Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-225 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-01/17-10
Karar Tarihi : 6.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail
Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Zeynep ŞENGÖREN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Citigroup Inc.
- Government of Singapore Investment Private Ltd.
Temsilcisi: Av. Osman AKIN 20
Lamartine Cd. No:10 34437 Taksim/İstanbul
D. TARAFLAR : - Citigroup Inc.
399 Park Avenue, New York, NY 10043 A.B.D.
- Government of Singapore Investment Private Ltd.
168 Robinson Road, #37-01 Capital Tower, SİNGAPUR
E. DOSYA KONUSU: Citigroup Inc. (Citigroup) ve Government of
Singapore Investment Private Ltd. (GIC) arasında 18.3.2009 tarihinde
imzalanan “Hisse Senedi Değişim Sözleşmesi” uyarınca Citigroup’un %.... 30
oranındaki hissesinin GIC tarafından devralması işlemine menfi tespit
belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 11.12.2009 tarih, 8785 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 30.12.2009 tarih ve 2009-4-225/MM-09-HY
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 31.12.2009 tarih,
REK.0.08.00.00-130/462 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-01 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, bildirimi yapılan devralma 40
işleminin;
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile bu
maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” ve Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olmadığı,
10-01/17-10
2
- Kanun’un 6. maddesine aykırı olmadığı,
bu nedenlerle bahsi geçen işleme, aynı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde
menfi tespit belgesi verilmesinin uygun olacağı
görüşü ifade edilmiştir.
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu bakımından, ilgili ürün pazarı teşebbüslerin akdettikleri
sözleşmenin etki edebileceği pazardır. Citigroup esas olarak bankacılık ve
finansal hizmetler alanında faaliyet göstermektedir. Citigroup’un Türkiye’deki
iştirakleri ise bankacılık, finansal kiralama (leasing) ve menkul kıymet aracılık
hizmetleri alanlarında faaliyette bulunmaktadır. Bahse konu alanların her biri 60
ayrı bir ürün pazarı olarak belirlenebilmekle birlikte, başvuru konusu işlem
bakımından böyle bir ayrıma gerek olmadığından, ilgili ürün pazarı “bankacılık
ve finansal hizmetler pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu hizmetlerin tüm ülkede sunulabilir nitelikte olması ve ilgili ürünler
açısından rekabetin ülke çapında homojen dağıldığının aksine göstergeler
bulunmaması dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 70
Başvuru konusu işlem, finansal piyasalarda yaşanan krizden etkilenen
Citigroup’un istikrarını korumak ve sermaye yapısını güçlendirmek amacıyla
yaptığı hisse değişimi ve satışı ile ilgilidir. Bu kapsamda, GIC ile Citigroup
arasında 18.3.2009 tarihinde imzalanan “Hisse Senedi Değişim Sözleşmesi” ile
GIC, Citigroup hisselerinin % ….’ine sahip olmuştur. Bu kapsamda söz konusu
işlemin bir devralma olup olmadığı ve daha sonra ise söz konusu işleme menfi
tespit belgesi alıp alamayacağı değerlendirilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi birleşme
veya devralma sayılan halleri düzenlemektedir. Söz konusu Tebliğ’in 2.
maddesinin (b) bendine göre, bir işlemin anılan Tebliğ kapsamında bir devralma 80
sayılabilmesi için; “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
malvarlığı yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi” unsurlarının gerçekleşmesi gerekmektedir. Aynı maddenin ikinci
fıkrasına göre ise, “kontrol ayrı ayrı ya da birlikte fiilen ya da hukuken bir
teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan haklar,
sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün mal varlığının
tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma
10-01/17-10
3
hakkıyla veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde
belirleyici etki sağlayan haklar veya sözleşmelerle meydana getirilebilir”. 90
Dolayısıyla, bir teşebbüsün devri; malvarlığının, ortaklık paylarının veya
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçların devralınması yoluyla
gerçekleşebilir. Devir işlemi hukuki işlemler sonucunda veya fiilen meydana
gelebilir. Hukuken, bir teşebbüsün oy haklarının çoğunluğunun elde edilmesi
durumunda kontrol devri söz konusudur. Ancak, teşebbüste azınlık hissedarı
olunsa dahi, teşebbüsün yönetim kurulu üyelerinin yarıdan fazlasını atama
hakkına sahip olunması veya azınlık hissedarları ile aynı yönde oy kullanımı için
sözleşme yapılması yahut stratejik kararlarda veto hakkına sahip olunması
durumunda da kontrol devri gerçekleşmektedir.
Bildirim konusu işlem sonucunda GIC, Citigroup hisselerinin %....’ine sahip 100
olacaktır. Citigroup bahse konu işlem gerçekleşinceye kadar hisselerinin
tamamı halka arz edilmiş olan ve herhangi bir hissedarının %.... veya daha fazla
hisseye sahip olmadığı bir teşebbüs olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.
