Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-208 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-60/1469-387
Karar Tarihi : 23.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKÂYET EDEN : 75 Turizm Seyahat Acentesi adına Nurettin ÖZGÜR
Kongre Cd. No:92 Ardahan
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Türk Havayolları A.O. 20
THY Genel Yönetim Binası Atatürk Havalimanı
Yeşilköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Türk Hava Yolları A.O. (THY)’nun 2009 yılı Şubat
ayında web sitesinde ilan ettiği “Iğdır şehir merkezi-Kars Havalimanı-Iğdır
şehir merkezi ve Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı-Ardahan şehir
merkezi” arasında gidiş dönüş olmak üzere yolcu taşıma ihalesini hiçbir
gerekçe göstermeksizin iptal etmesi ve ardından hiçbir duyuru ve ihale
yapmaksızın aynı hatlar üzerinde THY yolcularının taşımacılığını yapmak
üzere Çobanoğlu Turizm Seyahat Acentesi San. ve Tic. Ltd. Şti. (Çobanoğlu 30
Turizm) ile sözleşme akdetmesinin haksız rekabete yol açtığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde; THY’nin dosya konusu eyleminin
haksız rekabete yol açtığı belirtilmekte ve bu suretle 4054 Sayılı Rekabetin
Korunması Hakkındaki Kanun’un ihlal edildiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.9.2009 tarih ve 6503 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 21.10.2009 tarih ve 2009-4-208/İİ-09-SY sayılı İlk
İnceleme Raporu, 28.10.2009 tarih ve 09-49 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir 40
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-49/1235-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.12.2009 tarih ve 2009-4-208/ÖA-09-AFK
sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/435 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-60/1469-387
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; THY hakkında bu aşamada 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet başvurusunun incelenmesi sonucunda başvuru konusunun havaalanları
ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri veya bu yerler ile havaalanları arasında
tespit edilmiş bir hat ve güzergâhta yapılacak şehirlerarası yolcu taşımaları
hizmetine yönelik olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla önaraştırma konusu dosya
kapsamında ilgili ürün pazarı, “havayolu ile gelen veya giden yolcuların karayolu 60
ile taşınmasına yönelik yolcu taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu iddiaların “Kars Havalimanı-Iğdır şehir merkezi-Kars
Havalimanı” ve “Kars Havalimanı-Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı” hatları
üzerinde, havayolu ile gelen ve giden yolcuların karayolu ile taşınmasına yönelik
yolcu taşımacılığı hizmetinin sunumuna ilişkin olması nedeniyle, ilgili coğrafi
pazar “Kars Havalimanı-Iğdır şehir merkezi-Kars Havalimanı ve Kars
Havalimanı-Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı hatları” olarak tespit
edilmiştir. 70
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. İlgili Mevzuat
Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğünce yayımlanan, şikâyete
konu uygulamanın tabi olduğu, havayolu+karayolu kombinasyonu ile yapılan
yolcu taşımalarında havaalanları ile yerleşim yerleri arasındaki karayoluyla
yapılan yolcu taşımalarının esaslarını belirleyen, “Havayolu+Karayolu Kombine
Yolcu Taşımaları” konulu ve 24.7.2009 tarih ve 2009/KUGM-23/YOLCU sayılı
Genelge’nin;
- 1. maddesinin “Şehirlerarasındaki karayolu kısmı” başlıklı (c) bendinde; 80
“Havaalanları ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri veya bu yerler ile
havaalanları arasında belirli bir zaman ve ücret tarifesine göre, tespit edilmiş bir
hat ve güzergâhta otobüsle yapılacak şehirlerarası tarifeli yolcu taşımaları [B1]
veya [D1] yetki belgesine sahip taşımacılar tarafından yapılır.” hükmüne,
- “Yerleşim Yerleri arasında Uçak+Otobüs İle Yapılan Tarifesiz Kombine Yolcu
Taşımalarının” başlıklı 2. maddesinde, “tarifesiz grup yolcu taşımalarının karayolu
kısmı, yurtiçinde taşıma mesafesine bakmaksızın B2 veya D2, uluslar arası
alanda ise B2 yetki belgesine sahip taşımacılar tarafından aşağıdaki şartlarda
gerçekleştirilir:
… 90
09-60/1469-387
3
b) havayolu firması ile yapılan taşıma sözleşmesi araçta bulundurulur.
c)Söz konusu taşıma eğer havayolu firmasının kendisine ait [D2]/[B2] yetki
belgesinde kayıtlı araçlar ile gerçekleştirilir ise; herhangi bir taşıma sözleşmesi
yapılması gerekmez. Yolcuların ilgili havayolu firmasının biletine sahip olmaları
yeterlidir.
…” hükmüne,
- “Ortak ve Diğer Hükümler” başlıklı 4. maddesinde;
“…
b) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci maddede [(ç) bendi hariç]
belirtilen taşımaları yapacak gerçek ve tüzel kişilerin en az bir havayolu firması ile 100
bu konuda bir sözleşme imzalaması şarttır. Taşımacılar bu amaçla birden fazla
havayolu firması ile de ayrı ayrı sözleşme yapabilirler. Tarifeli taşımalar için
yapılacak sözleşmelerde ücret, güzergâh ve zaman tarifeleri de yer almalıdır.
c) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci maddede [(ç) bendi hariç]
belirtilen taşımalarda taşınan yolcuların tamamının anlaşma yapılan havayolu
firmasının/firmalarının yolcusu olması şarttır.
ç) Taşımanın gerçekleştirileceği havaalanı işletmecisinin, bu Genelge’de belirtilen
yolcu taşımalarında kullanılacak taşıtlar için, söz konusu havaalanında bu işe
elverişli bir alan/yer tahsisi yapması şarttır.
d) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri kapsamındaki taşımalar için yolcu bileti 110
düzenlenir.
…
f) (1) inci ve (2) inci maddelerde belirtilen taşımalarda kullanılan taşıtların karoseri
üzerinde, Belediye taşıtı ise ilgili Belediyenin, diğer taşıtlar için ise yetki belgesi
sahibinin adı, unvanı veya logosu yazılı olacaktır. Ayrıca, söz konusu taşımalarda
yetki belgesi sahiplerinin taşıtlarının karoseri üzerine, sözleşme yapılan ilgili
havayolu firmasının adı, unvanı veya logosu da yazılabilir.
g) (1) inci maddenin b), c) ve ç) bentleri ile (2) inci maddede [(ç) bendi hariç]
belirtilen taşımalar Bakanlık iznine tabiidir. Bakanlık, vereceği her izin
aşamasında, ilgili havaalanı işletmecisinden, işlettiği havaalanında, bu genelge 120
kapsamındaki taşımalara ilişkin yeterli bir hizmetin mevcut olup olmadığı
konusunda görüş alabilir.
…
i) (1) inci maddenin a) bendi kapsamında yapılan taşımalar hariç olmak üzere,
Bakanlık bu Genelge kapsamındaki tarifeli yolcu taşımaları için bir taban ve/veya
tavan ücret belirleyebilir.” hükmüne ve
- “Geçici ve Son Hükümler” başlıklı 6. maddesinin (a) bendinde; “Bu Genelge’nin
yayımından önce (1) inci ve (2) inci maddelerde belirtilen şekilde taşımacılık
yapanlar, durumlarını 31/10/2009 tarihine kadar bu Genelge’ye uygun hale
getireceklerdir.” hükmüne 130
yer verilmiştir.
09-60/1469-387
4
I.2.2. THY-Çobanoğlu Turizm Kiralama Sözleşmesi
THY ile Çobanoğlu Turizm arasında 27.8.2009 tarihinde imzalanan Sözleşme’nin
“İş Tanımı” başlıklı 4. maddesinde; Sözleşme’nin konusu, THY uçaklarıyla
seyahat eden yolcuların “Iğdır şehir merkezi - Kars Havalimanı- Iğdır şehir
merkezi ile Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı- Ardahan şehir merkezi
arasında” gidiş dönüş olmak üzere toplam 2 adet midibüs ile ulaşımlarının
sağlanması için şoförlü olarak araç kiralanması olarak belirtilmiştir. Sözleşme’nin
“Sözleşme’nin Türü ve Bedeli” başlıklı 5. maddesinde ise; ……….Ticari
Sır………. hükmüne, “İş ve İşyerlerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 13. 140
maddesinin üçüncü fıkrasında; ……….Ticari Sır………. hükmüne ve ayrıca
“Diğer Hususlar” başlıklı 22. maddesinin “Değişiklik” başlıklı (B) bendinde,
……….Ticari Sır………. hükmüne yer verilmiştir.
I.2.3. Bilgi Tutanakları
I.2.3.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme
75 Turizm Seyahat Acentesi yetkilisi görevli Raportör ile yaptığı telefon
görüşmesinde, daha önceleri Ardahan İli-Kars Havalimanı ve Kars Havalimanı-
Ardahan ili hatlarında sahip oldukları [Y] yetki belgesi ile faaliyet gösterdiklerini,
ancak hâlihazırda [D2] yetki belgesi aracılığıyla sadece Ardahan İli-Kars 150
Havalimanı hattında karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti sunabildiklerini, Kars
Havalimanı’ndan Ardahan iline yolcu taşımacılığı yapamadıklarını dile getirmiştir.
Yetkili ayrıca, Ardahan İli-Kars Havalimanı hattında Çobanoğlu Turizm ve Sınır
Turizm Seyahat Acentesi Ltd. Şti. (Sınır Turizm)’in de faaliyet gösterdiğini, ancak
Kars havalimanı-Ardahan ili hattında THY ile yapmış olduğu sözleşme gereğince
sadece Çobanoğlu Turizm firmasının hizmet verdiğini ifade etmiştir.
I.2.3.2. THY Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
THY yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususları belirtmiştir:
- Önaraştırma konusu olan karayolu ile yolcu taşımacılığı işinde THY’nin temel 160
amacı yolcuların Kars Havalimanı’na rahat bir şekilde ulaşımlarını sağlamaktır.
Birçok Havalimanı’nda söz konusu hizmeti Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş.
(HAVAŞ) sunmaktadır. THY, HAVAŞ’ın hizmet sunduğu herhangi bir
havalimanında böyle bir hizmet vermemektedir. Esasen, yolcuların karayolu ile
havalimanına taşınması hizmetlerini sunmak istemiyoruz. Çünkü bu hizmet
şirketimiz için aslında bir külfet oluşturuyor. Ulaştırma Bakanlığı’nın veya ilgili
belediyelerin bu hizmetleri sunması veya sunulmasını sağlaması halinde böyle
bir hizmet sunmayı tercih etmeyiz.
- Uygulamada yolcuların havalimanına ulaşımını sağlayacak bir firma ile
anlaşıyoruz. Ulaşım bedelini taşıyıcı firma tahsil ediyor ve bize kendisiyle yapmış 170
olduğumuz anlaşma şartlarına uygun olarak bir komisyon ödemesi yapıyor.
Taşıyıcı firmayı belirlerken ihaleye çıkıyoruz ve bize en çok komisyon ödeyecek
olan firma ile anlaşma sağlıyoruz. Taşıma ücretlerini ise yerel temsilcilerimizin
09-60/1469-387
5
fiyat konusundaki bilgilerini ve orada uygulanıyor olan ücretleri göz önünde
bulundurarak belirliyoruz.
- THY, Güneş Express Havacılık A.Ş. (Sunexpress) firmasının %50’sine sahiptir.
Bu bağımız çerçevesinde Sunexpress’in önaraştırma konusu hizmeti sunduğu
havalimanlarında başka bir firma ile anlaşmak yerine bu şirketin söz konusu
hizmeti aldığı firmadan hizmet almayı tercih ediyoruz. Aynı şekilde THY’nin
karayolu ile taşımacılık hizmeti verdiği havalimanlarında da Sunexpress bizim 180
anlaşmalı olduğumuz firma ile çalışmayı tercih ediyor. Biz bu genel politikamız
gereğince Kars Havalimanında Sunexpress’in zaten beraber çalışıyor olduğu
taşıyıcı firma ile çalışmayı tercih ettik. Sunexpress söz konusu firma ile
anlaşırken ihaleye çıkmış ve ihale sürecinde de rekabet şartlarına özen
göstermiştir. Dolayısıyla biz de rekabetçi bir şekilde seçilen firma ile çalışmış
oluyoruz.
- THY sadece “Iğdır şehir merkezi-Kars Havalimanı-Iğdır şehir merkezi” ve
“Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı-Ardahan şehir merkezi” hatlarında
hizmet vermektedir. Kars havalimanından Kars şehir merkezine karayolu ile yolcu
taşımacılığı hizmeti sunmuyoruz. Kars Satış Şefliğimize göre, hâlihazırda Kars 190
şehir merkezinden Kars havalimanına 3 adet firma karayolu ile yolcu taşımacılığı
hizmeti sunmaktadır. Ancak havalimanından şehir merkezine yolcu taşınmasına
DHMİ izin vermemektedir. Bu durum Ulaştırma Bakanlığı’nın Havayolu+Karayolu
Kombine Yolcu Taşımaları konulu Genelge’sinden kaynaklanmaktadır.
Genelge’ye göre bir acentenin bir havalimanından yolcu taşımacılığı yapabilmesi
için ruhsat alması, ruhsat alabilmesi için de bir havayolu şirketi ile o şirketin
yolcularını taşıma amacına yönelik anlaşma yapması gerekmektedir. Bu nedenle
Kars Havalimanı’na hâlihazırda karayolu ile yolcu taşıyan anlaşmalı olduğumuz
firma haricindeki firmalar bu hizmeti tek yönlü olarak sunabilmektedir.
- Bir havalimanında iki taşıyıcı firma ile anlaşılması uygulamada sıkıntı 200
doğuracaktır. Bunun tecrübesini THY daha önce yaşamıştır. Örneğin Gaziantep
Havalimanı’na anlaşmalı olduğumuz otobüs firması ile birlikte yerel taksiler de
hizmet vermekteydi. Orada taksicilerle otobüs firması çalışanları arasında
tartışmalar yaşanmıştı. Aynı durumun, birden fazla firma ile anlaşılması halinde o
iki firma arasında da yaşanacağına inanıyoruz.
I.2.3.3. Ulaştırma Bakanlığı Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü yetkilisi önaraştırma
konusu kapsamında raportörlerle yaptığı görüşmede, şehir içi taşıma
hizmetlerinde 5215 sayılı Belediye Kanunu gereğince belediyelerin yetkili
olduklarını, şehir içi niteliğinde olmayan taşımacılık hizmetlerine ilişkin yetkinin 210
ise Bakanlık olarak kendileri tarafından verildiğini belirtilmiş ve Bakanlığın
karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetine doğrudan bir fiili müdahalesinin söz
konusu olmadığını ve söz konusu hizmetlerin sunumunda sadece yetki alınması
amacıyla teşebbüsler tarafından yapılan başvuruların Bakanlıkça
değerlendirilerek sonuca bağlandığını ifade etmiştir. Bir belediyenin mücavir alanı
içerisinde kalan bir hatta belediyenin yolcu taşımacılığı hizmeti sunmaması ve bu
hizmetin özel sektör temsilcileri tarafından da sunulmaması halinde havayolu
09-60/1469-387
6
firmalarının karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetini de gerçekleştirdiklerini
belirten yetkili tarafından, böyle durumların çözümüne katkıda bulunmak
amacıyla çıkarılan 2009/KUGM-23 sayılı Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi’nin tüm 220
hükümlerinin Bakanlığın iradî ve idarî bir kararı niteliğinde olduğu vurgulanmıştır.
