Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-127
Karar Sayısı : 09-59/1452-383
Karar Tarihi : 16.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Çiğdem ÜNAL
C. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş. 20
Atatürk Bulvarı 75. Yıl Esnaf Sarayı No:171 Kat:2 Denizli
D. DOSYA KONUSU: Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş.’nin Denizli’nin
Sarayköy İlçesinde jeotermal konut ısıtması alanında faaliyet gösteren tek firma
olması nedeniyle hakim durumda olduğu ve hakim durumunu kötüye kullandığı
iddiasına yönelik olarak alınan 14.2.2008 tarihli ve 08-15/146-49 sayılı Kurul kararı
gereğince ilgili pazarın 2008/2009 ısınma dönemi için izlenmesi sonucunda
konunun değerlendirilmesi.
E. İDDİALARIN ÖZETİ: Denizli’nin Sarayköy ilçesinde jeotermal enerji ile ısınma 30
hizmetinin münhasıran Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş. (Bereket Jeotermal)
tarafından sağlanması nedeniyle, ortaya çıkabilecek aşırı fiyatlamanın kontrol altında
tutulması ve adı geçen teşebbüs tarafından sunulan taahhüdün yerine getirilip
getirilmediğinin takibi amacıyla 1. Daire Başkanlığı tarafından ilgili pazarın izlenmesi
gerekli görülmüştür.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.9.2007 tarih ve 6323 sayı ile intikal eden
şikayet başvurusu ile ilgili olarak düzenlenen 22.11.2007 tarih ve 2007-1-127/İİ-07-BG
sayılı İlk İnceleme Raporu, 23.11.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-110/207 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 29.11.2007 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 07-40
88/1116-M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 5.2.2008 tarih ve 2007-1-127/ÖA-08-
BG sayılı Önaraştırma Raporu, 8.2.2008 tarih ve REK.0.05.00.00-110/21 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 14.2.2008 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek;
“- Şikayet konusu iddia ile ilgili olarak bu aşamada 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine;
- Pazarın 2009 yılından itibaren beş yıl süreyle 1. Daire Başkanlığı tarafından
izlenmesine”
08-15/146-49 sayı ile karar verilmiştir. 50
09-59/1452-383
2
Bunun üzerine 2008/2009 ısınma sezonu için, anılan Kurul kararının gereğinin yerine
getirilebilmesi amacıyla, 6.5.2009 tarih, 1782 sayılı yazı ile Bereket Jeotermalden
6.5.2009 tarih, 1783 sayılı ve 5.10.2009 tarih, 4261 sayılı yazılarla Türkiye Jeotermal
Derneğinden konuyla ilgili bilgi ve belgeler talep edilmiştir. İstenen bilgi ve belgeler
Bereket Jeotermalin 6.7.2009, 4679; 17.9.2009, 6755; 4.12.2009, 8620; Türkiye
Jeotermal Derneğinin 18.11.2009, 8281 tarih ve sayı ile Kurum kayıtlarına giren
yazılarıyla tamamlanmıştır. Elde edilen bilgiler çerçevesinde düzenlenen ve Bereket
Jeotermalin 2008/2009 ısınma sezonunda uygulamış olduğu fiyatlara yönelik
değerlendirmeyi içeren 9.12.2009 tarih ve 2007-1-127/BN-09-ÇÜ sayılı Bilgi Notu, 60
9.12.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/282 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-59 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notu’nda;
- Bereket Jeotermalin 2008/2009 ısınma döneminde uyguladığı fiyatların aşırı
olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığı ve teşebbüsün önaraştırma döneminde
verdiği taahhüdü incelenen dönem itibarıyla yerine getirdiği,
- ancak ilgili pazarın Rekabet Kurumunca beş yıl süreyle izlenmesinin aşırı
fiyatlama riskini ortadan kaldırmak bakımından etkin bir yöntem olmaması ve konu
hakkında gerekli düzenlemelerin yapılmasını teminen rekabet savunuculuğu 70
kapsamında harekete geçilmiş olması nedeniyle anılan Rekabet Kurulu kararıyla
öngörülen izlemeye son verilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Aşırı Fiyat Değerlendirmesi
14.2.2008 tarih ve 08-15/146-49 sayılı Kurul kararında aşırı fiyata yönelik
değerlendirme, Bereket Jeotermale ilişkin fiyat-maliyet analizi ve diğer bölgelerde
uygulanan fiyatların ilgili coğrafi pazar olarak belirlenen Sarayköy’de uygulanan 80
fiyatlarla karşılaştırılması yöntemiyle yapılmıştır. Bereket Jeotermalin 2008/2009
ısınma sezonunda uyguladığı fiyatlara yönelik incelemelerde de bu yöntem izlenmiştir.
H.1.1. Bereket Jeotermale İlişkin Fiyat-Maliyet Analizi
Bereket Jeotermalden elde edilen bilgilerden şirketin, 2006 yılında uygulamaya
başladığı tarife sistemini 2008/2009 ısınma sezonunda da sürdürdüğü anlaşılmaktadır.
Bu tarife sistemi kapsamında abonelik ve eşanjör bedeli, şebeke ve eşanjör için 10
yıllık kullanım ömrü esas alınarak ısınma bedeli ile birlikte tahsil edilmektedir. Bu
çerçevede 2003-2008 yılları arasında konutlara uygulanan çıplak ısınma bedelleri ile
abonelik ve eşanjör bedelleri eklenmiş giydirilmiş ısınma bedelleri incelenmiş,
2008/2009 ısınma döneminde bir önceki ısınma dönemine kıyasla artış oranları 90
hesaplanmıştır. Bahse konu dönemde şirketin çıplak ısınma bedellerinde
gerçekleştirdiği fiyat artış düzeyinin, TÜFE oniki aylık değişim oranının altında kaldığı
tespit edilmiştir..
Ayrıca satışların maliyeti, faaliyet giderleri ve finansman giderlerinden oluşan toplam
maliyetlerin, ısıtılan m2 başına1 düşen aylık miktarı ile Bereket Jeotermalin yıllar
itibarıyla elde ettiği kar/zarar miktarları ve oranları karşılaştırılmıştır.
1 Isıtılan toplam alan yıllar itibarıyla değişiklik göstermekle birlikte şirketten elde edilen verilerden yola
çıkılarak bu alanın yaklaşık 180.000 m2 olduğu kabul edilmiştir.
09-59/1452-383
3
Bereket Jeotermal’in 2008/2009 ısınma sezonunda bir ayda bir m2 alanın ısıtılması için
katlandığı maliyet ile bir m2 alanın bir ay boyunca ısıtılması karşılığında elde ettiği
gelirin birbirine eşit olduğu belirlenmiştir. Bir başka deyişle, şirket jeotermal konut 100
ısıtması faaliyetinden kar etmemiş ya da bu faaliyet nedeniyle herhangi bir zarara
katlanmamıştır.
Bu durumun dönem kar/zararına yansıması bakımından da inceleme yapılmıştır.
Bereket Jeotermalin jeotermal konut ısıtması faaliyetinden elde ettiği birim gelirin ve bu
faaliyeti sunmak için katlandığı birim maliyetin eşit düzeyde olması gelir tablosuna,
hesaplamalarda yapılan bazı varsayımların2, 2008 yılında birim maliyet hesabına
yansımayan diğer gelir tablosu kalemlerinin ve ısınma dönemiyle mali yıl arasındaki
zamansal farkın etkisiyle zarar olarak yansımıştır.
110
Dolayısıyla 2008/2009 ısınma dönemine ilişkin olarak yapılan fiyat-maliyet analizi
sonucunda, şirketin aşırı fiyatlama yaptığına dair herhangi bir göstergenin ortaya
çıkmadığı anlaşılmıştır.
H.1.2. Fiyat Kıyaslaması
Aşırı fiyat değerlendirmelerinde sıklıkla başvurulan ve Rekabet Kurulunun da kullandığı
bir diğer yöntem, ilgili coğrafi pazarda uygulanan fiyatlar ile farklı coğrafi pazarlarda
faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin uyguladığı fiyatların kıyaslanmasıdır. Bununla
birlikte Kurulun önaraştırma süreci sonunda aldığı kararda da belirtildiği üzere, 120
jeotermal konut ısıtması faaliyeti bakımından suyun sıcaklığı, suyun niteliği, jeotermal
kaynağın ısıtılacak bölgeye uzaklığı, ısıtılan bölgedeki konutların yoğunluk derecesi
gibi jeotermal konut ısıtması sisteminin yapısını ve maliyetlerini etkileyen pek çok
unsur söz konusudur. Karşılaştırmaya konu edilen bölgelerdeki bu unsurlar birbirinden
farklılık gösterdiği ve bu farklılıklar fiyatlara yansıdığı için farklı coğrafi pazarlar
arasında tam anlamıyla tutarlı bir kıyaslama yapmak mümkün değildir. Yine de farklı
bölgelerde uygulanan fiyat düzeyleri bakımından bir fikir sağlaması amacıyla Türkiye
Jeotermal Derneğinden sağlanan veriler ışığında, jeotermal konut ısıtması yapılan
diğer bölgelerde uygulanan giydirilmiş ısınma bedelleri ile kıyaslama yapılmış, Bereket
Jeotermalin uyguladığı ısınma bedellerinin bazı bölgelerde uygulanan fiyatlardan 130
düşük, bazılarından ise yüksek olduğu belirlenmiştir.
Dolayısıyla bölgeler arası fiyat kıyaslaması sonucunda da aşırı fiyatlamanın göstergesi
olabilecek bir fiyat farkından bahsedilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
H.2. Pazarın İzlenmesine İlişkin Değerlendirme
Yukarıda yer verildiği üzere, Rekabet Kurulu jeotermal konut ısıtması faaliyetinin doğal
tekel niteliği taşıyan bir faaliyet olması ve herhangi bir iktisadi düzenlemeye tabi
kılınmamış olması nedeniyle ilgili pazarda aşırı fiyatlama riskinin bulunduğunu tespit 140
etmiş ve bu riskin kontrol altında tutulması gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
Öte yandan Rekabet Kurulu, yine jeotermal konut ısıtması pazarına yönelik olarak
aldığı ve İzmir Jeotermal Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (İzmir Jeotermal)
abonelerine kalorimetre cihazı takma zorunluluğu getirdiği, kalori birim fiyatlarını keyfi
2 Hesaplamalar yapılırken jeotermal konut ısıtması abonelerinin tümünün konut olduğu, ısıtılan alanın
incelenen yıllar boyunca sabit olduğu, bir yıl boyunca abone olan tüm kullanıcıların aynı döviz kuru
üzerinden abonelik ve eşanjör bedeli ödediği varsayılmıştır.
09-59/1452-383
4
olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarının satışında fahiş fiyat uyguladığı iddiasını
değerlendirdiği 15.7.2009 tarihli ve 09-33/739-176 sayılı kararda soruşturma
açılmasına gerek görmemiş, bununla birlikte, adı geçen teşebbüsün doğal tekel niteliği
taşıyan ve düzenlemeye tabi olmayan bir pazarda faaliyet göstermesi nedeniyle aşırı
fiyatlama riskinin bulunduğu, bu riskin ancak jeotermal konut ısıtması pazarının 150
düzenlenmesi yoluyla ortadan kaldırılabileceği hususlarını içeren bir görüş yazısının
gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine karar vermiştir. Başkanlığa
verilen yetki çerçevesinde hazırlanan Kurum görüşü Başbakanlığa, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığına ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna gönderilmiştir.
Rekabet Kurumu görüşü doğrultusunda jeotermal konut ısıtması pazarına yönelik
olarak yapılacak bir düzenlemenin, halihazırda bu faaliyetin gösterildiği tüm coğrafi
pazarlar bakımından sonuç doğuracağı açıktır. Ayrıca gösterilen faaliyetin niteliği
gereği aşırı fiyat riski taşıyan her bir pazar bakımından Rekabet Kurumunca devamlı
ve etkin bir izleme yapılması mümkün olmadığı gibi bu ancak geçici bir önlem 160
olacaktır. Bu nedenlerle ilgili pazarın Rekabet Kurumunca izlenmesine son verilmesinin
uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş.’nin 2008/2009 ısınma döneminde
uyguladığı fiyatların aşırı olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığına ve
teşebbüsün önaraştırma döneminde verdiği taahhüdü incelenen dönem
itibarıyla yerine getirdiğine,
- 14.2.2008 tarih ve 08-15/146-49 sayılı Kurul kararıyla başlatılan ilgili pazarın 170
izlemesine bu aşamada son verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy