Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-01/3-3

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-1-141 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 10-01/3-3
Karar Tarihi : 6.1.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Harun ULU, Harun GÜNDÜZ,
Cemal Ökmen YÜCEL, S. Yersu ŞAHİN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20
(Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.)
Ziya Gökalp Cad. No: 80 06600 Kurtuluş/Ankara
- Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş.
Ak Plaza Yaşam Cd. No:7 K:10 Söğütözü/Ankara
- Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş.
Altunizade Mahir İz Cad. No:30 34662 Üsküdar/İstanbul
- Aydem Elektrik Dağıtım A.Ş.
29 Ekim Bulvarı Bereketli yol Kavşağı Denizli
E. DOSYA KONUSU: Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100 oranındaki hissesinin
blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamında söz konusu hisselerin 30
Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş. veya Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. veya
Aydem Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.2009 tarih ve 8054 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 15.12.2009 tarih, 8900 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı
Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 30.12.2009 tarih ve
2009-1-141/ÖN-09-CS sayılı Özelleştirme Nihai İnceleme Raporu 5.1.2010 tarih ve 40
REK.0.05.00.00-120/303 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-01 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda bildirim konusu işlemin;
- 4054 sayılı Kanun ve 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu,
- Teklif sahiplerinden herhangi birisinin Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100
oranındaki hissesini blok olarak devralmasının 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve
1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca bir hakim durum yaratan veya mevcut hakim
durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme izin
verilmesi gerektiği 50
görüşü ifade edilmiştir.
10-01/3-3
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Devredilen: ÇORUH Elektrik Dağıtım A.Ş. (ÇORUH)
ÇORUH’un ana sözleşmesinin “Sermaye” başlıklı 6. maddesine göre sermayesinin
tamamı TEDAŞ’a ait olup, şirket hissedarı olarak da yalnızca TEDAŞ yer almaktadır.
Ancak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun gereğince hisselerinin
%100’ü şu anda Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na aittir.
Elektrik dağıtımı, perakende satışı ve perakende satış hizmeti faaliyetlerinde bulunan ve
tamamı kamu mülkiyetinde bir iktisadi devlet teşekkülü olan TEDAŞ, 2.4.2004 tarih ve 60
2004/22 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme kapsam ve
programına alınmıştır. ÇORUH, TEDAŞ’ın özelleştirilmesi kapsamında Trabzon, Artvin,
Giresun, Gümüşhane, Rize illerini kapsayan bölgedeki elektrik dağıtımı ve perakende
hizmetlerini yerine getirmek için 2005 yılında TEDAŞ’a bağlı bir ortaklık olarak
kurulmuştur. ÇORUH, ilgili faaliyetlerini 4046 sayılı Kanun çerçevesinde yürütmektedir.
ÇORUH’un 2008 yılı cirosu (……….) TL olup, 2008 yılı elektrik satışı 2.268 GWh olarak
gerçekleşmiş olup perakende elektrik satışı ve hizmeti pazarında 2008 yılı payı yaklaşık
olarak %1,66’dır.
H.1.2. Teklif Sahipleri1
H.1.2.1. Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş. (ÇALIK) 70
Elektrik enerjisi üretim tesisleri kurmak, elektrik enerjisi üretimi ve ticareti yapmak, doğal
gaz ve petrol üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticareti yapmak amacıyla kurulan ÇALIK’ın,
2008 yılı itibarıyla konsolide cirosu (……….) TL’dir. Şirketin hissedarlık yapısına
aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 1: ÇALIK’ın Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Çalık Holding A.Ş. (….)
Gap Güneydoğu Tekstil Sanayi Ticaret A.Ş. (….)
Gap Pazarlama A.Ş. (….)
Gap İnşaat Yatırım Dış Ticaret A.Ş. (….)
Ahmet ÇALIK (….)
Mahmut ÇALIK (….)
Çiğdem ÇALIK (….)
TOPLAM 100
Çalık Holding A.Ş.’nin (Çalık Holding) %99,9’una ise Ahmet ÇALIK sahiptir. Dolayısıyla
bu hissedarlık yapılarından, ÇALIK’ın, Ahmet ÇALIK’ın kontrol ettiği Çalık Holding
tarafından kontrol edildiği görülmektedir.
Dosyadaki bilgilerden, ÇALIK ve onu kontrol eden Çalık Holding’in elektrik üretim,
dağıtım veya perakende pazarında herhangi bir faaliyetinin olmadığı anlaşılmıştır. 80
Bunun yanında Çalık Holding’in yapım ve lisans aşamasında olan ve toplam (……….)
MW kurulu güce sahip olması planlanan elektrik enerjisi üretim yatırımı bulunmaktadır.
H.1.2.2. Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. (Cengiz Elektrik)
Cengiz Elektrik, 17.7.2003 tarihinde tescil edilmiş bir teşebbüs olup kurulduğu günden
bu yana esas amaç ve konusunda bir faaliyeti olmamıştır. Cengiz Elektrik’in hissedarlık
yapısına aşağıda yer verilmektedir:


1 Teklif sahipleri arasında AKSA Elektrik Perakende Satış A.Ş. (AKSA)’de yer almakla birlikte, ilgili teşebbüse
gönderilen eksiklik yazısı henüz cevaplanmadığından, adı geçen teşebbüs bu aşamada değerlendirmeye tabi
tutulmamış olup, hakkındaki inceleme süreci devam etmektedir.
10-01/3-3
3
Tablo 2: Cengiz Elektrik Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Mehmet CENGİZ (….)
Ekrem CENGİZ (….)
Ahmet CENGİZ (….)
Şeref CENGİZ (….)
Asım CENGİZ (….)
Kazım CENGİZ (….)
TOPLAM 100
Dosyadaki bilgilerden, Cengiz Elektrik’in, Cengiz Elektrik ile aynı hissedarların pay
sahibi olduğu Cengiz Holding A.Ş. (Cengiz) tarafından kontrol edilen bir grup şirketi 90
olduğu anlaşılmıştır.
Cengiz, 2007 yılında tescil olunarak kurulmuş olup, 1980 yılından itibaren inşaat
alanında faaliyete başlayan ve enerji, maden, turizm gibi sektörlerde de faaliyette
bulunan şirketlerin yönetimini üstlenmektedir. 2008 yılı elektrik enerjisi üretiminden elde
ettiği ciro (……….) TL olan Cengiz’in hissedarlık yapısı, Cengiz Elektrik’in hissedarlık
yapısı ile birebir aynı şekildedir. Diğer taraftan dosyadaki bilgilere göre, Cengiz’in
elektrik dağıtım ve üretim pazarında faaliyetleri aşağıdaki gibidir:
Elektrik Dağıtım Pazarı
Cengiz, Rekabet Kurulu’nun 4.12.2008 tarih ve 08-69/1115-432 sayılı kararı ile %100
oranındaki hissesinin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesine izin verdiği MERAM 100
Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (MERAM) ihalesinde, ihaleyi kazanan Alsim Alarko Sanayi
Tesisleri ve Tic. A.Ş.’nin (Alsim Alarko) ardından en yüksek teklifi veren teşebbüslerden
birisidir. Ancak izleyen süreçte, MERAM’ın devralınmasına yönelik ilgili ihale
şartnamesinin 20. maddesi hükmüne göre Alsim Alarko ve Cengiz’in ortak olarak yer
aldığı ALCEN Enerji Dağıtım ve Perakende Satış Hizmetleri A.Ş. (ALCEN) adlı bir şirket
kurulmuş ve bu devir işlemi için Rekabet Kurulu’na bildirim yapılmıştır. Bahse konu
devre ilişkin yapılan bildirim sonucu Rekabet Kurulu 28.10.2009 tarih ve 09-49/1219-
307 sayılı kararı ile ALCEN’in bir ortak girişim olduğuna karar vermiş ve işleme izin
vermiştir. Sonuç olarak Cengiz’in, MERAM’ı kontrol eden ALCEN adlı ortak girişimdeki
iki ortaktan birisi olarak elektrik dağıtım pazarında faaliyeti bulunmaktadır. Kırşehir, 110
Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya, Karaman illerinde elektrik dağıtım ve perakende
hizmetlerini yürütmek üzere kurulmuş olan MERAM’ın söz konusu illerdeki elektrik
dağıtım hizmetleri açısından %100 pazar payı bulunmakla birlikte Türkiye elektrik
pazarında alım-satımındaki payı ve kaçak elektrik kullanımındaki durumuna aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir:
Tablo 3: MERAM’a ait alım-satım ve kayıp kaçaklara ilişkin veri (2008)
Alınan
Elektrik
(GWh)
Satılan
Elektrik
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak (GWh)
Kayıp ve Kaçak
Oranı (%)
Alınan
Elektrikteki
Pay (%)
Satılan
Elektrikteki
Pay (%)
(……….) (……….) (……….) (….) (….) (….)
Elektrik Üretim Pazarı
Cengiz’in elektrik üretim pazarında faaliyet gösteren grup şirketleri ve bu şirketlerin
üretimine ilişkin bilgiye aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 4: Cengiz’in Elektrik Üretim Faaliyetleri 120
Grup Şirketi Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Satılan Elektrik (2008, MWh)
Eti Alüminyum A.Ş.
(Oymapınar)
Hidroelektrik (……….) (……….)
Eti Alüminyum A.Ş. Fuel Oil (……….) (……….)
Eti Bakır A.Ş. Hidroelektrik (……….) (……….)
TOPLAM (……….) (……….)
10-01/3-3
4
Yukarıda yer verilen bilgiler göz önüne alındığında Cengiz Elektrik’in ve onu kontrol
eden Cengiz’in elektrik üretim pazarındaki faaliyetleri ve pazar paylarına ilişkin özet
tablo aşağıdadır:
Tablo 5: Cengiz’in Elektrik Üretim Faaliyetleri ve Türkiye’deki Pazar Payları

Satılan Elektrik
(MWh)
Kurulu Güç
(MW)
Türkiye
Tüketim Miktarı
(MWh)
Türkiye
Kurulu
Gücü (MW)
Üretim
Pazar Payı
(%)
Kurulu Güç
Pazar Payı
(%)
Cengiz (……….) (……….) 198.085.200 41.817,2 (….) (….)
Bunun yanında Cengiz’in yapım veya lisans aşamasında olan ya da faaliyette olmayan
yaklaşık toplam (……….) MW’lık kurulu güce sahip elektrik üretim yatırımı
bulunmaktadır.
H.1.2.3. AYDEM Elektrik Dağıtım A.Ş. (AYDEM)
AYDEM, mülkiyeti Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye (TEDAŞ) ait Aydın-Denizli-Muğla
illerini kapsayan elektrik dağıtım bölgesindeki elektrik dağıtım hizmetlerini yürütmek 130
üzere 9.10.1991 tarih ve 91/2321 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) ile
görevlendirilmiş ve bu amaçla kurulmuştur. Bölgedeki dağıtım tesislerinin işletme
hakkının AYDEM’e fiili devri 15.8.2008 tarihinde, kesin devri ise 15.8.2009 tarihinde
gerçekleştirilmiştir. Şirketin, yılın son dört buçuk ayındaki faaliyetinden kaynaklanan
2008 yılı cirosu (……….) TL’dir. Şirketin hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 6: AYDEM’in Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Ceyhan SALDANLI (….)
Elsan Elektrik Gereçleri San. ve Tic. A.Ş. (….)
Tümaş Mermer San. ve Tic. A.Ş. (….)
Ali YAĞLI (….)
Küre İletişim Grubu San. ve Tic. A.Ş. (….)
Mehmet Akif GÜL (….)
TOPLAM 100,00
Dosyadaki bilgilere göre AYDEM’in elektrik dağıtım ve üretim pazarında faaliyetleri
aşağıdaki gibidir.
- Aydem’in Elektrik Dağıtım Pazarındaki Faaliyetleri:
AYDEM, Aydın-Denizli-Muğla illerini kapsayan bölgede elektrik dağıtım hizmetini 140
gerçekleştirmektedir. AYDEM’in söz konusu illerdeki elektrik dağıtım hizmetleri
açısından %100 pazar payı bulunmakla birlikte, Türkiye elektrik pazarında alım-
satımındaki payı ve kaçak elektrik kullanımındaki durumuna aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir:
Tablo 7: AYDEM’e ait alım-satım ve kayıp kaçaklara ilişkin veri (2008)
Alınan
Elektrik
(GWh)
Satılan
Elektrik
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak (GWh)
Kayıp ve Kaçak
Oranı (%)
Alınan
Elektrikteki
Pay (%)
Satılan
Elektrikteki
Pay (%)
3982 3815 167 4,2 2,50 2,79

- Aydem’in Elektrik Üretim Pazarındaki Faaliyetleri:
Dosyadak bilgilere göre, AYDEM ile birlikte aynı kontrol yapısına sahip olduğu anlaşılan
Bereket Grubu2 içinde yer alan ve elektrik üretim faaliyetinde bulunan teşebbüslerin
2008 yılı itibariyle sahip oldukları kurulu güç, üretim ve satış miktarları aşağıdaki gibidir: 150


2 Bereket Grubu içindeki şirketler Bereket Enerji Üretim A.Ş., Karadeniz Hidroelektrik Enerjiden Elektrik Üretim
Santrali Ltd. Şti, Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş., Elsan Elektrik Gereçleri San. ve Tic. A.Ş., Tümaş Mermer
San. ve Tic. A..Ş.
10-01/3-3
5
Tablo 8: Bereket Grubu Elektrik Üretim Faaliyetleri (2008)
Grup Şirketi Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Satılan Elektrik (MWh)
Bereket Enerji Üretim A.Ş. Hidroelektrik (……….) (……….)
Bereket Jeotermal Enerji
Üretim A.Ş.
Jeotermal (……….) (……….)
TOPLAM (……….) (……….)
Yukarıda yer verilen bilgiler göz önüne alındığında AYDEM ve Bereket Grubu’nun
elektrik üretim pazarındaki faaliyetleri ve pazar paylarına ilişkin özet tablo aşağıdadır.
Tablo 9: AYDEM ve Bereket Grubu’nun Elektrik Üretim Faaliyetleri ve Türkiye’deki Pazar Payları

Satılan Elektrik
(MWh)
Kurulu Güç
(MW)
Türkiye
Tüketim Miktarı
(MWh)
Türkiye
Kurulu
Gücü
(MW)
Üretim
Pazar Payı
(%)
Kurulu
Güç Pazar
Payı (%)
AYDEM ve
Bereket
Grubu (……….) (……….) (……….) (……….) (….) (….)
Bunun yanında AYDEM ve Bereket Grubu’nun yapım veya lisans aşamasında olan ya
da faaliyette olmayan yaklaşık toplam (……….) MW’lık kurulu güce sahip elektrik üretim
yatırımı bulunmaktadır.
H.2. Yapılan İşlem
Dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesine ilişkin stratejinin ana hatlarının, esas itibarıyla 160
17.3.2004 tarih ve 2004/3 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile oluşturulan Elektrik
Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi (Strateji Belgesi) ile
belirlendiği görülmektedir. Strateji Belgesi ile Türkiye’nin dağıtım şebekesi coğrafi
yakınlık, yönetimsel yapı, enerji talebi ve diğer teknik/mali etkenler dikkate alınarak 21
dağıtım bölgesine bölünmüş ve bunlardan 20’sinin sahibi olan TEDAŞ, özelleştirme
programına alınmıştır. Söz konusu 21 bölge aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 10: Dağıtım bölgeleri
Bölge Dağıtım Şirketi İsmi Kapsanan İller
1 Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş. Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Siirt, Şırnak
2 Vangölü Elektrik Dağıtım A.Ş Bitlis, Hakkari, Muş, Van
3 Aras Elektrik A.Ş. Erzurum, Ağrı, Ardahan, Bayburt, Erzincan, Iğdır, Kars
4 Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. Trabzon, Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize
5 Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. Elazığ, Bingöl, Malatya, Tunceli
6 Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. Sivas, Tokat, Yozgat
7 Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş. Adana, Gaziantep, Hatay, Mersin, Osmaniye, Kilis
8 Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya, Karaman.
9 Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş. Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Bartın, Karabük, Çankırı, Kastamonu
10 Akdeniz Elektrik A.Ş. Antalya, Burdur, Isparta İl sınırları
11 Gediz Elektrik Dağıtım A.Ş. İzmir, Manisa
12 Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Yalova
13 Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş. Edirne, Kırklareli, Tekirdağ.
14
İstanbul Anadolu Yakası Elektrik
Dağıtım A.Ş. İstanbul ili Anadolu Yakası.
15 Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. Sakarya, Bolu, Düzce, Kocaeli.
16 Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. Eskişehir, Afyon, Bilecik, Kütahya, Uşak
17 Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. İstanbul ili Rumeli Yakası.
18
Kayseri ve Civarı Elektrik Dağıtım
A.Ş. Kayseri
19 AYDEM Aydın, Denizli, Muğla
20 Göksu Elektrik Dağıtım A.Ş. Kahramanmaraş, Adıyaman
21 Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. Samsun, Amasya, Çorum, Ordu, Sinop
İlerleyen süreçte Menderes Elektrik Dağıtım A.Ş. (MENDERES) 2008 yılında
özelleştirme programından çıkarılmış ve bu bölge 1991 yılında başlayan süreç
çerçevesinde işbu dosya konusu özelleştirme işlemine ilişkin ihalede teklif veren 170
10-01/3-3
6
teşebbüsler arasında olan AYDEM’e devredilmiştir3. Mevcut durumda özel sektör
şirketleri tarafından işletilen dağıtım bölgeleri; işletme hakkı 1990 yılında Kayseri ve
Civarı Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye devredilen Kayseri bölgesi, 2008 yılında AYDEM’e devri
gerçekleşen Aydın-Denizli-Muğla bölgesi, 2008 yılında özelleştirilmesi Kurulun
14.8.2008 tarih, 08-50/746-302 ve 08-50/747-303 sayılı kararları çerçevesinde
gerçekleştirilen Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş.4 (BAŞKENT) ve Sakarya Elektrik Dağıtım
A.Ş.5’dir (SAKARYA). Kurulun 4.12.2008 tarih, 08-69/1115-432 ve 08-69/1116-433
sayılı kararları çerçevesinde özelleştirilmesine izin verilen MERAM6’ın ve Aras Elektrik
Dağıtım A.Ş.7’nin (ARAS) devir süreci ise mevcut durumda devam etmektedir.
H.3. İlgili Pazar 180
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya kapsamında ilgili ürün pazarları, “elektrik dağıtım hizmeti pazarı” ve “küçük
ölçekli endüstriyel, ticari ve hane halkından oluşan tüketicilere yapılan perakende
satışlar” olarak belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, değerlendirmede toptan satış ve ikili
anlaşmalar kapsamında dağıtım şirketlerine yapılan satışlar ve doğal gaz dağıtım ve
perakende faaliyetlerine ilişkin tespitlere de yer verilecek olmakla birlikte, bu aşamada
bu faaliyetlere ilişkin nihai bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosyadaki bilgiler doğrultusunda, her iki ilgili ürün pazarı açısından da ilgili coğrafi
pazar, “Trabzon - Artvin - Giresun - Gümüşhane - Rize illeri” olarak kabul edilmiştir. 190
H.4. Değerlendirme
İlgili ürün pazarı olarak belirlenen dağıtım faaliyetlerinin bölgesel olarak doğal tekel
niteliği taşıması nedeniyle ÇORUH’un bu pazar açısından %100 pazar payına sahip
olduğu dikkate alındığında, tek başına bu durum sebebiyle dahi bildirime konu devir
işleminin alıcı taraf her kim olursa olsun Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. Kaldı ki ÇORUH’un 2007 yılı cirosu da (……….) TL’dir. Aşağıda dosya
konusuna ilişkin değerlendirme yapılırken öncelikle dağıtım özelleştirmelerine ilişkin ön
bildirim aşamasında oluşturulan Kurul kararında yer alan hukuki ayrıştırma konusuna
değinilmiş, ardından yatay ve dikey bütünleşme açısından değerlendirmeler yapılmış ve
sonrasında İhale Şartnamesinin 20. maddesine8 ilişkin bir bölüme yer verilmiştir. Burada 200
tekrar belirtmek gerekir ki, AKSA’nın bildirimle ilgili eksiklikleri tamamlanmamış
olduğundan burada değerlendirmeye alınmamıştır.
H.4.1. Hukuki Ayrıştırma
Rekabet Kurulu TEDAŞ’ın özelleştirilmesine ilişkin oluşturduğu 21.7.2005 tarihli Kurul
Görüşünde,
“Geçiş döneminin sonuna kadar dağıtım faaliyetlerinin ve diğer elektrik piyasası
faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılmasının Rekabet Kurulu’nun nihai izin koşulu
olduğu”
hükmüne yer vermiştir. Nitekim dağıtım özelleştirmeleri kapsamında olmamakla birlikte,
ayrı bir sürecin devamı niteliğindeki Aydın-Muğla-Denizli bölgesinin dağıtım 210

3 Rekabet Kurulu’nun 8.5.2008 tarih ve 08-32/397-134 sayılı kararı.
4 Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Bartın, Karabük, Çankırı, Kastamonu illerini kapsayan bölge.
5 Sakarya, Bolu, Düzce, Kocaeli illerini kapsayan bölge.
6 Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya, Karaman illerini kapsayan bölge.MERAM özelleştirmesinde nihai karar,
MERAM’ın ALARKO ve CENGİZ ortak girişimi tarafından alınmasına ilişkin 28.10.2009 tarih ve 09-49/1219-307 sayılı
Karardır.
7 Erzurum, Ağrı, Ardahan, Bayburt, Erzincan, Iğdır, Kars illerini kapsayan bölge
8 ÖYK kararının ardından yapılacak devir sözleşmelerinin en az %51’ini Teklif Sahibinin oluşturacağı anonim şirket ile
yapılması durumunda Rekabet Kurulu onayının aranmasına ilişkin İhale Şartnamesinde yer alan hüküm.
10-01/3-3
7
faaliyetlerinin AYDEM tarafından devralınmasına ilişkin işlemde, AYDEM tarafından söz
konusu hukuki ayrıştırmanın yapılacağına ilişkin taahhüt ile birlikte Kurul devre izin
vermiştir. Bildirime konu işlem ise özelleştirme programı içinde gerçekleştirilmektedir ve
konuya ilişkin Rekabet Kurulu görüşüne dayanılarak hazırlanan İhale Şartnamesinin 17.
maddesi9 uyarınca teklif sahipleri söz konusu ayrıştırmayı yapacaklarını taahhüt etmiş
bulunmaktadırlar. Kaldı ki, 4628 sayılı Kanunda yapılan değişikliğin ardından dağıtım
firmalarının 2013’ten itibaren üretim ve perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilikler
altında göstermeleri bir yükümlülük haline gelmiştir. Dolayısıyla Kurulun konuya ilişkin
koşulunun yerine geldiği anlaşılmaktadır.
H.4.2. Kanun’un 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme 220
Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gereken
hususlardan biri, devam eden süreçte YEŞİLIRMAK, OSMANGAZİ ve ÇORUH olmak
üzere üç bölge için aynı anda ihaleye çıkılması ve bazı teşebbüslerin birden fazla bölge
için ÖYK’ya sunulan teklif sahibi listesinde yer almasıdır. Söz konusu üç dağıtım
bölgesinin, dağıtım firmalarınca yapılan satışlar bakımından paylarını ve bu bölgelere
ilişkin olarak ÖYK’ya bildirilmesi kararlaştırılan listede yer alan teklif sahiplerini gösteren
tablo aşağıda yer almaktadır:
Tablo 11: YEŞİLIRMAK, ÇORUH ve OSMANGAZİ Dağıtım Bölgelerinin, Dağıtım Firmaları
Tarafından Yapılan Satışlar İçindeki Payları ve Sırasıyla Teklif Sahipleri
İhalesi Yapılan
Bölgeler
Dağıtım Firmaları Tarafından Yapılan
Satışlar İçindeki Payları (2008, %)
Bu Bölgelere İlişkin ÖYK’ya Bildirilen Listede Yer
Alan Teklif Sahipleri (Sırasıyla)
YEŞİLIRMAK 2,97
- ÇALIK
- Anadolu Doğal Gaz Dağıtım A.Ş.,
- Kolin İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.
- CENGİZ
- Limak İnşaat San. ve Tic. A.Ş.
ÇORUH 1,66
- AKSA
- ÇALIK
- CENGİZ
- AYDEM
OSMANGAZİ 3,69
- Eti Gümüş A.Ş.
- AKSA
- Sarar Ortak Girişim Grubu10
- KCETAŞ Ayen Ortak Girişim Grubu
- Kolin İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.
- CENGİZ
Devam etmekte olan dağıtım özelleştirmeleri sürecinde her bir devir işleminin 4054 230
sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yatay ya da dikey bütünleşme bakımından
hakim durum analizine tabi tutulacağı açıktır. Bunun yanında her yeni dağıtım
özelleştirmesinde aday alıcıların özelliklerine göre yapılan değerlendirmelerin farklı
yaklaşımları ve yönleri de beraberinde getirmesi kaçınılmazdır. Dolayısıyla aşağıda
rekabetçi davranışların koordinasyonu riskine ve hakim duruma İlişkin yapılan
değerlendirmelere yer verilmiştir.
H.4.2.1. Rekabetçi Davranışların Koordinasyonu Riskine İlişkin Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında, bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu sayılması
için, söz konusu ortak girişimin taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan bir yapıya sahip olması gerektiği 240
belirtilmektedir. Esas itibarıyla burada ifade edilen rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkinin
belirlenmesinde, kurulan ortak girişim ile birlikte, kurucu teşebbüslerin kendi aralarında
ya da kurucu teşebbüslerle ortak girişim arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu
riskinin doğup doğmadığı değerlendirilmektedir. Rekabetçi davranışların koordinasyonu

9 İhale Şartnamesi Madde 17. Alıcının Taahhüdü: Alıcı, Ek 5’de sunulan, Rekabet Kurulu’nun 21.07.2005 tarih ve 05-
48/695-M sayılı Kararı’nda belirtildiği şekilde 31.12.2012 tarihine kadar dağıtım faaliyetini ve diğer elektrik piyasası
faaliyetlerini hukuken ayrıştıracağını kabul, beyan ve taahhüt eder. Rekabet Kurulu’nun ve Kurul’un bu konudaki
yetkileri saklıdır.”
10 Sarar Giyim Tekstil San. Tic. A.Ş. – Sarar Büyük Mağacılık Ortak Girişim Grubu
10-01/3-3
8
riskinin bulunması, söz konusu ortaklığı 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortaklıktan
çıkarmakta ve işlemin 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesini
gerektirmektedir.
ÇORUH’un devrine ilişkin olarak teklif sahipleri arasında ortak kontrole tabi bir yapı
bulunmamaktadır. Öte yandan, teklif sahiplerinin başka bölgelerdeki dağıtım
faaliyetlerinde ya da elektrik piyasasının diğer alt ya da üst pazarlarında mevcut 250
ortaklıkları da bu bakımdan değerlendirmeye alınmalıdır. Bu bakımdan taraflar
incelendiğinde, teklif sahiplerinden CENGİZ’in bir önceki özelleştirme işleminde
MERAM’ı, Cengiz Holding ve Alsim Alarko ile kurmuş oldukları ortak girişim şirketi olan
ALCEN ile devraldıkları görülmektedir. Nitekim elektrik üretim faaliyetinde birbirlerine
rakip olan bu iki teşebbüsün kurmuş olduğu bu ortaklığa ilişkin rekabetçi davranışların
koordinasyonu değerlendirmesi, söz konusu devir işlemine ilişkin 28.10.2009 tarih ve
09-49/1219-307 sayılı Rekabet Kurulu kararında yer almış ve mevcut yapıda söz
konusu ortaklığın bu riski ortaya çıkaracak bir pazar payına ulaşmadığı sonucuna
varılmıştır. Bahse konu kararda, dağıtım, toptan satış ve üretimdeki paylar dikkate
alınmış, dağıtım hizmetinin hali hazırda doğal tekel niteliğine sahip olduğu belirtildikten 260
sonra, toptan satış pazarı ve üretime ilişkin olarak da tarafların pazar payları dikkate
alınarak bir değerlendirme yapılmıştır. Bu değerlendirmede MERAM’ın alıcı olarak
Türkiye pazarındaki payının sadece %4,1 seviyesinde olduğu ve tarafların doğrudan
kontrol ettikleri ya da ortak oldukları başka bir dağıtım bölgesi de bulunmadığı
gerekçesinden hareketle, ikili anlaşmalar bakımından koordinasyon etkisi doğuracak bir
durumun bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Mevcut durumda üç ayrı bölgenin aynı anda ihaleye çıkmış olması nedeniyle, her üç
bölgeye ilişkin teklif sahibi olan CENGİZ’in tek bir bölgeyi devralmasının yanında üç
bölgeyi de devralması durumunun da değerlendirilmesi gerekecektir. Değerlendirmeye
CENGİZ’in üç bölgeyi de devralması durumundan başlanacak olursa; bu durumda 270
CENGİZ’in doğrudan tam kontrole sahip olduğu dağıtım bölgelerinin alıcı olarak Türkiye
pazarındaki payı %8,32 seviyesinde olacaktır. Bu paya CENGİZ ve ALARKO’nun ortak
kontrolü altında bulunan MERAM da dahil edildiğinde toplam pay %12,61 olacaktır.
Cengiz’in mevcut durumda kurulu gücünün Türkiye kapasitesinin sadece %(….)’ü
olması ve iki rakip arasındaki ortaklığın da sadece ALCEN’in bölgesi olan MERAM ile
sınırlı olması da dikkate alındığında, bu aşamada CENGİZ’in üç bölgeyi de
devralmasında yayılma etkisi ya da koordinasyon riski bakımından bir sakınca
bulunmayacağı düşünülmektedir. Değerlendirilme aşamasındaki dağıtım özelleştirmeleri
sürecinde yer alan adaylar bakımından, CENGİZ’in MERAM’da ALARKO ile ortaklığı
bulunması dışında koordinasyon riski doğurabileceği düşünülen başka bir ortaklık bu 280
aşamada bulunmamaktadır. Dolayısıyla, mevcut özelleştirme süreci bakımından
yapılacak olası devir işlemlerinin herhangi bir piyasada koordinasyon riski
doğurmayacağı değerlendirilmektedir.
H.4.2.2. Hakim Duruma İlişkin Değerlendirme
Dağıtım özelleştirmelerine ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında
yapılacak değerlendirmelerde öncelikle 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nda yer
alan pazar payı eşikleri ile teşebbüslere getirilen sınırlamalara değinmek gerekmektedir.
Şöyle ki, 4628 sayılı Kanun ile gerçek ve tüzel kişilere sahip olacakları üretim kapasitesi
bakımından %2011 ve toptan satış şirketleriyle yapılacak satışlar bakımından ise %1012

11 “…Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği üretim şirketleri aracılığıyla sahip
olacağı toplam elektrik enerjisi kurulu gücü, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu
gücünün yüzde yirmisini geçemez.”
12 “…Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği toptan satış şirketleri aracılığıyla toptan
satışını yapabilecekleri elektrik enerjisi miktarı, piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının
yüzde onunu geçemez.”
10-01/3-3
9
sınır getirilmektedir. Bununla birlikte, dağıtım faaliyetleri açısından üretim ve toptan 290
satıştaki gibi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu sınırlamalar özellikle özelleştirme
sürecinde rekabetçi bir piyasa yapısı oluşturmak adına önemli olmakla birlikte, 4054
sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede “hakim durum
yaratılması veya hakim durumun güçlendirilmesi” yönünde yapılacak tespitler önem
kazanmaktadır. Rekabet politikası açısından ise söz konusu devir işlemlerine ilişkin
değerlendirmede piyasada etkinliğini artırma hedefi çerçevesinde, elektrik sektörünün
özelliklerinden kaynaklanan ölçek ekonomisinin sağlayacağı etkinlik ile rekabetçi
yapının getireceği etkinliği sağlamaya yönelik olarak devir işlemlerine getirilecek
sınırlamalar arasında uygun dengeyi bulmak önem kazanmaktadır. Bu kapsamda söz
konusu devirler açısından hakim durum analizinde yatay ve dikey yoğunlaşmaların 300
değerlendirilmesi önem kazanmaktadır.
Yatay ve dikey bütünleşme yönleriyle yapılacak hakim durum analizlerinin yanında,
serbestleşmeye ilişkin geçiş döneminde olan elektrik piyasalarında, özelleştirmelerin,
devirler sonrası rekabetçi yapıda teşebbüslerin üstleneceği rollerin belirlenmesi
bakımından da önemli olduğu açıktır. Bu nedenle söz konusu devirler, sadece devrin
gerçekleştiği elektrik dağıtım pazarı bakımından değil, bu pazarlarla rekabetçi yapıda
etkileşim içinde olması beklenen doğalgaz pazarı bakımından da değerlendirmeyi
gerekli kılmaktadır. Nitekim OSMANGAZİ, YEŞİLIRMAK ve ÇORUH özelleştirmeleri
sürecinde alıcı tarafların belli olmasıyla ortaya çıkan yeni tartışma alanı, bir bölgede
doğalgaz dağıtımı yapan teşebbüslerin aynı bölgedeki elektrik dağıtım faaliyetlerini 310
devralmaları ile gerçekleşecek olan yakınsayan pazar bütünleşmesi durumudur. Şöyle
ki, elektrik ve doğalgaz perakende pazarında faaliyet gösteren şirketler, özellikle dağıtım
şirketleri, birbirlerinin pazarlarına girme konusunda potansiyel rakip konumudadırlar.
Dolayısıyla yakınsayan pazar bütünleşmesi aslında rakipler arasında gerçekleşen yatay
bir yoğunlaşmanın özel bir türünü oluşturmaktadır. Bu nedenle, bu dosya kapsamında
yapılan hakim durum analizinde yakınsayan pazar bütünleşmesine ilişkin değerlendirme
ayrı bir başlık altında yapılmıştır. Bu kapsamda aşağıda dağıtıma ilişkin
özelleştirmelerde hakim durum analizi üç başlık altında incelenmiştir:
- Yoğunlaşmaya (yatay) ilişkin değerlendirme
- Dikey bütünleşmeye ilişkin değerlendirme 320
- Yakınsayan pazarlar bakımından değerlendirme
a. Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme
Dağıtım Hizmeti Pazarı: Elektrik dağıtım hizmeti pazarı açısından bakıldığında
ÇORUH’un ve diğer dağıtım şirketlerinin doğal tekel konumunda olduğu ve özelleştirme
işlemlerinin kamu tekelinin özel tekele devri niteliğinde olacağı, başka bir ifadeyle
mevcut hakim durumun korunacağı görülmektedir. Bu bakımdan devir işleminin alıcı
taraf her kim olursa olsun mevcut hakim durumun (tekelin) el değiştirmesi anlamına
geleceği, dolayısıyla yeni bir hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı görülmektedir.
Perakende Satış Pazarı: Perakende satış hizmetleri bakımından da özellikle serbest 330
olmayan tüketiciler açısından piyasada faaliyette olan perakende satış firmalarının
bulunmadığı ve dağıtıcının perakende satış tarifesinin düzenlemeye tabi olduğu da
dikkate alındığında, anılan özelleştirme işlemiyle düzenlenmiş bir alanın devrinin söz
konusu olduğu söylenebilir. Dolayısıyla dağıtım bölgesini kim alırsa alsın geçiş dönemi
sonuna kadar %100 pazar payına sahip olacağı dikkate alındığında, yatay yoğunlaşma
bakımından mevcut hakim durumun güçlenmesinin söz konusu olmadığı görülmektedir.
Hemen belirtmek gerekir ki bu değerlendirme, salt elektrik perakende faaliyetleri
bakımından yatay yoğunlaşmanın değerlendirmesi şeklindedir. Daha önce de belirtildiği
üzere, yatay yoğunlaşma bakımından bir başka başlık da yakınsayan pazarlar
10-01/3-3
10
konusudur. Serbest olmayan tüketicilerin serbest tüketici limitlerinin sıfıra indirilmesiyle 340
tamamen serbestleşeceği ve serbestleşmese bile perakende şirketlerinin faaliyetlere
başlamasıyla bu alandaki dağıtım firmasının sahip olduğu fiili tekelin ortadan kalkacağı
görülmektedir. Bu noktada dağıtım firmasının bölgede %100 olan pazar payının
rekabetçi pazar yapısına geçişin etkin bir şekilde sağlanabilmesi halinde zamanla
düşmesi beklenmektedir. Bu noktada yapılacak özelleştirmenin, alıcı tarafın özelliklerine
göre giriş engeli yaratacak şekilde elektrik dağıtım firmasının hakim durumunu
güçlendiren bir özellik taşımaması gerekmektedir ki, yatay yoğunlaşma bakımından bu
konu yakınsayan pazara ilişkin bölümünde yeniden ele alınmıştır.
İkili Anlaşmalar Pazarı: Dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesinin sadece şebeke
hizmetlerinin devri yönüyle değil, toptan satış pazarının talep tarafında piyasanın 350
oluşması yönüyle de ele alınması gerekmektedir. Mevcut durumda dağıtım firmaları
bölgelerindeki serbest olmayan tüketicilerin münhasır tedarikçisi oldukları gibi, serbest
tüketicilerin de büyük bölümüne satış yapmaktadır. Söz konusu yerleşik dağıtım
firmalarını devralacak olan teşebbüs, dağıtıma ilişkin teknik faaliyetlerle birlikte
perakende satış işini ve müşteri portföyünü de devralacaktır. Geçiş dönemi sonunda
bütün tüketicilerin serbest tüketici statüsüne geçmesinin beklenmesi ve 2013’ten
itibaren dağıtım firmalarının perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilik altında sürdürecek
olması, dağıtım bölgelerine yeni tedarikçilerin girerek rekabetçi bir baskı yaratmaları
beklentisini beraberinde getirse de, dağıtım faaliyetleriyle birlikte müşteri bilgilerine
sahip olmak ve tüketici gözünde bölgenin dağıtım firması konumunda olmak gibi 360
hususlar söz konusu dağıtım şirketlerine rekabetçi avantaj sağlayacaktır. Bu nedenle,
özelleştirmeye tabi olan dağıtım şirketlerini devralan teşebbüslerin ikili anlaşmalar
piyasasının talep tarafından da pay almış olarak kabul edilmeleri gerektiği ve söz
konusu devir işlemlerinin toptan satış pazarında alım gücü bakımından da yoğunlaşma
oluşturup oluşturmadığının dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir. Bu kapsamda,
daraltılmış pazar tanımı olan dağıtım şirketlerine yapılan toptan satışlar itibarıyla
bakıldığında, Türkiye’deki dağıtım şirketlerinin 2008 yılı itibarıyla yapmış oldukları alım
ve satımlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo -12: Dağıtım şirketlerine ait alım-satım ve kayıp kaçaklara ilişkin veri (2008)
Bölge Dağıtım Şirketi İsmi
Alınan
Elektrik
(GWh)
Satılan
Elektrik
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak Oranı
(%)
Alınan
Elektrikteki
Pay (%)
Satılan
Elektrikteki
Pay (%)
1 Dicle Elektrik 14.576 5.214 9.362 64,2 9,15 3,82
2 Vangölü Elektrik 2.580 1.137 1.443 55,9 1,62 0,83
3 Aras Elektrik 2.274 1.656 618 27,2 1,43 1,21
4 Çoruh Elektrik 2.538 2.268 270 10,7 1,59 1,66
5 Fırat Elektrik 2.396 2.145 250 10,5 1,50 1,57
6 Çamlıbel Elektrik 2.290 2.088 202 8,8 1,44 1,53
7 Toroslar Elektrik 15.263 13.905 1.358 8,9 9,58 10,18
8 Meram Elektrik 6.394 5.859 535 8,4 4,01 4,29
9 Başkent Elektrik 12.167 11.161 1.005 8,3 7,64 8,17
10 Akdeniz 6.646 6.049 597 9 4,17 4,43
11 Gediz Elektrik 14.797 13.862 935 6,3 9,29 10,15
12 Uludağ Elektrik 11.643 10.941 702 6 7,31 8,01
13 Trakya Elektrik 5.886 5.473 413 7 3,70 4,01
14 İstanbul A. Yakası 9.491 8.672 819 8,6 5,96 6,35
15 Sakarya Elektrik 9.349 8.760 588 6,3 5,87 6,41
16 Osmangazi Elektrik 5.320 5.042 278 5,2 3,34 3,69
17 Boğaziçi Elektrik 21.282 18.948 2.335 11 13,36 13,87
18 Kayseri Elektrik 2.391 2224 167 7 1,50 1,63
19 AYDEM 3.982 3.815 167 4,2 2,50 2,79
20 Göksu Elektrik 3.562 3.303 260 7,3 2,24 2,42
21 Yeşilırmak Elektrik 4.467 4.063 405 9,1 2,80 2,97
TOPLAM 159.294 136.585 22.709 100,00 100,00
10-01/3-3
11
Tablodan da görüleceği üzere, ÇORUH’un bütün dağıtım şirketleri içindeki payı 370
%1,66’dır. Teklif sahiplerinin değerlendirilmesinde, sahip oldukları mevcut dağıtım
bölgelerinin değerlendirmeye katılmasının yanı sıra, ÇORUH ile aynı tarihte ihalesi
yapılan YEŞİLIRMAK ve OSMANGAZİ dağıtım bölgelerinin de birinde ya da her ikisinde
teklif sahipleri arasında yer alan ÇALIK ve CENGİZ’in durumlarının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
ÇALIK’ın halihazırda dağıtım faaliyeti bulunmamaktadır. CENGİZ, yeni devraldığı
MERAM bölgesi ile %4,01 paya, AYDEM ise MENDERES ile %2,50 paya sahip
durumdadır. Bununla birlikte CENGİZ’in, ÇORUH ile birlikte YEŞİLIRMAK ve
OSMANGAZİ’ye teklif veren teşebbüsler arasında yer aldığı görülmektedir. Bu
kapsamda, üç bölgenin de CENGİZ’e verilmesi olasılığı değerlendirildiğinde dahi 380
CENGİZ’in toplam payının %12,61 olacağı hesaplanmaktadır ki, bu durumda dahi
işlemin yeni bir hakim durum ortaya çıkarmayacağı anlaşılmaktadır.
Yatay yoğunlaşma bakımından bu dosya kapsamında ortaya çıkabilecek en büyük
yoğunlaşma seviyesi, özelleştirilmesi gündemde olan üç bölgenin de CENGİZ’e
verilmesi durumudur. Bu duruma ilişkin yukarıda yapılan değerlendirmeden hareketle,
teklif sahibi firmalardan herhangi birinin üç bölgeyi birden almasının, dağıtım firmalarına
yapılan satışlar bakımından yatay yoğunlaşma açısından hakim durum yaratılması gibi
bir sakınca doğurmayacağı değerlendirilmektedir.
b. Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme
Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim, 390
iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrıştırılması öngörülmekle birlikte,
üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği görülmektedir.
Dikey bütünleşme, sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı açısından hem olumlu
hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu
sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların
azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak
üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada
oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının
üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm 400
tüketicilerin seçme hakkı kazanmasıyla, dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı
yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir
müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları açısından, dikey bütünleşmenin
rekabetçi yapı açısından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı
düşünülmektedir.
Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından,
dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anlaşmalar
yapmaları, yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması riskini
taşımaktadır. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası sağlanabilmesi
açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey bütünleşme 410
yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal olarak
rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim-
perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hakim durum yaratma riski, üretim ve/veya
perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır. Bu
noktada, bir önceki bölümde dağıtım/perakende seviyesinin ele alınmış olmasından
hareketle, aşağıda kısaca Türkiye üretim pazarına göz atılacaktır.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, elektrik piyasasında kurulu güç bakımından kamunun
egemenliği söz konusudur. Türkiye’de 2008 yılı itibarıyla kurulu gücün üretici kuruluşlara
göre dağılımı aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:
10-01/3-3
12
Tablo -13: Türkiye’nin Yakıt Cinslerine Göre Kurulu Gücü (2008, MW) 420
Kuruluşlar Termik Hidroelektrik Jeotermal Rüzgar
Kuruluş
Toplamı Oran (%)
EÜAŞ 8690,9 11.455,9 20.146,8 48,2
EÜAŞ'IN Bağlı Ortaklık Ortaklıkları 3.834,0 3.834,0 9,2
Mobil Santraller 262,7 262,7 0,6
Otoprodüktör + Üretim Şirketleri +
İHD 14.807,4 2372,8 363,7 29,8 17573,8 42,0
TOPLAM 27.374,0 13.453,4 325,6 41.817,2
Kaynakların Kurulu Güce Katkısı
(%) 66,0 33,1 0,9 0,1 %100
Burada hemen belirtmek gerekir ki, EÜAŞ’a ait santraller (%48,2) ve EÜAŞ’ın bağlı
ortaklıkları (%9,2) gibi üretimini yaptıkları elektriği anlaşmalar çerçevesinde devlete
satan santraller dikkate alındığında, Türkiye kurulu gücünün yaklaşık %57,4’ünün kamu
kuruluşu ve onlarla ilişkili şirketler tarafından işletildiği görülmektedir.
Türkiye’de 2008 yılı itibarıyla elektrik üretiminin üretici kuruluşlara göre dağılımı
aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:
Tablo -14: Türkiye’nin Yakıt Cinslerine Göre Elektrik Üretimi, Brüt Talebi (2008, GWh)
Kuruluşlar Termik Hidroelektrik Jeotermal Rüzgar
Kuruluş
Toplamı Oran (%)
EÜAŞ 46.499,6 28.419,4 74.919,1 37,82
EÜAŞ'IN Bağlı Ortaklık Ortaklıkları 22.797,8 22.797,8 11,51
Mobil Santraller 330,5 330,5 0,17
Üretim Şirketleri 75.223,7 5109.2 80.332,9 40,55
Otoprodüktörler+ İHD 19.287,6 750,1 20.037,7 10,12
TOPLAM (Türkiye) 164.139,2 34.278,8 198.417,9
İthalat 789,4 0,40
İhracat 1.122,2 -0,57
BRÜT TALEP (Tüketim) 198.085,2 100
İhalede teklif veren teşebbüslerin sahip olduğu kurulu güç, üretim miktarı ve pazar
paylarına ilişkin tablo aşağıdadır:
Tablo 15: Teklif Sahibi Teşebbüslerin Elektrik Satım, Kurulu Güç ve Üretim Pazar Payları (2008) 430

Satılan
Elektrik
(MWh)
Kurulu Güç
(MW)
Türkiye
Tüketim Miktarı
(MWh)
Türkiye
Kurulu
Gücü
(MW)
Üretim
Pazar Payı
(%)
Kurulu
Güç Pazar
Payı (%)
ÇALIK (……….) (……….) (….) (….)
CENGİZ (……….) (……….) (….) (….)
AYDEM (……….) (……….)
198.085.200 41.817,2
(….) (….)
Bütün bu veriler göstermektedir ki, teklif sahibi teşebbüslerin sahip oldukları üretim
kapasiteleri dikey bütünleşme açısından rekabetçi risk doğuracak büyüklükte değildir.
Dikey bütünleşme konusu, dağıtım ve üretim özelleştirmelerinde izlenen strateji
kapsamında daha sonra gerçekleşecek olan üretim özelleştirmeleri aşamasında daha
dataylı değerlendirmeyi gerektirecek bir husus olarak görülmektedir. Bu çerçevede,
ÇALIK, CENGİZ ya da AYDEM’den herhangi birinin ÇORUH’u devralmasının dikey
bütünleşme açısından da hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi bakımından bir sakınca doğurmadığı değerlendirilmektedir.
c. Yakınsayan Pazarlara İlişkin Değerlendirme
Bilindiği gibi Türkiye 21 elektrik, 60 doğalgaz dağıtım bölgesine ayrılmıştır. Doğalgaz 440
bölgelerinin ihalesi büyük ölçüde tamamlanmış olup şu anda elektrik dağıtım
bölgelerinin özelleştirilmesine devam edilmektedir. Bunun yanında belediyelerin elinde
bulunan doğalgaz şirketleri için ihale süreci devam etmektedir. Bu noktada yakınsayan
pazarlar olarak kabul edilebilecek olan elektrik ve doğal gaz perakende faaliyetlerinin
10-01/3-3
13
çakışması ayrı bir değerlendirme konusu oluşturmaktadır. Bununla birlikte, mevcut
dosya kapsamında alıcı tarafların ilgili elektrik dağıtım bölgesiyle çakışan bir bölgede
doğal gaz dağıtım faaliyeti bulunmadığı dikkate alındığında13, yakınsayan pazar
bütünleşmesi bakımından bu dosya kapsamında bir sakınca bulunmadığı
değerlendirilmektedir.
H.4.3. İhale Şartnamesinin 20. Maddesi Kapsamında Değerlendirme 450
ÇORUH’un özelleştirilmesine ilişkin 17.4.2009 tarihli ihale şartnamesinin “devir ve
teslim” başlıklı 20. maddesi ile, ihale sonucu ÖYK kararının ardından yapılacak devrin,
en az %51’ini ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı şirket ile tamamlanması
öngörülmektedir. Söz konusu hüküm şu şekildedir;
”İhale sonucunda ÖYK tarafından tüzel kişiye satışın yapılmasına karar verilmesi halinde,
Teklif Sahibi’nin talebi durumunda idarece belirlenecek süre içerisinde sermayesinin en az
% 51’ini (elli bir) ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı bir anonim şirket
kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket ile yapılacaktır.
İhale sonucunda ÖYK tarafından Ortak Girişim Grubu’na satışın yapılmasına karar
verilmesi halinde, İdarece belirlenecek süre içinde, Ortak Girişim Grubu 460
Beyannamesindeki pay oranları esas olmak üzere sermayesinin en az % 51’ini (ellibir)
ihaleye telif veren Ortak Girişim Grubu üyelerinin oluşturacağı bir “Anonim Şirket”
kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket ile yapılacaktır.
İhale sonucunda Teklif Sahibi’nin kuracağı ve sermayesinin en az % 51’ini (elli bir) Teklif
Sahibi’nin oluşturacağı anonim şirketteki diğer hissedarların Rekabet Kurulundan ve
EPDK nezdinde Kurul’dan İdare’ce belirlenecek süre içinde izin ve onay alması ve İdareye
başvurması gerekmektedir.”
Hiç şüphesiz, ihale şartnamesinin 20. maddesi ile teklif sahibine verilen hakkın
kullanılması aşamasında en az % 51’i teklif sahibi tarafından oluşturulacak yeni tüzel
kişideki diğer hisselerin farklı bir teşebbüse ait olması ve bir kontrol değişikliğinin söz 470
konusu olması halinde, bu işlemin yeni bir devir işlemi olarak ele alınması ve 4054 sayılı
Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmeyle yeni oluşuma izin verilip
verilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekecektir. Yeni kurulacak anonim şirketin
hissedarları içinde Teklif Sahibi dışında rekabet hukuku çerçevesinde farklı bir
teşebbüsün bulunmaması halinde ise söz konusu işlemin yeni bir devir işlemi olarak
bildirilmesine gerek olmadığı, mezkûr bildirim kapsamında verilen kararın yeterli olduğu
düşünülmektedir14. Bu nedenle, bu özelleştirme kapsamında, ÖYK kararının ardından
YEŞİLIRMAK hisselerini devralacak şirketin hisselerinin % 51’inin Teklif Sahibine ait
olması ve kontrolün de Teklif Sahibine ait olması durumunda anılan durumun yeni bir
işlem olarak nitelendirilemeyeceği; ancak devralacak yeni şirket içerisinde Teklif Sahibi 480
dışında başka teşebbüslerin bulunması ve bunlarla ortak kontrole sahip olunması
durumunda bu işleme ilişkin olarak bildirim yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin % 100 oranındaki hissesinin blok olarak satış
yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamında söz konusu hisselerin Çalık Enerji ve Sanayi
Ticaret A.Ş., veya Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. veya Aydem Elektrik Dağıtım
A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında

13 ÖYK’ya sunulacak teklif listesinde yer alan AKSA, ÇORUH elektrik dağıtım bölgesinde yer alan
Trabzon, Giresun, Gümüşhane ve Rize illerinin doğal gaz dağıtımını elinde bulundurmaktadır. Bu
çakışmaya ilişkin ayrıntılı değerlendirmeye AKSA’ya ilişkin hazırlanacak olan rapor sonucunda yer verilecektir.
14 Nitekim ADÜAŞ’ın Zorlu Grubu’na devri işleminde İhale Şartnamesi’nde bulunan benzer hükümden dolayı kurulan
yeni anonim şirketin devir sözleşmelerini imzalaması aşamasında yapılan bildirim kapsamında Kurul, işlemin 4054
sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına karar vermiştir.
10-01/3-3
14
Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin 490
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne
tabi olduğuna,
2. Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel
devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle
bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy