Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-141 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 10-08/65-29
Karar Tarihi : 21.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU,
Neyzar MENTEŞOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20
Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş/Ankara
D. TARAFLAR :- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ak-Can Şeker San. ve Tic. A.Ş
Filistin Cad. Kader Sok. No:36 G.O.P. Çankaya/Ankara
Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu
Osman Kavuncu Cad. Ankara Yolu 7. km Kocasinan/Kayseri
30
Yıldırım Holding A.Ş.
Gemsaz Mevkii Gemlik Gübre Tesisleri Gemlik/Bursa
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’ye ait Kastamonu, Çorum,
Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve Yozgat şeker fabrikalarının (Portföy C) bir bütün
halinde “varlık satışı” yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB)’nın Kurum kayıtlarına
17.7.2009 tarih ve 5082 sayı ile giren yazısında Türkşeker’e ait Portföy C şeker
fabrikalarının grup halinde varlık satış yöntemiyle ve Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. 40
(Kayseri Şeker)’deki %10 oranındaki kamu hissesinin blok satış yöntemiyle satılmak
üzere ihaleye çıkılacağı belirtilmiş, konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü’nün
alınmasını teminen 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” uyarınca ön
bildirimde bulunulmuştur. Söz konusu ön bildirime ilişkin mesleki daire görüşünde
Portföy C şeker fabrikalarının varlık satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemi ile ilgili
olarak herhangi bir ön koşul veya bir kısıt getirilmesine gerek olmadığı ifade edilmiş
ve ÖİB de mesleki daire görüşüne iştirak etmiştir. Bu süreç sonrasında Kurul, “bahse
konu işlem ile ilgili bu aşamada herhangi bir ön koşul konulmasına veya başka bir 50
10-08/65-29
2
kısıt getirilmesine gerek olmadığı, ancak alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı Kanun’un
ilgili maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi halinde, devirle ilgili koşul ve
yükümlülükler getirilebileceği veya devre izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu
hususun ihaleye katılacak teşebbüsün/teşebbüslerin bilgisine sunulması bakımından
ihale şartnamesinde belirtilmesinin gerekli olduğu” yönündeki görüşün ÖİB’ye
bildirilmesine 19.8.2009 tarih ve 09-36/923-M sayı ile karar vermiştir.
Kurum kayıtlarına 21.12.2009 tarih, 9050 sayı ile intikal eden yazıda ise ihalenin
sonuçlanması sonrasında Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) karar taslağında yer 60
alması uygun görülen teklif sahiplerinden ilk üçü hakkında karar tesis edilmesi
talebinde bulunulmuştur.
Kurum kayıtlarına 20.11.2009 tarih ve 8344 sayı ile giren ve en son 21.12.2009 tarih
ve 9050 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 13.1.2010 tarih ve 2009-3-141/ÖN-
10-Ş.YA sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 19.1.2010 tarih ve
REK.0.07.00.00-120/16 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-08 sayılı Kurul toplantısında 70
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
1. Portföy C grubu şeker fabrikalarının “varlık satışı” yöntemi ve ihale usulüyle
özelleştirilmesi işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet
Kurulunun iznine tabi olduğu,
2. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından hakkında nihai izin kararı talep
edilen ilk üç teklif sahibi olan Ak-Can Şeker San. ve Tic. A.Ş., Kuzey
Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu ve Yıldırım Holding A.Ş.’den
herhangi birinin özelleştirmeye konu fabrikaları devralmasının 4054 sayılı 80
Kanun’un 7 maddesi kapsamında hakim durum yaratılmasına veya mevcut
bir hakim durumun güçlendirilmesine yol açmayacağı, dolayısıyla her üç
teşebbüs açısından da devre konu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı,
3. Şu kadar ki, özelleştirmeye konu şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu Şeker
Fabrikaları Ortak Girişim Grubuna devredilmesi halinde, Ortak Girişim
Beyannamesinde kurulacağı belirtilen şirkette ortak girişimin üyelerinin en az
%51’ine sahip olacağını belirttikleri hisseleri dışındaki hisselerin tamamına
veya bir kısmına Konya Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin sahip olması
halinde, bu işlem için Rekabet Kuruluna izin başvurusunda bulunulması 90
şartının getirilmesinin uygun olacağı
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Dünyada tatlandırıcı talebi, üç değişik kaynaktan karşılanmaktadır. Bunlar; pancar ve
kamıştan üretilen sakaroz kökenli şekerler; mısır, buğday, patates gibi
nişasta içeren hammaddelerden elde edilen nişasta bazlı şekerler (glikoz, izoglukoz- 100
10-08/65-29
3
fruktoz) ve sakarin, aspartam, asesulfam-K gibi sentetik tatlandırıcılardır.
Pancar ve kamıştan üretilen sakaroz kökenli şekerler ile nişasta bazlı şekerler kalorili
tatlandırıcılar sınıfında, sentetik tatlandırıcılar ise kalorisiz tatlandırıcılar
sınıfında yer almaktadır. Dünyada şeker üretiminin çoğunluğu şeker kamışından1
yapılmaktadır. Dünyanın en büyük kamış şekeri üreticisi Brezilya iken en büyük
pancar şekeri üreticisi AB ülkeleridir.
Pancar ve kamış şekerine alternatif olarak nişasta bazlı şeker ve kalorisiz
tatlandırıcılar da özellikle endüstriyel alanda kullanılmaktadır. Ülkemizde glukoz ve
izoglukoz (fruktoz) olmak üzere iki temel türü üretilen nişasta bazlı şekerler, genelde 110
sıvı olarak satışa sunulan, doğrudan tüketilmeyen, daha çok şekerli ürünler
sanayinde girdi olarak kullanılan ürünlerdir. Bu tatlandırıcıların başlıca kullanım
alanları; şekerlemeler, şekerli ve unlu ürünler, dondurma, helva, reçel, marmelat,
alkollü ve alkolsüz içeceklerdir.
Şeker sektörü, tarıma dayalı yapısı, arzındaki istikrarsızlık ile ekonomik ve sosyal
endişeler nedeniyle çoğu ülkede çeşitli yöntemlerle düzenlenmektedir. Bu
düzenlemeler üretim ve arzın kontrolü, üretici, işleyici, tüketici fiyatlarına
müdahaleler, ithalat kotaları ve korumaları ile ihracat kontrolü ve teşvikleri şeklinde
olabilmektedir. 120
Türkiye’de şeker politikaları şeker talebinin öncelikle yerli üretimle sağlanması amacı
doğrultusunda belirlenmektedir. 4634 sayılı Şeker Kanunu’nun yürürlüğe girmesi de
şeker üretiminde istikrarı sağlayacak planlamalara imkân vermek ve sektörü devlet
müdahalesinden arındırma amacına yönelik bir adım olmuştur. Aynı kanun şeker
pancarı ve şeker satış fiyatlarından devlet müdahalesini kaldırmıştır. Şeker Kurumu
2008 faaliyet raporuna göre piyasanın serbestleşmesinin olumlu etkileri hem pancar
hem de şeker fiyatlarına yansımıştır.
Üretim ve arz istikrarı sağlanması amacıyla Şeker Kuruluna şeker üreticisi 130
teşebbüslere kota tahsis etme yetkisi verilmiştir. Türkiye’de tatlandırıcı sektörü
bünyesinde yedi pancar şekeri üreticisi ile beş nişasta bazlı şeker üreticisine kota
tahsisi2 yapılmaktadır. Kota uygulaması sonrasında, özellikle 90’lı yıllarda yaşanan
ithalat riski veya yüksek miktarda stok gibi sorunların artık yaşanmadığı
görülmektedir. Kota tahsisi yapılan şirketlerin toplam üretim kapasitesi 2008 yılı
itibarıyla 4.138.000 ton/yıl olup bunun 3.148.000 tonu pancar şekeri üreticilerine,
990.000 tonu ise nişasta bazlı şeker üreticilerine aittir.
Türkiye’de pancar şekeri ve nişasta bazlı şeker üreticilerinin toplam üretim ve satış
miktarlarına Tablo 1’de yer verilmiştir. 140
1 1999-2006 yılları arasında dünya şeker üretiminin %74,07 ‘si şeker kamışından, geri kalan %25,93’ü ise şeker
pancarından üretilmiştir.
2 4634 sayılı Kanun, son yıllarda pancar şekeri aleyhine gelişme gösteren ve bundan önce üretiminde herhangi
bir kısıtlama getirilmeyen Nişasta Bazlı Şeker üretimini kontrol altına alarak
pancar ve şeker üretiminin zarar görmesini ve küçülmesini engellemeyi, pancar üreticisinin arazisini, fabrikaların
ise kapasitelerini gereği gibi kullanabilmelerini öngörmektedir. Bu kapsamda ülke toplam tatlandırıcı talebinin %
10’u oranında Nişasta Bazlı Şekerler için kota belirlenmesi Kanun ile hükme
bağlanmıştır. Bakanlar Kurulu bu oranı, % 50’sine kadar artırmaya veya eksiltmeye yetkilidir.
10-08/65-29
4
Tablo 1: Türkiye’de Şeker Üretim Ve Satış Miktarları (ton)
2003/043 2004/05 2005/06 2006/07 2007/08
Üretim 1.762.000 1.940.000 2.070.000 1.845.000 1.708.000
Yurtiçi Satış
(A+B Kotası) 1.618.000 1.700.000 1.713.000 1.901.000 1.684.000
Pancar Şekeri
Yurtdışı Satış
(C Şekeri) 364.000 178.000 256.000 217.000 178.000
Üretim 366.000 433.000 415.000 440.000 411.000
Yurtiçi Satış
(A Kotası) 347.000 360.000 350.000 350.000 316.000
Nişasta Bazlı
Şeker
Yurtdışı Satış
(C Şekeri) 19.000 61.000 72.000 88.000 99.000
Kaynak: Şeker Kurumu
Türkiye’deki pancar şekeri üreticilerinin pazar paylarına ise Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Türkiye’deki şeker fabrikalarının pazar payları 150
Pazar Payı (%)
Fabrikalar 2006/07 2007/08 2008/09
Portföy A 0-10 0-10 0-10
Portföy B 0-10 0-10 0-10
Portföy C 10-20 10-20 10-20
Portföy D 10-20 10-20 0-10
Portföy E 10-20 10-20 0-10
Portföy F 0-10 0-10 0-10
Adapazarı Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10
Kütahya Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10
Amasya Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10
Kayseri Şek. Fab. 10-20 10-20 10-20
Konya Şek. Fab. 10-20 20-30 20-30
Keskinkılıç Şek. Fab. 0-10 0-10 0-10
Toplam 100 100 100
Kaynak: Şeker Kurumu
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya kapsamında ilgili ürün pazarının hammadde alım pazarı ve nihai ürün pazarı
olarak iki şekilde ele alınması gerekmektedir.
Şeker fabrikalarının hammadde olarak kullandıkları ürünün şeker pancarı olması ve
şeker pancarının bu anlamda alternatifinin olmaması nedeniyle alım pazarının “şeker
pancarı” olarak belirlenmesi uygundur. 160
Nihai ürün olarak ise pazarın en geniş haliyle tatlandırıcılar olarak belirlenmesi
mümkündür. Ancak tatlandırıcılar arasında sentetik tatlandırıcılar kalorisiz olmaları ve
özel amaçlı kullanılmaları bakımından pancar şekeri ve nişasta bazlı şekerden talep
yönüyle ayrılmaktadır. 4634 sayılı Şeker Kanunu’nda tanımlanan şeker; pancar veya
kamıştan üretilen kristal haldeki sakaroz ile nişasta kökenli glukoz, izoglukoz,
sakarozun veya invert şekerin veya her ikisinin suda çözünmesiyle elde edilen
çözelti, invert şeker şurubu ve inülin şurubudur.
3 Pazarlama yılı 1 Eylül ve 31 Ağustos arasındaki dönemdir.
10-08/65-29
5
Nişasta bazlı şeker pancar şekerine özellikle endüstriyel alanda önemli bir 170
alternatiftir. Nişasta bazlı şekere pancar şekeri üreticilerini korumak adına kota
getirilmesi de bu iki ürünün birbirini ikame ettiklerini göstermesi bakımından
önemlidir. Diğer yandan, nişasta bazlı şekerin kotaya tabi olması ve üretim miktarının
bu anlamda sınırlı olması dikkate alınması gereken bir husustur.
İlgili ürün pazarının en dar haliyle “pancar şekeri” olarak tanımlanması halinde dahi
işlemin rekabetçi endişe yaratmayacağı değerlendirildiğinden bu aşamada nişasta
bazlı şeker ve pancar şekerinin aynı pazarda olup olmadığına ilişkin daha detaylı
analiz yapılmasına gerek görülmemiş ve pazar paylarının hesabında pazarın en dar
hali esas alınmıştır. 180
Pancar şekeri üretiminin yan ürünleri olan melas ve küspe de ayrıca ele alınmalıdır.
Melas, şeker üretimi sırasında, şekerli suyun buharlaştırılması ve şekerin
kristalleştirilmesi neticesinde geriye kalan, koyu kahverengi, akıcı pekmez
kıvamındaki tatlı maddedir. Melas içerisinde %50 civarında şeker ihtiva etmesi
nedeniyle, yüksek enerji taşıyan, protein varlığı yüksek bir yem olup, doğrudan suda
seyreltilmek veya diğer yem maddelerine karıştırılmak suretiyle kullanılmaktadır. Her
yıl toplam işlenen pancarın %3-4’ü kadar melas üretimi yapılmaktadır. Melas ayrıca
maya, kömür ve alkollü içecek sanayinde ve az bir miktarda ilaç sanayinde
kullanılmaktadır. Melas; alkol, maya ve yem sanayinde temel hammadde 190
durumundadır. Bu çerçevede her ne kadar melas ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak
tanımlanabilecekse de ilgili teşebbüslerin pazar payları pancar şekeri paylarına
paralel olacağından ayrı bir değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Küspenin hayvan yemi olarak kullanılması sebebiyle, alternatifleri olmasından dolayı
tek başına bir pazar olarak ele alınamayacağı kanaatine varılmıştır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şeker ve pancar için iki ayrı coğrafi pazar tanımı yapılabilir. Şeker için coğrafi pazar 200
olarak Türkiye esas alınabilecekken, şeker pancarında bölgesel alım yapılıyor olması
ve Şeker Kurumunun her şeker fabrikasının şeker pancarı alımı yapabileceği
bölgeleri belirleyen düzenlemeleri nedeniyle alım pazarındaki coğrafi pazarın Şeker
Kurulu kararına konu coğrafya olarak belirlenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
H.2. Taraflar
H.2.1. Özelleştirmeye Konu Varlık: Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir,
Turhal ve Yozgat Şeker Fabrikaları (Portföy C)
210
ÖYK, Türkşeker’e ait şeker fabrikalarının coğrafi bazlı portföy grupları halinde bir
bütün olarak varlık satışı suretiyle özelleştirilmesine ve coğrafi bazlı portföy
gruplarından Portföy C’nin Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir, Turhal ve
Yozgat şeker fabrikalarını içerecek şekilde belirlenmesine 12.8.2008 tarih ve 2008/50
sayı ile karar vermiştir.
Portföy C içerisinde yer alan şeker fabrikalarına tahsis edilen A kotası miktarları ve
bu fabrikaların satış miktar ve değerlerine Tablo 3 ve 4’te yer verilmiştir.
10-08/65-29
6
220
Tablo 3: Portföy C
Fabrikalarına
Pazarlama Yılı
Bazında Tahsis
Edilen A Kotası*
Miktarları (Ton)
230
Kaynak: Şeker Kurumu
* A kotası; yurtiçi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarıdır.
240
Tablo 4: Portföy C Fabrikalarının Şeker Satış Miktar ve Değerleri
Şeker Kurumunca kota tahsis, izleme ve denetimi şirket bazında yapılmakta olup,
birden fazla fabrikası olan şirketlere (Türkşeker, Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş.,
Kayseri Şeker Fab. A.Ş.) tahsis edilen kotalar, şirketlerin kendileri tarafından, üretim
planlamasına göre dağıtılmaktadır. Bu nedenle, Portföy C içerisindeki şeker
fabrikalarının Tablo 1’de yer verilen kota miktarları Türkşeker tarafından üretim
planlaması çerçevesinde toplam kotasının ilgili fabrikalara ayrılan miktarını
göstermektedir. Portföy C, 2006/07, 2007/08, 2008/09 ve 2009/10 pazarlama
yıllarında Türkşeker’e tahsis edilen A kotasının sırasıyla %20-30 %20-30 %20-30 ve 250
%20-30’unu oluşturmaktadır. Portföy C şeker fabrikalarının A kotası ve satış
değerine göre pazar payları ise Tablo 5’te gösterilmiştir.
Tablo 5: Portföy C’nin Kota, Miktar ve Değer Bazında Toplam Pazar Payı
Pazar Payı (%) 2006/07 2007/08 2008/09
Kota Bazında 10-20 10-20 10-20
Miktar Bazında 10-20 10-20 0-10
Değer Bazında 10-20 10-20 0-10
Kaynak: Bildirim Formu
H.2.2. Hakkında Nihai Karar Alınması Talep Edilen İhale Katılımcıları
Özelleştirme İdaresi tarafından yapılan ihale neticesinde 8.12.2009 tarihinde nihai
pazarlık görüşmesi yapılmıştır. Nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda en yüksek 260
Fabrika Adı 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10
Çarşamba
Çorum
Kastamonu
Kırşehir
Turhal
Yozgat
TOPLAM
2006/07 2007/08 2008/09
Fabrika Adı Miktar (Ton) Değer (TL) Miktar (Ton) Değer (TL) Miktar (Ton) Değer (TL)
Çarşamba
Çorum
Kastamonu
Kırşehir
Turhal
Yozgat
TOPLAM
10-08/65-29
7
teklifi veren teşebbüs Ak-Can Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. olmuştur. Ardından
Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişimi ikinci en yüksek teklifi vermiştir.
Yıldırım Holding A.Ş. ise en yüksek üçüncü teklif sahibidir.
10-08/65-29
8
H.2.2.1. Ak-Can Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ak-Can Şeker):
2008 yılında kurulan Ankara merkezli Ak-Can Şeker’in ilgili pazarda herhangi bir
faaliyeti yoktur. Ak-Can Şeker’in ortaklık yapısına Tablo 6’da yer verilmiştir.
Tablo 6: Ak-Can Şeker Ortaklık Yapısı
Hissedar Adı/Soyadı Hisse Oranı (%)
Mehmet Cengiz 16
Ahmet Cengiz 16
Ekrem Cengiz 16
Şeref Cengiz 16
Asım Cengiz 8
Kazım Cengiz 8
Rüstem Ekmekçi 9
Özcan Ekmekçi 9
Bekir Ekmekçi 2
Toplam 100
Kaynak: Bildirim Formu 270
Ak-Can Şeker Cengiz ailesinin kontrolündedir. Ak-Can Şeker hissedarlarından
Cengiz ailesinin kontrolünde olan diğer şirketlerin listesi ve faaliyet alanları Tablo
7’de yer almaktadır.
Tablo 7: Cengiz Ailesinin Kontrolündeki Şirketler ve Faaliyet Alanları
Şirket Unvanı Faaliyet Alanları
Cengiz Holding San. ve Tic. A.Ş.
Her nev'i ticari, sınaî, zirai ve mali maksatlarla kurulmuş ve
kurulacak anonim ve limited, yerli ve yabancı şirketlerin
ortaklık, müessese ve teşebbüslerin sermaye ve yönetimine
katılma, yatırımda bulunma, bu alanlarda çalışacak, şirket,
ortaklık, müessese ve teşebbüslerin kuruluşlarını
gerçekleştirmek vs.
Cengiz İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. Her türlü inşaat ve her türlü inşaat taahhüdü işleri yapmak, her türlü inşaat, ihale ve yarışmalarına katılmak vs.
Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş.
Her türlü enerji ve elektrik üretim amacıyla, termik santral,
hidroelektrik santral, doğalgaz ve fuel-oil santralleri, bunlarla
ilgili fabrika ve tesisler kurmak ve işletmek vs.
Eti Bakır A.Ş. Bakırlı pirit madenlerini aramak, işletmek, zenginleştirmek, metal ve bileşiklerini üretmek vs.
Eti Alüminyum A.Ş.
Boksit, cıva ve barit madenlerini aramak, işletmek, alüminyum
sülfat ve bileşiklerini üretmek, döküm mamul ve alaşımlarını
üretmek vs.
Samgaz A.Ş. Doğalgaz dağıtım faaliyetleri gerçekleştirmek vs.
Eti Hava Taşımacılığı A.Ş. Her türlü uçakların alımı, satımı, kiralanması, kiraya verilmesi ve işletmeciliğini yapmak vs.
Selçuk Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Doğalgaz dağıtım faaliyetleri gerçekleştirmek vs.
Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. Elektrik enerjisi ve kapasitesinin toptan alım ve satım faaliyetinde bulunmak vs.
Cengiz Turizm San. ve Tic. A.Ş. Her nevi turistik tesisler kurmak, kiralamak, kiraya vermek ve işletmek vs.
Cengiz Madencilik S Tic.
A.Ş.
Her nevi madenleri aramak, işletmek, zenginleştirmek, mamul
mallar üretmek vs.
Gürtem Madencilik Turizm ve Tic.
Ltd. Şti.
İşlenmiş ve tabi halde her türlü madenin, taşların, bunlardan
mamul eşyaların ihracını ve yurtdışına pazarlanmasını
yapmak vs.
Cengizler Sigorta ve Aracılık
Hizmetleri Ltd. Şti.
Türkiye'de bulunan sigorta şirketlerinin acentelik ve aracılık
hizmetlerini yapmak, konusuna göre poliçe tanzim etmek vs.
Kalehan Enerji Üretim ve Ticaret
A.Ş.
Baraj ve hidroelektrik santraller inşa etmek ve işletmek,
elektrik enerjisi üretmek ve toptan satışını yapmak vs.
Kaynak: Ak-Can Şeker
10-08/65-29
9
Cengiz ailesinin kontrolündeki şirketlerin faaliyet alanları çoğunlukla madencilik,
enerji, turizm, inşaat gibi alanlarda yoğunlaşmıştır. Grubun ilgili pazarlarda herhangi
bir faaliyeti bulunmamaktadır.
H.2.2.2. Kuzey Anadolu Şeker Fabrikaları Ortak Girişim Grubu (Kuzey Anadolu) 280
Kuzey Anadolu, Portföy C grubu şeker fabrikalarının ihale neticesinde satın
alınabilmesi için oluşturulmuştur. Ortak Girişimin kurucuları Kayseri Şeker Fabrikaları
A.Ş. ve Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. olup ortaklık yapısına Tablo 8’de yer verilmiştir.
Tablo 8: Kuzey Anadolu’nun Ortaklık Yapısı
Hissedar Unvanı Hisse Oranı(%)
Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş 90
Amasya Şeker Fabrikaları A.Ş. 10
Toplam 100
Kaynak: Kuzey Anadolu
Kuzey Anadolu Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin mutlak kontrolündedir. Kayseri
Şeker’in ortaklık yapısı ise Tablo 9’da gösterilmektedir.
Tablo 9: Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Unvanı Hisse Oranı (%)
T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi 9,99
Konya Şeker Fabrikası A.Ş. 0,62
Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. 0,004
Toplam 10,62
Pankobirlik 5,36
Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 50,51
Afyon Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,09
Akşehir-Ilgın Pancar Ekicileri İstihsal. Koop. 0,08
Alpullu Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 7,73
Balıkesir-Bursa Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 4,33
Burdur- Isparta Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 2,00
Dinar Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00
Elazığ Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,13
Elbistan Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,06
Ereğli Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00
Eskişehir Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 3,75
Konya Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,59
Kastamonu Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 4,00
Malatya Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,57
Muş Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,06
Uşak Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 1,00
Sivas Pancar Ekicileri İstihsal Koop. 0,12
Ankara Pancar Koop. 0,00
Bor Pancar Koop. 0,00
Çorum Pancar Koop. 0,00
Erciş Pancar Koop. 0,00
Erzurum Pancar Koop. 0,00
Turhal Pancar Koop. 0,00
Yozgat Pancar Koop. 0,00
Kırşehir Pancar Koop. 0,00
Toplam 89,38
Beta Ziraat ve Ticaret A.Ş. 0,00
Pancar Motor A.Ş. 0,00
Genel Toplam 100
Kaynak: Kuzey Anadolu 290
4 Hisse oranı sıfıra çok yakın olan hissedarların hisse oranı % 0,00 olarak gösterilmiştir.
10-08/65-29
10
Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin bünyesinde Kayseri ve Boğazlıyan Şeker
Fabrikaları bulunmaktadır.
Kayseri Şeker’in %50,51’i Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifine aittir. Ayrıca
diğer bazı pancar ekicileri istihsal kooperatiflerinin ve Pankobirlik’in ortaklıkları ile
birlikte %89,38’i pancar kooperatiflerine aittir. Pancar ekicileri kooperatiflerinin
Türkşeker şeker fabrikaları dışında kalan tüm özel şeker fabrikalarında çeşitli
oranlarda hissesi bulunmaktadır.
300
Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin sahip olduğu şeker fabrikalarının toplam kota,
üretim ve satış miktarları ile pazar payları yıllara göre Tablo 10’da sunulmuştur.
Tablo 10: Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş. Kota, Üretim, Satış Miktarları ve Pazar Payı
2006/07 2007/08 2008/09
A Kotası
Üretim (ton)
Satış (ton)
Satış Değeri (TL)
Pazar Payı (%) 10-20 10-20 10-20
Kaynak: Kuzey Anadolu ve Şeker Kurumu
Kayseri Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin 2006, 2007 ve 2008 yılı ciroları sırasıyla
……………….. TL, …………………. TL ve ……………….. TL olarak gerçekleşmiştir.
H.2.2.3. Yıldırım Holding A.Ş. (Yıldırım Holding) 310
Yıldırım Holding bir aile şirketi olarak kurulmuş olup genel kurul ve yönetim kurulu
Yıldırım ailesi üyelerinden oluşmaktadır. Holding, bünyesinde madencilik, taşımacılık,
gübre gibi birçok sektörde faaliyeti olan şirketleri bulundurmaktadır. 2008 yılı cirosu
……………………… TL olan Yıldırım Holding’in ortaklık yapısına Tablo 11’de yer
verilmiştir.
Tablo 11: Yıldırım Holding Ortaklık Yapısı
Hissedar Adı/Soyadı Hisse Oranı
Ali Rıza Yıldırım 36,66
Yüksel Yıldırım 36,66
Mehmet Yıldırım 26,66
Garip Yıldırım 0,020
Zeycan Yıldırım 0,020
Toplam 100
Kaynak: Bildirim formu
320
Portföy C grubu şeker fabrikalarının ihale yoluyla satın alınabilmesi amacıyla Yıldırım
Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yıldırım Şeker) kurulmuştur. Yıldırım Şeker’in %51
oranındaki hissesi Yıldırım Holding’e, geri kalan %49’u ise Yıldırım Holding
kontrolündeki diğer bazı şirketlere aittir.
Yıldırım Holding kontrolündeki diğer şirketlerin unvanları ve faaliyet alanlarına
aşağıda yer verilmiştir.
10-08/65-29
11
330
Tablo 12: Yıldırım Holding Şirketleri ve Faaliyet Alanları
Şirketin Unvanı Faaliyet Alanları
Yıldırım Dış Tic. A.Ş. Kömür, kok, antrasit, demir ve demir dışı madenlerin ithalatını yapmaktadır.
Yılyak yakıt Pazarlama A.Ş. Yurtdışından kömür ithal etmek ve yurt içinde pazarlama ve dağıtımını yapmaktadır.
Yılfert Gübre ve Kimya San. ve Tic. A.Ş. Demir ve inşaat malzemeleri pazarlamaktadır.
Yılmar Denizcilik Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. Gemi kiralamak, gemi işletmeciliği ve acentelik yapmaktadır.
Gemlik Gübre Sanayii A.Ş.
Azot bazlı gübreler sınıfından Kalsiyum
Amonyum Nitrat üretimi ve satışını
yapmaktadır.
Eti Krom A.Ş.
Maden ocaklarında çıkarılan kromit
madeninin işlemek, zenginleştirmek, yüksek
karbonlu ferrokrom üretmektedir.
Yılport Konteyner Terminali ve Liman İşletmeleri A.Ş. Gebze Dilovası'nda iki adet liman işletmektedir.
Marmara Tersanesi A.Ş. Kimyasal Tanker inşa etmektedir.
Yılkrom Maden ve Enerji Yat. Tic. San. A.Ş.
Her türlü madeni aramak, aratmak, ithal
etmek, işletmek, satmak, kiraya vermek, her
türlü enerji kaynağından enerji üretmek,
elektrik santralleri kurmak ve enerji ticaret
yapmaktadır.
Kaynak: Bildirim formu
Yıldırım Holding’in ilgili pazarlarda faaliyet gösteren herhangi bir şirketi yoktur.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca işlem taraflarının ilgili ürün piyasasındaki 340
toplam pazar paylarının %25’i veya cirolarının 25.000.000 TL’yi geçmesi halinde,
devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulundan izin
alınması zorunludur. Portföy C içinde yer alan fabrikaların 2008/2009 yılındaki toplam
pazar payı %0-10 ve toplam cirosu ……………………… TL olarak gerçekleşmiştir.
Portföy C grubu fabrikalarının “varlık satışı” yöntemi ve ihale usulüyle özelleştirilmesi
işlemi 1998/4 sayılı Tebliğde yer alan eşikler bakımından değerlendirildiğinde sadece
devralınan taraf olan şeker fabrikalarının ciro yönünden eşiği aştığı görülmektedir. Bu
çerçevede bildirime konu işlem izne tabidir.
H.3.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi 350
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile “ bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum
yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin
bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri”
yasaklanmaktadır. Portföy C şeker fabrikalarının özelleştirilmesi sürecinde yapılan
ihale katılımcılarından ÖİB tarafından hakkında nihai izin kararının alınması talep
edilen üç teşebbüsün her birinin söz konusu şeker fabrikalarını devralması işlemleri
teklif sırasına göre değerlendirilecektir.
360
10-08/65-29
12
H.3.2.1. Ak-Can Şeker Bakımından
İhalede en yüksek teklifi veren Ak-Can Şeker, Portföy C şeker fabrikalarını
devralması halinde şeker pazarında %0-10 oranında bir pazar payı olan bir kuruluşu
devralmış olacaktır. Böylece devralma işlemi neticesinde pazara yeni bir oyuncu
girecek ve pazarda faaliyet gösteren oyuncu sayısı artacaktır. Ak-Can Şeker’in
pancar şekeri ve melas üretimi veya komşu pazarlarda faaliyeti bulunmadığı hususu
da dikkate alındığında Portföy C şeker fabrikalarının söz konusu teşebbüs tarafından 370
devralınması halinde pazarda bir yoğunlaşma artışı yaşanmayacağı kanaatine
varılmıştır.
H.3.2.2. Kuzey Anadolu Bakımından
İhalede en yüksek ikinci teklifi veren Kuzey Anadolu mevcut durumda şeker
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin oluşturduğu bir şirkettir. Ortak Girişimin
%90 hissesi ve kontrolü Kayseri Şeker A.Ş.’ye aittir. Bu noktada işlem bakımından
önemle değerlendirilmesi gereken, Kayseri Şeker’in devralma öncesi pazardaki
konumu ve devralma ile birlikte elde edeceği pazar gücünün niteliğidir. 380
Kayseri Şeker, Türkiye’nin en büyük şeker fabrikalarından biridir. Kayseri ve
Boğazlıyan olmak üzere iki tesiste üretim yapan Kayseri Şeker’in pazar payı 2008/09
pazarlama yılında %10-20’ye ulaşmıştır.
Kayseri Şeker’in çok ortaklı bir hisse yapısı vardır. Pek çok pancar kooperatifi ile
birlikte Pankobirlik de Kayseri Şeker ortakları arasında yer almaktadır. Kayseri
Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifi ise %50,51 ile en büyük ortak konumundadır.
Kayseri Şeker A.Ş. ana sözleşmesinde ortaklardan herhangi birine bir imtiyaz
tanınmış değildir. Dolayısıyla Kayseri Şeker’in Kayseri Pancar Ekicileri İstihsal 390
Kooperatifi kontrolünde olduğu değerlendirilmiştir. Kayseri Şeker’in Portföy C şeker
fabrikalarını alması halinde ulaşacağı pazar payı, pazardaki belli başlı oyuncularla
kıyaslamalı olarak Tablo 13’te gösterilmektedir.
Tablo 13: İşlem sonrasında pazardaki belli başlı oyuncuların pazar payı
Teşebbüs Pazar Payı(%)
Konya Şeker 20-30
Kayseri Şeker +Portföy C 20-30
Portföy A 0-10
Portföy B 0-10
Portföy F 0-10
Portföy D 0-10
T
ür
kş
ek
er
Portföy E 0-10
Kaynak: Şeker Kurumu
Kayseri Şeker’in Portföy C şeker fabrikalarını satın alması halinde toplam pazar payı
%20-30’a yükselecektir. Her ne kadar Türkşeker’in özelleştirme sürecinin devam
etmesi nedeniyle pazar yapısı kısa ve orta vadede değişebilecek nitelikte olsa da 400
Kayseri Şeker’in sahip olacağı rakam hâlihazırda Türkşeker ve Konya Şeker’in sahip
olduğu payların gerisinde kalacaktır.
10-08/65-29
13
Özelleştirme işleminin etki doğuracağı bir diğer ilgili pazar olan melasta ise işlemin
taraflarının sahip oldukları pazar paylarına Tablo 14’te yer verilmiştir.
Tablo 14: İşlemin taraflarının melas 2008/09 üretim miktarları ve pazar payları
Fabrika Melas Üretimi (ton) Pazar Payı (%)
Çarşamba 0-10
Çorum 0-10
Kastamonu 0-10
Kırşehir 0-10
Turhal 0-10
Yozgat 0-10
Portföy C Toplam 10-20
Kayseri Şeker 10-20
Kaynak: Bildirim formları
2008/09 pazarlama yılında toplam melas üretimi 563.000 ton5 olarak gerçekleşmiştir. 410
Kayseri Şeker ve Portföy C şeker fabrikalarının toplam melas üretimi Türkiye melas
üretiminin %20-30’sını oluşturmaktadır. Melas, şeker üretiminin yan ürünü olduğu için
üretimi pancar şekeri üretimi ile paralellik göstermektedir. Üretim sürecinde işlenen
şeker pancarı miktarının yaklaşık %4’ü kadar melas oluşmaktadır. Bu bakımdan
Kayseri Şeker’in pancar şekeri pazarındaki rakipleri aynı zamanda melas pazarında
de rakibi konumundadırlar. İnceleme konusu devralma, melas pazarı bakımından
rekabetçi endişe uyandırmamaktadır.
Dolayısıyla, Portföy C şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu tarafından devralınmasının
ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak nitelikte
olmadığı kanaatine varılmıştır. 420
Bununla birlikte, Pankobirlik ve ortağı olan 31 pancar ekicileri kooperatifinin
Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş., Amasya Şeker Fabrikası A.Ş., Konya Şeker San. ve
Tic. A.Ş. ve Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’de çeşitli oranlarda ortaklıkları
bulunmaktadır. Bu ortaklıklardan Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. ile Konya Şeker San.
ve Tic. A.Ş.’dekiler Pankobirlik’e veya ortağı kooperatiflere kontrol yetkisi
vermeyecek niteliktedir. Adapazarı ve Amasya şeker fabrikaları ise sırasıyla
Adapazarı ve Amasya pancar ekicileri kooperatiflerinin kontrolündedir. Pancar
ekicileri kooperatiflerinin tek çatı altında toplanarak oluşturdukları Pankobirlik
aracılığıyla ortak çıkarlar doğrultusunda hareket ettikleri ve dolayısıyla pancar 430
ekicileri kooperatiflerinin kontrolündeki şeker fabrikalarının tek bir teşebbüs gibi
davranmasının mümkün olabileceğinin ve kontrol unsurunun en geniş şekliyle kabulü
halinde dahi Kayseri, Amasya ve Adapazarı şeker fabrikalarının toplam pazar payı
%20-30’a ulaşacak ve bu ekonomik bütünlüğün Portföy C fabrikalarını alması halinde
elde edeceği toplam pazar payı % 20-30 olacaktır. Bu durumda da işlem neticesinde
hâkim durum yaratılması söz konusu olmayacaktır. Yakın zamanda pazarda başka
özelleştirmelerin de gerçekleşecek ve pazarın kısa vadede daha fazla oyuncuya
açılacak olması da ayrıca dikkate alınması gereken bir husustur.
Diğer yandan bildirim formunun ekinde yer alan “Ortak Girişim Beyannamesi”nin 440
ikinci paragrafında ihalenin kendilerinde kalması halinde sermayesinin en az %51’ine
ortak girişim grubu üyelerinin sahip olacağı bir sermaye şirketi kurulacağı
belirtilmiştir. Bu ifadeden kurulacak şirketin kontrolünün Kuzey Anadolu’da olmasının
5 Toplam melas üretim miktarı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. tarafından yayınlanan 2008 sektör raporundan
edinilmiştir.
10-08/65-29
14
sağlanacağı anlaşılmaktadır ve yukarıdaki değerlendirmeler de bu kapsamda
yapılmıştır. Bu doğrultuda kurulacak şirketin en çok %49’una bir başka teşebbüsün
ortak olması mümkündür. Bununla birlikte, kurulacak şirketin ortaklık yapısının
ihalenin Kuzey Anadolu’da kalması halinde belirlenecek olması nedeniyle bu
aşamada ancak varsayımsal bir değerlendirme yapılabilecektir. Söz konusu
hisselerin pazarın önemli bir oyuncularından birine devredilmesi ihtimali bu yöndeki
analizi daha önemli hale getirmektedir. Mevcut oyuncular dikkate alındığında 450
Türkşeker’den sonra en büyük üretici Konya Şeker’dir. Konya Şeker haricindeki diğer
oyuncuların sahip oldukları pazar payından hareketle ilgili hisseleri devralmalarının
rekabetçi bir endişe doğurması muhtemel görünmemektedir. Konya Şeker’in 2008
yılında şeker pazarındaki payı %20-30 düzeyindedir. Portföy C şeker fabrikalarının
devrinin Kuzey Anadolu’ya yapılması halinde kurulacak şirketin %49’u Konya Şeker’e
devredilirse piyasadaki gücü nedeniyle Konya Şeker’in şirketin yönetiminde hukuken
olmasa bile fiilen söz sahibi olabileceği ve bu durumda pazarın yaklaşık %40-50’sinin
aynı ekonomik bütünlüğün kontrolüne geçebileceği, böyle bir senaryonun
gerçekleşmesi halinde ise, giriş engeli de bulunan pazarın rekabetçi yapısına
etkilerinin daha detaylı analiz edilmesinin gerektiği kanaatine varılmıştır. 460
H.3.2.3. Yıldırım Holding Bakımından
İhalede en yüksek üçüncü teklifin sahibi olan Yıldırım Holding de Ak-Can Şeker gibi
ilgili ürün pazarlarına yeni girecek bir şirkettir. Bu nedenle Ak-Can Şeker hakkında
yapılan değerlendirmeler Yıldırım Holding için de geçerlidir. Dolayısıyla Portföy C
şeker fabrikalarının Yıldırım Holding tarafından devralınmasının şeker pazarında
rekabetçi endişe doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ 470
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’ye ait Kastamonu, Çorum, Çarşamba, Kırşehir,
Turhal ve Yozgat şeker fabrikalarının (Portföy C) bir bütün halinde “varlık
satışı” yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamında söz konusu hisselerin ilk üç
teklif sahibi Ak-Can Şeker San. ve Tic. A.Ş. veya Kuzey Anadolu Şeker
Fabrikaları Ortak Girişim Grubu veya Yıldırım Holding A.Ş. tarafından
devralınması işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un
7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki 480
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna,
2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek
muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığına, 490
3- Ancak, özelleştirmeye konu şeker fabrikalarının Kuzey Anadolu Şeker
Fabrikaları Ortak Girişim Grubuna devredilmesi halinde, Ortak Girişim
10-08/65-29
15
Beyannamesinde kurulacağı belirtilen şirkette ortak girişimin üyelerinin en az
%51’ine sahip olacağını belirttikleri hisseleri dışındaki hisselerin tamamına
veya bir kısmına Konya Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin sahip olması halinde,
bu işlem için Rekabet Kurulu’na izin başvurusunda bulunulması şartının
getirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 500
Full & Egal Universal Law Academy