I.2.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Belgeler
I.2.4.1. THY’den Elde Edilen Belgeler
THY’de yapılan yerinde incelemede THY tarafından şikâyetçi 75 Turizm’e
gönderilen THY İç Satınalma Müdürü Vural URSAVAŞ ve Genel Satınalma ve
İkram Başkanı Ahmet DOĞAN imzalı yazı elde edilmiştir. Yazının içeriği
aşağıdaki gibidir:
“Ortalığımızın Iğdır-Kars-Iğdır ve Ardahan-Kars-Ardahan, Havaalanı-Şehir-
Havaalanı yolcu taşıma hizmetlerine ilişkin olarak ilgide kayıtlı dilekçeniz
incelenmiştir. 230
Ortaklığımızın %50 ortağı olduğu Sunexpress Havayolları (Güneş Ekspres
Havacılık A.Ş.) bilindiği üzere yurtiçinde de THY ile ortak uçuşlar
düzenlemektedir. Ticarî işbirliği içerisinde, ölçek ekonomisi oluşturarak fayda
sağlamak amacıyla, yurt içinde her iki havayolunun yolcularına sunduğu
Havaalanı-Şehir-Havaalanı yolcu taşıma hizmetlerinin birlikte temin edilmesi
uygun görülerek; THY A.O. ve Sunexpress Havayollarından birinin, yolcu taşıma
anlaşması olmadığı noktalarda, diğerinin sözleşme imzalamış olması halinde, bu
firmadan imzalanmış olan sözleşme ve/veya anlaşma şartlarında hizmet alınması
Ortaklık Yönetimimizce kararlaştırılmıştır.
Anılan karar çerçevesinde hareket edilerek; Iğdır-Kars-Iğdır ve Ardahan-Kars-240
Ardahan arası Yolcu Taşıma Hizmeti temini için hâlihazırda Sunexpress
Havayolları’nın anlaşması bulunan Çobanoğlu Turizm Seyahat Acentesi San. ve
Tic. Ltd. Şti. ile pazarlık yapılarak, sözleşme imzalanması yoluna gidilmiştir.
Konuya ilişkin bilgilerinizi rica eder, çalışmalarınızda başarılar dileriz.”
Yerinde incelemede, THY tarafından Sınır Turizm Seyahat Acentesi Ltd. Şti. ve
Iğdır Eger Turizm’e de aynı içerikteki yazıların gönderildiği tespit edilmiştir.
Yine yerinde incelemede elde edilen 2009/216 sayılı dosyada bulunan 27.8.2009
tarihli ve 244 sayılı Karar belgesinde ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“-Iğdır şehir merkezi-Kars Havalimanı-Iğdır şehir merkezi arasının gidiş dönüş
280 km olduğu, günde 3 sefer yapılacağı ve tek yön bilet ücretinin ………. TL 250
olacağı,
- Ardahan şehir merkezi-Kars havalimanı- Ardahan şehir merkezi arasının gidiş
dönüş 190 km olduğu, günde 3 sefer yapılacağı ve tek yön bilet ücretinin
……….TL olacağı,
hususları dikkate alınmıştır.
…
09-60/1469-387
7
Pazarlama ve Satış Başkanlığı Kars Satış Şefliği’nin isteği üzerine, Sosyal ve
İdari İşler Başkanlığı’nın talebi olan; Iğdır şehir merkezi-Kars Havalimanı-Iğdır
şehir merkezi ve Ardahan şehir merkezi-Kars Havalimanı-Ardahan şehir merkezi
arasındaki yolcu taşıma hizmetinin 2 yıl süreyle elde edeceği bilet gelirlerinin 260
%....’unu Ortaklığımız banka hesabına her ay yatırması kaydıyla, Çobanoğlu
Turizm Seyahat Acentesi San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye ihalesine Ortaklığımız 17.010
alım Satım Yönetmeliği’nin 25. maddesi uyarınca oy birliğiyle karar verilmiştir.”
I.2.4.2. Güneş Express Havacılık A.Ş.’den Elde edilen Belgeler
Sunexpress ile Çobanoğlu Turizm arasında imzalanan “Araç ve Şoför Kiralama
Sözleşmesi”nin ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir:
“3. Sözleşmenin Tarihi:
21.01.2009 tarihinden başlamak üzere 21.01.2011 tarihine kadar (2yıl) devam
edecektir. Taraflar kira sözleşmesinin bitimine 1 ay kala haber vermek kaydıyla
bu sözleşmeyi fesh edebilirler. 270
4. Hizmet Bedeli:
Sunexpress yakıt fiyatlarındaki ve pazar koşullarındaki değişime istinaden
fiyatlarda düzenleme yapabilir.”
I.3. DEĞERLENDİRME
Ulaştırma Bakanlığının 2009/KUGM-23/YOLCU numaralı Genelgesi uyarınca,
havaalanları ile diğer illerde bulunan yerleşim yerleri veya bu yerler ile
havaalanları arasında otobüsle yapılacak şehirlerarası tarifeli veya tarifesiz yolcu
taşıma hizmetinin sunulabilmesi için [B1], [B2], [D1] veya [D2] yetki belgesine
sahip taşımacıların en az bir havayolu firması ile bu konuda bir sözleşme 280
imzalaması gerekmektedir. Ayrıca havayolu taşıyıcıları, Genelge hükümlerine
uymak kaydıyla, havayolu ile gelen veya giden yolcuların havaalanı ile il sınırları
içinde ya da şehirlerarası taşınmasını kendileri bizzat gerçekleştirebilecektir.
Önaraştırma döneminde kendisi ile görüşülen THY yetkilisi, Kars havalimanında
karayolu ile yolcu taşınmasına yönelik olarak önce ihaleye çıkılması planlanırken,
sonrasında ihaleden vazgeçilerek Çobanoğlu Turizm ile sözleşme
imzalanmasının gerekçesini, THY’nin ortağı olduğu Sunexpress’in hâlihazırda bu
firma ile anlaşma yapmış olması ve kendilerinin yeniden bir ihale sürecine girmek
istememeleri şeklinde açıklamıştır.
THY ile Çobanoğlu Turizm arasında 27.8.2009 tarihinde imzalanan Sözleşme 290
hükümleri incelendiğinde, Çobanoğlu Turizm’in yolcu taşımacılığı faaliyeti ile ilgili
ticari politikalarını belirleme özgürlüğünün bulunmadığı görülmektedir. Nitekim
Sözleşme bir kiralama sözleşmesi olarak nitelendirilmekte ve fiyat, araç sayısı ve
tipi, servis saatleri gibi unsurlarda değişiklik yapma yetkisi tek başına THY’ye
verilmektedir.
Bu noktada dosya konusu kara taşımacılığı pazarında THY’nin konumu
incelenmelidir. Gerek THY ve gerekse şikâyetçi firma ve Kars havalimanı
yetkililerinden alınan bilgilere göre şu an itibariyle Çobanoğlu Turizm dışındaki
09-60/1469-387
8
firmalar da Ardahan ve Iğdır’dan Kars Havalimanı’na yolcu taşıyabilmektedirler.
Bu firmalar Kars havalimanına gelen yolcuları diğer illere taşıma konusunda 300
engellerle karşılaşmaktadır. Bu doğrultuda rekabet engellerinin pazarın sadece
bir bölümünde söz konusu olduğu görülmektedir. Dolayısıyla değerlendirilmesi
gereken kısım Kars Havalimanı’na havayolu ile gelen yolcuların kara yolu ile
taşınması olmaktadır.
THY ülkemiz havayolu taşımacılığı pazarında önemli bir yere sahip
bulunmaktadır. THY’nin 2008 yılında iç hatlardaki pazar payı %66, dış hatlardaki
pazar payı ise %47 şeklinde gerçekleşmiştir. DHMİ Genel Müdürlüğü’nce
yayımlanan 2008 yılına ait “DHMİ İstatistik Yıllığı” bilgilerine göre; Kars ili
bakımından 2008 yılı iç hat yolcu trafiğinin şirketlere göre dağılımında; THY’nin
taşıdığı yolcu sayısı 208.968 iken, Sun Express’in 57.804 ve Pegasus Hava 310
Taşımacılığı A.Ş.’nin 266’dır.
Söz konusu veriler çerçevesinde, THY’nin ortak kontrol hakkına sahip olduğu
Sun Express’in payı da dikkate alındığında, THY’nin ilgili coğrafi pazarda iç hat
havayolu ile yolcu taşımacılığında hâkim durumda olduğu görülmektedir. Kars
Havalimanı’na havayolu ile gelen yolcuların karayolu ile taşınmasında ise hususi
taşıtlar ve taksi ile yapılan taşımaların havayolu şirketlerinin bizzat
gerçekleştireceği veya sözleşmeler çerçevesinde başka firmalara yaptıracağı
toplu taşımalara alternatif olabilme olasılığının düşük olduğu dikkate alındığında,
THY’nin hâkim durumda olduğu görülmektedir. Ancak bu durumun oluşmasında
yukarıda yer verilen Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi’nin hükümlerinin etkili olduğu 320
dikkate alınmalıdır. Özellikle söz konusu düzenleme ile dosya konusu kara yolu
ile yolcu taşınabilmesinin havayolu şirketleri ile sözleşme imzalanması şartına
bağlanması ve firmaların sadece sözleşme imzaladıkları firmaların yolcularını
taşıyabiliyor olması söz konusu pazarda tüketici seçeneklerini sınırlayıcı bir unsur
olarak öne çıkmaktadır. Güvenlik ve düzenleme kolaylığı gibi nedenlerle,
sorumluluğun havayolu şirketine bırakılmak istenmesinin, söz konusu hükümlerin
getirilmesinin gerekçeleri arasında yer almış olması mümkündür.
Bu şartlar altında tüketicilerin pazardaki rekabet kısıtlamalarından zarar
görmesini engellemek amacıyla, havayolu firmasının birden fazla firma ile
sözleşme yapması veya sözleşme yapacağı firmayı tüketicinin yararına olacak 330
şekilde rekabet koşulları altında belirlemesi gibi seçenekler akla gelebilmektedir.
Bu çerçevede THY yetkilisinin, birden fazla firma tarafından söz konusu hizmetin
sunulması durumunda bu firmalar arasındaki rekabetin düzenlenmesinin zorluğu
ve tüketicinin bu durumdan zarar görebileceği ifadeleri yer almaktadır. Ayrıca
Ulaştırma Bakanlığının yayımladığı söz konusu Genelge’de bu noktada alternatif
çözüm yollarına yer verildiği görülmektedir.
Nitekim Ulaştırma Bakanlığı Genelgesi’nin 1. maddesinin (a) bendinde, Belediye
sınırları içerisindeki karayolu kısmında tarifeli yolcu taşımalarının; büyükşehir
belediyeleri veya belediyeler tarafından işletilen ve bu belediyelere ait özmal
toplu taşıma araçları ile yapılacağı hükmü yer almaktadır. Ayrıca aynı 340
Genelge’nin 4. maddesinin (h) bendi şu şekildedir: ”Sınırları veya mücavir alanları
içinde havaalanı bulunan Büyükşehir Belediyeleri hariç, ilgili diğer Belediyeler; (1)
inci maddenin a) bendinde belirtilen hizmet üretimi için gerekli tedbirleri alıp,
09-60/1469-387
9
yeterli hizmetin üretimine başlayamaz ise, bu konudaki yetkilendirme ve izin
verme işlemi doğrudan Bakanlık tarafından bu Genelge hükümleri dikkate
alınarak yapılır.”
DHMİ Kars havalimanı ve Kars Belediyesi yetkilileri, mücavir alan içinde kalan
havalimanına yönelik olarak Belediye tarafından söz konusu hizmetin
verilmediğini ifade etmişlerdir. Bu noktada Kars Belediyesinin, Büyükşehir
Belediyesi statüsünde olmadığı hususu da belirtilmelidir. Bu çerçevede 350
Genelge’nin 4. maddesinin (h) bendi uyarınca Belediye sınırları içerisindeki
karayolu yolcu taşımaları konusundaki yetkilendirme ve izin verme işleminin
doğrudan Bakanlık tarafından yapılması gerekmektedir. Ulaştırma Bakanlığı
yetkilisi, söz konusu hükmün ne şekilde uygulanacağı hususuna ilişkin olarak,
ilgili taşımacılığı yapmak isteyen bir veya birden fazla şirketin kendilerine
başvurması ve gerekli koşulları sağlaması halinde yetkilendirme ve izin verme
işleminin Bakanlıkça yapılabileceğini ifade etmiştir.
Bu çerçevede, Belediye sınırları içerisindeki taşımacılık kapsamında,
havalimanından şehirlerarası otobüs terminaline yolcuların taşınmasının, her ne
kadar Kars Havalimanı’ndan Iğdır veya Ardahan’a gidecek olan yolcular 360
açısından, araç değiştirme ve daha fazla vakit alabilme gibi olumsuz yanları
bulunsa da, bir alternatif olabileceği açıktır. Böyle bir alternatifin bulunması en
azından hâkim durumda bulunan firmaların hakim durumlarını tüketiciler aleyhine
kötüye kullanmalarını engelleyici rol oynayacaktır. Ancak şu an itibariyle Kars
Belediyesinin böyle bir hizmet sağlamıyor olması nedeniyle böyle bir alternatif,
özel şirketlerin Ulaştırma Bakanlığına başvurarak, Bakanlıkça yetkilendirilmesi
durumunda söz konusu olabilecektir. Diğer yandan Ulaştırma Bakanlığı
Genelgesi ile birlikte Kars havalimanından gelen yolcuları hava yolu şirketi ile
sözleşmeleri olmaması nedeniyle Ardahan ve Iğdır’a götürmek üzere
havalimanından alamayan şikâyetçi ve diğer firmalar, Bakanlığa başvurarak 370
belediye sınırları içinde yetkilendirilmeleri durumunda, aradaki koordinasyonu
sağlayarak havalimanından alacakları yolcuları eş zamanlı olarak şehirlerarası
terminalden Ardahan ve Iğdır istikametine taşıyabilecek ve doğrudan
havaalanından yolcuları aynı istikamete doğru taşıyacak firma ile rekabet
edebilme imkânını yakalayabilecektir.
Bu çerçevede Kars havaalanına yolcu taşıyan firmaların havaalanına yolcu
taşıyabilmeleri, havaalanından yolcu alamamaları uygulamasının rekabetin
sınırlandığı pazarı önemli ölçüde daralttığı göz önüne alındığında, Ulaştırma
Bakanlığının yayımladığı Genelge’de yer alan belediye sınırları içinde yapılacak
taşımaya ilişkin hükümlerin uygulamaya konularak, söz konusu hizmetin Kars 380
Belediyesince veya Ulaştırma Bakanlığınca yetkilendirilecek firmalarca
sağlanması halinde, şikâyete konu pazarda rekabetin geliştirilmesi hususunda
önemli katkılar sağlanacağından, bu aşamada THY hakkında soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
09-60/1469-387
10
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin 390
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy