Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-204 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-60/1467-385
Karar Tarihi : 23.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Zeynep ŞENGÖREN
C. ŞİKÂYET EDEN : (…………………………)
(………………………………………………..)
20
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş.
Yakacık Mevkii Adnan Kahveci Cd. No:139 34876
Kartal/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. (TFKB)’nin Vizyon
İletişim Aracılık Bilişim ve Finansal Danışmanlık Hiz. San. Ltd. Şti.
(Faturavizyon) ile yaptığı anlaşmaya bağlı olarak şikâyetçinin fatura
tahsilâtı yazılım programı ile yapılan işlemlerden işlem başına komisyon
aldığı ve aylık fatura limiti koyduğu iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetçi tarafından gönderilen e-posta iletisinde,
TFKB’nin, Faturavizyon ile anlaştığı için diğer sistemler üzerinden yapılan fatura
ödemelerinde, işlem başına komisyon almasının ve bu sistemler üzerinden
ödenebilecek günlük fatura adedini 5 ile sınırlandırmasının pazarın rekabet
halindeki diğer yazılımcılara kapanmasına yol açtığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.9.2009 tarih ve 6285 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 1.10.2009 tarih ve 2009-4-204/İİ-09-HG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 8.10.2009 tarih ve 09-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin 40
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-
45/1144-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 9.12.2009 tarih ve 2009-4-204/ÖA-09-HG sayılı
Önaraştırma Raporu 16.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/438 sayılı
09-60/1467-385
2
Başkanlık önergesi ile 09-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; TFKB ile Faturavizyon arasında
yapılan anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında dikey ilişki olduğu ve
taraflar arasında yapılan sözleşmelerde rekabet etmeme yükümlülüğünün 50
süresinin 5 yılı aşmayacak şekilde belirlenmesi halinde, Tebliğ kapsamında
muafiyetten yaralanabileceği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet, son zamanlarda banka ve fatura tahsil eden kurum veznelerine alternatif
olarak ortaya çıkan ve bankaların altyapılarını kullanan “fatura ödeme merkezleri” 60
için yazılım üreten bir teşebbüsten gelmekte olup, şikâyetin konusunu TFKB’nin
rakip bir şirket ile yaptığı anlaşma çerçevesinde, bu kaynak dışındaki sistemler
üzerinden yapılan fatura ödemelerinde, işlem başına komisyon alması ve bu
sistemler üzerinden ödenebilecek günlük fatura adedini 5 ile sınırlandırması
oluşturmaktadır. Bu itibarla, ilgili ürün pazarı “fatura tahsilât hizmetleri” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Fatura ödeme merkezleri, genel olarak bayilikler şeklinde örgütlenmektedir.
Yazılım geliştiren teşebbüs, altyapısını kullanmak üzere herhangi bankayla 70
anlaşma yaptıktan sonra bu yazılımı satarak bayilikler oluşturmaktadır. Bu bayi
ağı Türkiye’nin her bölgesinde oluşturulabileceğinden ve fatura tahsil eden
bankalar ve fatura tahsilâtı yapan kurumlar şubeler yoluyla tüm Türkiye’de
örgütlenmiş olduğundan, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Yapılan Görüşmeler
I.2.1.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme 80
Şikâyetçi konuya ilişkin olarak; fatura ödemeleri amacıyla, internet bankacılığı
sistemine erişimi sağlayan bir ara yüz ürettiklerini; ürünü satın alanın aslında
fatura ödeme merkezleri olmakla birlikte, Türkiye Bankalar Birliği’nin
düzenlemeleri kapsamında sistemin kullanılması için bir banka ile de anlaşma
yapılması gerektiğini; TFKB’nin, Faturavizyon adlı başka bir ödeme merkezi ile
anlaşmaları bulunduğundan başka bir firma ile çalışmak istemediklerini
kendilerine bildirildiğini ifade etmiştir. Şikâyetçi ayrıca, başka bankalarla da bu
yönde görüşme yaptıklarını, ancak bir cevap alamadıklarını dile getirmiştir.
90
09-60/1467-385
3
I.2.1.2. Faturavizyon Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü Şirket yetkilisi konu hakkında, Haziran 2008’de 1 yıl
süreli olarak yaptıkları Anlaşma’nın her yıl yenilendiğini; Anlaşma’nın bankanın
altyapısını kullanmayı, garantörlüğü ve internet bankacılığının sınırsız kullanımını
içerdiğini; garantörlüğün bayilere yapılan ödemelerde herhangi bir sıkıntı olması
halinde, müşteri mağduriyetinin bankaca tazmini anlamına geldiğini; internet
bankacılığının sınırsız kullanımının ise, sisteme dahil bayilerin açtırdıkları
hesaplardan yapacakları fatura ödemelerinde herhangi bir sınır olmaması 100
anlamına geldiğini ifade etmiştir.
Yetkili ayrıca, sistemde kullanılan ara yüzün sadece işlemleri kolaylaştırdığını;
ara yüz olmadan direkt bankanın internet bankacılığını kullanarak da faaliyette
bulunmanın mümkün olduğunu, ancak ara yüz yazılımının Faturavizyon’un
bayileri denetlemesine yardımcı olduğunu; bayilik almak için kendilerine başvuran
firmaları incelediklerini, bayi olabilecek güvenirlilikte olanlardan teminat
aldıklarını; takiben bankaya o firmanın bayileri olduğunu bildirdiklerini; her bayinin
kendi adına hesap açıp internet bankacılığını sınırsız kullanarak ödeme yaptığını
belirtmiştir.
110
I.2.1.3. TFKB Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Şikâyet edilen TFKB’nin yetkilisi, Faturavizyon ile anlaşma yapmadan önce
sektördeki firmaları çağırarak görüştüklerini, bayilerden tek tek değil ana firmadan
teminat istediklerini, bu şartı bir tek Faturavizyon’un kabul ettiğini ve sermaye
olarak güçlü olduğunu bildikleri bu firma ile anlaşma yaptıklarını ifade etmiştir.
Yetkili tarafından, ayrıca, Faturavizyon’un sisteminin eş zamanlı olarak online
şekilde işlem gerçekleştirdiği, bu durumun onları tercih etmelerinde önemli bir
etken olduğu belirtilmiştir. Tek firmayla çalışmayı tercih etmelerinin nedeni olarak
ise bunun bir iş ortaklığı olması gösterilerek, birden fazla firma ile çalışılmasının
sistemde aksaklıklara yol açabileceği ve sistemin kontrolünü zorlaştıracağı, 120
birtakım dolandırıcılık faaliyetleri nedeni ile sarsılan güvenin daha da
zedeleneceği ifade edilmiştir. Yetkili fatura tahsilâtı pazarındaki konumlarına
ilişkin olarak ise, tam olarak bilmemekle birlikte, TFKB’nin ciddî bir pazar payının
bulunmadığını söylemiştir. Son olarak, yetkili tarafından sistemde faaliyet
gösteren başka bankaların da bulunduğu, ancak bu bankaların daha farklı bir
sistem ile çalıştıklarını tahmin ettikleri dile getirilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet konusu uygulamanın kaynağını oluşturan, TFKB ve Faturavizyon
arasında imzalan Sözleşme, Faturavizyon ve ona bağlı işletmecilerin, TFKB’nin 130
sanal ortamda kuracağı ödeme sistemi vasıtasıyla ödemeleri gerçekleştirmelerini,
sistemin işleyiş şartlarını ve TFKB’nin bu hizmet karşılığında alacağı ücretin
belirlenmesini düzenlemektedir.
09-60/1467-385
4
Sözleşme’nin “Sistemin İşleyişi” başlıklı 4. maddesine göre, TFKB,
Faturavizyon’un ve bayilerinin ödemelerini gerçekleştirebilmeleri için gerekli
“ödeme sistemini” internet sitesinde oluşturacaktır. Söz konusu sistem internet
şubesine benzer bir ara yüzden oluşacaktır. TFKB, Faturavizyon’un ve bayilerinin
ödeme sistemine girebilmesi için gerekli kullanıcı kodu ve şifreyi oluşturarak
verecektir. Bayiler bu şekilde sisteme girerek işlemlerini yapabilecek, mevduat ve
bilgileri görebileceklerdir. 140
Sözleşme’ye göre, sistemin işleyişi için gerekli teknolojik altyapıyı temin etmek
TFKB’nin sorumluluğundadır ve banka altyapı için gerekli bilgisayar yazılımını
kendisi için en uygun bulduğu şekilde sağlama hakkına sahiptir. Dolayısıyla
TFKB’nin şikâyetçinin faaliyet alanına giren ara yüz yazılımı hizmetini
şikâyetçiden almaya zorlanması mümkün değildir. Bunun yanında TFKB’nin
fatura ödeme hizmetlerindeki payının sınırlı olduğu, bir diğer ifade ile söz konusu
pazarda hâkim durumda bulunmadığı göz önünde bulundurulduğunda, söz
konusu Banka’nın kendi kurduğu sistem dışında kalan ödeme merkezlerinden
gelen ödemelere sayı sınırı getirmesi 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında ihlal olarak değerlendirilemeyeceği neticesine varılmıştır. 150
Öte yandan TFKB ve Faturavizyon arasında imzalanan Sözleşme’nin 4054 sayılı
Kanun’u 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkiye sahip bir
anlaşma olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Anılan Sözleşme’nin
4. maddesinin ikinci fıkrasının 4. ve 5. bentlerinde, taraflar birbirlerine karşılıklı
olarak altı ay süre ile rekabet etmeme yükümlülüğü getirmişlerdir. Ayrıca
beklenen faydanın sağlanması durumunda bu altı aylık sürenin sözleşme
süresinin bitimine kadar uzatılacağını taahhüt etmişlerdir. Sözleşme’nin süresi
19.6.2008 tarihinden 19.6.2009 tarihine kadar bir yıl süre ile geçerli olacak
şekilde yapılmakla birlikte, ”Sözleşmenin Süresi ve Feshi” başlıklı 11. maddede,
sürenin bitiminden 30 gün evvel fesih ihbarında bulunulmadığı takdirde 160
Sözleşme’nin aynı şartlar altında yenilenmiş kabul edileceği hükmüne yer
verilmiştir. Dolayısıyla Sözleşme’nin sınırsız süre ile yapıldığı kabul
edileceğinden rekabet etmeme yükümlülüğünün de sınırsız süre ile getirildiği
değerlendirilmiştir. Bu nedenle anılan Sözleşme içerdiği rekabet kısıtı nedeniyle
Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır ve bu haliyle Kanun’un 8. maddesi
kapsamında menfi tespit belgesi alması mümkün değildir.
İnceleme konusu Sözleşme TFKB’nin fatura tahsilât hizmetlerini, Faturavizyon’un
garantörlük verdiği bayiler yoluyla vermesine yönelik sistemin oluşturulmasına
ilişkindir. Bu sistem içinde TSKB ile Faturavizyon arasında dikey bir ilişki olduğu,
bu ilişkide TSKB’nin fatura başına alınacak komisyondan pay almak karşılığında, 170
hem Faturavizyon’a (dolayısıyla Faturavizyon’un garantör olduğu yetkili ödeme
merkezlerine) garantörlük vererek, hem de kurulacak sistemde internet
bankacılığı altyapısını kullandırarak fatura tahsilâtı hizmetinin sunulmasını
sağladığı anlaşılmaktadır. Alıcı konumundaki TFKB ise Faturavizyon aracılığıyla
kurulacak sistem sayesinde, kendisi yeni personel istihdam etmeksizin ve ödeme
noktaları açmak zorunda kalmaksızın fatura tahsilât hizmetlerini
sağlayabilmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen taraflar arasındaki
sözleşmesel ilişkiler dikey anlaşma niteliğinde olduğundan, 2002/2 sayılı Dikey
09-60/1467-385
5
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirmeye tabi
tutulmuştur. 180
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre, belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Ancak 2002/2 sayılı Tebliğ ile belli şartları
taşıyan, Kanun’un 4. maddesine aykırı dikey anlaşmalar sağlayıcının pazar
payının %40’ı aşmaması halinde Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulmaktadır.
Ayrıca, anılan Tebliğ uyarınca, alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle
rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da
yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük ve 190
alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas alınarak ilgili pazardaki anlaşma
konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin %
80’inden fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir
teşebbüsten satın alınmasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı
biçimde getirilen her türlü yükümlülük rekabet etmeme yükümlülüğü olarak
tanımlanmakta ve beş yıla kadar grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre; fatura ödeme merkezleri, bankalar internet veya
doğrudan fatura sahibi kuruluşun veznelerinden toplam kaç fatura ödendiğine
ilişkin kesin rakamlara ulaşmak mümkün olmamakla birlikte, TFKB’nin fatura 200
ödeme hizmetleri pazarındaki payının yaklaşık %.... olduğu tahmin edilmekte ve
bu halde 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %40 eşiğinin altında kaldığı
görülmektedir.
TFKB’nin Faturavizyon dışındaki bayilere günlük fatura limiti koyması, anılan
Banka’nın pazar payının yüksek olmaması nedeniyle, pazarın rakip fatura ödeme
merkezlerine kapatılmasına yol açmayacaktır. Öte yandan, bu kısıtlamanın
getirilmesi, sektörde “korsan” olarak tabir edilen, yetkisiz bir biçimde fatura tahsil
eden ve dolandırıcılık riski taşıyan işletmelerin elenmesi amacına da hizmet
etmektedir. Dolayısıyla mevcut sistemin grup muafiyetinden yararlandığı
değerlendirilmiştir. 210
Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan rekabet
etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. TFKB ile
Faturavizyon arasındaki münhasırlık koşulu içeren Sözleşme 1 yıl süreyle geçerli
olup, bu sürenin sonunda tarafların feshi ihbarda bulunmaması halinde, 1’er yıllık
sürelerle yenilenecektir. Dolayısıyla TFKB ile Faturavizyon arasındaki sözleşme
belirsiz süreli olarak kabul edilmiştir. Bu durumda Sözleşme’nin 5 yılı aşan kısmı
muafiyetten yararlanamamaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 220
- Başvuru konusu ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine;
09-60/1467-385
6
- Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. ile Vizyon İletişim Aracılık Bilişim ve
Finansal Danışmanlık Hiz. San. Ltd. Şti. arasında yapılan anlaşmanın, 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında dikey ilişki
olduğuna ve taraflar arasında yapılan sözleşmelerde rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin 5 yılı aşmayacak şekilde belirlenmesi halinde anılan
Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
230
Full & Egal Universal Law Academy