Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-235 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-60/1464-384
Karar Tarihi : 23.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Ebru İNCE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :Erdağlar Gıda Rest. Tur. İnş. Paz. Tic. Ltd. Şti (Edge Pub)
Bestekar Sokak 65/b Kavaklıdere/Ankara
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş)
Eski Kemal Paşa Bulvarı üzeri No:52 Işıkkent/İzmir
Tuborg-Bimpaş A.Ş. (Tuborg Bayisi)
Eskişehir Yolu 26. km. Yurtçu Mevkii/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Edge Pub’ın Bimpaş yetkili dağıtıcısı Tuborg Bayisi ile
akdettiği sözleşmede hileye maruz kaldığı iddiası; usul ve şartları bakımından
haksız olan sözleşmenin koşulsuz feshedilmesi veya Tuborg Bayisi tarafından 30
taahhüt edilen katkının Edge Pub’a ödenmesi talebi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Edge Pub’ın Bimpaş yetkili
dağıtıcısı Tuborg Bayisi ile akdettiği “Tuborg” markalı ürünlerin yeniden satıcılık
şartlarını içeren “Satın Alma Sözleşmesi”nde hileye maruz kaldığı, usul ve şartları
bakımından haksız olan sözleşmenin rekabet mevzuatına aykırı hükümler de ihtiva
ettiği iddia edilmiş ve Tuborg Bayisi tarafından sözleşmenin imzalanmasının
öncesinde taahhüt edilen katkının Edge Pub’a ödenmesi veya anılan sözleşmenin
koşulsuz feshedilmesi talep edilmiştir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.11.2009 tarih, 7867 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 2.12.2009 tarih ve 2009-3-235/İİ-09-KÜ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 9.12.2009 tarih ve 09-58/1401-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 16.12.2009 tarih ve 2009-3-
235/ÖA-09-KÜ sayılı Önaraştırma Raporu 18.12.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/398
09-60/1464-384
2
sayılı Başkanlık önergesi ile 09-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; başvuru konusu sözleşmenin 4054
sayılı Kanun kapsamında bir ihlal oluşturmaması ve diğer iddiaların ise Kanun
kapsamında bulunmaması sebebiyle, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 60
I.1.1. Şikâyete Konu İddialar
Şikayetçi başvurusunda;
Edge Pub’ın sahibi ve yetkilisi sıfatıyla, Tuborg Bayisi ile 1 Şubat 2009 tarihinde
nihai anlaşma öncesinde satın alma şartlarının belirlenmesi amacıyla bir araya
geldiğini,
- Anılan toplantıda Tuborg Bayisi tarafından nihai sözleşme öncesinde bir ön 70
anlaşma yapılmasının gerekli olduğunun belirtildiğini,
- Ön satın alma anlaşması olarak belirtilen sözleşmeye, bazı kısımları boş olmasına
rağmen, Tuborg Bayisi’nin satış noktasında sözleşme konusu ürünlerin sunum ve
pazarlanmasının en iyi şekilde sağlanması amacıyla Edge Pub’a …. $ katkıda
bulunulacağı taahhüt ve yönlendirmesi sonucunda imza attığını,
- Bimpaş tarafından yapılması taahhüt edilen katkıya ilişkin hükmün de sözleşmede
yer aldığını, ancak ilgili hükümde miktarı gösteren bölümün Tuborg Bayisi tarafından
nihai sözleşmede doldurulacağının belirtilmesi üzerine boş bırakıldığını, 80
- Tuborg Bayisi’nin yönlendirmesi sonucunda, Edge Pub’ın sözleşmede belirlenen
şartlara riayet etmemesi durumuna karşı ve Bimpaş tarafından yapılacak katkının
garantisini oluşturmak üzere Tuborg Bayisi’ne ….. $ tutarında teminat senedi
verdiğini ve teminat miktarının anılan sözleşmenin ilgili hükmüne yazıldığını,
- Tuborg Bayisi tarafından taahhüt edilen katkının ödenmesini müteakip doldurulmak
üzere sözleşmede yer alan aylık ve yıllık satın alma taahhüt bölümlerinin de imza
anında boş bırakıldığını,
90
- Tuborg Bayisi’nin yönlendirmesi sonucu Tuborg ürünlerini satın almaya ve
işletmesinde satmaya başladığını, ancak aradan geçen zamana rağmen taahhüt
edilen katkının Edge Pub’a ödenmediğini,
- Tuborg Bayisi tarafından vaat edilen taahhütlerin karşılanmaması üzerine, 1.2.2009
tarihinde yapılan ön anlaşmanın nihai hale getirilmesini teminen nihai metnin onaylı
suretinin gönderilmesinin, aksi takdirde ön anlaşmanın feshedilmiş sayılmasının
09-60/1464-384
3
sağlanması amacıyla noter kanalıyla 27 Temmuz 2009 tarihinde Tuborg Bayisi ve
Bimpaş’a ihtarname çektiğini,
100
- Tuborg Bayisi ve Bimpaş tarafından noter kanalıyla gönderilen karşı ihtarnamede
ise, 27 Temmuz 2009 tarihli ihtarnamede belirtilen hususların gerçeği
yansıtmadığının, 1.2.2009 tarihinde imzalanan sözleşmenin içeriğinden de
anlaşılacağı üzere nihai sözleşme olduğunun ifade edildiğini,
- Anılan sözleşmede fıçı bira ürünlerinin, münhasıran Tuborg Bayisi’nden alınmasına
yönelik hükümler bulunduğunu, bu durumun 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil
ettiğini
iddia ederek, usul ve şartları bakımından haksız olan sözleşmenin koşulsuz
feshedilmesi veya Tuborg Bayisi tarafından taahhüt edilen katkının Edge Pub’a 110
ödenmesini talep etmektedir.
I.1.2. Sözleşmenin İlgili Rekabet Kurulu Kararları Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemler”ini
yasaklamaktadır. Bu maddedeki yasağın mutlak şekilde uygulanmasının rekabetçi 120
süreç üzerinde istenmeyen sonuçlara yol açabileceğinden hareketle, bazı
anlaşmalar, rekabeti sınırlayıcı hükümler içermesine rağmen, sonucunda yaratılan
rekabetçi etkiler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan koşullar çerçevesinde
ele alınarak 4. maddenin öngördüğü yaptırımlardan muaf tutulabilmektedir.
Bu paralelde, üretim veya dağıtım zincirinin farklı kademelerinde yer alan teşebbüsler
arasında akdedilen dağıtım ve satın alma anlaşmaları, özünde rekabetin kısıtlanması
etkisinin ötesinde etkinlik doğurucu nitelik taşımaları durumunda, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda muafiyet
tanınan türden anlaşmalardır. Dikey anlaşma olarak da ifade edilen bu tür 130
anlaşmalara markalar arası rekabetin yoğun olduğu piyasalarda çoğu zaman
muafiyet tanınabilmektedir. Nitekim belirli koşulları taşıyan dikey anlaşmalar 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği uyarınca 4. maddedeki
yasağın uygulanmasından grup olarak muaf tutulmaktadır.
Diğer taraftan, rekabetin dikey pazarlarda kısıtlanması ve bu pazarların kapatılması
ile markalar arası rekabetin de önemli ölçüde zarar gördüğü durumlarda ise firmaların
bu tür anlaşmalar yapmaları 4054 sayılı Kanun kapsamında yasaklanmakta, özellikle
münhasırlık doğuracak nitelikteki bazı düzenlemelere muafiyet tanınmamakta,
mevcut muafiyetler 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca geri 140
alınabilmektedir. Dolayısıyla, bu hususlardan hareketle muafiyet değerlendirmeleri
dosya kapsamında ve günün şartları altında pazarlarda rekabetçi sürecin korunması
odaklı yapılmaktadır.
Yukarıda yer verilen ölçütler ve açıklamalar paralelinde, Türkiye bira pazarında yer
alan teşebbüslerin nihai satış noktaları ile akdettikleri anlaşmalar Kurul kararlarına
konu olmuş, 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karar ile büyük ölçüde düopolistik
09-60/1464-384
4
yapı sergileyen Türkiye bira pazarındaki en büyük iki firmanın satış noktaları ile
akdettikleri “tek elden satın alma anlaşmaları”nın pazardaki etkin rekabeti önemli
ölçüde azalttığı, bu anlaşmalardan, yaratılan etkinliğin ötesinde bir rekabetin 150
sınırlanması sonucuna sebebiyet verdiği gerekçesiyle, muafiyetin geri alınmasına
karar verilmiştir. Anılan Karar’la birlikte pazarda hâkim durumda olan Efes Pazarlama
ve Dağıtım Tic. A.Ş. (Efes) ve ikinci en büyük firma olan Bimpaş’ın ve/veya bu
firmaların dağıtıcılarının/bayilerinin nihai satış noktaları ile rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren anlaşmalar yapmaları yasaklanmıştır.
Diğer taraftan, muafiyet değerlendirmeleri statik nitelikteki değerlendirmeler olmayıp,
zaman içerisinde pazar yapısında meydana gelen değişiklikler verilen veya geri
alınan muafiyetin tekrar gözden geçirilmesine ve yeni bazı düzenlemeler yapılmasına
neden olabilmektedir. Bu itibarla, bira pazarına ilişkin olarak alınan, yukarıda 160
bahsedilen 2005 yılına ait Karar’dan sonraki dönemde pazarda gözlemlenen değişim
ve eğilimin rekabetçi süreç üzerindeki etkileri göz önünde bulundurularak, Kurul
tarafından 10.4.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Karar alınmış, bu Karar’da ise
2005 yılına ait Karar sonrasında söz konusu teşebbüslere ilişkin olarak bazı yeni
düzenlemelere gidilmesi gerektiği kararlaştırılmıştır. 2008 yılına ait anılan Karar ile
Bimpaş’a kısmi bireysel muafiyet tanınmış, Karar’da Bimpaş’ın ve/veya dağıtıcılarının
açık satış yapan nihai satış noktalarına yalnızca fıçı bira ürünlerini kapsayacak ve
sadece Efes’e karşı ileri sürülebilecek ve süresi 2 yıldan uzun olmayacak şekilde
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebileceği hükme bağlanmıştır.
170
Şikâyete konu sözleşme, yukarıda yer verilen Kurul kararları çerçevesinde ele
alındığında, sözleşme uyarınca açık satış noktası niteliğini haiz Edge Pub’ın fıçı bira
ürünlerinde ve yalnızca Efes’e karşı öne sürülebilecek nitelikte bir rekabet etmeme
yükümlülüğü altına girdiği görülmektedir. Dolayısıyla, sözleşmenin içerdiği rekabet
etmeme yükümlülüğü itibarıyla konuyla ilgili olarak Kurul tarafından 2008 yılında
alınan son muafiyet kararı ile uyumlu olduğu, bu nedenle de sözleşme hükümlerinin
yarattığı münhasırlık dolayısıyla bir rekabet ihlali teşkil etmediği kanaatine varılmıştır.
I.1.3. Sözleşmenin ve Şikâyetçi Talebinin Niteliği
180
Şikayetçi başvurusunda genel olarak Bimpaş yetkili dağıtıcısı Tuborg Bayisi ile
akdettiği satın alma anlaşmasında hileye maruz kaldığını iddia ederek sözleşmenin
koşulsuz feshedilmesini veya Tuborg Bayisi tarafından taahhüt edilen katkının
kendisine ödenmesini talep etmektedir. “Şikâyete Konu İddialar” bölümünde detaylı
olarak yer verilen iddialar çerçevesinde, şikâyete konu uyuşmazlığın anlaşmaya taraf
işletmeler arasındaki ticari ilişkiden kaynaklandığı görülmektedir. Nitekim şikâyetçinin
uyuşmazlığın çözümü için talep ettiği, anlaşmanın koşulsuz feshi veya anlaşma
öncesi taahhüt edilen katkının ödenmesi hususları da uyuşmazlık gibi öncelikli olarak
ticari ilişkiyi ilgilendirmektedir. Bu itibarla da, başvuruda yer alan iddiaların bu konuyu
düzenleyen özel hukuk hükümleri çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. 190
Diğer taraftan, şikâyete konu sözleşme, rekabeti kısıtlayıcı hükümler barındırmakla
beraber Kurul’un 10.4.2008 tarih, 08-28/321-105 sayılı Bimpaş’a kısmi muafiyet
tanıyan Karar’da yer verilen koşullar gözetilerek hazırlanmıştır. Dolayısıyla, şikâyete
konu sözleşme ile Bimpaş tarafından Edge Pub’a getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün bir rekabet ihlali teşkil etmediği, sözleşmenin hazırlanmasından
sonraki süreçte, sözleşmenin niteliğine ve taahhütlerin yerine getirilmemesine ilişkin
09-60/1464-384
5
olarak taraflar arasında ortaya çıkan ticari uyuşmazlığın ise Ticaret Mahkemeleri
tarafından Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde çözüme
kavuşturulması gereken hususlar içermektedir. 200
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy