ülkemizde ton başına 26 USD Doları destek verilirken bu rakam
ABD’de ve AB’ de bunun yaklaşık 15-20 katıdır. Kırmızı ette KDV oranı % 1
iken, bu oran beyaz ette % 8 dir. Bu çeşitli sorunların dışında beyaz et sektörü
dış bazı etkenler nedeniyle soruşturmayı kapsayan yıllar itibariyle de çeşitli
olumsuz olayların etkisinde kalmıştır.Sırasıyla 2001 yılı ekonomik krizi , 2004
yılı hormon krizi , 2005-2006 kuş gribi krizi ve 2008 yılında meydana gelen kene
krizlerinin etkisi altında kalmıştır.Bu kriz dönemlerinde , talep oldukça düştüğü
gibi , ürünün de dayanaksız olması ve kısa sürede tüketilmesi gerekliliği
karşısında kriz dönemlerinde oldukça büyük , hatta maliyet ve maliyet altında
satış fiyatları ile büyük bir rekabet yaşanmıştır.Belirtilen kriz dönemlerinde
sektörün önde gelen ve bir kısmı büyük holdinglere ait olan Köy-tur ve
Mudurnu gibi aktörler piyasadan ayrılmak zorunda kalmıştır.Birçok irili ufaklı
firmada iflas ederek piyasa dışına çıkmıştır.

Yine , beyaz et sektöründe üretilen malların çabuk bozulabilir
mallardan olması , özel soğuk hava depolarında da saklansa bile , belli sürede
tüketilmesinin zorunlu bulunması , bu ürünün niteliğinden doğan koşullara
uyulmaması halinde insan sağlığını tehdit eder nitelikte bir mal haline
gelebileceği gerçeği karşısında pazarlama stratejisinin bu duruma göre
belirlenmesi gerekir.Başka bir deyişle firmaların malı elinde tutarak piyasada
arz–talep dengesini düzenlemesi mümkün görünmemektedir.Yukarıda
belirttiğimiz gibi uzun bir sürece dayalı entegre üretim olan beyaz ette , kısa
sürede , arzın azaltılmasına da , maddi olanak bulunmamaktadır.Bir başka
anlatımla firmaların kısa bir sürede karar vererek üretimi kısması ve bu kısıntıyı
yaparak fiyatı arttırma yoluna gitmesi mümkün görülmemektedir.

Öte yandan aşağıda teşebbüslerin üretim-fiyat ilişkisi konusunda
açıklayacağımız noktalara ilişkin olarak öncelikle talebin, çeşitli dönemlerde
farklılıklar gösterdiğini belirtmek isterim. Okulların açıldığı tarihlerde , balık
sezonunun açılarak balığın bol olduğu mevsimde ve okulların kapandığı
dönemde beyaz et talebi düştüğü gibi , ramazanda , piknik ve turizm
mevsiminde ise bu talep artmaktadır.Yani beyaz ete talep çeşitli etkenlerin
09-57/1393-362
4
etkisi altında değişmektedir.Beyaz et piyasası genel olarak kıyasıya rekabetin
yaşandığı ve içerisinde bir çok aktörün bulunduğu bir piyasadır. Sektörde
büyük bir talep değişkenliği bulunmaktadır.
-3-





Bir başka konuda , teşebbüslerin anlaştığı iddia edilen fiyatın
rekabetçi seviyenin üstünde oluşmadığıdır.Bu fiyat rekabetçi fiyat seviyesinin
üzerinde bir fiyat olmaması karşısında ve pazarın dinamik yapısı ve koşulları
gereği rakip firmaların fiyatlarının takip edilerek ,paralel fiyat artışlarının yakın
seviyelerde oluşması doğaldır.Kaldı ki , tespitlerimizde fiyatların tam aynı
seviyede olduğuna ilişkin bir bulguda bulunmamaktadır.Ayrıca , firmalarca
kesilen faturaların incelenmesi de bu görüşümüzü teyit etmektedir.

Anayasamızın 167.maddesinde belirtilen , ancak , 4054 sayılı Yasa’da
isim olarak geçmeyen, bu nedenle tanımlanmayan , fakat 4.madde de anlaşma
ve uyumlu eylem şeklinde kabul edilen suç kapsamına giren Kartel oluşumu
çeşitli şekillerde olabilmektedir.

Genel olarak rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar olarak tanımlayabileceğimiz
kartelleşmede , aynı sektörde birbirine rakip firmalar , aralarında çeşitli
şekillerde anlaşarak ürettikleri mal veya hizmetin fiyatını arttırmakta ve üretim
miktarını da bu fiyat artışına paralel olarak kısmaktadır.Bir başka deyişle
kartelin oluşması için başlı başına fiyatın suni artışı yeterli olmayıp , üretimin
de kısılması zorunludur.Bu nedenle kartelin asli unsurları olarak fiyat artışını
ve üretim kısıntısını sayabiliriz.Bunun dışında kartel anlaşmasına taraf olan
teşebbüslere kartel anlaşmasına uyulmaması halinde uygulanacak
yaptırımlarda kartelin bir başka unsuru olarak gösterilebilir.

Yukarıda geniş olarak arz ettiğimiz açıklamaklarımızın ışığında dosya
konusu maddi olayı irdelersek , haklarında soruşturma yapılan teşebbüslerin ,
Beyaz et sektörünün çeşitli sorunları nedeniyle içinde bulundukları zor
durumdan kurtulmak adına birtakım toplantılar ve karşılıklı iletişimle anlaşma
çabası içerisine girdikleri , ancak girdikleri bu çaba sonucundaki eylemlerinin
sadece teşebbüs aşamasında kaldığı , sonuçlarının gerçekleşmediği , fiyat
artışlarının sektörün kendi içerisinde işleyen kurallarına göre geliştiği , bu
fiyatların piyasa normal dengelerinde kaldığı,fiyat artışlarının bu şekilde
olmasına karşın , fiyatı belirleyici ve kartelin asli unsuru olan üretimin
kısıldığına ilişkin olarak kesin ve yeterli bir bulgu olmadığı , yine kartelin bir
unsuru olarak kartele uyulmaması halinde ne gibi bir yaptırım uygulanacağına
ilişkin hiçbir bilginin olmaması karşısında , haklarında soruşturma yapılan
teşebbüslerden dokuz adet teşebbüsün kartel benzeri bir oluşum içerisinde
olduğu yolundaki saptamaya katılmamakla birlikte , dokuz adet teşebbüsün
eylemlerinin bir çaba ve anlaşmaya teşebbüs aşamasında kaldığı ,
teşebbüslerin eylemlerinin bu nedenlerle 4054 sayılı Kanun’un 4.maddesini
ihlal ettiği kanısıyla , çoğunluk kararına bu gerekçe ile katılıyorum.

09-57/1393-362
5



-4-


KARARIN 2.MADDESİNE İLİŞKİN KARŞI OY GEREKÇESİ

Öncelikle , kararın birinci maddesi ile ilgili olarak farklı gerekçem
nedeniyle kartelin suçunun oluşmaması , teşebbüslerin eylemlerinin sadece
anlaşma çabası ve teşebbüsü niteliğinde olması karşısında , çoğunluğun bu
ihlal nedeniyle teşebbüslerin , kartel oluşumu içerisinde bulunduğu kabul
edilerek, 4054 sayılı Kanun’un 16.maddesinin 3.fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar bile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Halinde verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in 5.maddesinin (a)
fıkrasına göre kartel için öngörülen %2 oranı temel ceza olarak belirlenip ve
aynı yönetmeliğin 7.maddesinde öngörülen hafifletici unsurlarda göz önüne
alınarak; sonuçta 2008 mali yılında oluşan gayri safi gelirlerinin % 0.8 oranında
ayrı , ayrı idari para cezası tesis edilmesi yolundaki kararına , teşebbüslerin
eylemlerinin kartel suçu dışında kalması ve bu nedenle daha alt ceza olarak,
yukarıda geniş olarak piyasanın durumu ile ilgili yaptığım tüm açıklamaların
ışığı altında , bu dinamik ve değişken piyasa koşulları da göz önüne alınarak
takdiren teşebbüslerin 2008 mali yılında oluşan gayri safi gelirlerinin % 0.5
oranı temel alınıp , bu temel cezaya hafifletici nedenlerinde uygulanarak sonuç
cezanın tesis edilmesi gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.

Öte yandan , kararda , para cezası belirlenirken 4054 sayılı yasa ile
birlikte , yukarıda anılan ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve
Kararlar bile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in ilgili hükümlerinin uygulanarak verilen ceza
miktarının hesaplanması ile ilgili bölümünü içeren sonuç cezaya aşağıda
belirteceğimiz gerekçelerle katılmıyorum.

4054 Sayılı ‘’Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin
4.fıkrasında ; ‘Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya
bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya
bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl
sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin
yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir. ‘’ denilmiş , son fıkrasında da ; ‘’
Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan
hususlar, işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim şartları,
işbirliğine ilişkin usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.’’
hükmü bulunmaktadır.

Bu hükümleri yorumlarsak ; Yasa Koyucu , maddenin 4.fıkrası ile
verilecek cezalarda alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların
yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamış , son fıkrasında ise sadece ‘’
cezanın tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’ kavramını getirmiş ve Rekabet
Kurulu’na sadece cezanın tespitinde dikkate alınacak hususların
09-57/1393-362
6
belirlenmesine ilişkin yönetmelik çıkarma konusunda sınırlı yetki
vermiştir.Cezanın tespitinde dikkate alınacak hususlar derken yasa koyucu
neyi kastetmektedir? Burada kastedilen hangi fiillere , ne miktarda ceza
-5-


vereceğini tespit et demek anlamında değil , 16.madde ile verilen ceza sınırları
içerisinde ( % 10 ‘a kadar) ceza takdir ederken hangi unsurlara göre veya hangi
şartların varlığı halinde cezayı ağırlaştıracaksın veya hafifleteceksin , bir başka
deyişle yasada öngörülen sınırlar içerinde ceza tayin ederken , takdir
yetkini
kullanma adına hangi unsurları dikkate alarak ceza tesis edeceksin
anlamındadır.Yasa koyucu Rekabet Kurulu’na , Yönetmelik yaparken hangi
fiillere ne ceza verileceğini tespit etme yolunda bir yetki verseydi o zaman
yasaya ; ‘’Bu maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespiti ve maddeye
göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’
kavramını birlikte getirirdi.

‘’ Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in ; ‘’Temel Para Cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinde ; ‘’
Temel para cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı
maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs
birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl
sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar
tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan
yıllık gayri safi gelirlerinin;
a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,
b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
arasında bir oran esas alınır.
(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs
birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı;
a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,
b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,
arttırılır.’’ denilmiş , yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde
de Hafifletici Unsurlar ayrı , ayrı sayılmıştır.

Yukarıda açıkça görüleceği üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre
verilecek cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların
yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamasına ve Rekabet Kurulu’na
yukarıda geniş olarak açıkladığımız gibi , Yönetmelikle düzenlenmesi yetki
aşımı nedeniyle mümkün olmayan bir konuda , Yönetmelikle düzenleme
yapılarak belli suçlar için , belirli cezalar getirilmiş , Yine Yönetmelikte ,
Kanunda olmayan bir kural getirilerek alt sınır ve yasada öngörülmeyen üst
sınır belirlenmiş ve Karteller için yüzde iki ile dört arası , diğer ihlaller içinse
binde beş ile yüzde üçü şeklinde ceza verilmesi öngörülmüştür.

09-57/1393-362
7
Yönetmelikler , Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren
konularda yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk
kurallarıdır. Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık, Bakanlıklar ve Kamu
Kuruluşları görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen
yönetmelik çıkarabilir. Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre
Kanunlar
-6-



Anayasa’ya aykırı olamayacağı gibi , bu kuraldan hareketle hukukun genel
ilkelerine göre; Yönetmelikler de yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst
hukuk kurallarına da aykırı olamaz.Yönetmelikler yasanın açıkça yetki
vermediği bir konuda yeni bir düzenleme yapamayacağı gibi , Yasa ile
öngörülen kuralı sınırlayamaz.Yeni bir hüküm koyamaz.

Olayımızda 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile konulan kural , anılan
yönetmelikle değiştirilmektedir.Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya
ceza miktarlarını ve ceza sınırlarını saptama konusunda verilmiş bir yetki
olmamasına rağmen , belirli suçlara verilecek cezaların saptanması , para
cezasına alt sınır konulması ve yeni, bir üst sınır konulması 4054 sayılı yasanın
16.maddesine aykırıdır. Öte yandan 4054 sayılı Kanun’da “kartel” şeklinde bir
tanım bulunmadığı halde Yönetmeliğin 5/1-a bendinde “Karteller için, yüzde
ikisi ile yüzde dördü,” oranında bir ceza öngörülmesi, Yasanın 16/son
maddesinde Kurulca çıkarılması için verilen yönetmelik yetkisini aşmaktadır.
Zira yönetmelik ile suç tayini mümkün değildir. Bu nedenle yasaya aykırı
bulunan Yönetmelik hükümlerine göre ceza belirlenmesinin olanaklı olmadığı ,
hukuken sakat olduğu açıktır.

Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir.’’Yönetmelik Danıştay’ca iptal
edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6.
ve 7. maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve
üst sınırlara ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri , hafifletici ve ağırlaştırıcı
unsurların bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt
ve üst sınır belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği
olamaz.

Öte yandan , yukarıda belirtilenlerin dışında anılan Yönetmeliğin
hukukun genel ilkelerine ve kanuna aykırılıkları bulunmaktadır.Bunlar ;

1-Türk hukukunda , 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu’nun yürürlüğe
girmesi ile birlikte para cezası kalmamıştır.Bu yani rekabet otoritesinin verdiği
‘’ İdari Para Cezası’’ dır.Bu nedenle yönetmelikte geçen para cezası kavramı
ceza kanununa aykırıdır.

2- 4054 sayılı Yasada ‘’ kartel ‘’ diye tanımlanmış bir suç
bulunmamaktadır.4054 sayılı yasanın 4.maddesinde teşebbüsler arasındaki
anlaşma ve uyumlu eylemlerden söz edilmektedir.Yönetmelikle , doktrinde
kabul edilen ve kartel olarak tabir edilen suç , kanunun aksine yönetmelikte
getirilmiş ve yasada geçen anlaşmaların özel bir türü olarak kabul edilmiştir.
09-57/1393-362
8
5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ‘’SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ’’
başlıklı 2.maddesinin 2.fıkrasında ‘’ İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve
ceza konulamaz. Kuralı bulunmakta aynı fıkranın gerekçesinde de ; Anayasada
temel hak ve özgürlükler alanının, kanun hükmünde kararnamelerle
düzenlenemeyeceğinin öngörülmesi de, bu garantinin bir ifadesidir. Kişi hak ve
özgürlükleri konusunda kanun hükmünde kararname çıkarılmaması
-7-


bakımından anayasal normla getirilen bu yasağın, idarenin diğer düzenleyici
işlemleri için de geçerli olduğu kuşkusuzdur. İşte maddenin ikinci fıkrasındaki
düzenlemeyle, Anayasada yer alan emredici normların gereği yerine getirilerek,
idarenin düzenleyici işlemleriyle bir suç tanımının kapsamının
belirlenemeyeceği ve ceza konulamayacağı açıkça düzenlenmiş olmaktadır.Bu
açıklanan kuralın bulunması ve emrediciliği karşısında kartel suçunun
kanuniliğinden bahsedilemez ve bu nedenle , teşebbüsler hakkında
yönetmelikle getirilen bu suç nedeniyle ceza verilemez.Eğer yasa koyucu
birtakım anlaşmaların daha ağır bir ihlal olduğunu ve bu anlaşmalara daha ağır
ceza verilmesini öngörse kartel suçu kavramını getirir ve yasaya koyardı.Bu
yönüyle de , yönetmeliğin ilgili hükmü yasaya ve ceza hukukunun genel
ilkelerine aykırıdır.

3-Bir başka aykırılıkta şudur; Kurulumuz kararının 103.sayfasında
aynen ’’ Bilindiği üzere işbu soruşturma 14.8.2008 tarihli Kurul toplantısında
alınan karar uyarınca açılmıştır. Bu tarihten sonra 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesi gereğince verilecek para cezalarının tespitine ilişkin usul ve esasların
düzenlendiği Para Cezaları Yönetmeliği 16.2.2009 tarihli Resmi Gazete’de 27142
sayı ile yayımlanmıştır. Para Cezaları Yönetmeliği’nin geçici 1. maddesinde “Bu
Yönetmelik hükümleri, yürürlüğe girmesinden önce başlatılan ancak
soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan soruşturmalar hakkında da uygulanır”
denilmektedir. Dolayısıyla bu bölümde, hakkında soruşturma açılan her
teşebbüs ve Besd-Bir hakkında hangi oranda ceza uygulanması gerektiği Para
Cezaları Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri çerçevesinde belirlenecektir. ‘’
denmiştir.

Ceza Hukukunun önemli konularından biriside , ceza kanunlarının
zaman bakımından uygulanmasıdır.Zaman bakımından uygulama konusunda
baz alınan husus suçun işlendiği tarihtir.Nitekim Türk Ceza Kanununun ‘’
ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA’’ başlıklı 7.maddesinin 2.fıkrasında ‘’ Suçun
işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren
kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz
olunur.’’ hükmü getirilmiştir.Bu nedenlerle ,bir ceza uygulamasında ,
soruşturma tarihini , kararın verildiği tarihi veya bir başka tarihi ceza
uygulamasında esas almak mümkün değildir.ceza miktar ve oranlarını
belirleyen bu yönetmeliğin geçici birinci maddesi ile daha önce işlenen ve
soruşturma aşamasında bulunan suçlara teşmil edilmesi de yasaya ve
hukukun genel ilkelerine aykırıdır. Böyle bir uygulamanın benimsenmesi,
09-57/1393-362
9
halinde ayni tarihte suç işleyenler yönünden soruşturma tarihinin farklı olması
halinde farklı cezalar uygulanabilecektir. Bu durum da eşitsizliğe yol açacaktır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kurulun yasaya aykırı yönetmeliği
uygulamaksızın, 16.maddeye göre olaydaki ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları
da göz önüne alıp , takdir yetkisini kullanarak , % 10 sınırı içinde kalmak
koşuluyla sonuç ceza miktarını tayin etmesi gerekirken aksi yönde , Rekabeti
-8-



Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar bile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in
5.maddesinin (a) fıkrasına göre kartel için öngörülen %2 oranı temel ceza
olarak belirleyerek ve aynı yönetmeliğin 7.maddesinde öngörülen hafifletici
unsurlarda göz önüne alarak ; sonuçta 2008 mali yılında oluşan gayri safi
gelirlerinin % 0.8 oranında ayrı , ayrı idari para cezası tesis edilmesi yolunda
verdiği kararın 3.maddesine katılmıyorum.

KARARIN 3.MADDESİNE İLİŞKİN KARŞI OY GEREKÇESİ

Kararın 3.maddesi ile Pak Tavuk Gıda S Tic. A.Ş hakkında ;
Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar bile Hakim Durumun
Kötüye Kullanılması Halinde verilecek Para Cezalarına ilişkin Yönetmelik’in
5.maddesinin (a) fıkrasına göre kartel için öngörülen %2 oranı temel ceza
olarak saptanarak ve aynı yönetmeliğin 7.maddesinde öngörülen hafifletici
unsurlarda göz önüne alınarak; sonuçta 2008 mali yılında oluşan gayri safi
gelirlerinin % 0.8 oranında idari para cezası tesis edilmiş ve yine Pak Tavuk
Gıda S Tic. A.Ş Yönetim Kurulu Başkanı ve Beyaz Et Sanayicileri ve
Damızlıkçılar Birliği Derneği başkanı olan Zuhal Daştan’ın da , aynı hükümlere
göre Pak Tavuk Gıda S Tic. A.Ş ‘ye verilen cezanın takdiren % 3’ü
oranında olmak üzere cezalandırılmasına karar verilmiş olup , Pak Tavuk Gıda
S Tic. A.Ş Yönetim Kurulu Başkanı ve Beyaz Et Sanayicileri ve
Damızlıkçılar Birliği Derneği başkanı olan Zuhal Daştan’a verilen ceza tespit
edilirken , baz olarak teşebbüse verilen ceza alındığından 2.madde de
belirtildiği şekilde teşebbüse verilen cezaya katılmadığımdan , buna dayalı
olarak Teşebbüs Yöneticisine verilen cezaya da 2.maddede belirtilen ve
açıklanan gerekçelerle çoğunluk kararına katılmıyorum.



Reşit Gürpınar
Kurul Üyesi








Full & Egal Universal Law Academy