Dolayısıyla, GIC işlem sonrasında Citigroup’un en büyük hissedarlarından biri
konumuna gelecektir. Ancak “Şirket Esas Sözleşmesi” ve hisse devir
sözleşmesinde GIC’e yönetim kuruluna üye atama yetkisi veren bir
düzenlemeye rastlanmamıştır. Ayrıca, sözleşmelerde GIC’e imtiyaz yahut veto
hakkı veren herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. İlaveten, hissedarlar
arasında akdedilmiş aynı yönde oy kullanmalarını gerektiren başka bir
anlaşmanın olmadığı da bildirim sahibi tarafından taahhüt edilmektedir. 110
Öte yandan, bir teşebbüsün kontrolü fiili olarak da devredilebilmektedir. Bildirim
Formu eklerinden anlaşıldığı üzere, GIC’in amacı ülkenin dış rezervlerini
yönetmek ve bu rezervlerle enflasyon üzerinde makul bir getiri sağlanması için
yatırım yapmaktır. Dolayısıyla anılan hisse sahipliğinden beklenen ülke
rezervlerinin enflasyon karşısında değer kaybını önleyerek, getiri sağlamaktır.
Bu anlamda da GIC’in şirket hisselerini satın almasının şirketin kontrolünü
devralmaktan çok, sahip olunan hisse senetlerinin değerinin artması sonucu
finansal getiri sağlamak amacını taşıdığı neticesine varılmıştır.
Tüm bu değerlendirmelerin ışığında; GIC’in aldığı %....’lik payın, şirketin
kontrolünün devredilmesi sonucunu doğurmadığı, bu sebeple işlemin 4054 120
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir yoğunlaşma
işlemi olmadığı neticesine varılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs “piyasada mal
veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar
verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler…” şeklinde
tanımlanmaktadır. Söz konusu kanun hükmünden hareketle, teşebbüsün
ekonomik bir faaliyeti bağımsız olarak yerine getirebilmesi gerekmektedir. Bir
kamu otoritesinin yürüttüğü, mutlaka devlet tarafından yapılması gereken,
sosyal fayda taşıyan ve devletin asli görevleri içinde sayılan aktiviteler ekonomik
faaliyet olarak nitelendirilmemektedir. Bu doğrultuda, Citigroup’un teşebbüs 130
olduğu açık olmasına rağmen, bildirim Formu eklerinden anlaşıldığı üzere,
GIC’in tek amacı ülkenin dış rezervlerini yönetmektir ve bu rezervlerle kabul
10-01/17-10
4
edilebilir risk limitleri dâhilinde, enflasyon üzerinde makul bir getiri sağlanması
için yatırım yapmaktadır. Yatırımlardan elde edilen gelir ise Hükümet ve Merkez
Bankası’na bırakılmaktadır. Bildirimde, GIC’in Şirketler Kanunu’na uygun olarak
kurulduğu ve anayasal açıdan özel bir statüde olduğu belirtilmektedir. GIC’in
teşebbüs niteliğine haiz olup olmadığının değerlendirilmesinde, GIC’in hangi
sıfat altında kurulduğu, yaptığı faaliyetin niteliği önem kazanmaktadır. GIC ülke
kaynaklarının yönetilmesi faaliyetini yürütmekle yükümlü olup, herhangi bir ticari
faaliyette bulunmamaktadır. Dolayısıyla, GIC 4054 sayılı Kanun’un 3. 140
maddesine göre bir teşebbüs olarak nitelendirilemez.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre, “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” Bir anlaşmanın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için bağımsız
teşebbüsler arasında yapılmış olması gerekmektedir. Ancak bildirim konusu
Hisse Değişim Sözleşmesi’ni imza eden taraflardan birinin teşebbüs niteliğine
sahip olmaması nedeniyle, söz konusu Sözleşme Kanun’un 4. maddesi 150
kapsamında bir anlaşma değildir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde; “bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanılması” yasaklanmaktadır. İlgili pazarlarda oldukça
düşük pazar payına sahip olan Citigroup, hâkim durumda bulunmamaktadır.
Mevcut işlem sonucunda da yeni bir hâkim durum oluşmayacaktır. Bu nedenle
bildirim konusu işlem, Kanun’un 6. maddesine aykırı değildir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde; başvuru konusu işlemin
4054 sayılı Kanun’un 4., 6, ve 7. maddelerine aykırılık teşkil etmediği, 160
dolayısıyla aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilebileceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun”un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ” ve Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığına,
2. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı olmadığına, 170
10-01/17-10
5
3. İşleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy