Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-6 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 10-13/131-51
Karar Tarihi : 4.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, İsmail Yücel ARDIÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi
Temsilcisi: Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Barbaros Bulv. Tan Apt. 60/5 Balmumcu, Beşiktaş/İstanbul
20
D. TARAFLAR : - Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi
Kaptanpaşa Mah. Piyalepaşa Blv. Ortadoğu Plaza Kat:5,
Daire:10 Okmeydanı, Şişli/İstanbul
- Enerji Geri Kazanım Tesisleri
E. DOSYA KONUSU: Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi ile enerji geri
kazanım tesisi statüsündeki şirketler arasında imzalanan “Atık Motor Yağı
Teslim ve Enerji Geri Kazanım Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.1.2009 tarih ve 542 sayı ile giren ve
eksikleri en son 13.5.2010 tarih ve 3429 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesi hükmü uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 27.1.2010 tarih ve 2009-1-6/MM-10-AG sayılı Menfi
Tespit Ön İnceleme Raporu, 29.1.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-130/33 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, taraflar arasında imzalanan “Atık
Motor Yağı Teslim ve Enerji Geri Kazanım Sözleşmesi”ne Menfi Tespit Belgesi 40
verilmesinin uygun olacağı görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu “Atık Motor Yağı Teslim ve Enerji Geri Kazanım Sözleşmesi”nin
kapsamını, Yetkilendirilmiş Kuruluş’un topladığı, atık motor yağlarının Sözleşme’de yer
alan şartlarla, Yetkilendirilmiş Kuruluş tarafından lisanslı enerji geri kazanım tesisine
teslimi ve atık motor yağlarının ilgili Yönetmelik’teki usul ve esaslara uygun olarak
lisanslı enerji geri kazanım tesisi tarafından (fabrikasında) alternatif enerji kaynağı ve
10-13/131-51
2
ek yakıt olarak kullanılarak, geri kazanımının sağlanması oluşturmaktadır. Bu 50
bakımdan Sözleşme en geniş anlamda bir atık piyasası olan “atık motor yağları”
piyasasında etkili olacaktır.
Atık piyasası, ürünün atık haline gelmesinden sonra, düzenlemeler çerçevesinde tabi
olduğu işlemlerin tümünün gerçekleştirildiği piyasayı ifade etmektedir. Bu anlamda atık
piyasasını, atık yönetiminin sağlandığı “atık yönetimi piyasası” olarak ifade etmek de
mümkündür. Atık yönetimi piyasasını, olay bazında farklı alt piyasalara ayırabilmek
mümkündür. Örneğin ambalaj atıklarının geri dönüştürülmesi için öncelikle toplanan
atıkların türlerine göre (cam, plastik vb.) birbirlerinden ayrıştırılması gerekmektedir. Bu
nedenle, ambalaj atıklarına ilişkin olarak ayrıştırma işlemi ayrı bir pazar olarak kabul
edilebilecektir. Geri kazanılması mümkün olmayan atıklar ile geri kazanım işlemleri 60
sonrasında ortaya çıkan atıkların bertaraf edilmesine ilişkin ise ayrıca bir bertaraf
piyasasının tanımlanması gerekli olabilmektedir. Dolayısıyla atık yönetimine ilişkin
piyasa yapılanması, atığın türüne veya söz konusu atıkla ilgili olarak düzenlemelerle
getirilen yönetim zorunluluklarına göre farklılık gösterebilmektedir. Bu açıklamalar
ışığında bildirim konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarı, “atık motor yağlarından
enerji amaçlı geri kazanım pazarı” olarak tanımlanmıştır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 70
H.2.1. Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi (PETDER İktisadi İşletmesi)
Bildirime konu olan Atık Motor Yağı Teslim ve Enerji Geri Kazanım Sözleşmesine taraf
PETDER İktisadi İşletmesi, 21 Ocak 2004 tarihli Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliğinden kaynaklanan sorumlulukları motor yağı üreten ve piyasaya süren
yükümlü şirketler adına yerine getirmek üzere 12 Nisan 2004 tarihinde kurulmuştur.
PETDER İktisadi İşletmesi Petrol Sanayi Derneği’ne (PETDER) bağlıdır. PETDER’e
akaryakıt, LPG ve madeni yağ üreticileri olan BP Petrolleri A.Ş., Shell & Turcas Petrol
A.Ş., Turcas Petrol A.Ş., Total Oil Türkiye A.Ş., Belgin Madeni Yağlar A.Ş., Petrol Ofisi
A.Ş., Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. üyedir
2004 tarihli Yönetmelik, Çevre ve Orman Bakanlığı’nca yürürlükten kaldırılıp yerine 30 80
Temmuz 2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atık Yağların
Kontrolü Yönetmeliği”nin (2008 tarihli Yönetmelik) yürürlüğe girmesi üzerine, PETDER
İktisadi İşletmesi bu Yönetmeliğin 4. maddesi uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından 4 Eylül 2008 tarihinde Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak atanmıştır. 2008 tarihli
Yönetmelikte Yetkilendirilmiş Kuruluş, “Atık motor yağlarının toplanması amacıyla,
Bakanlıkça belirlenen esaslar dahilinde piyasa payları toplamı en az %30 olan motor
yağı üreticileri tarafından kurulan atık motor yağı toplama organizasyonu” olarak
tanımlanmıştır. 2008 tarihli Yönetmeliğe göre atık motor yağlarının sadece
yetkilendirilmiş kuruluş ve motor yağı üreticileri tarafından toplanma zorunluluğu
bulunmaktadır. Atık motor yağlarının toplanması ile ilgili olarak halihazırda 90
yetkilendirilmiş kuruluş statüsünde PETDER İktisadi İşletmesi dışında başka bir
kuruluş bulunmamaktadır.
H.2.2. Değerlendirme
Bildirime konu olan “Atık Motor Yağı Enerji Geri Kazanım Sözleşmesi” (Sözleşme),
Yönetmelik ile atık motor yağlarının toplanması konusunda Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından yetkilendirilen PETDER İktisadi İşletmesi (Yetkilendirilmiş Kuruluş) ile bu
atık motor yağlarını Yönetmelik ve Tebliğ’de belirtilen esaslar çerçevesinde ek yakıt
10-13/131-51
3
olarak kullanarak bertaraf edecek olan şirketler arasında yapılmıştır. Dolayısıyla anılan
Sözleşmenin dayanağını Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması
oluşturmaktadır. 100
Atık yağların yönetimi hususunda yapılan ilk düzenleme, Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından düzenlenen ve 21.1.2004 tarihli, 25353 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile yapılmıştır. 2004
tarihli bu Yönetmelik ile çevre ve insan sağlığı için tehlike oluşturan atık motor
yağlarının doğru koşullarda kayıt altına alınıp, toplanması ve uygun koşullarda bertaraf
edilmesi için Yönetmelikle birlikte motor yağı üreticilerine üretmiş oldukları motor yağı
atık hale geldikten sonra, toplama ve geri dönüşümünü sağlama yükümlülüğü
getirilmiştir.
PETDER İktisadi İşletmesi 2004 tarihli Yönetmelikte öngörüldüğü şekilde kurulmuş
olup, atık motor yağlarının etkin bir şekilde ülke çapında toplanması amacı ile 110
30.7.2004 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı ile bir işbirliği protokolü imzalanmıştır.
Daha sonra 2004 tarihli Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak, 30.7.2008 tarih ve 26952
sayılı Resmi Gazete’de “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” yayımlanmıştır. PETDER
İktisadi İşletmesi 4.9.2008 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak atanmıştır.
PETDER İktisadi İşletmesi, Yönetmelik hükümleri çerçevesinde atık motor yağlarını
toplamakla ilgili olarak atanmış Yetkilendirilmiş Kuruluştur. Bu sebeple atık motor
yağları ülke geneline yaygınlaştırılmış bir şekilde tüm atık motor yağı üreticilerinden
(servisler, akaryakıt istasyonları, belediyeler ve kamu kuruluşları araç bakım üniteleri
vb.) bedelsiz olarak toplanmaktadır. 120
Bu yükümlülükleri devralarak yetkili kuruluş olan PETDER İktisadi İşletmesi, ülke
çapında kurduğu teşkilat sayesinde topladığı atık motor yağlarını bildirim konusu
sözleşmeler vasıtası ile sözleşmenin diğer tarafını teşkil eden şirketlere nakliye ve
hizmet bedelinin karşılığı olarak satmakta ve anılan atık yağların enerji yakıtı olarak
kullanarak ekonomiye geri kazandırılmasını ve bir yandan da bertaraf edilmelerini
sağlamaktadır.
Sözleşmenin niteliği, atık motor yağlarının toplanması ve bertaraf tesisine ulaştırması
amacı ile PETDER iktisadi İşletmesi tarafından yürütülen çalışmalara ait masrafların bir
bölümünün finanse edilmesi amacı ile protokol yapılan Şirket’e atık motor yağının
nakliyesi ve verilen hizmetin karşılığı olarak satışına ilişkin bir satış sözleşmesidir. 130
Kapsamı Yönetmelik esasları çerçevesinde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
yapılan yetkilendirmeye konu atık motor yağlarının Yönetmeliğe uygun olarak lisanslı
işletmelerde geri dönüşümünün sağlanarak bertaraf edilmesidir.
Dosyadaki bilgilere göre atık motor yağlar, içerdiği kurşun, kadmiyum, krom gibi ağır
metaller nedeni ile Çevre ve İnsan Sağlığı açısından tehdit oluşturmaktadır. PETDER
İktisadi İşletmesi’nin 2007 yılında toplayarak bertaraf ettirdiği 15.080 ton atık motor
yağı 12 milyon m3 suyu kirletebilecek bir atığın çevreye zarar vermeden bertaraf
edilmesini sağlamıştır.
Bildirim konusu sözleşme incelendiğinde, tarafların ticari kararlarını özgürce almalarını
engelleyebilecek herhangi bir hükmün bulunmadığı, ancak rekabet hukuku açısından 140
önem taşıyan 5. maddesinde, “Enerji Geri Kazanım Tesisi, Yetkilendirilmiş Kuruluştan
teslim aldığı atık motor yağlarının teslim alınan fabrika dışına çıkartılmayacağını Enerji
Geri Kazanım Tesisi’nin başka bir adresteki fabrikasına veya başka bir
lisanslı/lisanssız işletmeye sevk edilmeyeceğini atık motor yağlarının ticarete konu
edilip alınıp satılmayacağını taahhüt eder.” hükmünün yer aldığı görülmektedir.
10-13/131-51
4
Söz konusu madde hükmü değerlendirildiğinde, 4054 sayılı Kanun kapsamında
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olmadığı ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerini
uygulamaya yönelik olduğu anlaşılmış, bu çerçevede söz konusu sözleşmeye 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca Menfi Tespit Belgesi verilebileceği kanaatine
varılmıştır. 150
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Petrol Sanayi Derneği İktisadi
İşletmesi ile enerji geri kazanım tesisi statüsündeki şirketler arasında imzalanan “Atık
Motor Yağı Teslim ve Enerji Geri Kazanım Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy