Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-190 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-58/1410-371
Karar Tarihi : 9.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Burcu CAN
C. ŞİKÂYET EDEN : (……………………)
(……………………………)
20
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Yahyalı Birlik Seyahat Turizm Otomotiv Petrol Ürünleri
San. Tic. Ltd. Şti.
Madazı Mh.Eski Hal Çarşısı No:15 Yahyalı/Kayseri
- Yahyalı Şelale Minibüs İşletmeciliği Motorlu Taş. Koop.
Madazı Mh.Terminal İçi Yahyalı/Kayseri
- Bizim Yahyalı Seyahat Turizm Nakliyat Akaryakıt Tic. ve
San. Ltd. Şti.
Madazı Mh.Yeni Terminal No:18 Yahyalı/Kayseri
E. DOSYA KONUSU : Kayseri ili Yahyalı ilçesinde şehir içi yolcu taşımacılığı 30
faaliyetinde bulunan otobüs firmalarının aralarında anlaşarak dönüşümlü
sefer düzenledikleri, aynı fiyatı uyguladıkları, söz konusu fiyatın fahiş
olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyete ilişkin elektronik posta mesajında özetle;
Yahyalı ilçesinde faaliyet gösteren Yahyalı Birlik, Yahyalı Şelale ve Bizim Yahyalı
firmalarının Kayseri-Yahyalı güzergâhında aynı saatte sefer düzenlemedikleri,
aynı fiyatı uyguladıkları ve söz konusu fiyatın fahiş olduğu belirtilerek Kurumca
gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.8.2009 tarih ve 6043 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.9.2009 tarih ve 2009-4-190/İİ-09-BC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 8.10.2009 tarih ve 09-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
09-58/1410-371
2
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-
45/1145-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2009 tarih ve 2009-4-190/ÖA-09-MOA sayılı
Önaraştırma Raporu 7.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/423 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet edilen tarafların 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiklerine dair yeterli bilgi ve belge bulunmaması sebebiyle, söz
konusu teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
görüşüne yer verilmemiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
60
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak, ilgili ürün
pazarı “Kayseri-Yahyalı arası şehir içi yolcu taşımacılığı pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırma’ya konu yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Yahyalı merkezli
olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Yahyalı” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. İlgili Mevzuat 70
Ulaştırma Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni “Karayolu Taşıma Yönetmeliği”
11.6.2009 tarih ve 27255 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir. Söz konusu Yönetmelik’in 87. maddesi ile 25.2.2004 tarih ve 25384
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği yürürlükten
kaldırılmıştır. Bu yönetmelik değişikliği ile taşıma mesafesine bakılmaksızın il içi
ticari yolcu taşımacılığı yapacakların (Y) türü yetki belgesi yerine (D4) türü yetki
belgesi almaları esası getirilmiştir. Ancak değişen Yönetmelik uyarınca (D4) türü
yetki belgeleri 1.1.2011 tarihinden itibaren düzenlenmeye başlayacaktır. Söz
konusu tarihe kadar ise şehir içi ticari yolcu taşımacılığı yapanlara/yapacaklara
valiliklerce verilen/verilecek yetki belgeleriyle ilgili iş ve işlemlerde adı geçen 80
Yönetmelik’in yayımından önceki usul ve esaslar geçerli olacaktır.
25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Karayolu Taşıma Yönetmeliği”nin 2. maddesinin üçüncü bendi, şehir içi
taşımacılığının adı geçen Yönetmelik’in kapsamı dışında olduğu ve bu hususta
ilgili valiliklerce düzenleme yapılacağı hükmünü amirdir. Bununla birlikte, şehir içi
yolcu taşımacılığı yapacak firmaların valiliklerce verilecek (Y) tipi belge
bulundurmaları ve yolcu taşıma tarifelerinin valiliklerin ilgili birimlerince
onaylanması gerekmektedir. Belirtilen hüküm uyarınca, Kayseri ili içerisinde yolcu
taşımacılığı yapacak teşebbüslerin yetki belgeleri Kayseri Valiliği Sanayi ve
09-58/1410-371
3
Ticaret İl Müdürlüğü tarafından verilmekte ve uygulanacak ücret ve zaman 90
tarifeleri anılan Müdürlükçe onaylanmaktadır.
Her ne kadar, söz konusu ilgili pazarda Ulaştırma Bakanlığı’nın halen etkin bir
düzenlemesi bulunmasa da bilet bedellerinin karşılaştırılabilmesi amacıyla,
27.2.2009 tarihinde belirlenen, karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı
yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakları asgari taban ücret tarifesi
Tablo 1’de gösterilmiştir.
Tablo 1: Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE
(TL)
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE (TL)
101-115 10.00 701-800 39.00
116-130 10.50 801-900 42.00
131-150 11.00 901-1000 44.00
151-175 12.00 1001-1100 46.00
176-200 13.50 1101-1200 48.00
201-250 15.50 1201-1300 50.00
251-300 18.00 1301-1400 52.00
301-350 21.00 1401-1500 54.00
351-400 24.00 1501-1625 57.00
401-475 27.00 1626-1750 60.00
476-550 30.00 1751-1875 63.00
551-625 33.00 1876-2000 66.00
626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
Önaraştırma aşamasında elde edilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir: 100
I.3.1. Kayseri Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkilisi konuya ilişkin olarak
aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- Kayseri-Yahyalı güzergâhında faaliyet gösteren üç teşebbüs bulunmakta olup,
Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Kayseri Valiliği Yolcu taşıma Yönergesi
uyarınca söz konusu teşebbüsler ücretlerini ve sefer saatlerini serbestçe tayin
edebilmektedir. Bununla birlikte, belirtilen mevzuat hükümlerine göre
teşebbüslerin tespit etmiş oldukları ücret ve zaman tarifelerinin Sanayi ve Ticaret
İl Müdürlüğü tarafından onaylanması gerekmektedir. Adı geçen Yönerge
kapsamında, onaylanmış tarifelerde ibraz edilen fiyatların %30’a kadar altına
inilmesi mümkündür. Valiliğin azami veya asgari fiyat belirleme yetkisi 110
bulunmamaktadır.
- Yahyalı Birlik ve Yahyalı Şelale ilgili pazarda Bizim Yahyalı’dan daha önce
faaliyete geçmiş teşebbüsler olup, yalnızca adı geçen iki teşebbüsün faaliyet
09-58/1410-371
4
gösterdiği dönemde şirketler arasında birlikte hareket etmeye yönelik bir anlaşma
bulunmakta idi. Sözü edilen dönemde hizmet kalitesi oldukça düşüktü, yolcular
yolcu indirmeye uygun olmayan yerlerde bırakıldığı için güvenlik sorunları
yaşanmaktaydı ve bu sebeple tüketicilerden devamlı olarak şikâyetler
gelmekteydi. Üçüncü firma olan Bizim Yahyalı Seyahat’in pazara girmesi ile
birlikte, pazardaki tekel ortadan kalkmış, rekabet artmış ve yolcular için seyahat
güvenliği getirilmiştir. Söz konusu durum değişikliği sebebiyle Yahyalı Birlik ve 120
Yahyalı Şelale, Bizim Yahyalı’nın pazara girişini engellemek üzere hukuki süreç
başlatmıştır. Ancak Danıştay, 21.5.2009 tarih ve E.2008/9582, K.2009/4674
sayılı kararı ile Bizim Yahyalı lehine hükmetmiştir. Sözü edilen sürecin
neticesinde pazarda rekabet koşulları yeniden tesis edilmiştir. Aynı zamanda
Kaymakamlık ve Valilik denetimleri yoluyla yaşanan problemlerin giderilmesi
sağlanmıştır. Hâlihazırda pazarda herhangi bir rekabet problemi
bulunmamaktadır.
- Firmalar, zaman ve ücret tarifelerini altı ayda bir belirlemektedir. Ancak yolcu
yoğunluğu ve hava şartlarına göre ilave seferler ayarlanabilmektedir. Ayrıca
bölgenin turizm bölgesi olarak önem kazanması sebebiyle söz konusu 130
güzergâhtaki yolcu potansiyeli artmıştır; bu sebeple tarifede seferler saat başı
olarak belirlenmekle birlikte, yoğunluğa göre daha kısa aralıklarla sefer
konulabilmektedir.
I.3.2. Yahyalı İlçesi’nde şehir içi yolcu taşımacılığı yapan firmaların hâlihazırda
yürürlükte olan onaylanmış ücret ve zaman tarifeleri aşağıdaki Tablo’da
gösterilmektedir:
Tablo 2: Kayseri İli Yahyalı İlçesi’nde Şehir İçi Yolcu Taşımacılığı Yapan Firmaların Onaylanmış
Ücret ve Zaman Tarifeleri
TİCARET UNVANI ONAYLANAN
ÜCRET TARİFESİ
HAREKET SAATİ
Yahyalı Birlik Seyahat Turizm Otomotiv
Petrol Ürünleri San. Tic.
8.00 TL Yahyalı-KAYSERİ
07.00–17.00 saatleri arası
her saat karşılıklı
Yahyalı Şelale Minibüs İşletmeciliği
Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
8.00 TL Yahyalı-KAYSERİ
07.00–17.00 saatleri arası
her saat karşılıklı
Bizim Yahyalı Seyahat Turizm Nakliyat
Akaryakıt Tic. ve San. Ltd. Şti.
8.00 TL Yahyalı-KAYSERİ
07.00–17.00 saatleri arası
her saat karşılıklı
I.3.3. İnceleme konusu ilgili pazarda Ulaştırma Bakanlığı’nın henüz etkin bir
düzenlemesi bulunmamakla birlikte kıyaslama yapılabilmesi açısından Ulaştırma 140
Bakanlığı’nın yayınladığı “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ” dikkate alınarak,
uygulanacak olan taban ücret tarifesi değerlendirilebilecektir. Yukarıda belirtildiği
üzere Kayseri-Yahyalı arası mesafe 110 km olup söz konusu mesafeye ilişkin
taban ücret Ulaştırma Bakanlığı tarafından 10 TL olarak belirlenmiştir.
09-58/1410-371
5
I.4. Değerlendirme
I.4.1. Aynı Fiyatın Uygulandığı İddiası
Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarının yapısı sebebiyle seyahat
firmaları birbirlerinin uyguladıkları bilet fiyatlarından haberdardır. Özellikle Yahyalı 150
gibi oldukça küçük ölçekli yerlerin otobüs terminallerinin yerleşim yapısı zaten
hangi firmanın hangi hatta ne kadar bilet ücreti belirlediğini diğer tüm firmaların
bilmesini olanaklı kılmaktadır. Ayrıca seyahat firmalarının aynı maliyet
kalemlerine (mazot gibi) sahip oldukları göz önünde bulundurulduğunda fiyatların
birbirine yakın olması normal karşılanmalıdır. Öte yandan, dosya konusu olayda,
aşağıda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, tarafların aynı saatlerde sefer
düzenlemesi ve uygulanan fiyatın Ulaştırma Bakanlığının karayoluyla
şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmalara aynı mesafe için uyguladığı fiyatın
altında olması da göz önüne alındığında, bir anlaşmadan söz edilemeyeceği
kanaatine varılmıştır. 160
I.4.2. Fahiş Fiyat Uygulandığı İddiası
Şikâyetçinin bir diğer iddiası ise Kayseri-Yahyalı arası bilet bedeli olan 8 TL nin
fahiş olduğudur. Konuyla ilgili olarak Ulaştırma Bakanlığı tarafından belirlenen
Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi
incelenmiştir. Söz konusu tarifede 110 kilometre için taban bilet bedeli 10 TL
olarak tespit edilmiştir. Değinilen düzenleme ilgili pazarda uygulanmamakla
birlikte, tarifenin iddia konusu fahiş fiyat için bir kıyas ölçütü olarak
kullanılabileceği ve bu iddianın kabul edilmesinin mümkün olmadığı sonucuna
varılmıştır.
I.4.3. Aynı Saatte Sefer Düzenlenmediği İddiası 170
Şikâyet edilen bir diğer husus ilgili pazardaki teşebbüslerin aynı saatte sefer
düzenlemediklerine ilişkindir.
Esasen, Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkilisince de ifade edildiği üzere,
özellikle bölgenin turizm açısından önem kazanması ile yolcu potansiyelinin
artması sonucu ilgili pazarda talep artışı söz konusu olmuş; bunun sonucu olarak
bir yandan Bizim Yahyalı’nın faaliyete başlamasıyla pazara yeni giriş
gerçekleşmiş, diğer yandan ise teşebbüsler, onaylanmış zaman tarifelerinde saat
başı sefer düzenleyecekleri öngörülmüş olmasına karşın artan talebi
karşılayabilmek için sefer aralıklarını kırk beş dakikaya düşürmek durumunda
kalmıştır. Ayrıca firmaların seferlerini dönüşümlü olarak gerçekleştirmedikleri; 180
aksine her üç firmanın da 07.15 – 18.00 saatleri arasında her kırk beş dakikada
bir sefer düzenledikleri hususları teşebbüsler ile yapılan görüşmeler sonucu tespit
edilmiş bulunmaktadır.
Sonuç olarak, hâlihazırda pazardaki talep fazlası ve bunun sonucu olarak
teşebbüslerin onaylı zaman tarifelerinden daha kısa aralıklarla ve aynı
zamanlarda sefer düzenlediklerine ilişkin tespitlerden hareketle, bu iddianın da
kabul edilebilecek nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır.
09-58/1410-371
6
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin 190
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy