Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-04/38-18

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-2-250 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-04/38-18
Karar Tarihi : 12.1.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan)
Üyeler :Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖR : Nur Seda KÖKTÜRK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : (…………………………..)
…………………………………….. 20
…………………………………….

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş.
Eskiüsküdar Cad. No:10 VIP Center Kat:14 34752 İçerenköy
Kozyatağı/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: HP Teknik Servisi’nin, HP markalı bir yazıcı için yaptığı
tamir teklifinin söz konusu ürünün muadili bir yazıcının bedelinden dahi yüksek
olduğu, ürününün tamirinin başka bir yerde mümkün olmadığını bilen firmanın 30
bu durumu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 29.09.2009 tarih ve 7009 sayı
ile giren (………………….) tarafından gönderilen e-postada, sahip oldukları HP
markalı yazıcı için HP Teknik Servisi tarafından gönderilen tamir teklif bedelinin,
ürününün muadilinin piyasa fiyatından dahi yüksek olduğu ve söz konusu ürünün
başka bir yerde tamirinin mümkün olmayacağının firma tarafından bilindiği iddia
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 29.09.2009 tarih ve 7009 sayı
ile giren şikayet dilekçesi üzerine hazırlanan 05.11.2009 tarih ve 2009-2-250/İİ-09-
NSK sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.11.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-110/458 sayılı 40
Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 18.11.2009 tarih ve 09-56 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 09-56/1340-M kararı ile Hewlett Packard Bilgisayar ve
Ölçüm Sistemleri A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 10.1.2010 tarih ve 2009-2-
250/ÖA-10-NSK sayılı Önaraştırma Raporu 11.1.2010 tarih, REK.0.06.00.00-110/12
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayet konusuna ilişkin olarak, Hewlett
Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş.’nin HP markalı yazıcıların satış sonrası
10-04/38-18
2
servis hizmetleri pazarındaki uygulamalarına ilişkin olarak soruşturma açılmasına 50
gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. (HP Türkiye)
Amerika Birleşik Devletleri menşeli bir teknoloji firması olan HP, 1939 yılında
kurulmuştur ve 170’ten fazla ülkede faaliyet göstermektedir. HP’nin faaliyet gösterdiği
iş gruplarını;
- Kişisel Sistemler Grubu: İş ve tüketici bilgisayarları, taşınabilir bilgisayarlar ve iş
istasyonları,
- Görüntüleme ve Baskı Grubu: Mürekkep püskürtmeli yazıcılar, lazer yazıcılar ve
ticari baskı, yazdırma sarf malzemeleri, dijital fotoğrafçılık ve eğlence, 60
- Teknoloji Çözümleri Grubu: Depolama ve sunucular, EDS, yönetilen hizmetler ve
yazılım dahil olmak üzere iş ürünleri
şeklinde ayırmak mümkündür. HP, Türkiye’de Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm
Sistemleri A.Ş. olarak söz konusu iş alanlarında faaliyet göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu şikayetin temelini, HP Türkiye’nin kendi markalı yazıcılarına verilen
teknik servis hizmetinin fiyatlarının yüksekliği oluşturmaktadır. Bir ana ürün ile o
ürüne ilişkin yedek parça ve/veya teknik hizmetler, farklı zamanlarda ihtiyaç duyulan
ancak birbirini tamamlayıcı nitelikte olan ürünlerdir. 70
Yazıcı gibi ürünlerin içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve
hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak; yedek
parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte
kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan
ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak
tanımlanmaktadır.1 Konu ile ilgili rekabet hukuku kapsamında ele alınması gereken
hususlar ise i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği,
ii) edilmezse ikincil ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka-spesifik
tanımlanıp tanımlanamayacağıdır.
Bu bağlamda ardıl pazarların varlığı durumunda ilgili ürün pazarı tanımları şu şekilde 80
sıralanabilir:
i) Birincil ürün ve ikincil ürünlerin yer aldığı sistem pazarı,
ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça veya servisin yer aldığı
bütüncül ardıl pazar,
iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça veya teknik servis, bakım-onarımın yer
aldığı marka-spesifik ardıl pazar.
Dosya kapsamında yapılabilecek en dar pazar tanımının “HP markalı yazıcıların satış
sonrası servis hizmetleri” pazarı olmasından hareketle herhangi detaylı bir pazar

1 Örneğin, bir araba sahibi arabayı satın alışından sonraki bir tarihte, bakım ya da yedek parça gibi,
arabanın etkin kullanımı için gerekli olan ürün ve hizmetlere ihtiyaç duyacaktır. Bu örnekte araba
birincil ürün, yedek parça, servis gibi satış sonrası ürün ve hizmetler ise ikincil ürünler olarak ifade
edilebilir.
10-04/38-18
3
analizine ve kesin bir pazar tanımına gidilmeksizin ilgili ürün pazarının, en dar haliyle,
HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarı olduğu varsayılmıştır. 90
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İncelemeye konu olan faaliyetlerin tüm Türkiye çapında gerçekleştirilmesi ve ülke
içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması
sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde hakim durum “Belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır.
Ardıl pazarlar için yapılacak bir hakim durum analizi ile ilgili olarak Avrupa Birliği 100
Komisyonu, 25. Rekabet Politikası Raporu’nda2 hakim durumu “rakiplerden ve
müşterilerden kayda değer ölçüde bağımsız hareket edebilme yeteneği” olarak
tanımlamış, satış sonrası ürün/hizmet pazarlarında pazar gücü değerlendirilirken, bu
iki pazar arasındaki bağlantının göz önünde bulundurulmasının ve olay bazında
analiz yapılmasının gerekli olduğunu ifade etmiştir. Söz konusu raporda, firmanın
satış sonrası ürün/hizmet pazarında hâkim durumdan kaynaklanan herhangi bir
kötüye kullanma davranışının mevcut olup olmadığı araştırılırken, birincil ürün ve
ikincil ürün pazarları arasındaki ilişkinin göz önünde bulundurulması ve firmanın
birincil ürün pazarından bağımsız bir şekilde ikincil ürün fiyatlarını arttırıp
arttıramayacağının sorgulanması gerektiği belirtilmiştir. Bu çerçevede 110
değerlendirmeye alınması gereken başlıca unsurlar, “öncül piyasadaki ürünün fiyatı
ve ömrü, ardıl piyasalardaki fiyatlardaki şeffaflık, bu piyasalardaki ürün fiyatlarının,
ana ürünün fiyatına oranı ve bütün bu bilgileri elde etme sürecinde katlanılan
maliyetlerin yüksekliği” olarak ortaya konmuştur.
Bu bağlamda alınan Pelikan-Kyocera3 kararında yazıcı ve bu yazıcılar için toner
kartuşu üreten ve yazıcı pazarında hakim durumda bulunmayan Kyocera’nın, ikincil
ürünler bakımından da hakim durumda olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Komisyon bu
kararında;
- Yazıcının ömrü süresince kullanılan toner kartuşlarının toplam maliyetinin
yazıcı maliyetine oranının yüksek olması, 120
- Toner kartuşlarının fiyatına ilişkin bilginin ulaşılabilir olması,
- İkincil ürünlerin fiyatının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir
maliyetin söz konusu olmaması,
- Kilitlenmiş ve yeni müşteriler arasında fiyat farklılaştırması imkanının mevcut
olmaması
hususlarını göz önünde bulundurmuştur.
Rekabet Kurulu’nun 08.05.2001 tarih ve 01-22/192-50 sayılı kararında ise HP
ürünlerinin satış sonrası hizmetlerinin çok büyük oranda HP servis ağı kapsamında
gerçekleştirilmesinden hareketle, HP’nin söz konusu servis ağı sebebiyle, kendisi
tarafından satışı yapılan ve kendi markasını taşıyan ürünlerin satış sonrası servisleri 130
açısından hakim durumda olduğuna hükmedilmiştir.

2 .
3 25. Rekabet Politikası Raporu, 1995
10-04/38-18
4
Rekabet Kurulu tarafından Xerox marka yazıcıların tonerlerinin yüksek fiyata satıldığı
ve bu nedenle tüketicilerin zor durumda bırakıldığı iddiası üzerine verilen 15.05.2008
tarih ve 08-33/417-143 sayılı kararda ise;
“- Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği tonerin fiyatı arasında
yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik ömrü süresince
kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek olduğu,
− Toner fiyatlarına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu,
− Toner fiyatlarının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin
söz konusu olmadığı” 140
anlaşıldığından, yazıcı almayı düşünen ve henüz tercih aşamasında olan
kullanıcıların, ödeyecekleri toplam maliyetlerini düşünerek bir marka seçmelerinden,
bu seçim sırasında yazıcı piyasasındaki firma sayısı kadar seçenek bulunduğundan
ve yazıcı pazarının rekabetçi yapısından dolayı Xerox firması için, yazıcı ve toner
pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili
olarak herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu bağlamda yapılan bir incelemede, işbu dosya konusu şikayet ile ilgili olarak
aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır:
1. Yazıcıların da bulunduğu bilgi teknolojileri sektöründe yeni ürünlerin pazara
girme hızı oldukça yüksektir. Piyasaya yeni sürülen bir yazıcının kısa süre 150
içerisinde yeni modellerin ve yeni teknolojilerin ortaya çıkmasıyla demode
olması sektörde sık rastlanan bir durumdur. Yeni modellerin satışa çıkarılması
ise eski modellerin fiyatında hızlı düşüşlere sebep olmaktadır. Söz konusu
durum birincil piyasa olan yazıcı pazarında fiyatların düşük, ürün kullanım
ömrünün ise kısa olmasına sebep olmaktadır. Bunun yanında gerek yedek
parça ve sarf malzemesi fiyatları gerekse servis/bakım-onarım bedelleri yazıcı
fiyatına oranla yüksek kalmaktadır.
2. HP markalı yazıcıların teknik servisine ilişkin bilgiler gerek HP yetkili servisler
gerekse bağımsız teknik servis açısından ulaşılabilir olduğu görülmektedir.
3. HP markalı yazıcılara ait teknik servis/bakım onarım hizmetinin fiyatının 160
artması durumunda başka markalı bir yazıcıya geçişte ciddi maliyetler söz
konusu değildir. Zira pazardaki fiyatlar incelendiğinde, yazıcı satın almak
isteyen bir tüketicinin 50-60 TL’den başlayan alternatiflerinin bulunduğu
görülmektedir. Bunun yanında geçiş maliyeti oluşturan öğrenme, kurulum vb.
gibi maliyetlerin de yazıcılar bakımından düşük olduğu düşünülmektedir.
4. Şikâyetçi tarafından gönderilen HP teknik servis teklifinden de görüleceği
üzere yazıcı pazarında birincil ürünün fiyatı ikincil ürüne göre düşüktür. Yani
yedek parça ve bakım onarım maliyeti cihaz maliyetine göre yüksek kalmakta,
bu da ikincil ürün ve hizmetlerde fiyatlarda artış yaşanması durumunda farklı
marka bir yazıcıya geçişin yaşanmasının mümkün olduğunun bir göstergesi 170
olarak ortaya çıkmaktadır.
Yukarıda yer verilen tüm açıklamaların HP Türkiye’nin yazıcı pazarından bağımsız bir
şekilde teknik servis fiyatlarını arttıramayacağının ve dolayısıyla HP Türkiye’nin HP
markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarında hakim durumda
olamayacağının göstergesi olarak ortaya çıkabileceği anlaşılmaktadır.
10-04/38-18
5
Tüm bunların yanında üzerinde özellikle durulması gereken hususlardan ilki, birincil
ürün pazarındaki yani yazıcı pazarındaki rekabetin seviyesidir. Yazıcı pazarı, genelde
bilgisayar donanımı gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren üreticilerin yer aldığı ve
rakip sayısının fazla olduğu bir pazardır. Pazar araştırma şirketi IDC’nin 2007 yılında
yayınladığı rapora göre HP ve rakiplerinin farklı türde yazıcılar bazında sahip 180
oldukları pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 1: A4 Renkli Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 100

Tablo 2: A4 Siyah/Beyaz Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 100

Tablo 3: A4 Renkli Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 100
Ayrıca elde edilen bilgilere göre, 2007 yılından itibaren yazıcı pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin pazar paylarında değişimler meydana gelmiştir. Örneğin IDC
verilerine göre, Canon’un tek fonksiyonlu inkjet yazıcı segmentinde, 2008 yılının ilk 190
çeyreğine oranla %14,9 olan pazar payını 2009 yılının ilk çeyreğinde %66,7’ye, tek
fonksiyonlu lazer yazıcılarda %2,2’den %13,8’e, çok fonksiyonlu lazer yazıcı
%2,7’den %25’e, çok fonksiyonlu inkjet yazıcılarda ise aynı dönemde pazar payını 3
kat artışla %36’ya çıkardığı görülmektedir.
Birincil ürün piyasasındaki rekabetin seviyesinin haricinde diğer bir husus ise teknik
servis/bakım-onarım hizmeti pazarında HP yetkili servislerinin haricinde çok sayıda
bağımsız servis sağlayıcının bulunması yani ikincil ürün pazarındaki rekabetin
seviyesidir.
10-04/38-18
6
Tüm bunların yanında yedek parça, sarf malzemesi ve tamir bakım masraflarının
ürün fiyatlarına göre yüksek olmasının yalnızca HP ikincil ürünleri bakımından değil, 200
sektörde yer alan rakip firmalar açısından geçerli olduğu görülmektedir.
Sonuç olarak, yukarıda verilen bilgilere dayanılarak, HP markalı yazıcıların satış
sonrası servis hizmetleri pazarında HP’nin hakim durumda olduğuna dair bir tespit
yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herhangi bir işlem tesis
edilmesine gerek olmadığı anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
210


Full & Egal Universal Law Academy