Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-202 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-10/93-41
Karar Tarihi : 28.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Ali Fuat KOÇ
C. ŞİKÂYET EDEN : SB Otomotiv
(Adres tespit edilememiştir.)
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Şehit Mehmet Fatih Öngül Sk. No:2 34742
Kozyatağı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Hyundai)’nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar
ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı eylemlerde
bulunduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; Hyundai’nin, orijinal yedek
parçaları kendi tercih ettiği üçüncü bir teşebbüsten satın almak ve bunları motorlu 30
taşıtların bakım ve onarımlarında kullanmak isteyen bayilerinden, söz konusu
parçaların orijinal olup olmadıklarına ilişkin yazılı teyit istediği, Hyundai tarafından
gerçekleştirilen üst düzey ziyaretler ve sair diğer uygulamalarla bu bayiler
üzerinde baskı yaratıldığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.9.2009 tarih ve 6339 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 29.9.2010 tarih ve 2009-4-202/İİ-09-RG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 8.10.2009 tarih ve 09-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi 40
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-
45/1146-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 19.1.2010 tarih ve 2009-4-202/ÖA-10-MOA
sayılı Önaraştırma Raporu 20.1.2010 tarih, REK.0.08.00.00-110/15 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-10 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
10-10/93-41
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Hyundai tarafından 2005/4 sayılı
Tebliğ’e aykırı eylemlerde bulunulduğuna ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı;
bu nedenle bu teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yapılan Hyundai, Türkiye çapındaki bayilik ağı vasıtasıyla
yeni motorlu taşıtların dağıtımını gerçekleştiren bir firmadır. Şikâyet konusu
iddiaların, gerçekleştirilen servis hizmetlerinde kullanılan yedek parçaların
teminine ilişkin olduğu göz önünde bulundurularak, ilgili ürün pazarı “Hyundai 60
marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu açısından ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Hyundai’nin Yaptığı Sözleşmeler Hakkında Bilgi
İnceleme dosya kapsamında edinilen belgeler arasında Hyundai’nin yetkili
servisleri ile akdetmiş olduğu “Yetkili Servis Sözleşmesi” yer almaktadır. Hyundai 70
tarafından adı geçen Sözleşme’nin 2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten
yararlandığının tespitine ilişkin olarak Rekabet Kurumu’na yapılan bildirim
üzerine, Rekabet Kurulu 11.7.2007 tarih 07-59/684-240 sayı ile;
“…
1. Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. ile Uçar Otomotiv Turizm San. ve
Tic. A.Ş. arasında imzalanan Yetkili Satıcı Sözleşmesi’nin ve Yetkili Servis
Sözleşmesi’nin içermiş olduğu rekabeti kısıtlayıcı hükümler nedeniyle menfi tespit
belgesi alamayacağına,
2. Bununla birlikte, Yetkili Satıcı Sözleşmesi’nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti 80
Tebliği ile sağlanan grup muafiyetinden yararlandığına,
3. Yetkili Servis Sözleşmesi’nin ise 9. maddesinde yer alan ve yetkili servisin
toplam yedek parça alımlarının en az %30’unu Hyundai Assan Otomotiv San. ve
Tic. A.Ş.’den almasına yönelik olarak getirilmiş olan düzenleme hariç olmak
üzere grup muafiyetinden yararlandığına,
4. 2005/4 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi kapsamında yer alması nedeniyle sadece
söz konusu sözleşmenin ilgili hükmünün grup muafiyetinden yararlanamadığına,
10-10/93-41
3
5. Yetkili Servis Sözleşmesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
olarak yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesinde de Kanun’un 5. maddesinde
yer alan koşulların karşılanmadığına, 90
6. Bu nedenle, başvuru sahibi teşebbüse verilecek 45 gün içerisinde, yetkili
servisin alım yükümlülüğünün bir önceki yıldaki yedek parça alımlarının %30’u
aşmaması yönünde yapılacak değişiklikle, ilgili kısıtlamanın grup muafiyetinden
yararlanacağının bildirilmesine”
karar vermiştir.
Söz konusu karara uygun olarak Hyundai tarafından düzenlenen ve şirketin tüm
yetkili servislerine gönderildiği beyan edilen değişiklik metni 26.10.2007 tarihinde
Kurum kayıtlarına intikal etmiş ve Kurul’un 15.11.2007 tarih ve 07-86 sayılı
toplantısında görüşülerek, 07-86/1079-MB sayı ile ilgili Kurul kararının gereğinin
yerine getirildiğinden bilgi alınmıştır. Dolayısıyla yukarıda belirtilen Kurul kararları 100
gereğince, söz konusu yetkili servis sözleşmelerinin 2005/4 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı anlaşılmıştır.
I.2.2. Tespitler
Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde inceleme ve görüşmelerde edinilen
bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir.
I.2.2.1. Hyundai Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Hyundai yetkilisi konuya ilişkin olarak;
- Orijinal parça kullanımını teşvik etmek suretiyle, kaliteli yedek parça kullanımı
ile kaliteyi artırmayı amaçladıklarını,
- İki türlü yedek parça bulunduğunu; bunlardan, tüketicilerin güvenliğini tehlikeye 110
atan, yasal olmayan yedek parçaların kullanımını engellemeye çalıştıklarını;
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Gümrük Müsteşarlığı'na, konuyla ilgili başvuru
yaptıklarını; ikinci çeşit yedek parça olan eşdeğer yedek parçalar hususunda ise
ticari rekabet anlamında ödeme vadesi ve ıskonto uygulamalarını kullanarak
bayinin kendilerinden orijinal yedek parça alımını teşvik ettiklerini; ayrıca, bayi
ziyaretlerinde eşdeğer parçaların yasa dışı olup olmadığını kontrol ettiklerini; bir
yedek parçanın eşdeğer olduğunu sertifikasına bakarak anladıklarını;
servislerden eşdeğer parçaların ayrı raflarda muhafaza edilmesini ve servis
faturasında gösterilmesini istediklerini; Güney Kore'den yapılan orijinal yedek
parça ithalatlarında Hyundai’nin herhangi bir müdahalesinin bulunmadığını 120
ifade etmiştir.
I.2.2.2. Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’den Elde Edilen Belgeler
Yapılan yerinde inceleme esnasında Hyundai’den elde edilen konuya ilişkin
belgelerin içeriği aşağıdaki şekildedir:
I.2.2.2.1. 12.8.2009 Tarihli Elektronik Posta Mesajı:
……….Ticari Sır………
10-10/93-41
4
I.2.2.2.2. 19.8.2009 Tarihli Duyuru:
……….Ticari Sır………
130
I.2.2.2.3. 3.8.2009 Tarihli Elektronik Posta Mesajı:
……….Ticari Sır………
I.2.2.2.4. 27.8.2009 Tarihli Elektronik Posta Mesajı:
……….Ticari Sır………
I.2.2.2.5. 8.9.2009 Tarihli Elektronik Posta Mesajı:
……….Ticari Sır………
I.2.2.2.6. 24.8.2007 Tarihli Elektronik Posta Mesajı:
……….Ticari Sır………
I.2.2.3. Hyundai Bayileri ile Yapılan Görüşmeler
I.2.2.3.1. Hyundai Samsun Bayisiyle Yapılan Görüşme 140
Hyundai Yetkili Servisi Kamer Otomotiv Yedek Parça Sorumlusu konu hakkında;
Hyundai’nin kullanılan orijinal yedek parçaların sadece Hyundai’nin sağladığı
yedek parçalar olması konusunda baskı yapmadığını, ancak bu şirketin
uygulamış olduğu prim sistemi bulunduğunu; belirlenen kotalara ulaşılması
durumunda bayiye birtakım avantajlar sağlandığını; Hyundai dışında temin edilen
orijinal Hyundai yedek parçalarının orijinal olduğuna dair Hyundai tarafından
belge istenmediğini; esasen Hyundai’nin diğer üçüncü şahıslardan temin edilen
orijinal Hyundai yedek parçaları konusunda bilgisinin bulunmadığını; sahte/taklit
yedek parça ürünleriyle karşılaşılmasının mümkün olabileceğini belirtmiştir.
I.2.2.3.2. Hyundai Mersin ve İzmir Bayileri ile Yapılan Görüşme 150
Bayilerin yetkilileri konuya ilişkin olarak; Hyundai Samsun Bayisi ile benzer
hususları ifade etmiştir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet konusu olan yedek parçalar, Dosya konusu açısından sahte yedek parça
ve eşdeğer parça veya orijinal yedek parça kullanımı olarak ayrılmıştır. Aşağıda
her bir ayrım açısından yapılan değerlendirmelere yer verilmektedir.
I.3.1. Sahte Yedek Parça Kullanımı
Sahte yedek parçadan kastedilen yanıltıcı marka ve logo kullanarak tüketicilerin
yanıltılmasıdır. Bu durumda amaç daha düşük bedelli yedek parçaların daha 160
kaliteli ve yüksek bedelli gösterilerek kazanç elde edilmesidir.
Konuyla ilgili olarak, Hyundai yetkilisi ile yapılan görüşmede şu ifadelere yer
verilmiştir:
10-10/93-41
5
“İki türlü yedek parça bulunmaktadır. Birinci çeşit yedek parça sahte diğer bir
deyişle yasal olmayan yedek parçalardır. Bu sahte yedek parçalar tüketicilerin
güvenliğini tehlikeye atmaktadır. Firmamız, kesin kurallarla sahte parçaların
kullanımını engellemeye çalışmaktadır. Sanayi Bakanlığı ve Gümrük
Müsteşarlığı'na, konuyla ilgili başvurularımız olmuştur. Söz konusu durumla ilgili
olarak Kasım 2009 da Sanayi Bakanlığı'nda bir toplantımız olmuştur. Bu
toplantıda konuyla ilgili düzenlemelerin gözden geçirileceği ve söz konusu sahte 170
yedek parça ithalatını engellemeye yönelik çalışmaların yapılacağı tarafımıza
ifade edilmiştir.”
Sahte yedek parça kullanımıyla ilgili olarak, yerinde incelemelerde elde edilen ve
yukarıda yer verilen belgelerden Hyundai’nin sahte parça kullanımına ilişkin
denetlemelerinin ve çeşitli girişimlerinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Söz konusu denetlemelerin, firmanın fikri mülkiyet haklarının korunması ve sahte
yedek parça kullanımı ile tüketicinin kandırılmasının önlenmesi amaçlarına
yönelik olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, her ne kadar yedek parça sektörünün
otomotivin bir alt sektörü olduğu söylenebilse de, sahte yedek parça kullanımı
yüzünden gerçekleşen tüketici mağduriyetinin orta ve uzun dönemde otomotiv 180
satışlarını olumsuz etkileyeceği açıktır. Bu sebeple Hyundai’nin sahte yedek
parça kullanımını önlemeye yönelik bayi denetlemelerinin ve çalışmalarının sahip
olduğu yasal haklarından kaynaklandığı ve 4054 sayılı Kanun kapsamında
olmadığı söylenebilir.
I.3.2. Hyundai Dışındaki Sağlayıcılardan Temin Edilen Orijinal ve/veya
Eşdeğer Yedek Parça Kullanımı
2005/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin (r) bendinde orijinal yedek parça şu şekilde
tanımlanmaktadır:
“Orijinal yedek parça, bir motorlu aracın üretiminde veya montajında kullanılan
parçalarla aynı kalitede olan ve söz konusu motorlu aracın üretiminde veya 190
montajında kullanılan parçaların veya yedek parçaların üretiminde sağlayıcı
tarafından getirilen spesifikasyonlara ve üretim standartlarına göre üretilmiş
yedek parçalar anlamına gelmektedir. Aracın parçaları ile aynı üretim bandında
üretilen yedek parçalar da bu kapsamdadır. Bu parçaların, söz konusu aracın
montajında kullanılan parçalarla aynı kalitede olduğunun ve araç üreticisinin
spesifikasyonlarına ve üretim standartlarına göre üretildiğinin parça üreticisi
tarafından belgelendirilmesi halinde, aksi kanıtlanana kadar, orijinal yedek parça
olduğu varsayılır.”
Aynı maddenin (s) bendinde eşdeğer kalitede yedek parça, “bir motorlu aracın
montajında kullanılan parçalarla eşdeğer kalitede olduğu varsa mevzuat gereği 200
aranan mecburi standartlara uygunluğunun üreticisi tarafından belgelendirilmesi
gereken parçalardır.” şeklinde tanımlanmaktadır.
2005/4 sayılı Tebliğ’in gerçekleştirmeyi amaçladığı hedeflerden biri satış sonrası
hizmetlerde rekabetin sağlanmasıdır. Bu amaçla, yedek parça üreticilerinin yetkili
satıcılara erişimini sağlamaya yönelik hükümler getirilmiştir. Bu çerçevede yetkili
satıcı ve servislere eşdeğer kalitede yedek parça kullanabilme hakkı, yedek
10-10/93-41
6
parça üreticilerine ise otomobil üreticilerine sattıkları ürünlerinin üzerine marka ve
logolarını görülebilir biçimde yerleştirme hakkı tanınmıştır. Yetkili servislere
getirilen eşdeğer kalitede yedek parça kullanabilme veya orijinal yedek parçayı
kendi tercih ettiği üçüncü kişilerden alabilme hakkı, teorik olarak, hem yetkili 210
servislerin aldığı yedek parçalar bakımından kalite ve fiyat rekabetini arttıracak
hem de bu fiyat avantajının son kullanıcıya yansımasını sağlayacaktır. Bu
bağlamda 2005/4 sayılı Tebliğ’in anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran sınırlamaları düzenleyen 5. maddesinin (j) bendinde; “j) Bir dağıtıcı veya
yetkili servisin orijinal yedek parçaları veya eşdeğer kalitedeki yedek parçaları
kendi tercih ettiği üçüncü bir teşebbüsten satın almasının ve bunları motorlu
araçların bakım ve onarımı için kullanmasının engellenmesi” sözleşmeleri grup
muafiyeti kapsamı dışına çıkaran uygulamalardan biri olarak sayılmaktadır. Diğer
yandan “… garanti kapsamında yapılan tamir, ücretsiz bakım ve araç geri
çağırma işlemlerinde motorlu taşıt sağlayıcısı kendisinin sağladığı orijinal 220
parçaların kullanımını zorunlu kılabilir.” ifadesi ile bir istisna getirilerek, hangi
durumlarda sağlayıcının kendi sağladığı yedek parçaların kullanımını zorunlu
kılabileceği belirtilmiştir.
Bu çerçevede, garanti kapsamında yapılan tamir, ücretsiz bakım ve araç geri
çağırma gibi istisnai haller dışında, bir dağıtıcı veya yetkili servisin orijinal yedek
parçaları ya da eşdeğer kalitedeki yedek parçaları kendi tercih ettiği teşebbüsten
almasını engelleyecek uygulamalar grup muafiyetinin sağladığı korumadan
faydalanamamaktadır.
Konuyla ilgili olarak, Hyundai yetkilisi ile yapılan görüşmelerde şu ifadelere yer
vermiştir: “İkinci çeşit yedek parçalar eşdeğer yedek parçalardır. Ticari rekabet 230
anlamında ödeme vadesi ve ıskonto uygulamalarını kullanarak bayinin bizden
orijinal yedek parça alımını teşvik ediyoruz. Ayrıca, bayi ziyaretlerimizde eşdeğer
parçaların sahte yedek parça olup olmadığını kontrol ediyoruz. Bunun yanında,
eşdeğer parçaların ayrı raflarda muhafaza edilmesini istiyoruz. Ayrıca, servis
faturasında eşdeğer parçanın faturada gösterilmesini istiyoruz. Bir eşdeğer yedek
parçanın eşdeğer olduğunu sertifikasına bakarak anlıyoruz.”
Ayrıca, yukarıda I.2.2.2.2. sıra sayısı ile yer verilen belgede, bayilere Sözleşme
çerçevesinde, Hyundai tarafından temin edilmeyen (orijinal veya eşdeğer
kalitede) yedek parçaların kullanım şartları duyurulmaktadır. Söz konusu
duyuruda 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında izin verilenler dışında bir rekabet 240
kısıtlaması yer almamaktadır.
İnceleme konusu şikâyet başvurusunda Hyundai’nin bayileri üst düzey
ziyaretlerle korkuttukları ve orijinal yedek parça kullanan bayilerinden söz konusu
parçaların orijinal olduğuna dair yazı istedikleri ifade edilmektedir. İddia konusunu
üst düzey ziyaretlerin bölge yetkililerin yapmış olduğu denetimler olduğu
anlaşılmaktadır. Nitekim yerinde incelemelerde elde edilen bilgilerden konuyla
ilgili bazı denetlemelerin yapıldığı ve/veya yapılmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır:
……….Ticari Sır………
Ancak değinilen ziyaret ve denetimlerin sahte ve taklit parçaların tespiti amacıyla
yapıldığı görülmektedir. 250
10-10/93-41
7
İkinci iddia ise, Hyundai’nin orijinal parçaların orijinal olduğuna dair yazı
istenmesine ilişkindir. Konuyla ilgili olarak, yerinde incelemelerde elde edilen
I.2.2.2.4. sıra sayılı belgede yer alan ifadeler dikkat çekicidir:
……….Ticari Sır………
Özetle, orijinal, eşdeğer ve sahte/taklit yedek parçaların anlaşılması konusunda
bir takım zorlukların olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebepten dolayı orijinal
parçaların da sahte/taklit olmadığının ispatlanmasının istenebileceği ve bu tür
uygulamanın 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu söylenebilir.
……….Ticari Sır………
Yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde Hyundai’nin eşdeğer veya eş kalitedeki 260
yedek parçaların kullanımını engellemeye çalıştığı yönünde bir bulguya
rastlanılmamıştır. Ancak Hyundai’nin kullanılacak eşdeğer kalitedeki yedek
parçaların, eşdeğer kalitede olduğuna ilişkin belgenin aranması yönünde
denetimler yapılması amacıyla girişimlerinin bulunduğu görülmektedir. Ayrıca
firma tarafından sağlanan yedek parçaların ayrı yerde depolanması ve müşterinin
orijinal veya eşdeğer yedek parça kullanımı konusunda bilgilendirilmesi de
istenmektedir. Bu uygulamaların, olası bir karışıklığın ve tüketicinin yanlış
bilgilendirilmesinin önlenmesi amacıyla yapıldığı söylenebilir. Söz konusu
uygulamaların 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında izin verilen nitelikte uygulamalar
olduğu görülmektedir. Ayrıca 24.6.2009 tarih ve 09-30/658-153 sayılı Rekabet 270
Kurulu kararına konu olan 22.6.2009, 2009-4-57/ÖA-09-NNO tarih ve sayılı
Önaraştırma Raporu kapsamında da Hyundai yetkili servislerinin eşdeğer yedek
parça kullanımları konusunda bir sıkıntı yaşayıp yaşamadıkları konusunun
incelendiği ve bu konuda herhangi bir zorlama bulunduğu yönünde bir bulguya
rastlanılmadığı görülmektedir.
Ayrıca, Hyundai yetkili bayileriyle yapılan görüşmelerde, bayiler kendilerine
Hyundai tarafından şikayet dilekçesinde yer alan iddialar kapsamında bir baskı
yapılmadığını açıkça ifade etmişlerdir.
Konuyla ilgili olarak Samsun Yetkili Servisi Kamer Otomotiv Yedek Parça
Sorumlusu, “Esasen Hyundai’nin diğer üçüncü şahıslardan temin ettiğimiz orijinal 280
Hyundai yedek parçaları konusunda da bilgisi bulunmamaktadır.” demiştir.
Dolayısıyla, bir başka bakış açısından Hyundai’nin bilgisi dâhilinde olmayan bir
konuda baskı yaratmasının da pek mümkün olmadığı söylenebilir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ışığında; Hyundai tarafından,
orijinal yedek parçaları kendi tercih ettiği üçüncü bir teşebbüsten satın almak ve
bunları motorlu taşıtların bakım ve onarımında kullanmak isteyen bayi ve
servisler üzerinde baskı yaratıldığı ve 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı eylemlerde
bulunulduğu iddialarına ilişkin olarak herhangi bir bulguya rastlanılmadığından,
söz konusu teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
kanaatine varılmıştır. 290
10-10/93-41
8
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy