Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-234 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-58/1400-366
Karar Tarihi : 09.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Bayram Ali GEÇGİL, Nur Seda KÖKTÜRK, Can TANERİ
C. BİLDİRİMDE : - Avaya Inc.
BULUNAN Temsilcileri: Av. Sibel YURTTUTAN, Av. Gülperi YÖRÜKER
Ahi Evran Caddesi Polaris Plaza Kat 25 Daire 89 20
34398 Maslak/İstanbul
D. TARAFLAR : - Avaya Inc.
211 Mt. Airy Rd. Basking Ridge, NJ 07920 ABD
- Nortel Networks Corporation
195 The West Mall Toronto, Ontario KANADA M9C 5K1
- Nortel Networks Limited
185 The West Mall Toronto, Ontario KANADA M9C 5K1
- Nortel Networks Inc.
2221 Lakeside Boulevard Richardson, TX 75080 ABD 30
E. DOSYA KONUSU: Nortel Networks Corporation, Nortel Networks Limited,
Nortel Networks Inc. şirketlerinin belirli varlıklarının ve yükümlülüklerinin,
Diamondware ve NGS’nin ihraç edilmiş ve tedavüldeki hisselerinin tamamının
ve kurumsal çözümler iş segmentiyle bağlantılı olan EMEA satıcılarının belirli
varlıklarının ve yükümlülüklerinin Avaya Inc. tarafından devralınması işlemine
izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.10.2009 tarih ve 7511 sayı ile intikal
eden ve eksiklikleri en son 20.11.2009 tarih ve 8353 sayı ile tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet 40
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri çerçevesinde düzenlenen 02.12.2009 tarih ve 2009-2-234/Öİ-09-BAG
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 07.12.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-120/496
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirim konusu devralma işleminin;
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
09-58/1400-366
2
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında bir devralma
işlemi olduğu, işlem sonucunda PBX pazarında aynı Tebliğ’in 4. maddesinde 50
belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin aşılmadığı fakat iletişim merkezleri pazarında
Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen pazar payı eşiğinin aşıldığı ve bu nedenle söz
konusu işlemin izne tabi bir devralma işlemi olduğu, ancak bildirim konusu işlem
sonucunda iletişim merkezleri pazarında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında
herhangi bir hakim durum yaratılmadığı veya mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmediği ve bu suretle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığı, bu nedenle dosya konusu devralma işlemine izin verilmesinde bir sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İşlemin Kapsamı 60
Bildirime konu işlem, Nortel’in kurumsal çözümler iş segmenti ile bağdaştırılabildiği
ölçüde Nortel’in iş çözümleri ve eski adı ile Global Hizmetler iş segmentinin (Nortel
ES) dünya çapındaki varlıklarının hemen hemen tamamının, NGS’nin varlıklarının,
yükümlülüklerinin ve hisselerinin tamamının ve Diamondware’in varlıklarının,
yükümlülüklerinin ve hisselerinin tamamının devralınması işlemine ilişkindir.
Tasarlanan işlemin temelini oluşturan sözleşmeler; 14.09.2009 tarihli Tadil Edilmiş ve
Yeniden Düzenlenmiş Varlık ve Hisse Satış Sözleşmesi ile tadil edilmiş ve yeniden
düzenlenmiş olan 20.07.2009 tarihli orijinal Varlık ve Hisse Sözleşmesi (ASSA) ile
14.09.2009 tarihli Tadil Edilmiş ve Yeniden Düzenlenmiş EMEA Varlıklarının Satışına
ve Satın Alınmasına İlişkin Varlık Satış Sözleşmesi ile tadil edilmiş ve yeniden 70
düzenlenmiş olan 20.07.2009 tarihli orijinal EMEA Varlıklarının Satışına ve Satın
Alınmasına İlişkin Varlık Satış Sözleşmesi (EMEA Sözleşmesi)’dir.
ASSA ve EMEA Sözleşmeleri; belirli şartlar altındaki satın alma bedeli ayarlamasına
tabi olmak kaydıyla, Nortel ES’in varlıklarının ve yükümlülüklerinin ve NGS’nin ve
Diamondware’in hisselerinin hemen hemen tamamının (….) ABD Dolarlık satın alma
bedeli ve ilave olarak işçi tutma programı için ayrılan (….) ABD Dolarlık havuz bedeli
üzerinden planlanan satışını öngörmektedir.
Nortel ES açısından tasarlanan işlem önemli mali zorluklar sebebiyle
gerçekleştirilmektedir. Nortel Networks Corporation (NNC), teşkilat yapısını
kolaylaştırmayı ve gelir elde etmeyi hedefleyen güçlü bir odaklanmayı ve gelişmiş 80
işletme kazançlarını sağlamayı amaçlayan ard arda yeniden yapılandırmalar dahil,
çok sayıda girişimde bulunmuştur fakat olumlu bir gelişme kaydedilememiştir.
14.01.2009’da NNC; Nortel Networks Limited (NNL) ve Nortel Networks Inc. (NNI)
dahil olmak üzere NNC’nin Kanada ve ABD’deki belirli iştirakleri Kanada’nın ilgili
rejimlerine, Şirketlerin Alacaklılarını Düzenleme Kanunu’na ve ABD’nin, ABD İflas
Kanunu’nun 11. bölümüne göre alacaklıları koruma işlemlerini başlatmıştır. Nortel
Networks United Kingdom (NNUK) ve EMEA İştirakleri 1986 İflas Kanunu’na göre
İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinden şirketin mahkemece idare edilmesi için karar
almıştır. İflasa ilişkin olarak ikincil işlemler Nortel’in Fransa’daki ve İsrail’deki iştirakleri
tarafından başlatılmıştır. 90
ABD İflas Kanunu’nun 363. maddesinde öngörüldüğü şekilde, Nortel, orijinal ASSA’yı
diğer nitelikli teklif sahiplerinin daha yüksek veya daha iyi teklifler sunmasına imkan
tanıyan bir açık arttırma ile ihale prosedürlerinin tesis edilmesini talep eden bir
dilekçe ile Amerika Birleşik Devletleri Delaware Eyaleti İflas Mahkemesi’ne (ABD İflas
Mahkemesi) 20.07.2009’da sunmuştur. İhale prosedürlerinin onaylanması için benzer
09-58/1400-366
3
bir dilekçe Ontario Yüksek Adalet Mahkemesi’ne (Kanada Mahkemesi) sunulmuştur.
İhale süreci 14.09.2009 tarihinde Avaya Inc. (Avaya)’in ihaleyi kazanmasıyla
sonuçlanmıştır. ABD İflas Mahkemesi’nin ve Kanada Mahkemesi’nin nihai onayları
16.09.2009 tarihinde alınmıştır.
Tasarlanan işlemin tamamlanması diğer koşullara ilaveten aynı zamanda işleme 100
Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, İsrail, Türkiye ve Avustralya’daki rekabet
otoritelerinin yanı sıra Avrupa Komisyonu tarafından da izin verilmesi koşuluna
tabidir.
Tasarlanan işlemin tamamlanmasını müteakiben, Avaya tasarlanan işlemle satın
alınan varlıkların tamamına ve NGS ve Diamondware’in hisselerinin %100’üne
doğrudan veya dolaylı olarak sahip olacak ve bunları kontrol edecektir.
ASSA’nın 2.1.’nci maddesi uyarınca Nortel Netaş Telekomünikasyon A.Ş. (NN
Türkiye)’nin varlıklarının tasarlanan işlemin kapsamı dışında olduğu belirtilmiştir.
Buna karşın, NNC, Türkiye’de ayrıca tamamına sahip olduğu bir iştiraki olan Nortel
Networks Ireland Limited (NN Ireland)’ın distribütörleri vasıtasıyla da faaliyet 110
göstermektedir. Tasarlanan işlem çerçevesinde, Türk distribütörler Indeks Bilgisayar
A.Ş. (Indeks), Neteks İletişim Ürünleri Dağıtım (Neteks) ve Armada Bilgisayar
Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Armada) ile yapılmış olan 3 distribütörlük
sözleşmesi Avaya’ya devredilecektir ve bu nedenle sözü geçen sözleşmelerden
kaynaklanan satışlardan NN Ireland’ın elde ettiği cirolar ve pazar payları Avaya’ya
veya iştiraklerinden birine devredilmiş olacaktır.
H.2. Taraflar
H.2.1. Devralan: Avaya
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Avaya, Sierra Holdings Corp.’ın (Sierra)
tamamına sahip olduğu bir iştirakidir. Avaya, Avaya’nın ana şirketi olan Sierra 120
aracılığı ile iki özel sermaye yatırım fonu olan TPG Capital (TPG) ve Silver Lake
Partners (SLP)’ın bağlı kuruluşlarınca müştereken kontrol edilmektedir. Halihazırda,
TPG’nin bağlı kuruluşları, Sierra hisselerinin %(….)’ine, SLP’nin bağlı kuruluşları ise
%(….)’ine sahiptir. TPG’nin bağlı kuruluşları ve SLP, müştereken yönettikleri bir
yatırım şirketi olan Sierra Co-Invest LLC aracılığıyla Sierra’nın %(….)’ünü kontrol
etmektedir. Kalan %(….)’lik Avaya hissesi halihazırda ve geçmişte yönetici
pozisyonundaki hissedarlar ve diğer yatırımcılar tarafından tutulmaktadır.
Avaya’nın Türkiye’de herhangi bir iştiraki bulunmamakta ve Türkiye’de herhangi bir
ticari faaliyetle iştigal etmeyen ve temel hedefi Avaya ürünleri için Türk pazarını
gözlemlemek, araştırmak ve anlamak olan bir irtibat bürosu dışında herhangi bir 130
teşebbüsü kontrol etmemektedir. TPG ve SLP’nin Türkiye pazarında faal olan
herhangi bir teşebbüste çoğunluk hissesi yoktur.
Avaya, kurumsal iletişim çözümleri ve bu sistemler ile ilgili uygulamaları ve hizmetleri
sağlamaktadır. Avaya’nın faaliyetleri iki segmetten oluşmaktadır: Global İletişim
Çözümleri ve Avaya Global Hizmetler. Global İletişim Çözümleri segmenti, iletişim
sistemleri ve birleşik ses uygulamaları dahil olmak üzere Avaya’nın iletişim ürünlerini
ve bu ürünlerin uygulamalarını geliştirmekte, pazarlamakta ve satmaktadır. Avaya’nın
bu segmetteki ürün ve hizmetleri, IP telefon sistemlerini, iletişim merkezi altyapısını
ve diğer birleşik iletişim uygulamalarını ve araçlarını kapsamaktadır. Avaya Global
Hizmetler segmenti, ses altyapısı sistemleri ve uygulamalarını destekleyen bir hizmet 140
organizasyonundan oluşmaktadır. Avaya’nın bu alandaki ürünleri ve hizmetleri,
09-58/1400-366
4
müşterilerinin birleşik iletişim şebekelerinin planlamasını, tasarlamasını,
uygulamasını, denetlemesini ve yönetilmesini mümkün kılmaktadır.
Avaya ürünleri Türkiye’de distribütörler vasıtasıyla satılmaktadır. Avaya’nın
Türkiye’de beş distribütörü bulunmaktadır. Bunlar; Toptel Telekomünikasyon İthalat
ve İhracat ve Ticaret Limited Şti. (Toptel), Turovis Dış Ticaret ve Pazarlama A.Ş.
(Turovis), Koçsistem Bilgi ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (Koçsistem), NCR, ve
Westcon/Neteks unvanlı şirketlerdir. Söz konusu distribütörler, Avaya’nın
Türkiye’deki ilk sıra yeniden dağıtıcılarını oluşturmaktadırlar. İlk sıradaki bu işletmeler
doğrudan Avaya’dan alım yapmaktadırlar. Avaya’nın alımlarını ilk sırada bulunan 150
distribütörlerden yapan ikinci sıra işletmeleri de bulunmaktadır ve bu işletmelerin
başlıcaları; İşnet, Empatel ve Ericom’dur.
Ayrıca Türkiye’de, Avaya’nın tamamına sahip olduğu bir iştiraki olan ve Hollanda
yasaları uyarınca bir limited şirket olarak kurulmuş olan Avaya Nederland BV’nin bir
irtibat bürosu bulunmaktadır. Bildirim formunda yer alan bilgilere göre irtibat bürosu,
Türkiye’de herhangi bir fatura kesmemekte ve Türk Ticaret Kanunu ve Vergi
Kanunları ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu uyarınca bir irtibat bürosu olarak
faaliyet göstermektedir. İrtibat bürosunun temel hedefi, Avaya ürünleri için Türk
pazarını gözlemlemek, araştırmak ve anlamaktır.
Avaya’nın herhangi bir teşebbüsünün veya kişisinin bireysel veya kolektif olarak %10 160
veya daha fazla oy hakkına, sermayesine veya diğer varlıklarına sahip olduğu başka
bir teşebbüs bulunmamaktadır.
H.2.2. Devreden: Nortel
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Nortel halihazırda müşterilerine dört faaliyet
segmentinde ürün ve destek hizmetleri sunmaktadır. Bu segmentler; Taşıyıcı
Şebekeler (CN), Kurumsal Çözümler (ES), Metro Ethernet Şebekeleri (MEN) ve LG-
Nortel’dir. Nortel’in önceden ayrı bir faaliyet segmenti olan, Global Hizmetler
segmentinde de faaliyette bulunduğu belirtilmiştir. Ancak söz konusu segment 2009
yılının başında dağıtılarak yukarıda bahsedilen dört adet iş segmentine dahil
edilmiştir. Nortel ES, kamu kuruluşlarının yanı sıra telekomünikasyon taşıyıcılarına ve 170
farklı sektörlerde faaliyet gösteren her türlü ölçekteki işletmelere global bazda
kurumsal iletişim sistemleri, hizmetler ve çözümler sunmaktadır. Nortel aynı zamanda
Ethernet yönlendirme (routing) ve çokluservis anahtarları (multiservice switching),
kablosuz yerel ağ şebekelerini (WLAN) ve güvenlik dahil olmak üzere diğer ürün
tekliflerini de sunmaktadır. NNC, Nortel’in ana şirketi olup, NNL, NNI, Diamondware,
NGS ve EMEA Satıcıları’nı doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol etmektedir. NNC
ise, halka açık bir şirket olduğundan herhangi bir kişi ve kurum tarafından doğrudan
veya dolaylı olarak kontrol edilmemektedir.
NNC, Türkiye’de, iştiraki olan NN Türkiye vasıtasıyla ve ayrıca dolaylı olarak
münhasır olmayan distribütörleri Indeks, Neteks ve Armada aracılığıyla faaliyette 180
bulunan ve NNC’nin tamamına sahip olduğu bir iştiraki olan, NN Ireland aracılığıyla
faaliyet göstermektedir. Türkiye’deki kurumsal çözümler ürünlerinin satışı bu
distribütörler tarafından gerçekleştirilmektedir. Varlık ve Hisse Satım Sözleşmesi
(ASSA) uyarınca tasarlanan işlem harici tutulduğu belirtilen NN Türkiye’nin ise
Türkiye’de kurumsal çözümler segmentinde yer almayan ürünler sattığı ifade
edilmiştir.
Nortel’in kurumsal çözümler segmentinde dünya çapındaki cirosu 2008 yılında
(……….)ABD Doları’dır. Nortel’in kurumsal çözümler segmentinin PBX pazarında
09-58/1400-366
5
dünya çapındaki cirosu 2008 yılında (……….), Türkiye’deki cirosu ise (……….)ABD
Doları’dır. İletişim merkezleri pazarında dünya çapındaki cirosu 2008 yılında 190
(……….) ABD Doları olan Nortel’in, Türkiye’de bu pazardaki cirosu (……….) ABD
Doları olarak gerçekleşmiştir.
Nortel ES’nin herhangi bir teşebbüsünün veya kişisinin bireysel veya kollektif olarak
%10 veya daha fazla oy hakkına, sermayesine veya diğer varlıklarına sahip olduğu
başka bir teşebbüs bulunmamaktadır.
H.3. İlgili Pazar
Daha önce de belirtildiği üzere dosya konusu işlem Nortel ES ile bağlantılı olan varlık
ve yükümlülüklerin Avaya tarafından devralınması ile ilgilidir.
İlgili dosya kapsamında, Türkiye’de faaliyet gösteren Nortel ve/veya Avaya satıcıları
(distribütörler, sistem entegratörleri), rakipleri ve onların ürün ve hizmetlerinin alıcısı 200
konumundaki müşteriler ile yapılan görüşmelerde “kurumsal çözümler iş segmenti”
olarak adlandırılan faaliyet kolunun, (data) network ürünleri ve ses ürünleri/sistemleri
olarak başlıca ikiye ayrılabileceği ifade edilmiştir. Ses ürünlerinin genel olarak
kurumsal kullanıcıların ses, telefon santrali, telefonlar, çağrı merkezi sistemleri ve bu
sistemler içerisinde yer alan santral ve telefonları kapsadığı, veri ağı (data network)
ürünleri içerisinde ise bilgisayarları birbirlerine ve/veya belli bir ağa bağlayan
yönlendirici (router), anahtar (switch) gibi cihazların bulunduğu anlaşılmaktadır.
Kurumsal Çözümler İş Segmenti
Veri ağı ürünleri Ses sistemleri/ürünleri 210
Özel Telefon santralleri (PBX)
Çağrı/İletişim merkezi çözümleri
Ancak bunun yanında veri iletiminde internet protocol (IP) teknolojisinin
yaygınlaşmasıyla ses, video ve veri ağları için ayrı olarak tanımlanan pazarların
yakınsamaya başlaması, kurumsal çözümler iş segmenti içerisinde bu şekilde bir
ayrım yapmayı gittikçe zorlaştırmakla birlikte, yapılan pazar araştırması neticesinde
bu aşamada dosya konusu devralma işlemi kapsamında bu yönde bir değerlendirme
yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. 220
Avaya tarafından gönderilen 20.11.2009 tarih ve 8353 sayılı yazıda, Nortel’in
kurumsal iş çözümleri segmenti ile Bildirim Formu’nda Nortel ES olarak atıfta
bulunulan devralma işlemine konu olan “hedef” işin birbirinden farklı olduğu
belirtilmiştir. Nortel kurumsal çözümler iş segmenti, telefon sistemleri, iletişim merkezi
çözümleri ve veri ağları (anahtarlar, yönlendiriciler) dahil olmak üzere geniş bir
yelpazede ürün sunarken, Nortel ES ise yalnızca PBX sistemleri ve iletişim merkezi
çözümlerini içermektedir. Bu sebeple işbu dosya kapsamında Nortel ES ve Avaya’nın
faaliyetlerinin çakıştığı PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümleri pazarları
hakkında bilgiye yer verilecektir.
- Eternet anahtarları
- Eternet yönlendiricileri
- Çoklu servis anahtarları
- LAN, WAN ürünleri
- Ağ Güvenlik ürünleri
.
09-58/1400-366
6
230
PBX (Private Branch Exchange)
PBX yani özel telefon santralleri, özellikle kurumsal kullanıcılar için en temel anlamda
gelen ve giden çağrıların bağlanması ve aktarılması amacıyla kullanılan özel
telekomünikasyon çözümleri olarak tanımlanabilir. PBX, telekomünikasyon
şirketlerinin veya telefon şirketleri tarafından işletilen telefon santrallerinin verdiği
hizmetten farklı olarak, belirli bir işe veya işyerine hizmet eden ve içerisinde bir
donanım ve/veya entegre yazılım barındıran bir telefon santralidir.
Genel olarak PBX, kurumsal kullanıcıların dahili telefonları arasında bağlantı
sağlanması, gelen ve giden çağrının istenilen zamanda başlatılıp sonlandırılması ve 240
dahili telefonların kamuya açık telefon ağına bağlanması görevlerini yerine
getirmektedir. Söz konusu bu temel işlevlere ek olarak, PBX’ler genellikle iletişim
fonksiyonlarını doğrudan iş uygulamaları ile birleştirmek için tasarlanmış otomatik
arama, çağrı yönlendirme, çağrı aktarma, mesajlaşma, konferans hizmetleri gibi diğer
özellikler ve imkanlar da sunabilmektedir.
PBX’ler, kullanılan teknolojiye göre TDM PBX ve IP PBX olarak ikiye ayrılmaktadır.
Zaman bölmeli çoğullama (TDM) olarak bilinen PBX teknolojisi, geleneksel bakır
teller üzerinden işletilmekte olan özel telefon santrallerini içermektedir. Bu teknolojide
gelen ve giden çağrı trafiğini dağıtmak ve genel telefon ağına bağlamak dışında,
sunulan ek uygulamalar oldukça sınırlıdır. 250
Ancak tüm dünyada özellikle ABD ve Avrupa ülkeleri gibi gelişmiş ekonomilerde
1990’lardan itibaren sesin iki lokasyon arasında internet aracılığıyla aktarılmasını
sağlayan bir iletişim şekli olan IP (internet protocol) teknolojisine dayanan internet
tabanlı PBXler (IP PBX) kullanılmaya başlanmış ve daha ileri özellikler sunması ve
maliyet bakımından önemli avantajlar sağlaması gibi üstünlükleri sebebiyle, IP PBX,
TDM PBX’in yerini almaya başlamıştır.1 Halihazırda özel telefon santrali bulunan
kurumlar internet tabanlı olmayan sistemlerini yenilemeye ve IP PBX’e geçmeye
başlamışlar; yeni kullanıcılar ise bu sistemlerini internet tabanlı satın alma eğilimi
göstermişlerdir. Bildirim Formu’ndan edinilen bilgiye göre, Wainhouse şirketinin
yapmış olduğu Kasım 2008 tarihli “Worldwide Unified Communications Products 260
Forecast” adlı çalışmada, IP hatlarının 2009 yılında dünya çapındaki telefon hattı
sevkiyatlarının yaklaşık %80’ini teşkil edeceği, bu oranın 2013 yılında %95’e
yükseleceği ifade edilmiştir.
İletişim Merkezi Çözümleri
İletişim merkezleri, yüksek miktardaki taleplerin telefon, elektronik posta, canlı sohbet
veya diğer iletişim türleri aracılığıyla alınması ve iletilmesi amacıyla kullanılan
merkezi lokasyonlar iken çağrı merkezleri yalnızca telefon çağrılarını alan iletişim
merkezleridir. İletişim merkezleri, çağrı merkezlerinden daha çok sayıda iletişim
kanalı üzerinden hizmet vermekteyse de çağrı merkezi daha uzun süredir kullanılan
bir terim olduğundan, iletişim merkezleri de genellikle bu isimle anılmaktadır. Bu 270
sebeple çağrı merkezi ve iletişim merkezleri terimleri, işbu dosya kapsamında
birbirlerinin yerine kullanılacaktır.
1 IP PBX, ses sinyallerini küçük paketlere dönüştüren ve daha sonra bunları bir kanal ağı üzerinden gönderen bir
yazılım anahtarı kullanmaktadır. TDM PBX telefon sinyallerini fiziksel anahtarlar kullanmak suretiyle gönderirken.
IP PBX aynı amaca bilgisayar yazılımı aracılığıyla ulaşmaktadır.
09-58/1400-366
7
En temel anlamda bir iletişim merkezinin amacı kurumsal kullanıcının (başta şirketler
olmak üzere, kamu kuruluşları ve diğer kurumsal yapılar) toplum ve her tür müşteri ile
iletişimini sağlamaktır. Herhangi bir müşteri veya kişinin kurumsal kullanıcı ile irtibat
kurması amacı ile kurulmuş olan iletişim merkezleri “gelen çağrı iletişim merkezi”
olarak adlandırılır. Bu kapsamda kişi, herhangi bir ürün veya hizmet satın almak,
kendi hesabı hakkında bilgi almak, yardım istemek veya şikayetini iletmek gibi
sebeplerle iletişim merkezini arayabilir. Müşteri temsilcisinin (agent), potansiyel veya
mevcut müşteri ile irtibat kurması ise “giden çağrı iletişim merkezi” olarak adlandırılan 280
ve temsilcinin yeni bir ürünü tanıtmak, müşteriye borcunu hatırlatmak, hesabı ile ilgili
meydana gelen değişiklikleri aktarmak gibi faaliyetlerde bulunduğu iletişim
merkezinde gerçekleşmektedir. Söz konusu iki tür hizmet, bir iletişim merkezi çatısı
altında bulunabileceği gibi ayrı ayrı da yürütülebilir.
Bir çağrı merkezi sisteminde gelen arama (ve/veya mesaj, e-posta), belirli bir kişiye
değil sisteme iletilmektedir. Bu sebeple gelen çağrının dağıtılması ve uygun olan bir
temsilciye yönlendirilmesi çağrı merkezi çözümlerinin ilk ve en temel fonksiyonu
olarak ortaya çıkmaktadır. Yani PBX sisteminde yer alan, gelen çağrının özel telefon
santraline bağlı bir dahili telefona yönlendirilmesine ek olarak çağrı merkezinde gelen
aramanın arayan kişinin durumuna ve taleplerine göre kime yönlendirileceğinin 290
sistem tarafından belirlenmesi söz konusudur.
İletişim merkezi çözümleri PBX’ler gibi farklı teknoloji bazlı olabilir; geleneksel olarak
donanım temelli olan iletişim merkezi sistemleri son yıllarda IP teknolojisinin
gelişmesiyle birlikte yazılım temelli bir hal almaya başlamıştır. Gartner araştırma
şirketinin yapmış olduğu çalışmaya göre 2006 yılında dünya çapında satışa sunulan
iletişim merkezi sistemlerinin %61,3’ü TDM, %38,7’si ise IP temelli olmakla birlikte
2005 yılına göre IP temelli sistemlerin satışında %67,9’luk bir artış, TDM temellilerde
ise %12,8’lik bir azalış meydana gelmiştir. Son yıllarda IP teknolojisine geçişin
hızlandığı göz önünde bulundurulursa söz konusu IP temelli iletişim merkezi kullanım
oranının günümüzde daha yüksek bir düzeyde olduğunu söylemek yanlış 300
olmayacaktır. Örneğin Avaya’nın Türkiye’de satmış olduğu iletişim merkezi
sistemlerinin halihazırda %90’ından fazlasını IP temelli sistemler oluşturmaktadır.
Esasen bir iletişim merkezi üç temel bileşenden oluşmaktadır. Bunlardan ilki yukarıda
da bahsi geçen otomatik çağrı dağıtma özelliği bulunan PBX olarak adlandırılabilecek
Automatic Call Distribution (ACD) ürünüdür. ACD; çağrıları otomatik olarak
yanıtlayan, sıraya sokan, temsilcilere dağıtan, gecikme anonslarını devreye sokan ve
tüm bu faaliyetlerle ilgili eş zamanlı ve geçmiş raporlar tutan programlanabilir bir
sistemdir. Tek başına bir cihaz ve/veya bir ağ/PBX içine yerleştirilmiş bir yazılım
olabilir.
Aslında yalnızca bir ACD ürünü kullanılarak basit anlamda bir çağrı merkezi 310
oluşturmak mümkündür. Ancak ACD tek başına, günümüzde özellikle kurumsal
şirketlerin iletişim ihtiyaçları göz önüne alındığında yeterli olmamakta, bunun yanında
farklı amaçlara hizmet eden ürün ve uygulamaların da eklenmesi gerekmektedir.
Bir iletişim merkezi çözümünde ikinci olarak Interactive Voice Response (IVR), yani
interaktif sesli yanıt sistemi yer almaktadır. IVR bileşeni, gelen çağrıların tümünün ya
da bir kısmının otomatik olarak karşılanarak, temsilciye canlı bağlantı ihtiyacının
azaltılmasını sağlamaktadır. Örneğin; hesap detaylarını öğrenmek isteyen bir banka
müşterisi çağrı merkezini aradığında müşteri, IVR’ın yapılması istenen işleme göre
telefon üzerindeki rakamlara basmasını sağlaması sonucunda temsilci ile
09-58/1400-366
8
görüşmesine gerek kalmadan sorusuna cevap alabilmektedir (Örneğin kredi kartı 320
borcunun otomatik olarak okunması).
Bir diğer çağrı merkezi bileşeni olan Computer Telephony Integration (CTI) ise
bilgisayar ile telefon arasındaki entegrasyonu sağlamaktadır. Esasen burada hem
“bilgisayar” hem de “telefon” terimleri daha geniş bir anlamda kullanılmaktadır. Zira
CTI bileşeni genel anlamda ses ve veri entegrasyonu sağlama amacıyla
kurulmaktadır. Bu şekilde müşteri temsilcilerine gelen çağrıların, müşteri profiline
göre uygun ve verimli dağıtılması ve ayrıca çağrı merkezini arayan müşterinin telefon
numarası ve adı gibi bilgiler alındıktan sonra sistemdeki tüm bilgilerine ulaşılarak
işlemlerin hızlı ve doğru şekilde yapılabilmesi mümkün olmaktadır. Örneğin; banka
müşterisinin kredi kartı ekstresi ile ilgili detaylara müşteri temsilcisinin çok kısa 330
sürede ulaşıp müşteriye bunu aktarması CTI bileşeni ile gerçekleştirilmektedir.
Bu üç ana bileşen haricinde Raporlama bileşeni ise bir iletişim merkezinde
gerçekleştirilen işlemlerin raporlanmasını sağlamaktadır. Ayrıca Work Force
Management adı verilen ve iletişim merkezi işgücünün yönetilmesi amacıyla
kullanılan sistem de iletişim merkezi çözümüne entegre edilebilmektedir. Dış Arama
Sistemleri müşterinin dışarıya yapacağı aramaları hızlandırmak, yanıt yok veya
meşgul sinyali alındığında bu aramaları tekrar sıraya sokmak için, Ses Kayıt
Sistemleri ise çağrı merkezinde yapılan görüşmelerin kayıt altına alınması amacıyla
kullanılan bileşenlerdir. İletişim merkezi bileşenlerinin bazıları yazılım temelli olmakla
birlikte genellikle hem yazılım hem de donanım barındırmaktadırlar. 340
Görüldüğü üzere, iletişim merkezi çözümü denildiğinde aslında tek bir üründen değil,
farklı amaçlara hizmet eden ve birbirinin tamamlayıcısı olan birçok bileşenin bir araya
gelmesiyle oluşan bir sistemden bahsedilmektedir. Bunun yanında pazarın tamamına
olmasa da geneline yayılmış olan uygulama, özellikle IP bazlı sistemlerde, bir
markanın herhangi bir çağrı merkezi bileşeni ürününün farklı bir markanın farklı bir
bileşeni ile uyumlu şekilde çalışmasıdır. Entegrasyon amacıyla çeşitli çalışmalar
yapmak gerekebilse de nihayetinde söz konusu farklı marka bileşenlerin birbirleriye
entegre edilebildiği anlaşılmaktadır.
Yapılan pazar araştırması kapsamında bu konu ile ilgili olarak bir müşteri ile yapılan
görüşmede ve sonrasında müşteri tarafından gönderilen yazıda; 350
“Genellikle, farklı markaların çeşitli ürünleri birbirleri ile entegre/uyumlu
(interoperability) çalışabilmektedir. Uygulamada, ürünün satışını yapmak isteyen
firmaların, ürünlerinin farklı markalarla uyumlu çalıştığının taahhüdü, projenin hayata
geçirilmesi öncesinde verilmektedir. Bunun sağlanamadığı düşük ihtimallerde ise,
ürününü satmak isteyen firma tarafından ürünlerin entegrasyonunu sağlamak üzere
“gateway” uygulaması dahi yazılabilmektedir.”
ifadelerine yer verilmiştir.
Avaya’nın bir başka müşterisi ise “Bu ürünler ayrı üretici firmalar[ın] izin verdiği
sürece birbirlerine entegre çalışabilir. Pazardaki birçok firma farklı markaların yan
ürünlerin kendi sistemleri ile çalışması için gerekli geliştirme ortamını vermektedir. 360
Ülkemizde birçok çağrı merkezinde bu şekilde hibrit yapılar mevcuttur.”
ifadesini kullanmıştır.
Hem PBX sistemleri hem de iletişim merkezi çözümleri için geçerli olan bir durum ise
bu sistemlerin kapasitelerinin kurumsal ihtiyaçlara göre farklılık gösterebilmesidir.
Küçük ve orta ölçekli işletmelerin PBX sistemlerindeki port ihtiyacı veya iletişim
09-58/1400-366
9
merkezi çözümlerindeki masa sayısı/lisans adedi ihtiyacı ile büyük şirketlerin söz
konusu ihtiyaçları birbirinden farklılaşmaktadır. Bunun yanında üretici firmalar da
hitap ettikleri müşteri grubuna göre ayrılabilmektedir. Örneğin, pazar araştırması
kapsamında yapılan görüşmelerde, Avaya’nın genellikle büyük çaplı PBX ve çağrı
merkezi sistemleri alanında faaliyet gösterdiği belirtilmiştir. 370
Son olarak belirtilmesi gereken önemli bir husus ise artan kurumsal iletişim
ihtiyaçları, gelişen teknoloji ve iletişim uygulamaları arasında oluşan “yakınsama” ile
birlikte ortaya çıkan “bütünleşik iletişim” (unified communications) kavramıdır.
Bütünleşik iletişim gerçek zamanlı (örneğin telefon, ses ve video konferans, anlık
mesajlaşma vs.) ve gerçek zamanlı olmayan (örneğin sesli mesaj, elektronik posta,
faks vs.) kurumsal iletişim uygulamalarının kullanıcıların çeşitli portallar (bilgisayarlar,
sabit hatlı telefonlar, mobil telefonlar, PDA’lar vs.) üzerinden giriş yapabildikleri tek
bir entegre sistemde birleştirilmesi olarak tanımlanabilir. Bütünleşik iletişim çözümleri
ile çoklu kurumsal iletişim metodlarının kullanımı kolaylaştırılmakta ve böylece iş
yapma yolları çeşitlendirilmektedir. Sonuçta gerek çalışanların birbirleriyle, 380
müşterilerle ve tedarikçilerle, gerekse müşterilerin iş yaptıkları şirketler ile iletişim
kurmasının kolaylaşmasıyla; maliyetlerde azalma, iletişim yollarını sesin ilerisine
taşıma, iletişim yapısını basitleştirme ve müşteri sadakatini arttırma gibi faydaların
elde edilebildiği ifade edilmektedir.
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Kurumsal iletişim ihtiyaçlarını karşılamak için müşteriler, “genel çözümler” ve “özel
çözümler” arasında seçim yapabilmektedir. Genel çözümler müşterinin tesislerinde
bulunmayan ekipmanları kullanmak suretiyle genellikle merkezi bir lokasyondan
verilen hizmetleri kapsarken, özel çözümler belirli bir kuruluşa uyarlanmış olan ve söz
konusu kuruluşun tesislerinde bulunan ekipmanı, yazılımı ve ilgili hizmetleri 390
içermektedir. Taraflar, Avaya ve Nortel’in Türkiye’deki faaliyetlerinin yalnızca özel
çözümler kapsamında PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümleri pazarlarında
çakıştığını ifade etmişlerdir.
Bu sebeple işbu dosya kapsamında ilgili ürün pazarının;
- PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümlerini içerecek şekilde (bütünleşik
iletişim pazarı),
- PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümleri için ayrı ayrı,
- PBX sistemlerinin teknolojisine ve kapasitesine göre,
- Çağrı merkezi çözümlerinin teknolojisine ve kapasitesine göre,
- İletişim merkezi çözümleri bileşenleri için ayrı ayrı 400
tanımlanıp tanımlanmayacağı hususları önem kazanmaktadır.
Bildirim formunda ve sonrasında gönderilen ek bilgi yazısında PBX sistemleri ve
iletişim merkezleri çözümlerinin, gerçek zamanlı ve gerçek zamanlı olmayan
iletişimleri birleştirmeye yarayan aynı fonksiyonların çoğuna sahip olduğu, dolayısıyla
ilgili ürün pazarının daha geniş bir şekilde “birleşik (bütünleşik) iletişim pazarı” olarak
tanımlanabileceği, hatta bu pazarın da en geniş anlamda “bilişim ve iletişim
teknolojileri pazarı” olarak ele alınması gerektiği ifade edilmiştir.
Yapılan pazar araştırmasında her ne kadar yakınsamanın da etkisiyle kurumsal
kullanıcıların iletişim ihtiyaçlarını daha bütünleşik bir yapı içerisinde oluşturma
eğilimleri artmış olsa da, özellikle söz konusu ürünlere olan talebin oluşmasında 410
09-58/1400-366
10
müşterilerin farklı saik ve ihtiyaçlarının rol oynadığı hususu dikkate alındığında ilgili
pazarın PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümlerini içerecek şekilde “bütünleşik
iletişim pazarı” olarak tanımlanamayacağı anlaşılmıştır.2 PBX sistemleri ve iletişim
merkezi çözümleri arasında talep yönünden ikame edilebilirliğin sınırlı olduğu, PBX
içerisinde çok sınırlı bir çağrı merkezi bileşeni olduğu, çok küçük ölçekli bir işyerinin
dahi bir PBX sistemine ihtiyacı varken çağrı merkezi talebinin daha kurumsal
kullanıcılardan geldiği anlaşılmıştır.
Gerek PBX sistemleri gerek iletişim merkezi çözümleri, kullanılan teknoloji (TDM-IP)
ve kapasite miktarı gibi kriterlere göre daha alt pazarlara ayrılabilir gibi görünse de,
geleneksel TDM teknolojisinden IP teknolojisine geçişin hızlanması ve zamanla 420
TDM’nin yok olacağının öngörülmesi, TDM temelli altyapıya sahip firmaların belli bir
maliyete katlanarak IP temelli sistemlere geçebilmesi, pazarda “upgrade” ve “update”
adı verilen sistem yenileme, ekleme (kapasite arttırma) ve güncelleme işlemlerinin
mümkün olduğu ve son derece sık gerçekleştiği göz önüne alındığında, teknoloji ve
kapasitenin pazar tanımı kapsamında bir ölçüt olmaktan çıktığı, bu şekilde bir ilgili
ürün pazarı tanımlanmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Daha önce de ifade edildiği üzere, iletişim merkezi çözümü farklı bileşenlerin bir
araya gelmesinden oluşan bir sistemdir. Her bir bileşen farklı bir amaca hizmet
etmekte ve bunlar arasında talep yönünden ikame bulunmamakta ise de, bu
bileşenler için ayrı ayrı bir pazar tanımına gerek olmadığı düşünülmektedir. Zira 430
iletişim merkezi bileşenleri birbirinin tamamlayıcısı olan, birbiri üzerine kurularak bir
bütün oluşturan ürünlerdir. Örneğin sistemin temeli olan ACD bileşeni olmadığı
takdirde IVR ve/veya CTI bileşenlerinin fonksiyonelliği ortadan kalkmaktadır. Yalnızca
ACD’nin bulunduğu ve fakat diğer uygulamaların yer almadığı çözümler ise özellikle
büyük kurumsal kullanıcılar açısından işlevsiz olacaktır. Çünkü, pazarda yer alan ve
bilgi talep edilen bir rakip, pazarın iletişim merkezi çözümleri içerisinde yer alan
uygulamalara göre daha dar tanımlanmasını kuşkuyla karşılamış ve çoğu zaman bu
bileşenlerin sistemin parçası şeklinde satıldıklarını, üreticilerin ise bu uygulamaların
hemen hemen tamamını sunabildiğini belirtmiştir. Dolayısıyla iletişim merkezi
çözümlerinin, tamamlayıcı bileşenlerinden oluşan bir sistem bütünü olduğu sonucuna 440
varılmıştır.
Görüldüğü gibi tarafların devralma işlemine konu olan ortak faaliyet alanları olan PBX
ve iletişim merkezi ürünleri, ilgili ürün pazarı tanımı noktasında birçok farklı kritere
dayanarak analiz edilebilmektedir. Ancak yapılan pazar araştırması kapsamında elde
edilen bilgi ve belgeler göz önüne alındığında ilgili pazarın en dar anlamda PBX ve
iletişim merkezi pazarları olarak tanımlanabileceği, pazarın bunun ötesinde farklı
kriterlere göre daha alt pazarlara ayrılmasına gerek olmadığı anlaşılmıştır. Bununla
birlikte, kararın değerlendirme kısmında da yer verileceği üzere dosya konusu
devralma işleminin, en temelde PBX ve iletişim hizmetleri de dahil olmak üzere
yapılabilecek diğer olası pazar tanımları kapsamında herhangi bir rekabetçi endişe 450
yaratmıyor olmasından dolayı, kesin bir ilgili ürün pazarı tanımlanmasına gerek
olmadığı kanaatine varılmıştır.
2 Pazarda Avaya ve Nortel’in rakibi olarak faaliyet gösteren bir teşebbüsten gelen bilgide Avaya ve Nortel
arasında gerçekleşen işlemin değerlendirilmesinde ilgili pazarın “bütünleşik iletişim pazarı” olarak alınması
gerektiği ifade edilmiş, buna gerekçe olarak ise pazarda bütünleşik iletişime doğru bir trend ve bu segment
içerisinde yer alan ürünlerin dinamik bir şekilde gelişmesi verilmiştir.
09-58/1400-366
11
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tarafların faaliyetleri açısından Türkiye’de herhangi bir bölge sınırlandırmasını
gerektirecek bir durumun söz konusu olmaması sebebiyle dosya kapsamında ilgili
coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.4. Değerlendirme 460
H.4.1. İşlemin Niteliği Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in (Tebliğ) 2(b) maddesine göre “Herhangi bir teşebbüsün ya da
kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul
edilmektedir.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Nortel iştirakleri olan Nortel Networks
Corporation, Nortel Networks Limited, Nortel Networks Inc. teşebbüslerinin belirli
varlıkları, yükümlülükleri ve halihazırda Nortel’in %100 iştiraki olan Diamondware ve 470
NGS’nin ihraç edilmiş ve tedavüldeki hisselerinin tamamı ve kurumsal çözümler iş
segmentiyle bağlantılı olan EMEA satıcılarının belirli varlıkları ve yükümlülükleri
(Diamondware, NGS, NNI,NNL ve NNC ile birlikte topluca Nortel) Avaya tarafından
devralınacaktır. Dolayısıyla devralma sonrasında Avaya, işlemle satın alınan
varlıkların tamamına ve NGS ile Diamondware’in hisselerinin %100’üne (topluca
Nortel ES) doğrudan veya dolaylı olarak sahip olacak ve bunları kontrol edecektir.
Bu bilgiler doğrultusunda başvuru konusu işlemin bir teşebbüsün malvarlığını yahut
ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını bir başka teşebbüse devretmesi
niteliğinde bir işlem olması nedeniyle, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi
kapsamında bir devralma işlemi olduğu sonucuna varılmaktadır. 480
H.4.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme
Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi "Bu Tebliğ’in 2. maddesinde
belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının 25 milyon TL’yi aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur" demek suretiyle hangi tür birleşme ya da devir
işlemlerinin Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olduğunu belirlemektedir.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Avaya’nın PBX pazarında Türkiye’deki
cirosu 2008 yılında (……….) ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca bildirim 490
formunda, Avaya’nın Türkiye’deki hizmet pazarından (……….) ABD Doları ciro elde
ettiği ancak bu cironun ne kadarının iletişim merkezi çözümleri için ne kadarının PBX
ürünleri için olduğu konusunda bildirimde bulunan tarafın bir bilgisinin bulunmadığı
bildirilmiştir. Avaya’nın iletişim merkezi çözümleri pazarında Türkiye’deki cirosu 2008
yılında (……….) ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Bildirim formunda yer alan
bilgilere göre Nortel kurumsal çözümler segmentinin PBX pazarında Türkiye’deki
09-58/1400-366
12
cirosu 2008 yılında (……….) ABD Doları olarak, iletişim merkezi çözümleri
pazarındaki cirosu ise 2008 yılında (……….) ABD Doları olarak gerçekleşmiştir.
İşlem taraflarının 2008 yılında Türkiye’de elde ettikleri toplam ciro PBX pazarında
(……….) ABD Doları, iletişim merkezleri pazarında ise (……….) ABD Doları ’dır. Söz 500
konusu ciroların TL karşılığı PBX pazarında (……….) TL, iletişim merkezleri
pazarında ise (……….) TL3’dir. Yukarıda yer verilen ciro tutarları 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini aşmamaktadır.
Bildirim formunda yer alan bilgilerden Türkiye PBX pazarında tarafların pazar payı
aşağıdaki şekilde gerçekleştiği anlaşılmıştır.4
Tablo 1: Türkiye PBX Sistemleri Pazarında Gerçekleşen Pazar Payları (2008)
Teşebbüs Adı Pazar Payı (%)
Alcatel-Lucent 24
Cisco 12,3
Aastra 7,7
Nortel 6,7
SEC 6,4
Avaya 5,5
NEC 3,3
Mitel 1,3
Panasonic 1,3
Swyx 0,2
3Com 0,1
Diğerleri 31,2
Toplam 100
Kaynak: Canalys Pazar Araştırması
Türkiye iletişim merkezli çözümleri pazarında ise durum aşağıdaki şekildedir:
510
Tablo 2: Türkiye İletişim Merkezi Çözümleri Pazarında Gerçekleşen Pazar Payları (2008)
Teşebbüs Adı Pazar Payı (%)
Avaya 37,7
Cisco 13,7
Nortel 11,2
Alcatel-Lucent/Genesys 8,2
Mitel 0,8
SEC 0,5
Aastra 0,33
Aspect Software 0,25
Diğerleri 27,2
Toplam 100
Kaynak: Canalys Pazar Araştırması
Görüldüğü gibi işlem taraflarının PBX sistemleri pazarındaki toplam pazar payları
%(….)’ye, iletişim merkezi çözümleri pazarındaki toplam pazar payları ise %(….)’a
ulaşmaktadır. Yukarıda yer verilen pazar paylarından iletişim merkezi çözümleri
pazarına ilişkin pazar payları 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen pazar
payı eşiğini aşmaktadır, dolayısıyla işlemin izne tabi bir devralma olduğu sonucuna
varılmaktadır.
3 Tarafların ciroları bildirim formunda ABD Doları olarak verilmiş ve ciroların TL’ye çevrilmesi işleminde TCMB’nın
2008 yılı ortalama döviz alış kuru esas alınarak 1 ABD Doları=1,29 TL paritesi kullanılmıştır.
4 PBX pazarına ilişkin pazar paylarının, Canalys raporuna dayanmakta olduğu ve Türkiye pazarına ilişkin verilerin
tahmini olduğu fakat söz konusu rakamların rakiplerle karşılaştırmada kullanım için makul olduğu bildirim
formunda belirtilmiştir.
09-58/1400-366
13
H.4.3. 4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi Açısından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum 520
yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin
bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak
şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç
olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır” demek suretiyle hakim durum
doğuran ya da mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda rekabetin
önemli ölçüde azalmasına yol açan birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır.
Yukarıda açıklanan rekabetin önemli öçlüde azalmasına yol açacak bir işlemin yatay
veya dikey bir birleşme veya devralma olması da değerlendirme açısından önemlidir. 530
Ekonomide aynı kademede faaliyet gösteren teşebbüslerin taraf olduğu devralma
yatay bir işlemdir ve pazardaki rekabet üzerindeki etkilerinin, aynı pazarda faaliyet
gösteren oyuncu sayısında azalma yaratması ve işlem sonucu ortaya çıkan yapının
pazardaki payında yükselmeye yol açması sebepleriyle, dikey devralmalara göre
daha iyi bir şekilde incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. İşbu dosya kapsamında
Avaya’nın Nortel ES’i devralması işlemi, tarafların sahip olduğu ürün gamının
birbirinin muadili olması, yani PBX ve iletişim merkezi pazarlarında rakip ürünlere
sahip olmaları sebebiyle yatay bir işlem olarak kabul edilmiştir.
Bir devralma işleminin anti-rekabetçi etkilerinin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan
kriterlerden ilki pazar payıdır. 540
Tablo 1’den görüldüğü üzere, PBX pazarında, Nortel ve Avaya’nın toplam pazar payı
ancak %(….)’ye yükselmektedir. Bunun yanında pazarda faaliyet gösteren ve pazar
payları bundan yüksek olan teşebbüs mevcuttur. Yukarıdaki tabloda yer almayan
ancak raportörlerce yapılan görüşmelerde ortaya çıkan bir başka husus ise Türkiye
PBX pazarında yerli oyuncuların varlığıdır. Tabloda “diğer” başlığı altında yer alan
Karel ve Telesis gibi Türk teşebbüslerin, PBX pazarında yüksek pazar payı ve
rekabet gücüne sahip oldukları anlaşılmaktadır.
Öte yandan iletişim merkezi çözümleri pazarında oyuncu sayısı nispeten daha azdır.
Tablo 2’den anlaşıldığı gibi, iletişim merkezleri pazarında lider olan Avaya, devralma
neticesinde %(….)’luk bir pazar payına ulaşacaktır. 550
Pazar payı, her ne kadar güçlü bir gösterge olsa dahi, yüksek pazar paylarının aynı
derecede bir pazar gücünün göstergesi olmayabileceği AB ve Türk rekabet otoriteleri
tarafından da vurgulanmış bir husustur. Zira pazarın ve rakiplerin yapısı veya alıcı
gücü gibi unsurlar, yüksek pazar payına sahip teşebbüsün hakim duruma gelmesini
engelleyebilmektedir.
Bu noktada belirtilmesi gereken ilk husus yapılan pazar araştırması kapsamında
raportörlerce görüşülen çeşitli rakip, müşteri ve distribütörlerden hiçbirinin söz konusu
işlem sonucunda rekabetin önemli ölçüde kısıtlanması sonucunun doğacağı yönünde
bir beyanının bulunmamasıdır. Hatta görüşmelerde, söz konusu devralmanın
pazardaki rekabeti olumlu yönde etkileyeceği şeklinde ifadelere de yer verilmiştir. 560
Raportörlerce yapılan görüşmelerde ortaya çıkan ikinci önemli husus, devralma
sonucu Avaya’nın pazar payının en yakın rakibine göre oldukça yüksek olacak
olmasına rağmen, pazarın oldukça dinamik ve rekabetçi olması ve bu durumun
devralma işlemi sonrasında da değişmeyeceği öngörüsüdür.
09-58/1400-366
14
Bütünleşik iletişim pazarında birden çok teşebbüsün distribütörlüğünü yapan bir
firmanın yetkililerinin ifadeleri şu şekildedir:
“IT endüstrisi yoğun rekabetin olduğu bir endüstri. Bu markalar tek başına pazarı
yönetebilen markalar değil, çok fazla rakip var, amaçları Cisco ile daha iyi rekabet
edebilme[k] (…) Bu birleşme esasen rekabeti güçlendirecek, çünkü bu birleşme
olmasaydı güçlü olabilecek bir rakip pazardan elenecekti.” 570
İletişim merkezi çözümlerinin talep edeni konumundaki bir teşebbüs yetkilisi ise
“[İşlem] Avaya’nın pazar payını arttırmakla beraber Türkiye’de çağrı merkezinde
Avaya’nın Nortel’den daha büyük rakipleri bulunmaktadır.” şeklinde ifadelerde
bulunmuştur.
Bunların yanında, yapılan pazar araştırmasında, Avaya, çağrı merkezleri pazarında
güçlü olsa da pazarın dengeli olduğu, yüksek rekabetten dolayı pazarı tek bir
firmanın yönetmesinin mümkün olmayacağı, Genesys gibi firmaların yazılım ağırlıklı
ürünlerinin ve Cisco gibi firmaların faaliyet alanlarının genişliğinin onlara rekabette
sağladığı belirli avantajların olduğu gibi ifadelerden pazarın rekabetçi bir yapıda
olduğu anlaşılmaktadır. 580
İletişim merkezi çözümleri bağlamında sistemi oluşturan farklı marka bileşenlerin
özellikle IP temelli ürünlerde birbirleri ile genellikle entegre edilebiliyor olması da
pazardaki rekabeti arttıran diğer bir husustur. Örneğin, Avaya markalı bir ACD ürünü,
Genesys markalı bir CTI ile uyumlu hale getirilmektedir. Ancak edinilen bilgiye göre
Avaya ve Nortel ürünleri arasında uyumluluk sınırlı düzeydedir. Avaya Türkiye İrtibat
Bürosu Müdürü Sinan DUMLU’nun verdiği bilgiye göre Avaya’nın açık standarta
(open standart) dayalı sisteme sahip olmak yönünde bir politikası bulunmaktadır ve
halihazırda Avaya müşterilerinin %70’i, Avaya ürünleri haricinde farklı markalı
ürünlerin de var olduğu sistemlere sahiptir. Müşteriler ise “Üç sistemi [ACD, IVR ve
CTI] ayrı ayrı alabilmek mümkündür. Genellikle, farklı markaların çeşitli ürünleri birbiri 590
ile uyumlu/entegre (interoperability) çalışabilmektedir.” ve “Bu ürünler ayrı üretici
firmaların izin verdiği sürece birbirlerine entegre çalışabilir. Pazardaki birçok firma
farklı markaların yan ürünlerin kendi sistemleri ile çalışması için gerekli geliştirme
ortamını vermektedir. Ülkemizde birçok çağrı merkezinde de bu şekilde hibrit yapılar
mevcuttur.” şeklinde ifadelerde bulunmuşlardır. Bunun yanında firmaların tekel olmak
amacıyla bu konuda destek vermediği noktada müşterilerin zor duruma düşebileceği
ifade edilmişse de bu pazarda tekel veya hakim duruma gelmenin zorluklarına da
değinilmiştir.
Yukarıda yer verilen pazar paylarının PBX ve iletişim merkezi üreticilerinin ürün
sevkiyat miktarlarından oluştuğu, bu kapsamda eklenti hatlarını yani mevcut 600
sistemlerin genişletilmelerini de içerdiği ifade edilmiştir. Yapılan araştırmalarda,
müşterinin, kapasite artırım ihtiyacını mevcut sisteminin üreticisi olan teşebbüsten
karşılama eğiliminde olduğu ve bu noktada rekabetin sınırlı düzeyde kaldığı
anlaşılmıştır. Bunun yanında bir distribütör;
“Kurulu sistem[d]e (...) kapasite yükseltilmesi söz konusu olabilir ve yine yazılım yolu
ile yapılabilir. Bu değişikliği ilk sistemi aldığı firmadan yapmakta artık bu aşamada
rekabet söz konusu olmamakta. Fakat teknoloji o kadar hızlı gelişiyor ki, bu fiyatları
düşürüyor ve bazen sistemi baştan kurmak daha ucuza gelebilmekte[dir].” şeklinde
ifade etmiştir.
Avaya tarafından gönderilen bilgiye göre Türkiye’de Avaya’nın iletişim merkezi 610
gelirlerinin %(….)’sinden azının “Greenfield” adı verilen yeni sistem kurulumlarından,
09-58/1400-366
15
geri kalanının ise mevcut sistemlerin yükseltilmesinden veya genişletilmesinden
kaynaklandığı, Nortel ES’in iletişim merkezi çözümleri satışının %(….) ila %(….)’inin
ise mevcut sistemlere yapılan ilave kapasite veya işlevlerden oluştuğu belirtilmiştir.
Bu sebeple pazar payı verilerinin, teşebbüslerin pazardaki durumunu tam olarak
yansıtmadığı kanaatine varılmıştır.
Bildirim Formu’nda birleşik (bütünleşik) iletişim çözümleri olarak adlandırılan ve PBX
sistemleri ile iletişim merkezi çözümlerini de barındıran pazarda teknolojik
değişimlerin yaşandığı, bu pazarların son derece dinamik bir yapıya sahip olduğu ve
rekabetçi ortamın sürekli geliştiği, son yıllarda ortaya çıkan IP temelli sistemlere geçiş 620
ile bilgisayar ve telefon teknolojilerinin yeni ürünler yaratmak üzere birleştirilmeleri
gibi gelişmeler ile pazara farklı pazarlarda faaliyet gösteren firmaların giriş yapmaya
başladığı ifade edilmiştir. Bildirim Formu’nda ayrıca pazara yeni giriş yapanların
pazardaki paylarını hızla yükseltmeleri, pazara girebilecek çok sayıda potansiyel
rakibin olması ve pazara girişin görece kolay olması ve bunun sektörel bazda
gerçekleşen IP bazlı sistemlere kayış sebebiyle daha da kolaylaşması gibi hususlara
da değinilmiştir.
Daha önce de belirtildiği üzere, pazarın yapısına bakıldığında özellikle 2000’li yılların
başından beri kullanılan teknolojinin, hızlı bir şekilde TDM temelliden IP temelliye
olacak şekilde değiştiği, bu değişimle beraber firmaların da rekabet edebilirliklerini 630
sağlamak amacıyla kendilerini yeni teknolojiye adapte etmeye çalıştıkları ve iletişim
teknolojileri sektöründe faaliyet gösteren Microsoft gibi bazı firmaların da ses
sistemleri pazarında faaliyet göstermeye başladıkları görülmektedir. Söz konusu
pazarların sahip oldukları dinamik yapı sebebiyle birçok farklı pazarın, ürün ve
uygulamanın içiçe geçtiği karmaşık bir hal aldıkları görülmektedir. Konu ile ilgili olarak
bir teşebbüs yetkilisinin ifadeleri şu şekildedir:
“Bu pazar yeniliklerle ve teknolojinin hızıyla gittikçe komplike bir hal aldı. Data
network ve ses sistemleri eskiden ayrı birer iş alanıyken IP tabanlı sistemlerle birlikte
iç içe geçmiş durumdadır şu anda. Ve önümüzdeki yıllarda yeni teknolojilerin
gelişmesiyle pazarın ne hal alacağı belirsizdir.” 640
Avaya Türkiye İrtibat Bürosu Müdürü Sinan DUMLU’nun ifadelerine göre ise;
“Birleşik iletişim; santral, çağrı merkezi, [bunların] çeşitli yazılımlarla (Microsoft gibi)
entegrasyonu gibi yazılım, donanım ve uygulamaları kapsamaktadır. Pazara çok
çeşitli oyuncular girmekte, ürün/uygulama çeşitliliği artmakta, müşteri hakimiyetinin
ön planda olduğu komplike büyük bir pazar oluşmaktadır. Bazı üreticiler sadece bir
uygulamayı (IVR) üretmekteyken bazıları birçok ürün ve hizmet sunmaktadır.
Dolayısıyla dinamik ve karmaşık bir pazar söz konusudur.”
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, bütünleşik iletişim çözümleri pazarına son
yıllarda giriş yapan Microsoft, IBM, Digium, Swyx ve Oracle gibi şirketlerin yanı sıra
potansiyel olarak bu pazara giriş yapacak birçok firma mevcuttur. 650
Bunların yanında, pazarda PBX sistemleri ve iletişim merkezi çözümlerinin alıcısı
konumundaki teşebbüslerin genellikle bilinçli müşteriler oldukları ve belirli bir alıcı
gücüne sahip oldukları da gerek üreticiler gerekse müşteriler tarafından dile
getirilmiştir.
Yapılan araştırmada, pazarda birinci dereceden satıcı ve/veya distribütor ve sistem
entegratör konumunda bulunan teşebbüsler ile üreticiler arasında münhasır bir ilişki
olmadığı görülmüştür. Gerek distribütörler gerekse entegratörler, PBX sistemleri ve
iletişim merkezi çözümleri alımlarını birçok farklı firmadan yapabilmektedir. Örneğin,
09-58/1400-366
16
sistem entegratörlerin farklı markaların bulunduğu sistem teklifleri yapmaları pazarda
yaygın bir uygulamadır. 660
Son olarak, dosya konusu işlemde devredilen Nortel ES’in, kontrolünü elinde
bulunduran NNC ve bağlı şirketlerinin maddi zorluklar içerisinde olmasından dolayı,
gelişmekte olan IP teknolojisine yeterli düzeyde yatırım yapamadığı, bunun da
pazarda rekabet becerisini zayıflattığı ve tarihsel pazar paylarının, Nortel ES’in
rekabet açısından ağırlığını mevcut durumdan önemli ölçüde fazla gösterdiği
belirtilmektedir. Pazar araştırmasında da tarafların ifadeleri ile tutarlı bir şekilde son
yıllarda Nortel’in pazarda istekli bir oyuncu olmadığı ve pazardaki varlığının
çoğunlukla mevcut kurulu sistemlerine eklemeler yapmak şeklinde gerçekleştiği
şeklinde bilgiler edinilmiştir. Her ne kadar pazar payında büyük düşüşler yaşanmamış
olsa da mali zorlukların Nortel ES’in faaliyetlerini zorlaştırdığı anlaşılmaktadır. 670
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler de göz önünde bulundurularak aşağıdaki
hususların vurgulanmasının faydalı olduğu kanaatine ulaşılmıştır:
1. İletişim ve yayıncılık alanlarında iletim teknolojisinin geleneksel sistemlerden
internet protocol (IP) sistemine dönüşmesi, şimdiye kadar farklı sahalar olarak
görülen ses ve veri hizmetlerinin aynı platform üzerinden daha esnek, hızlı ve
az maliyetli bir biçimde sunulabiliyor olmasını dolayısıyla da bu iki pazarın
birbirine yakınsamasını sağlamıştır. Yaşanan bu gelişme kurumsal iletişim
hizmetlerinde de etkisini göstermiş ve devralma işlemine konu olan PBX ve
iletişim merkezi pazarlarında faaliyet gösteren eski firmaların karşısına daha
çok yazılım ve internet tabanlı hizmetler sunan firmaları rakip olarak 680
çıkarmıştır. Nitekim IP tabanlı hizmetler sunan Cisco ile işletim sistemi ve web
tarayıcı pazarlarında faaliyet gösteren Microsoft firmaları da kurumsal iletişim
hizmetleri pazarında faaliyet göstermektedirler. Özellikle bu firmalardan Cisco
kısa sürede sektörün önemli oyuncularından biri durumuna gelmiştir. Bu
durum kurumsal iletişim hizmetleri pazarını eskisine oranla daha rekabetçi bir
yapıya büründürmüştür.
2. Gerek PBX gerek iletişim merkezi pazarında faaliyet gösteren distribütörlerin
ve çözüm ortaklarının bu ürünlerin sağlayıcılarıyla yapmış oldukları anlaşmalar
münhasır anlaşmalar değildir. Bir distribütör veya çözüm ortağı aynı anda faklı
sağlayıcılarla çalışma imkanına sahiptir ve bu durum, firmaların belirli bir satın 690
alma anında farklı sağlayıcılardan fiyat teklifi almasına ve pazarlık
edebilmesine imkan tanımaktadır. Yine bu hususa benzer şekilde
sağlayıcıların satışlarının önemli bir miktarını teşkil eden büyük alımlarda
alıcılar ya doğrudan kendileri ya da çözüm ortakları vasıtasıyla ihale
açabilmekte ve bu durum son satış fiyatlarının düşmesini sağlamaktadır.
Piyasanın bu yapısı belirli bir pazar gücüne sahip bir sağlayıcının fiyatlarını
rakip ve müşterilerinden bağımsız belirleyebilme yeteneğini önemli derecede
azaltan bir unsurdur.
3. Devralma işlemine konu pazarlardan iletişim merkezi hizmetleri pazarında söz
konusu hizmet farklı ara ürün ve hizmetlerin bir araya gelmesi ile 700
sağlanabilmektedir. Bu ürün ve hizmetler birbirleriyle uyumlaştırılarak tek bir
sistem içinde kullanılabilecek teknolojide üretilmektedirler. Bir müşteri bu ara
ürün ve hizmetleri tek bir sağlayıcıdan temin edebileceği gibi fiyat, işlevsellik
gibi unsurları göz önünde bulundurarak farklı sağlayıcılardan da temin
edebilmektedir. Bu durum, münhasırlığın olmaması ile benzer şekilde, belirli
09-58/1400-366
17
bir sağlayıcının pazar gücünü müşteri ve rakipleri aleyhine kullanmasını
engelleyici niteliktedir.
4. Nortel ES son yıllarda yaşamış olduğu finansal problemleri aşamamıştır ve
halihazırda tasfiye sürecinde bulunan bir şirkettir. Bu durum Nortel’in
Türkiye’deki faaliyetlerine de yansımış ve özellikle son yıllarda Nortel’i iletişim 710
merkezi hizmetleri pazarında etkin bir oyuncu olmaktan çıkarmıştır. Gerek
bildirim formunda yer verilen bilgiler gerek yapılan pazar araştırması
kapsamında rakiplerin ve müşterilerin beyanları bu durumu teyit eder
niteliktedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; dosya konusu devralma işleminin
piyasada 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında herhangi bir hakim durum
yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceği ve bu suretle
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun söz konusu olmayacağı anlaşılmıştır.
H.4.4. İşlemin Yan Sınırlamalar Açısından Değerlendirilmesi
Rekabet Hukuku uygulamasında rekabet yasakları devredilen malvarlığının değerinin 720
korunması gereğinden ortaya çıkmıştır ve alıcıların yaptıkları yatırımların karşılıklarını
tam olarak almalarının bir aracı olarak görülmektedir. Genel olarak rekabet
yasaklarının yan sınırlama olarak değerlendirilmesi için yoğunlaşma ile doğrudan ilgili
ve gerekli olması, sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olması ve orantılı olması
gerekmektedir. Bu kapsamda, söz konusu sınırlamaların işlemin gerçekleştirilmesine
yardımcı unsur olarak düzenlenmiş olması, yoğunlaşmanın daha kısa sürede daha
az maliyetle ve daha rahat bir şekilde sonuca ulaşması bakımından gerekli olması,
üçüncü kişilerin ticari faaliyetlerini sınırlayıcı bir yönünün bulunmaması, kısıtlamanın
nitelik, süre ve kapsam bakımından da işlemin yürütülmesi için gerekli olandan fazla
sınırlama getirmemiş olması gerekmektedir. 730
Yukarıda yer verilen koşullar çerçevesinde, sözleşmelerde düzenlenen
1. Rekabet yasağı hükmü değerlendirildiğinde, işlemin know-how ve teknik bilgi
devrini de içermesi nedeniyle, söz konusu hükümlerin süresi, muhatabı,
kapsamı bakımından devralma işleminin gerçekleşmesi için gerekli olandan
daha fazla bir kısıtlama içermediği, dolayısıyla makul olduğu ve Rekabet
Kurulu’nun önceki uygulamaları ile uyum içinde olduğu ve yan sınırlama olarak
değerlendirilmesi gerektiği
2. Gizlilik hükmü değerlendirildiğinde, sözleşmenin devamlılığının sağlanması
amacıyla düzenlendiği ve rekabet yasağı gibi sonuçlar doğurabileceği ancak
oldukça dinamik ve teknik bilgiye dayalı bir sektörde, know-how devri de 740
içeren bir işlemin gerçekleşmesi için süre, taraflar ve kapsam bakımından
gerekli olandan fazla bir kısıtlama içermediği ve dolayısıyla makul olduğu
3. Ayartmama hükmü değerlendirildiğinde, rekabet etmeme ve ayartmama
hükümlerine paralel bir şekilde, söz konusu ayartmama hükmünün de süre,
muhatab ve kapsam bakımından sözleşmenin gerçekleşebilmesi için gerekli
olandan fazla bir kısıtlama getirmediği ve dolayısıyla makul olduğu
kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
09-58/1400-366
18
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin, 750
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy