Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-60/1468-386

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-4-239 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-60/1468-386
Karar Tarihi : 23.12.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, 10
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Zeynep ŞENGÖREN

C. ŞİKÂYET EDEN : Erkut Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi Adnan Kahveci Blv. No:57
Kutlukent/Samsun

D. ŞİKÂYET EDİLEN: - T.C. Devlet Demir Yolları İşletmesi Genel Müdürlüğü 20
Samsun Liman İşletmesi
Liman Mh. Rıhtım Cd. Samsun
- Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş.
Serbest Bölge Liman içi Samsun

E. DOSYA KONUSU: T.C. Devlet Demir Yolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
(TCDD) Samsun Liman İşletmesi’ne ait dört adet yatay deponun Ceynak
Lojistik ve Ticaret A.Ş. (Ceynak) tarafından kiralanmış olmasının; TCDD
Samsun Liman İşletmesi’nin depoların dolu olduğunu öne sürerek Erkut
Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ye depolarını kullandırmamasının ve 30
şikâyetçi firmanın limanda açık saha kiralama yönündeki taleplerini
reddetmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlâli
olduğu iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; 2004 yılında liman sahası
içerisinde lojistik ve ithalât ile uğraşan firmalara açık saha kiralanıp, bu sahaya
limana gelen eşyaları koymak için kapalı depo, antrepo ve çelik silo yapılmasına
izin verildiği, ancak Erkut Nakliyat’ın açık saha kiralama taleplerinin Limanlar
Daire Başkanlığı’nca uygun bulunmadığı belirtilmiştir. Şikâyetçi, kendisine ait
deposunun bulunmamasından ötürü Liman İşletmesi’ne ait depoları kullanma 40
zorunluluğunun bulunduğunu, ancak limanda bulunan dört adet yatay deponun
Ceynak Lojistik tarafından kiralanmış olduğunu ifade etmektedir. Dilekçe’de
ayrıca, Liman İşletmesinin depoların dolu olduğunu ileri sürerek şikâyetçi
teşebbüsün depo kullanma isteklerini geri çevirdiği, bu nedenle Erkut Nakliyat’ın
tahliye kapasitesinin çok altında işlem yaptığı, müşteri kaybettikleri ve TCDD ve
09-60/1468-386
2
Ceynak Nakliyat’ın uygulamalarının şikâyetçi teşebbüsü zarara uğrattığı iddia
edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.10.2009 tarih ve 7385 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 26.10.2009 tarih ve 2009-4-239/İİ-09-MH sayılı İlk 50
İnceleme Raporu, 4.11.2009 tarih ve 09-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlâline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-
52/1264-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 16.12.2009 tarih ve 2009-4-239/ÖA-09-MH sayılı
Önaraştırma Raporu 18.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/442 sayılı
Başkanlık önergesi ile 09-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusuna ilişkin olarak TCDD
Samsun Liman İşletmeleri ve Ceynak hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasını gerektirecek bir ihlâl tespit
edilemediğinden, şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar

I.1.1. Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş. 70
Faaliyetine ilk kez 1969 yılında Ceynak Ceyhan Nakliyat Petrol Turizm İnşaat
Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. unvanı ile başlayan Ceynak uluslararası ölçekte
faaliyette bulunan bir nakliye firmasıdır. Faaliyetlerinin temel noktası taşımacılık
olmakla birlikte, Ceynak deniz, kara ve demiryolu taşımacılığı dışında depolama,
liman hizmetleri, paketleme hizmetleri, konteynır bakım ve tamiri, kent temizlik
hizmetleri (çöp toplama, süpürme vb.) alanlarında da faaliyette bulunmaktadır.
Her türlü dökme emtianın, yüklemesi, boşaltılması, bu emtiaların muhtelif kilo ve
ebatlarda çuvallanması, paketlenmesi, yüklemesi, boşaltılması gibi hizmetlerin
yanı sıra, konteynır elleçlemesi, genel kargo yüklemesi, boşaltılması, taşıma,
puantörlük, gözetim ve gümrük işleri sunan Ceynak, Mersin’de 12 adet (toplam 80
75.000-M/Ton), Samsun’da 3 adet (toplam 20.000-M/Ton) ve İzmir’de 6 adet
(toplam 30.000-M/Ton) olmak üzere toplam 125.000-M/Ton kapasiteli çelik tahıl
silolarına sahiptir. Ayrıca, İstanbul/Yenibosna, Kocaeli/Dilovası, Mersin, Mersin
Serbest Bölge, Samsun (15.000 metrekare yatay kapalı depo) ve İzmir/Aliağa’da
toplamda 80.000 metrekare yatay depolama alanı ve 300.000 metrekare açık
alan ile antrepo faaliyet konusunda da hizmet vermektedir.
23.9.2008 tarih ve 27006 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 19.9.2008 tarih ve
2008/59 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile TCDD’ye ait Samsun
Limanı’nın "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yapılan ihaleler sonucunda en 90
09-60/1468-386
3
yüksek teklifi veren Ceynak’a Samsun Limanı’nın devredilmesine karar
verilmiştir. Devir işlemlerinin tamamlanması için Danıştay 1. Dairesi’nin görüşü
beklenmektedir.

I.1.2. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
I.1.2.1. TCDD’nin Hukukî Statüsü
TCDD, idarî ve teknik yapılanmasına, 233 Sayılı KHK’ya dayanılarak çıkarılan
28.10.1984 tarihli ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan TCDD Ana
Statüsü ile kavuşmuştur. Ana Statü’nün amacı, anılan düzenlemenin 1.
maddesinde “… 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri 100
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname Hükümlerine tabi olarak ve söz konusu
Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında teşkil
olunan Kamu İktisadi Kuruluşu'nun hukuki bünye, amaç ve faaliyet konuları,
organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar
arasındaki ilişkileri ile ilgili diğer hususları düzenlemektir.“ ifadeleri ile
belirlenmiştir.
TCDD’nin hukuki bünyesini düzenleyen Statü’nün 3. maddesi ise şu şekildedir:
“1- Bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD; Tüzel Kişiliğe sahip, faaliyetlerinden
özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir Kamu İktisadi Kuruluşu'dur. 110
2- Kuruluş KHK, bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk
hükümlerine tabidir.
3- Kuruluş, Genel Muhasebe Kanunu ile Devlet İhale Kanunu Hükümlerine ve
Sayıştay'ın denetime tabi değildir.
…”
Ana Statü’nün 4. maddesi ise TCDD’nin amaç ve faaliyet konularını
düzenlemektedir. Buna göre, konveksiyonel, hızlı ve yüksek hızlı yeni
demiryolları inşa etmek, Devletçe kendisine verilen demiryollarını, liman, rıhtım
ve iskeleleri işletmek, genişletmek ve yenilemek, bunları tamamlayıcı
faaliyetlerde bulunmak, tekel kapsamına giren bu işleri ekonomik olması, gerekli 120
görülmesi ve talep olması halinde, başkaları eliyle yaptırmak, TCDD
mülkiyetindeki taşınmazlarda tekel niteliğinde olmayan yat limanları, ticaret,
kongre, fuar, kültür, alışveriş merkezleri, hastane, otel, konut, ofis, park, spor
amaçlı ve benzeri tesisler yaptırmak ve işlettirmek, işin niteliğine göre nakdi
sermaye koymaksızın mülkiyet devri olmadan 99 yıla kadar taşınmazların tahsisi
suretiyle iştiraklere katılmak TCDD’nin faaliyetleri arasındadır. Maddenin
devamında tamamlayıcı işler şu şekilde düzenlenmiştir:
“4- Tamamlayıcı işler gerektiğinde; …
c)Görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo, sundurma, silo, akaryakıt
depoları ile benzeri tesisler ve umumî mağazalar kurup işletmek; yolcu ihtiyaçları 130
için emanet odaları, otel, lokanta, gazino, büfe, büvet ve benzeri yerleri kurup
işletmek veya işleticiliğini vermek”
09-60/1468-386
4
…
5-devletçe kendisine verilen liman, iskele ve rıhtımlarda tekel olarak;
…
c)deniz kıyısında veya geri sahalarda, antrepolar, ambarlar, sundurmalar,
hangarlar, açık sahalar, yolcu salonları kurup işletmek
…
Ayrıca tekel kapsamına giren işlerin, ekonomik ve zarurî görülmesi halinde
kısmen veya tamamen başkaları eliyle de yaptırabilir.” 140
Kuruluş Yönetim Kurulu’nun düzenlendiği 6. maddenin ikinci fıkrasında “Yönetim
Kurulu Kuruluşun amaç ve faaliyetlerini gerçekleştirme ve Yönetimi ile ilgili gerekli
her türlü kararları alır” ifadesi yer almaktadır.

I.1.2.2. TCDD’nin Teşebbüs Niteliği
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. 150
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için teşebbüsler arasında yapılmış
olması gerekmektedir. Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde, teşebbüsün
“piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle,
bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri”
ifade ettiği belirtilmiştir. Söz konusu kanun hükmünden hareketle, teşebbüs
kavramının “ekonomik faaliyette bulunma” ve “ekonomik bağımsızlık” olmak
üzere iki temel unsuru olduğu görülmektedir. Buna göre, nasıl finanse edildiğine
ve yasal statüsüne bakılmaksızın ekonomik aktivitede bulunan her birim
teşebbüstür.
TCDD, ana statüsünde de belirtildiği üzere bir Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK) 160
olarak kurulmuştur. Devletin ekonomide doğrudan faaliyet göstermesinin aracı
olan bu kurumlar 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile düzenlenmişlerdir. Bu
düzenleme, sermayesinin tamamı devlete ait İktisadi Devlet Teşekkülleri (İDT),
tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri üretmek ve pazarlamak üzere kurulan KİK’ler,
bunlara bağlı müesseseler, bağlı ortaklıklar ve iştirakleri kapsamaktadır ve
“Kapsam ve Amaç” başlıklı 1. maddesi, İDT, KİK ve bunların müesseselerinin,
bağlı ortaklıklarının kurulmasını, iştiraklerinin teşkilini, özerk bir tarzda ve
ekonominin kurallarına uygun olarak yönetilmelerini; iktisadi devlet teşekküllerinin
ekonomik gereklere uygun olarak verimlilik ve karlılık ilkeleri doğrultusunda kendi
aralarında ve milli ekonomi ile uyum içinde çalışarak sermaye birikimine yardım 170
etmelerini, bu suretle daha fazla yatırım kaynağı yaratmaların ve kamu iktisadi
kuruluşlarının kendilerine verilen görev ve kamu hizmetlerini ekonomik ve sosyal
gereklere uygun olarak verimlilik ilkesi doğrultusunda yürütmelerini bu
kararnamenin amaçları arasında saymaktadır. Ayrıca yukarıda belirtilen TCDD
Ana statü hükümlerinde de TCDD’nin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu ve
Sayıştay denetimi dışında tutulduğu ifade edilmiştir. Tüm bunlardan hareketle
09-60/1468-386
5
TCDD’nin kamu sermayesine sahip olsa da özellikle demiryolları, liman, rıhtım ve
iskele işletimi pazarında ve bunların tamamlayıcı işlerin yürütüldüğü pazarlarda
ekonominin gerekleri uyarınca verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda hareket
eden ve böylelikle de ekonomik faaliyette bulunan bir birim olduğu 180
anlaşılmaktadır.
Ana Statü’nün 6. maddesi ikinci fıkrasında ise TCDD Yönetim Kurulu’na
faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere her türlü kararı alma yetkisinin verilmiş olması
da TCDD’nin bağımsız olarak karar verebildiğinin göstergesi olmaktadır.
Netice itibarıyla, TCDD’nin ekonomik faaliyette bulunan bağımsız bir birim
olduğu, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs niteliği için sayılan
“ekonomik faaliyette bulunma” ve “ekonomik bağımsızlık” unsurlarını taşıdığı ve
bu suretle teşebbüs niteliğine haiz olduğu anlaşılmıştır.

I.2. İlgili Pazar 190
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet esas itibarîyle gemi ile limana gelen yüklerin depolanması ile ilgili olup,
söz konusu olayda depolama hizmetlerinin herhangi bir başka hizmetle ikamesi
yoktur. Bu çerçevede, dosya bakımından ilgili ürün pazarı “depolama hizmetleri”
pazarı olarak belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyetin konusunu Samsun’a gelen yüklerin depolanması oluşturmaktadır.
Gelen yüklerin limanda elleçlemesi yapılmakta sonra ise gerekli yerlere taşıması
gerçekleştirilmektedir. Bu yüklerin elleçlenmesi için gerekli donanımın ilgili 200
limanda hazır olması gerekmektedir. Farklı bölgelerden gelen yükün Samsun
yerine başka limana indirilmesi teorik olarak mümkün olmakla beraber pratikte bu
firmalara yüklüce bir maliyet getirecektir. Hem geminin değiştirdiği rota nedeniyle
hem de yeni belirlenen limanda bulundurulması gereken ekipman nedeniyle
oluşacak maliyet böyle bir çabayı anlamsız kılacaktır. Ayrıca Samsun’a inen bir
yükün başka bir şehirde depolanmasının yaratacağı ek maliyet nedeniyle
teşebbüslerce tercih edilmediği, teşebbüslerin mümkün olduğunca yükü
indirdikleri bölgenin yakınında depolama yapmak istedikleri (örneğin hemen
limanın içindeki depolar) anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle, ilgili coğrafî pazar
“Samsun” olarak tespit edilmiştir. 210

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Yapılan Görüşmeler
I.3.1.1. TCDD Samsun Liman İşletmesi Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü TCDD yetkilileri konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususları
belirtmişlerdir:
- Ambar ve depo kiralamaları TCDD tarafından uygulamaya konulan Liman
Hizmetleri Tarifesi ve genelgeler ile yapılmaktadır. Şu andaki uygulamaya göre
kapalı alanlar 15’er günlük ve açık alanlar birer aylık süreler halinde kiraya
09-60/1468-386
6
verilmektedir. Kapalı ambarların her bir bölmesinin 15 günlük kira bedeli 2.750 220
ABD Doları’dır. Kiralama süresinin bitiminde firmanın yeniden kiralama talebinde
bulunması halinde kira sözleşmesi hükümlerine aykırı hareket edilmediği,
ödemelerin zamanında yapıldığı ve ambarda mal olduğu durumlarda 15 günlük
süre için kira sözleşmesi yenilenmektedir ve sözleşmelerin bir nüshası Limanlar
Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir. Liman Hizmetleri Tarifesinde -yukarıdaki
şartlar yerine getirildiği takdirde- kira sözleşmesinin yenilenmesini engelleyen bir
hüküm bulunmamaktadır.
- Samsun Limanı’nda 1.750 metrekarelik 5 adet ambar bulunmaktadır. Şu an
itibarıyla hepsi Ceynak’a kiralanmıştır ve 15’er günlük süreyle kira sözleşmesi
yenilenmektedir. Her bölme 3.500-4.500 ton aralığında dökme yük alabilmektedir. 230
TCDD depoları haricinde liman sahası içerisinde Ceynak ve Fer Dış Ticaret A.Ş.
(Fer) firmalarının yatay ve dikey siloları bulunmakta olup ayrıca Liman’ın çıkış
kapısı yanında bulunan serbest bölge içerisinde de dökme yük stoklanmasına
yönelik olarak kapalı ambarlar bulunmaktadır. Uygulama da bu iki lojistik firması
da bu ambarlardan zaman zaman yararlanabilmektedir.
- Mezkûr iki firma daha çok hububat taşımacılığı yapmaktadır. Liman’da
hububatlar için lojistik hizmeti genel olarak bu iki firma tarafından verilmektedir.
Liman’da elleçlenen dökme hububat yükünün yaklaşık %....’ü Ceynak tarafından
getirilmektedir, Yeşilyurt İskelesi’nde ise hububat yükünün çoğunluğunun Erkut
Nakliyat tarafından boşaltıldığı tahmin edilmektedir. Samsun’da yaklaşık 4-5 yıl 240
önce açılmış ve benzer şekilde yükleme boşaltma hizmeti veren iki adet özel
iskele bulunmaktadır. Erkut Nakliyat, bu özel iskelede de faaliyet göstermektedir.
Bu iskelelerin arkasındaki yakın sahalarda kendilerine veya özel firmalara ait çok
sayıda kapalı ambar bulunmakta olup Gümrük Müdürlüğü kontrolü altında
hububat tipi eşya stoklanması yapılmaktadır.
- Özel İskeleler, aynı işlemleri gerçekleştirilebildikleri için Samsun Limanı’na
alternatif oluşturmaktadırlar. 2005 yılından sonra açılan özel iskeleler sebebiyle,
o tarihten itibaren Samsun Limanı’nın yük trafiğinde ciddî bir azalma meydana
gelmiştir. Bugün itibarıyla özel iskelelerde elleçlenen yük miktarı Samsun
Limanı’nda elleçlenen dökme yük miktarının 5 katına kadar ulaşmaktadır. 250
- TCDD tarafından 2003 yılında Liman’da Ceynak ve Fer firmalarına yap işlet
devret modeli ile 15 yıllığına saha kiralanmış olup, burada silo ve yatay depo
yapılmasına, kira sözleşmesine göre izin verilmiştir.
- Gümrük işlemlerinin tamamlandığı durumlarda gemilerden kamyonlara direkt
yükleme yapılarak sevk işlemi gerçekleştirilmektedir. Ancak, eğer gümrük
işlemleri tamamlanmadıysa bu işlemler bitene kadar malların depolarda tutulması
gerekebilmektedir.
- Ceynak’ın TCDD depolarında sürekli malı bulunduğundan ve mevzuatta da
aksine bir hüküm bulunmadığından, gerekli şartlar yerine getirildiği müddetçe
depolar onun adına kiralanmaya devam etmektedir. Ancak depo boşaldığı 260
zaman, gemi ile getirdiği hububatın boşaltılması talebinde bulunan ve bu eşyayı
stoklamak için ambarları kiralamak sureti ile kullanmak isteyen ilk firmaya şartları
yerine getirmesi kaydı ile kiralama yapılmaktadır. Daha sonraki günlerde geleceği
09-60/1468-386
7
beyan edilen eşyalar için önceden ambar kiralaması haksız rekabetin önüne
geçilmesi amacı ile yapılmamaktadır. 2009 yılı ambar defteri kayıtlarından
görüleceği üzere depoların tamamı kirada olup içinde hububat bulunmaktadır.
Liman İşletmesi KİT olarak hizmet verdiğinden mevzuat dışı keyfi bir uygulama
yapılması mümkün değildir. Ayrıca, İşletme’nin uygulamaları, TCDD Genel
Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenli olarak denetlenmektedir.
Liman, depo kiralanmasına ilişkin veya uygun deponun ilk talep edene kiraya 270
verilmemesine ilişkin herhangi bir soruşturma geçirmemiştir.

I.3.1.2. Ceynak Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisinin konuya ilişkin görüşleri aşağıdaki şekildedir:
- Faaliyete ilk başladığımızda liman alanında bulunan kendi depolarımız bize
yeterli olmaktaydı, ancak son yıllarda faaliyetlerimizde yaşanan artıştan dolayı
hem Samsun Limanı’nda bulunan Fer dış Ticaret ve Liman İşletmesi’ne ait
depoları hem serbest bölgedeki depoları hem de Gümrük Müdürlüğü’nce
müsaade edilen depoları kullanmaktayız.
- Ceynak tarafından 2008 yılında ……….Ticari Sır………. ton mal boşaltıldı. 280
Bunun ……….Ticari Sır………. tonu için Ceynak, ……….Ticari Sır………. tonu
içinse Samsun Liman İşletmesi depoları kullanılmış olup, kalanı Fer tesisleri ve
serbest bölgede depolanmıştır. Öte yandan, Yeşilyurt Limanı’na gelen yükler için
Organize Sanayi Bölgesi’ndeki yeddi emin depoları ve bu Liman’daki depolar
kullanılmaktadır.
- Hububat depolanmasına yönelik toplam 20.000 ton kapasiteli 3 adet silomuz
bulunmaktadır. Fer’in depolama kapasitesinin yaklaşık ……….Ticari Sır……….
ton olduğunu ve serbest bölgede faaliyet gösteren Sasbaş Samsun Serbest
Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş. (Sasbaş)’nin kuru yük depolama alanın ise
……….Ticari Sır………. ton olduğunu tahmin etmekteyiz. Ayrıca Toprak 290
Mahsulleri Ofisinin ……….Ticari Sır………. tonluk kapasiteli silolarına da hem
gümrüklü hem gümrüksüz yük konulabilmektedir. Sanayi bölgesinde pek çok
yeddi eminli depo bulunmaktadır. Bunların yaklaşık kapasitesi 100.000 tondan
fazladır. Organize Sanayi Bölgesi Yeşilyurt Limanı’na yakın olduğundan, bu
Liman’dan gelen yükler için, Gümrük İdaresinin kontrolünde, söz konusu depolar
kullanılmaktadır. Bu depolar farklı kişi ve şirketler tarafından işletilmekte ve kiraya
verilmektedir. Yeşilyurt Limanı çevresindeki gümrüklü depoların kiralama bedeli
Samsun Limanın depolarından %20 daha ucuzdur. TCDD Liman İşletmesi’nin
dökme yükü depolama alanı Samsun’daki gümrüklü kapalı depolama alanları
içinde yaklaşık %10’luk bir kısmı oluşturmaktadır. Bölgedeki mevcut kapasiteye 300
rağmen depo yetersizliği nedeniyle dökme yük getiren gemilerin bir kısmı farklı
limanlara yönelmiştir, örneğin Bandırma Limanı gibi.
- Depolarımıza son iki yıldır Ceynak’ın taşıdığı yük konulmuştur. Ancak 2007
yılında depoları Erkut Nakliyat ve başka firmalara kiralamıştık.
- Gemilerin hangi limana yanaşacağı hususunda, Ceynak ithalâtçı firmaları
depoların doluluk durumuna göre yönlendirir. Ancak nihaî kararı yine mal sahibi
olan ithalâtçı firmalar vermektedir. Yeşilyurt Limanı’ndaki, liman hizmetleri ve
09-60/1468-386
8
depolama hizmetleri daha ucuzdur. O bölgedeki depolama imkânları daha fazla
olup, elleçleme hızı ve elleçleme kapasitesi daha yüksektir.
- Ceynak 2009 yılındaki faaliyetlerinin yaklaşık %60’ını Samsun Limanı’nda, 310
%40’ını Yeşilyurt Limanında gerçekleştirmiştir. Nakliyesi yapılan yükün %90’ı
gümrüklü depolara alınarak, %10’u ise depolanmadan direkt ilgili yere
ulaştırılarak taşınmaktadır.

I.3.1.3. Sasbaş Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisi konuya ilişkin olarak, serbest bölge içindeki depoların işletmesinin
Sasbaş tarafından yapıldığını; depoların beş bölmeden oluştuğunu ve
kapasitesinin kuru dökme yük için toplam olarak 14.000 ton olduğunu; Erkut
Nakliyat’ın pek çok kez depolarını kiraladığını; Erkut Nakliyat’ın zaman zaman bir
hafta öncesinden depo talep ederek, herhangi bir bedel ödemeksizin deponun bir 320
hafta boyunca kendisi için ayrılmasını istediğini, ancak bir hafta önce yapılan ve
bedeli ödenmeyen taleplere cevap veremeyebildiklerini; şu anda Erkut Nakliyat’ın
taşıması ve istiflemesini yaptığı …’nin ……….Ticari Sır………. ton buğdayının
depolarında bulunduğunu;
- Sasbaş haricinde, Samsun Limanı’nda hububat depolaması yapılabildiğini;
Ayrıca organize sanayide toplam kapasiteleri 100.000 tonu geçen pek çok depo
bulunduğunu; bunların %90’ına yakınının Erkut Nakliyat tarafından kiralandığını
tahmin ettiklerini; Ayrıca ihtiyaca göre de yeni depo yapılmasının önünde bir
engel bulunmadığını; Gümrük Müdürlüğünün onayı ile depoların yeddi eminli
depo haline getirilerek antrepo niteliği de kazandığını; Samsun Limanı ve 330
Yeşilyurt Limanı içinde faaliyette olan altı adet lojistik firması (Erkut Nakliyat,
Ceynak, Köktaş Nakliyat, Yunusoğlu Nakliyat, Albayrak Nakliyat ve Yiğitoğlu
Nakliyat) bulunduğunu;
- Yeşilyurt Limanı’nın Samsun Limanı’na alternatif oluşturduğunu; ayrıca Toros
Tarım’ın limanının da anılan lojistik firmalarına hizmet verdiğini
belirtmiştir.

I.3.1.4. Yeşilyurt Demir Çelik Liman İşletmeleri Ltd. Şti. (Yeşilyurt Limanı)
Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü yetkili; 340
-Liman’ın Ocak 2006 tarihinde, her türlü dökme ve kargo yük elleçlemek
amacıyla faaliyete geçtiğini; yıllık toplam 5.000.000 ton yük elleçleme
kapasitesine, 6.800 metrekare kapalı ambara ve 40.000-45.000 metrekare açık
depolama alanına sahip olduğunu, Liman sahası içinde 6 adet depolarının
bulunduğunu;
- Depoların gümrüklü olmadığını; ancak ithalâtçı firmaların Gümrük Müdürlüğüne
yapılacak müracaat sonucu antrepo olarak kullanılabildiklerini; 2.000 tonluk
kapasiteye sahip bir depoyu kendilerinin kullanıp, diğerlerini yıllık olarak kiraya
verdiklerini; kiraya verilen depoların birisinin ithalâtçı firma … tarafından
09-60/1468-386
9
kiralandığını; ancak bu firmanın nakliyatçısı Erkut Nakliyat olduğundan bu 350
depodan Erkut Nakliyat’ın yararlandığını;
- Liman’da dökme yük konulabilen 4.000 ton kapasiteli 4 adet depo bulunduğunu;
bunların aylık kira bedelinin 5.000 ile 7.000 ABD Doları arasında olduğunu; ancak
ticarî koşullar gerektirdiği takdirde bu fiyatların altına da inilebildiğini; ticari bir
işletme olarak depolar boş olduğu zaman deniz yolu ile gelen yüklerin
taşımacılığını yapan firmalarla çalıştıklarını;
- Liman’daki depolar haricinde organize sanayi bölgesinde ve dışında da pek çok
kapalı depo alanının lojistik şirketleri tarafından depolama amacıyla kullanıldığını;
orta vadede depo sayısını iki katına çıkarmayı planladıklarını;
- Liman’ın, TCDD Limanı’na göre daha yeni olduğunu; elleçleme hızının daha 360
yüksek olduğunu; bu nedenle daha çok tercih edildiğini; dolayısıyla TCDD
limanına bir alternatif olarak düşünülebileceğini
ifade etmiştir.

I.3.1.5. Fer Dış Ticaret A.Ş.’de Yapılan Görüşme
20.11.2009 tarihinde Raportörlerce Fer’e gidilmiş, ancak bir yetkili
bulunamadığından büro sorumlusu ile görüşülmüştür. Görüşmede, Liman sahası
içerisinde 3.200 ton kapasiteli 4 adet depolarının olduğu; Erkut Nakliyat ile
ağırlıklı olarak çalışıldığı ve önümüzdeki günlerde depoların tamamıyla Erkut
Nakliyat’a kiralanmasının söz konusu olduğu bilgisi edinilmiştir. 370

I.3.2. Taraflardan Elde Edilen Belgeler
I.3.2.1. TCDD Liman İşletmeleri’nden Elde Edilen Belgeler
1) Raportörlerce, yerinde inceleme esnasında, Erkut Nakliyat’ın 30.9.2009
tarihinde TCDD’ye yolladığı, TCCD Samsun Limanı sahası içerisinde 4 adet
4.000 tonluk buğday silosu yapmak için asgari 5.000 metrekare açık sahanın
kiralanması talepli yazı bulunmuştur. Bunun üzerine söz konusu Genel Müdürlük
bu hususla ilgili olarak Samsun Liman Başkanlığı’ndan görüş istemiştir. Samsun
Liman Başkanlığı’nca hazırlanan görüş yazısında ise şu ifadeler yer almıştır:
“Limanımız sahası içerisinde şu anki mevcut durum ve yakın gelecekteki İşletme 380
faaliyetlerimizi etkilemeyecek olan Erkut Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin
talep ettiği 5.000 m2 açık saha için uygun beton alan bulunmakla birlikte;
Özelleştirme sürecinin devam etmesi nedeni ile bu aşamada buğday silosu
yapmak üzere kiralık yer tahsisi yapılmasının limanımızda değer artış veya
azalışına neden olabileceği gibi özelleştirme usul ve esasları ile bir çelişki
yaratabileceği Müdürlüğümüzce düşünülmektedir.
2) Yerinde inceleme sırasında edinilen bir diğer belge ise, Ceynak ile 13.11.2009
tarihinde imzalanan “Kapalı Sundurma Kira Sözleşmesi”dir. Sözleşme
16.11.2009 ile 30.11.2009 tarihlerini kapsamaktadır.
390
09-60/1468-386
10
3) Yapılan incelemede, Samsun Liman İşletmesi’ne Genel Müdürlük tarafından
gönderilmiş ve ambar kiralarını düzenleyen belgeler alınmıştır. 22.7.2004 tarih ve
4943 sayılı bildirimde kira bedelinin 6.000 ABD Doları olduğu ve ikinci süre
uzatımında bu ücretin %100 zamlı uygulanacağı belirtilmiştir. Ancak bu
düzenleme 29.9.2006 tarih ve 30367 sayılı bildirim ile uygulamadan kalkmış ve
kiralama ücreti 2.750 ABD Doları olarak belirlenmiştir. Süre uzatımında zamlı
ücret uygulaması da yeni bildirim ile ortadan kalkmıştır.
4) Çeşitli firmaların depo kullanma taleplerine cevaben Liman İşletmesi
tarafından hazırlanan yazılar yerinde incelemede edinilen belgeler arasındadır.
Bunlardan Erkut Nakliyat’a gönderilen 18.9.2009 tarih ve 3850 sayılı yazıda 400
ambarların kirada olduğu ve talep edilen tarih itibari ile kira süresinin dolduğu,
ancak kiracı firma ambarı boşalttığı takdirde kiralama talebinin
değerlendirilebileceği; 13.10.2009 tarih ve 4040 sayılı yazıda ambarların başka
firmalar tarafından kiralanmış olması sebebiyle müsait ambarın bulunmadığı ve
28.5.2009 tarih ve 2632 sayılı yazıda kapalı ambara konulmak istenen yükün
geliş tarihinin belirtilmediği, ambarların hepsinin kirada olması sebebiyle şu an
için bahse konu yükün konulacağı müsait ambarın bulunmadığı bildirilmiştir.
5) Yerinde inceleme sırasında incelenen bir diğer belge ise Ambar Defteri
kayıtları olmuştur. Bu kayıtlardan, ambarların Nisan 2009 tarihinden itibaren
Ceynak adına kirada olduğu ve kiralama süresi bitiminde sürenin 15 gün 410
uzatıldığı anlaşılmaktadır. Ambar Defteri’ndeki geçmiş yıl kayıtları incelendiğinde
ise ambarların başka firmalarca da kiralandığı görülmektedir. Örneğin ambarların
2004 ve 2005 yılının çeşitli aylarında … ve … adlı firmalarca ve 2006 yılında …
gibi firmalarca kiralandığı görülmektedir. Şikâyetçi Erkut Nakliyat’ın da 21.5.2007
tarihinde 3 kez uzatmalı olarak ve 21.4.2005 tarihinde bu ambarları kiraladığı
belirlenmiştir.
6) İnceleme esnasında edinilen bir diğer belge ise TCDD Samsun Limanı’nın
2007 yılından bu yana elleçlediği yük miktarını gösterir belgeler olmuştur. Bunlara
dayanarak hazırlanan tablolar aşağıda gösterilmektedir.
Tablo 1: TCDD Samsun Limanı'nda Elleçlenen Eşyanın Rejimlere Göre Dağılımı (Ton) 420
2007 2008 2009 (10 aylık)
Dökme katı 688.703 661.990 658.235
Dökme sıvı 31.006 54.100 23.262
Karışık 374.351 418.494 285.434
Ro-Ro 522.245 378.527 193.730
Konteyner 0 0 0
TOPLAM 1.616.305 1.513.111 1.160.661




09-60/1468-386
11
Tablo 2: TCDD Samsun Limanı'nda Elleçlenen Dökme Yükün Yıllara Göre Dağılımı (Ton)
Dökme Yük Cinsi 2007 2008 2009
mısır-soya-ay
çekirdeği 21.930 22.406 0
küspe-kepek 31.971 22.434 0
buğday 302.189 517.667 403.996
mısır 12.722 0 0
Hububat
soya fasulyesi 4.363 0 0
bakır 2.918 0 0
kömür 282.730 92.781 52.208
hurda 22.206 3.286 202.031
gübre 3.262 3.406 0
Diğer Dökme
Yük
maden-pik
demir 4.412 0 0
TOPLAM 688.703 661.980 658.235
Erkut Nakliyat ve Ceynak’ın 2007 yılından itibaren limana getirdiği yük miktarını
gösterir belgede aşağıdaki veriler yer almaktadır:
Tablo 3: Erkut Nakliyat ve Ceynak’ın 2007 yılından itibaren limana getirdiği yük miktarı
……….Ticari Sır……….
I.3.2.2. Ceynak’tan Elde Edilen Belgeler 430
Teşebbüste yapılan incelemede elde edilen 2008 yılı “Gemi Takip Raporunu” nu
içeren 2 adet CD’nin içindeki veriler dikkate alınarak Ceynak’ın kullandığı
depoların ve limanların dağılımı ortaya çıkarılmıştır:
Tablo 4: Ceynak’ın 2008 Yılında Kullandığı Depoların Dağılımı
……….Ticari Sır……….
Yine bu belgeden, Ceynak Nakliyat’ın 2008 yılında getirdiği yüklerin yaklaşık
%....’sini Samsun Limanı’na ve %....’ini Yeşilyurt Limanı’na indirdiği ve 2009
yılında ise getirdiği yüklerin yaklaşık %....’ini Samsun Limanı’na ve %....’ini
Yeşilyurt Limanı’na indirdiği anlaşılmıştır.
440
I.3.2.3. Sasbaş’tan Elde Edilen Belgeler
Sasbaş’ta yapılan yerinde inceleme esnasında Erkut Nakliyat’ın serbest
bölgedeki depoları kiraladığını gösterir nitelikte 12.3.2008 ve 17.11.2009 tarihli
“Araç Giriş/Çıkış Talep Formu” elde edilmiştir.

I.3.2.4. Yeşilyurt Limanı’ndan Elde Edilen Belgeler
Yeşilyurt Limanı’ndan Erkut Nakliyat ve Ceynak’ın 2007 yılından itibaren limanda
elleçlediği yük miktarını gösterir ve aşağıda tablolaştırılan belge alınmıştır:

09-60/1468-386
12
Tablo 5: Erkut Nakliyat ve Ceynak’ın 2007 yılından itibaren Yeşilyurt Limanı’nda elleçlediği yük 450
miktarı
……….Ticari Sır……….

I.4. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde belirtilen iki husus bulunmaktadır. Bunlardan ilki TCDD’nin
şikâyetçiye ait açık saha kiralayıp depo kurma talebini reddetmesi, diğeri de
şikâyetçi için kullanmasının zorunlu olduğunu ileri sürülen, Liman’daki depoların
kullandırılmamasıdır.
Burada altının çizilmesi gereken bir diğer husus ise Samsun Limanı’nın şu andaki
durumudur. 23.9.2008 tarih ve 27006 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 460
19.9.2008 tarih ve 2008/59 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile T.C.
Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD)’ne ait Samsun Limanı’nın
"İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemiyle özelleştirilmeleri amacıyla Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yapılan ihaleler sonucunda en yüksek teklifi
veren Ceynak’a Samsun Limanı’nın devredilmesine karar verilmiştir. TCDD
Samsun Limanı'nın İşletme Hakkının Devrine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi Ceynak,
TCDD ve ÖİB tarafından atılan ön imza sonrasında, Danıştay 1. Dairesine
incelenmek üzere gönderilmiş olup, halen anılan daire tarafından Sözleşme’nin
incelenmesi devam etmektedir. Bu nedenle Samsun Limanı hâlihazırda TCDD
tarafından işletilmektedir. 470

I.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim
durumunu tek basına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır. Maddenin devamında yer
alan (b) bendinde “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve
edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık
yapılması” ve (d) bendinde “belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu
finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet 480
piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler” yasaklanan
kötüye kullanma hallerine örnek olarak verilmiştir.
Önaraştırma konusu iddialar esasen TCDD Limanı depolarının şikâyetçiye
kullandırılmadığı ve liman sahası içinde depo yapımı için yer verilmediği
hususuna ilişkindir. İddiaya göre, TCDD’ye ait depolar sürekli bir nakliye
firmasına kullandırılmakta ve diğer nakliye firmalarına kiralanmamaktadır. Bu
suretle yapılan ayrımcılık şikâyetçi teşebbüsü rakipleri karşısında dezavantajlı
duruma düşürmektedir.
Bu iddialar, “mal vermeyi reddetme” olarak bilinen kavramın unsurları ile
benzeşmektedir. Hâkim durumdaki bir teşebbüs, tekelleşme amacı olmaması 490
durumunda, kimlerle iş yapacağını özgürce seçme hakkına sahiptir. Hâkim
durumdaki teşebbüsün sözleşme hürriyetinin kısıtlanarak sözleşme yapma
zorunluluğu getirilebilmesi için, teşebbüsün sözleşme yapmayı reddetmesinin
09-60/1468-386
13
piyasadaki rekabetin sınırlanması sonucunu doğurması ve ayrıca herhangi başka
bir ekonomik amaca hizmet etmiyor olması gerekmektedir. Mal vermeyi
reddetmenin kötüye kullanma olarak değerlendirildiği hallerden birincisi hâkim
durumda bulunan teşebbüsün süregelen bir ticarî ilişki içerisinde bulunduğu
müşterisine mal vermeyi durdurmasıdır. İkincisi bir veya daha fazla teşebbüse
mal verilirken, ayrımcılık yapmak suretiyle bir başka teşebbüsün talebinin
karşılanmamasıdır. Üçüncüsü ise bir mal veya hizmet üretimi için zorunlu bir 500
unsura sahip olan bir teşebbüsün söz konusu unsuru kullanmak suretiyle
faaliyette bulunacak bir teşebbüs ile sözleşme yapmayı reddetmesidir.
Dosya konusunu ilk iddia bakımından TCDD’nin depo yapımı için açık sahayı
sadece iki firmaya tahsis etmek ve ikinci iddia bakımından ise TCDD’nin bir
firmaya depolarını kullandırırken diğerlerine kiralamamak sureti ile mal vermeyi
reddettiği ve Kanun’un 6. maddesini ihlâl ettiği iddiası oluşmaktadır. Bu şüphelere
ilişkin olarak mal vermeyi reddetme eyleminin unsurlarının gerçekleşip
gerçekleşmediği aşağıda değerlendirilmiştir.
I.4.1.1. TCDD Samsun Liman İşletmesi’nin Samsun Limanı İçinde Özel Depo
Yapımı Amaçlı Saha Kiralama Taleplerini Reddetmek Sureti ile 4054 510
Kanun’un 6. Maddesini İhlâl Ettiği İddiası
TCDD Liman İşletmesi’ne depo yapımı için açık saha kiralamayı talep eden
firmalar ile sözleşme yapma zorunluluğu getirilebilmesi ve aksi durumların
Kanun’un 6. maddesinin ihlâli sayılabilmesi için TCDD Limanı’nın hakim durumda
olduğunun tespit edilmesi ve eylemin rekabeti kısıtlama dışında herhangi bir
ekonomik ve rasyonel gerekçesi bulunmaması gerekmektedir. Bu analizde,
şikâyete konu teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı belirlenerek incelemeye
başlanabileceği gibi, başlangıç olarak şikâyete konu eylemin bir kötüye kullanma
hali içerip içermediği de irdelenebilir. 2003 yılında Samsun Limanı içinde yap işlet
devret modeli ile 15 yıllığına saha kiralaması yapılmıştır. Kiralama işlemi TCDD 520
Genel Müdürlüğü’nce yapılmış ve Ceynak ve Fer tarafından kiralanan sahalarda
özel depolar yapılmıştır. 2009 yılında Erkut Nakliyat da depo yapımı için
kendisine saha kiralanmasını talep etmiştir. Erkut Nakliyat’ın talebine ilişkin
olarak TCDD Genel Müdürlüğü, Samsun Liman İşletmesi’nden görüş istemiştir.
Liman İşletmesince gönderilen görüş yazısında Liman içersinde kiralamaya
uygun saha bulunmakla birlikte özelleştirme sürecinde yapılacak böyle bir işlemin
Liman’ın değerinde artış veya azalış yaratabileceği ve bu suretle özelleştirme
usul ve esasları ile bir çelişki doğurabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla Erkut
Nakliyat’ın talebinin reddedilmesinde teşebbüsler arası bir ayrımcılık yapma
niyetinin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, dosya konusu bakımından alt 530
pazar olarak kabul edilebilecek olan nakliye hizmetleri pazarında faaliyeti
olmayan TCDD Liman İşletmesi’nin alt pazardaki rekabeti sınırlama gibi bir amacı
olamayacağı da açıktır. Söz konusu anlaşma yapmayı reddetme eyleminin
Liman’ın içinde bulunduğu özelleştirme süreci ile bağlantılı olduğu ve özelleştirme
usullerine uyum konusundaki titizlikten kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bundan
dolayı da sözleşme yapmayı reddetme eyleminin rekabeti sınırlayıcı amacı
olmaması sebebiyle bir kötüye kullanma hali olarak nitelenemeyeceği ve
Kanun’un 6. maddesinin ihlali sayılamayacağı neticesine varılmıştır.
09-60/1468-386
14

I.4.1.2. TCDD Samsun Liman İşletmesi’nin Samsun Limanı İçinde Depoları 540
Tek Firmaya Kullandırmak Sureti ile 4054 Kanun’un 6. Maddesini İhlal Ettiği
İddiası
I.4.1.2.1. Eylemin Niteliği
Gemi ile gelen yükün boşatılması yapıldıktan sonra nakliye firmalarınca ilgili yere
taşınması için depolanması zorunlu olmamakla birlikte özellikle gümrük
işlemlerinin tamamlanmaması gibi durumlarda depolanmaktadır. Tarafların
beyanlarından anlaşıldığı üzere limana inen yükün %90’a yakını depolanmakta
ve geri kalanı da direkt ilgili yerlere ulaştırılmaktadır. Böyle bir durumda
şikâyetçinin depolara erişiminin kısıtlanması piyasadaki rekabet şartlarını
etkileyebilecek ve diğer teşebbüsleri piyasada avantajlı duruma geçirebilecektir. 550
Dolayısıyla eylem piyasadaki rekabeti bozma potansiyeli taşımakta ve bu haliyle
bir kötüye kullanma olarak nitelendirilebilmektedir. Hem yukarıda mal vermeyi
reddetme unsurlarında sayıldığı hem de 4054 sayılı kanun’un 6. maddesinde
belirtildiği üzere bu uygulama ancak ve ancak eylemde bulunan teşebbüsün
hakim durumda olması halinde ihlâl sayılabilecektir. Bu nedenle eylem bir kötüye
kullanma olarak nitelendirilebilecek olsa dahi bu aşamada TCDD Samsun
Limanı’nın Samsun’daki depolama hizmetleri pazarında hakim durumda bulunup
bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

I.4.1.2.2. Hakim Durum Değerlendirmesi 560
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek
fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme
gücü” olarak tanımlanmıştır. Rekabet Hukuku’nda, teşebbüs açısından böyle bir
pazar gücünden söz edilebilmesi için, pazardaki diğer teşebbüslerin varlığına
tamamen son verebilmesine yetecek hâkimiyet kurması gerekmediği, bu gücün
derecesi her pazarda farklı olsa dahi, söz konusu teşebbüslere davranışlarında
bağımsız davranabilme özgürlüğü sağlamasının yeterli olduğu kabul
edilmektedir. Hakim durum tespitinde kullanılan kriterleri üç temel başlık altında
toplamak mümkündür. Bunlar teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki konumu, 570
pazara giriş ve genişleme engelleri ve alıcı gücü olarak sıralanabilir. Aşağıda bu
kriterler dikkate alınarak TCDD Samsun Liman İşletmesi’nin depolama hizmetleri
pazarında hakim durumda olup olmadığı değerlendirilecektir.
1) Teşebbüsün ve Rakiplerinin Pazardaki Konumu
Hakim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payı
olmaktadır. TCDD Limanı depoları liman sahası içinde yer almakta ve 5
bölmeden oluşmaktadır. Ayrıca Liman sahası içinde 2003 yılında yap işlet devret
modeli ile 15 yıllığına kiralanan alanlarda yapılmış Ceynak ve Fer’e ait depolar
bulunmaktadır. İlaveten hemen TCDD Limanı’nın yanında yer alan serbest
bölgede depolama hizmeti verilmektedir. Yine Limanın yanında Toprak 580
Mahsulleri Ofisi’ne at depolar bulunmaktadır. Sasbaş’tan ve Fer’den edinilen
09-60/1468-386
15
belge ve bilgilerden Erkut Nakliyat’ın Liman sahası içindeki ve serbest bölgedeki
depoları sıklıkla kiraladığı öğrenilmiştir.
Ayrıca Samsun Bölgesinde faaliyette bulunan üç adet liman bulunmaktadır.
Bunlar, TCDD Limanı, Yeşilyurt Limanı ve Toros Tarım Limanı’dır. Bunlardan
Toros Tarım Limanı daha çok Toros Tarım’ın kendi ihtiyaçları için kullanılmakta,
nadiren diğer teşebbüsler tarafından tercih edilmektedir. Ancak Yeşilyurt Limanı
açıldığı günden bu yana TCDD Limanı’na çok ciddi bir alternatif haline gelmiştir.
Yeşilyurt, her türlü dökme ve kargo yük elleçlemektedir. Bu liman, TCDD Limanı
ile kıyaslandığında hem elleçleme kapasitesi1 daha yüksek olduğu hem de 590
teknolojisi daha yeni olduğundan daha hızlı elleçleme yapıldığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca Yeşilyurt Limanı’ndaki liman ve depolama hizmetlerinin daha ucuz olduğu
da taraflarca ifade edilmiştir. Yerinde inceleme sırasında yapılan görüşme ve
alınan belgelerden TCDD Limanı’na ait depoların 15 günlük kira bedelinin 2.750
ABD Doları ve Yeşilyurt Limanı’ndaki depoların aylık kira bedellerinin 5.000 ile
7.000 ABD Doları (ticari koşullar gerektirdiğinde indirim yapıldığı beyanlara ayrıca
eklenmiştir) olduğu görülmektedir. Kısacası, depo kira bedelleri de bu iki liman
arasında benzerlik arz etmekte hatta Yeşilyurt Limanı görece daha ucuz bir bedel
talep etmektedir. Bu hususlar ve tarafların beyanları da dikkate alındığında
Yeşilyurt Limanı’nın TCDD Limanı’na bir alternatif olduğu ve dolayısıyla Yeşilyurt 600
Limanı’nda yer alan depoların da TCDD Limanı depolarına alternatif olarak
nitelendirilebileceği ortaya çıkmaktadır. Nitekim Ceynak yetkilisi de yapılan
görüşmede depoların doluluk durumuna göre liman tercihlerinin değişebildiğini
ifade etmiştir. Yeşilyurt Limanı’nın TCDD Limanı’na alternatif olduğunu işaret
eden bir diğer husus ise Ceynak’ın 2008 yılından 2009 yılına Yeşilyurt Limanı
kullanımının oransal olarak artmasıdır. 2008 yılında indirilen toplam yükün
%20’sini oluşturan Yeşilyurt’a indirilen yük miktarı, 2009 yılında %40’a kadar
çıkmaktadır. Ayrıca, Gümrük Müdürlüğünün onayı ile depolar yeddi eminli depo
haline getirilerek antrepo niteliği de kazanmaktadır. Özellikle Organize Sanayi
Bölgesi’nde yer alan depoların bu şekilde gümrüklü depo olarak kullanıldığı 610
anlaşılmaktadır. Bu bölge Yeşilyurt Limanı’na yakın olduğundan özellikle bu
Liman’a gelen yüklerin depolanması için tercih edilmektedir. Aşağıdaki tabloda
Samsun Bölgesinde az önce sayılan depoların depolama kapasiteleri kuru
dökme yük için gösterilmektedir.
Tablo 6:Samsun’da Bulunan Depoların Kuru Dökme Yük Kapasiteleri
………. Ticari Sır……..
Tablodan da görüldüğü üzere, TCDD Liman İşletmesi’ne ait depoların Samsun
Bölgesindeki tüm depolar içindeki payı %.... ve TCDD Samsun Limanı
çevresindeki depolar (Yeşilyurt ve Organize Sanayi Bölgesi hariç) içindeki payı
ise %....’dir. 620


1 Yeşilyurt Liman yetkililerinin beyanlarına göre elleçleme kapasiteleri yılda 5 milyon tondur.
Denizcilik Müsteşarlığı Deniz Ticareti Müdürlüğünce hazırlan “Türkiye Limanları ve İskeleleri
Bilgileri” başlıklı belge uyarınca TCDD’nin elleçleme kapasitesi ise genel kargo ve dökme kuru
yükte 2 milyon ton civarındadır.
09-60/1468-386
16
2) Pazara Giriş Engelleri
En temel pazara giriş engelleri sermaye gereksinimi, ölçek ekonomisi,
çeşitlendirme, mutlak maliyet avantajı, atıl kapasite, pazarın olgunluk evresine
girmiş olması olarak belirlenebilir. Dosya konusu pazarda, gümrüklü depo için
alan bulmak ve deponun inşa maliyetleri tam olarak bilinmemekle birlikte Gümrük
Müdürlüğünce verilen izin sonucu herhangi bir depo da yeddi eminli depo haline
getirilmekte ve antrepo olarak kullanılabilmektedir. Hâlihazırda pazarın %....’ye
yakınını oluşturan organize sanayi bölgesindeki depoların da bu suretle
kullanıldığı bilinmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarda faaliyete geçmeyi sınırlayacak 630
yükseklikte bir sermaye gereksinimi söz konusu değildir. Belli bir üretim
kapasitesinin altındaki tesislerin ekonomik olmaması anlamına gelen ölçek
ekonomileri bu sektör için geçerli değildir. Elbette ki yükün depolanması için belirli
büyüklükte bir alana ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak bu ölçek ekonomisi olarak
nitelenemez. Sektörde hammadde kaynağına yakınlık veya öğrenme eğrisi gibi
rakiplere karşı maliyet avantajı yaratabilecek unsurlar da bulunmamaktadır.
Sektör tam kapasite ile çalışmakta hatta mevcut depolar yetersiz gelmektedir. Bu
durum göz önüne alındığında da sektörün büyüme potansiyeline sahip olduğu
görülmektedir. Tüm bunlar bir arada değerlendirildiğinde pazara ciddi bir giriş
engelinin olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. 640
3) Alıcı Gücü
Bir veya birden fazla alıcının, söz konusu pazardaki ekonomik güçlerine bağlı
olarak satıcılardan uygun koşullarda satın alma yapabilme kabiliyetleridir. Güçlü
alıcılar, güçlü satıcıların fiyatlama politikalarını disipline edebileceği ve böylece
ilgili piyasada bir güçler dengesi yaratabileceği için alıcı gücü rekabet analizinde
önemli bir yere sahiptir. Ancak bu sektörde alıcıların önemli bir gücü
bulunmamaktadır.
TCDD’nin pazar payının düşüklüğü ve pazara giriş engellerinin bulunmaması
dikkate alındığında, depolama hizmetleri pazarında TCDD Liman İşletmesi’nin
hakim durumda olmadığı sonucuna varılmıştır. Hakim durumda olmayan bir 650
teşebbüsün eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmeyeceği açıktır. Dolayısıyla söz konusu eylem 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal etmemektedir.

I.4.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
TCDD Liman İşletmesi ile nakliye firmaları aynı ürün pazarında faaliyet gösteren
rakip teşebbüsler değildir ve aralarında dikey bir ilişki bulunmaktadır. Dikey
ilişkilerde, yeniden satış fiyatının belirlenmesi, aktif satışların kısıtlanması veya
belirli bir süreyi aşan rekabet etmeme yükümlülüğü gibi uygulamalar rekabet ihlali
olarak değerlendirilebilmektedir. TCDD Liman İşletmesi ile nakliye firmaları 660
arasında gerçekleştirilen “Kapalı Sundurma Kira Sözleşmesi” incelendiğinde
herhangi bir münhasırlık hükmüne ve rekabeti sınırlayıcı başka bir hükme
rastlanmamıştır. Nitekim yerinde incelemede elde edilen Ambar Defteri
kayıtlarından depoların şikâyet edildiği gibi sadece Ceynak’a değil değişik
zamanlarda şikâyetçinin de aralarında olduğu farklı teşebbüslere kiralandığı
09-60/1468-386
17
anlaşılmıştır. Uygulamada depo içinde mal bulunduğu ve kira sözleşmesi
şartlarının aksine hareket edilmediği sürece, depo kiralama süresi 15 günlük
süreler halinde uzatılmaktadır. Bu durum, nakliye pazarında faaliyet gösteren
bazı firmaların depoları sürekli kullanmasına diğerlerinin ise bu depolardan hiç
faydalanamaması sonucunu doğurabilecektir ve bu suretle nakliye pazarında 670
rekabetin sınırlanmasına yol açma potansiyeline sahiptir. Uygulamanın pazardaki
etkileri az önceki bölümde değerlendirilmiş ve rekabeti sınırlayıcı etkisinin
olmadığı kabul edilmiştir. Dolayısıyla şikâyet konusu eylemin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi anlamında da ihlâl niteliği taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
680








Full & Egal Universal Law Academy