Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-279 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-13/140-60
Karar Tarihi : 4.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan), Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Nur Seda KÖKTÜRK
C. BAŞVURUDA : - (………………………….)
BULUNAN (…………………………………)
- İhbar 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Doğan Dağıtım Satış Paz. ve Matb. A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri Hoşdere Yolu Esenyurt/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: 4.12.2008 tarih ve 08-69/1122-438 sayılı Rekabet Kurulu
kararına istinaden Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. (Doğan
Dağıtım) tali bayisi olmak amacıyla ilgili teşebbüse müracaat eden şikayetçiye
herhangi bir cevap verilmediği ve Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve
Matbaacılık A.Ş.’nin başbayilerine medya dışı ürünlerin satışı konusunda baskı 30
yaptığı iddiaları.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 3.11.2009 tarih ve 7851 sayı ile giren ve
(……………….…..) tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde özetle;
Rekabet Kurulu’nun 4.12.2008 tarih ve 08-69/1122-438 sayılı kararına
istinaden Yaysat Adana Bölge Müdürlüğü’ne tekrar tali bayilik almak amacıyla
başvurduğu,
Daha öncesinde medya dışı ürünlerin satışındaki sıkıntıdan dolayı bayiliğinin
sona erdiği,
Başvurusunun medya dışı ürünlerin satışını kabul etmemek üzere tali bayilik 40
alma talebini içerdiği,
Talebinin şirket elemanlarına teslim edilmiş olmasına rağmen kendilerine
herhangi bir yazılı cevap verilmemiş olduğu
iddia edilmekte ve gerekli incelemelerin Rekabet Kurumu tarafından yapılarak tali
bayilik yapıp yapamayacakları konusunda bilgi verilmesi talep edilmiştir.
Kurum kayıtlarına 17.11.2009 tarih ve 8249 sayılı ihbar niteliğindeki başvuruda ise;
- Rekabet Kurulu’nun almış olduğu 08-69/1122-438 sayılı karar rağmen Doğan
Dağıtım’ın kendisine bağlı başbayilere baskı yaparak medya dışı ürün adı 50
10-13/140-60
2
verilen sakız, şeker, ıslak mendil, çakmak gibi ürünleri piyasa fiyatının çok
üstünde dağıtmalarını istediği,
- Doğan Dağıtım’ın başbayilerden bu ürünleri son satıcılara (bakkal, market,
gazete büfesi, mobo) dağıtmalarını talep ettiği, almak istemeyen son
satıcıların ise gerçek niyet belli edilemeden başka bahanelerle dağıtım
ağından çıkarıldığı, aynı baskının başbayilere de uygulandığı,
- Doğan Dağıtım’ın bunu zarar eden bayilerin zararlarını karşılamak adına
yaptığı iddialarının gerçek olmadığı, 60
- Başbayilerinin birçoğunun zarar ettiği doğru olmakla birlikte zorla sattırılan
medya dışı ürünlerin buna çare olmasının beklenemeyeceği,
- Bu ürünleri kendileri talep ediyormuş gibi başbayilere sipariş formu
imzalattırıldığı ancak sipariş vermek istemeyenlere aba altından sopa
göstererek korkutulup zorla sipariş verdirildiği,
- Böyle bir durumda başbayinin aynı uygulamayı son satıcılara yapmak
durumunda kaldığı 70
iddia edilmiş ve konu hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.11.2009 tarih-7851 sayı ve 17.11.2009
tarih-8249 sayı ile intikal eden başvurular üzerine yapılan incelemeler neticesinde
hazırlanan 15.12.2009 tarih ve 2009-2-279/İİ-09-RÖA sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 09-60 sayılı toplantısında görüşülmüş, Doğan Dağıtım hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 25.1.2010 tarih ve 2009-2-279/ÖA-10-RÖA sayılı
Önaraştırma Raporu 25.1.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/31 sayılı Başkanlık 80
önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Doğan Dağıtım hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Doğan Dağıtım
Yayınevlerinden tedarik edilen medya ürünleri ve bazı medya dışı ürünleri bayilerine 90
ulaştırmayı amaçlayan Doğan Dağıtım, Doğan Yayın Holding A.Ş. (Doğan Yayın)’nin
sahip olduğu bir dağıtım sistemidir.
27 Mayıs 2001 tarihinde kurulan Doğan Dağıtım, daha öncesinde Yaysat tarafından
yerine getirilen pazarlama ve mali konular ile ilgili faaliyetleri yürütmeye başlamıştır.
Haziran 2001 itibarıyla yayınevleri, Ocak 2004 itibariyle ise nakliye faaliyetleri
Yaysat’tan devralınmış, halihazırda Yaysat bir marka olarak kalmıştır.
10-13/140-60
3
I.2. İlgili Pazar Hakkında Bilgi
Temel olarak gazete ve dergilerden oluşan yazılı medya sektöründe dağıtım çok 100
büyük önem taşımaktadır. Gazete ve dergi gibi kısa sürede tüketilen veya güncelliğini
yitiren süreli yayınlar, varlıklarını sürdürebilmek için iyi bir dağıtım, pazarlama ve satış
ağına ihtiyaç duymaktadırlar.
Yayın dağıtımı, basım süreci tamamlanan ve belli bir merkezde toplanıp ayrıştırılan
yayınların istenilen yer, zaman ve sayıda satışa hazır biçimde tüketicilere
sunulmasını içermektedir. Dosya konusu şikayet, yayınların örgün dağıtım sistemi
kanalı ile dağıtımı hakkındadır.
Örgün dağıtım sisteminde, bir medya ürünü yayıncıda başlayan ve tüketiciye doğru
olan hareketini dağıtım şirketi, başbayi ve tali bayi kanallarından geçip nihai
tüketiciye ulaşarak tamamlamaktadır. Ülkemizde örgün dağıtım sistemi, medya 110
ürünlerinin dağıtımında temel dağıtım sistemi olarak kullanılmaktadır. Aşağıda, bir
medya ürünün örgün dağıtım sisteminde tüketiciye ulaşırken izlediği aşamaları
görmek olanaklıdır.
Örgün dağıtım sisteminde, basımı gerçekleştirilen ve dağıtım şirketine teslim edilen
yayınlar, ilk olarak, uygun ulaşım araçları ile ilgili bölge müdürlüklerine
gönderilmektedir.
Bundan sonraki aşamada, yayınlar bölge müdürlükleri vasıtasıyla başbayilere
ulaştırılmaktadır. Başbayiler tarafından sınıflandırılan yayınlar, tali bayilere
gönderilmekte ve tali bayiler tarafından da okuyuculara satılmaktadırlar. Son satış 120
noktası olarak da adlandırılması olanaklı olan tali bayileri genellikle bakkal, market,
kitabevi, gazete ve dergi satış büfeleri (“mobo” ve “kiosk”lar) oluşturmaktadır.
Son satış noktalarına ulaşan süreli yayınların en iyi şekilde teşhirinin ve satışının
sağlanması da dağıtım ağından beklenen bir özelliktir.
Türkiye’de gazete ve dergi dağıtım faaliyeti iki büyük medya grubuna dahil olan iki
dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla, pazarda Doğan Dağıtım
ve Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. (Turkuvaz Dağıtım)’den oluşan düopol bir
yapının varlığından söz etmek olanaklıdır. Bu iki firma, dağıttığı ürünleri çok büyük bir
bölümü ortak kullanılan yaklaşık 25.000 tali bayi aracılığıyla son kullanıcılara/okurlara
sunmaktadır. Temel olarak medya ürünlerinin dağıtımını üstlenen dağıtım şirketleri 130
sahip oldukları bu geniş ağ üzerinden medya dışı ürünlerin de dağıtım ve
pazarlamasını gerçekleştirmektedirler. Bu ürünler kontör, çıkartma-albüm, kitap, oyun
tüpü, şekerleme, internet erişim paketi, CD, pil, fener ve taraftar ürünlerine kadar çok
geniş bir alana yayılmaktadır.
YAYINCI DAĞITIM
ŞİRKETİ
BAŞBAYİ TALİ
BAYİ
NİHAİ
TÜKETİCİ
BÖLGE
MÜD.
10-13/140-60
4
I.3. Değerlendirme 140
I.3.1. Tali Bayilik Talebinin Reddedildiği İddiasına İlişkin Yapılan Değerlendirme
Bir teşebbüs davranışının 4054 sayılı Kanun bakımından ihlal olarak
değerlendirilebilmesi için piyasada bulunan başka bir teşebbüsle rekabeti kısıtlayıcı
bir anlaşma yapmış olması yahut piyasada hakim durumda bulunarak söz konusu
hakim durumunu kötüye kullanması gerekmektedir. İşbu dosyanın, eski bir tali
bayinin Doğan Dağıtım’a tekrar bayi olmak için yaptığı başvurunun Doğan Dağıtım
tarafından dikkate alınmadığı/cevaplanmadığı iddiası ile ilgili kısmı tek taraflı bir
eylem olduğundan söz konusu eylem ancak bir kötüye kullanma iddiası kapsamında
incelenecektir.
Tek taraflı herhangi bir teşebbüs davranışının ihlal olarak değerlendirilebilmesi için 150
öncelikle bahse konu teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili pazar tanımlanmalı ve bu
pazarda hakim durumda olup olmadığı tespit edilmelidir. Gerek ilgili pazar
tanımlanması gerekse hakim durum analizi detaylı inceleme gerektiren aşamalardır.
Bu sebeple ve değerlendirme üzerinde bir etkisi olmayacağı da göz önüne alınarak,
Doğan Dağıtım’ın ve/veya içerisinde yer aldığı ekonomik bütünlüğün hakim durumda
olduğu varsayılacak ve şikayet konusu eylemin kötüye kullanma olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenecektir.
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi, “bir veya birden
fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar 160
ya da brilikte davranışlar ile kötüye kullanılması”nı yasaklamaktadır. Aynı maddede
kötüye kullanma hallerine örnek niteliğinde yer verilmektedir.
Şikayetçinin tali bayilik talebinin Doğan Dağıtım tarafından cevapsız bırakıldığı
iddiası mal vermeyi ve/veya sözleşme yapmayı reddetme eylemine örnek teşkil
edebilecektir.
Esasen herhangi bir teşebbüsün istediği teşebbüs ile sözleşmesel ilişki içine
girebilmesi sözleşme yapma özgürlüğü kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak
uygulamada, istisnai durumlarda, söz konusu durumun bir ihlal olarak
nitelenebileceği sonucuna varılmıştır.
Bir teşebbüsün mal vermeyi veya sözleşme yapmayı reddetme seklindeki eyleminin 170
kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi için ürün veya hizmetin reddetme eylemi
ile karşılaşan teşebbüs açısından kaçınılmaz olması (hayati önem taşıması), mal
vermeyi reddetmenin objektif olarak haklı gerekçelere dayanmaması ve bu eylemin
rekabeti sınırlayıcı etkisinin olması gibi unsurlara sahip olması gerekmektedir.
Rekabet Kurulu’nun, “dükkânında gazete satmak isteyen bir teşebbüsün bayilik
talebinin YAYSAT Yayın Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. ve Merkez Dağıtım Pazarlama
Sanayi ve Ticaret A.Ş tarafından reddedildiği iddiası”na ilişkin olarak verdiği
20.3.2008 tarih ve 08-25/256-84 sayılı kararında yukarıda bahsi geçen unsurların
değerlendirildiği görülmektedir. Söz konusu kararda aşağıdaki ifadeler yer
almaktadır: 180
“(…) gazete ve dergi dağıtımı pazarı yayınların yayınevinden çıkıp, okuyuculara
ulaştırılmasına kadar olan faaliyetlerin tümünü kapsayan bir piyasayı ifade
etmektedir. Dağıtım firması yayınevleri tarafından kendilerine ulaştırılan yayınları ana
bayi ve tali bayi zinciri ile okuyucuya ulaştırmaktadır. Bu çerçevede, gazete ve dergi
10-13/140-60
5
dağıtımı hizmetleri ile uğraşan bir teşebbüs için, aşağıda yer verilen unsurlar pazara
giriş ve pazarda var olabilme açısından kritik öneme sahip olmaktadır:
a) Yayınların tali bayilere (son satış noktalarına) mümkün olan en kısa sürede
ulaştırılması,
b) Son satış noktalarına ulaşan yayınların en iyi şekilde teşhirinin ve satışının
sağlanması, 190
c) Satılmayan süreli yayınların son satış noktalarından toplanarak iade edilmesi,
d) Bir sonraki dönemin tirajının belirlenmesine yardımcı olmak üzere yayının satış
seyrine ilişkin bilgilerin yayınevlerine iletilmesi,
e) Satılan yayınlardan elde edilen gelirin en kısa zamanda yayınevine ulaştırılması,
f) Ana bayilik ve tali bayilik sisteminin beslenmesi.
Yukarıda yer verilen unsurlar incelendiğinde, bir dağıtım şirketinin pazardaki
faaliyetleri bakımından tali bayi ağının büyük önem arz ettiği görülmektedir. Bu
anlamda, dağıtım firmalarının tali bayiliklerini yukarıda yer verilen; ulaşım, yayınların
sunumu, iade ve dağıtım firması-tali bayi ilişkileri ve bayilere yeterli kar marjı
bırakılması kriterlerine göre ticari/ekonomik stratejilerine en uygun olacak şekilde 200
seçmesinde rekabet hukukuna aykırılık teşkil eden bir durum bulunmamaktadır. Bu
tip münferit bir bayilik vermeyi reddetme eyleminin anlaşma ve/veya hakim durumun
kötüye kullanılması sonucu rakip dağıtım firmasını pazar dışına çıkarma/pazara giriş
engeli yaratma veya alt/ilgili diğer pazarda rekabetin kısıtlanması gibi etkiler
doğurmayacağı görülmektedir. Bununla birlikte, dağıtım firması tarafından herhangi
bir tali bayisinin bir başka kişi veya kuruluşa satış için yayın vermesinin engellenmesi
halihazırda 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne göre
mümkün değildir. Bu çerçevede tali bayi kendisine teslim edilen yayınları isterse
bakkal, market gibi başka bir satış noktasına satabilme özgürlüğüne sahiptir.
Dolayısıyla dağıtım firmaları ile anlaşamayan başvuru sahibinin, bakkalında satmak 210
üzere diğer tali bayilerden söz konusu ürünleri temin etmesi önünde bir engel mevcut
değildir.”
Kurul, bu değerlendirmesinin ardından, dükkânında gazete satmak isteyen bir
teşebbüsün bayilik talebinin Doğan Dağıtım tarafından reddedildiği iddiasına yönelik
şikayetin reddine hükmetmiştir.
Yukarıda alıntılanan Kurul kararında yer alan gerekçelerin işbu başvuru kapsamında
da geçerliliğini koruduğu, dolayısıyla aynı değerlendirme eski bir tali bayinin Doğan
Dağıtım’a tekrar bayi olmak için yaptığı başvurunun Doğan Dağıtım tarafından
dikkate alınmadığı/cevaplanmadığı iddiasına yönelik olarak da yapılabilecektir. Zira
dağıtım ve pazarlama faaliyetleri yürüten Doğan Dağıtım’ın başbayi veya tali bayisi 220
olarak çalışacak olan teşebbüsleri ticari/ekonomik stratejilerine uygun olarak seçmesi
objektif bir gerekçeye dayanmakta ve herhangi bir tali bayilik talebini yanıtsız
bırakması rakip teşebbüsler üzerinde veya bayiler üzerinde rekabeti kısıtlayıcı bir etki
doğurmamaktadır. Dolayısıyla, işbu şikayet ile ilgili olarak Doğan Dağıtım’ın hakim
durumunu kötüye kullandığı sonucuna varmanın mümkün olmadığı sonucuna
varılmıştır.
10-13/140-60
6
230
I.3.2. Başbayilere Medya Dışı Ürünlerin Satışı Konusunda Baskı Yapıldığı
İddiasına İlişkin Yapılan Değerlendirme
Dosya konusu diğer şikayette, Rekabet Kurulu’nun almış olduğu 08-69/1122-438
sayılı karara rağmen Doğan Dağıtım’ın kendisine bağlı başbayilere baskı yaparak
medya dışı ürünleri tali bayilere satmalarını istediği iddia edilmektedir.
Rekabet Kurulu “Doğan Dağıtım’ın bölge müdürlükleri tarafından başbayilere gazete
ekleri dışında satmaları için zorunlu olarak medya dışı ürün adı altında ürün
gönderdikleri ve söz konusu ürünleri satmak istemeyen bayilere gazete ve dergi
vermedikleri iddiası”na ilişkin 4.12.2008 tarih ve 08-69/1122-438 sayılı kararı ile
- “Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.’nin doğrudan ve 240
dolaylı olarak, medya ürünlerinin satışını medya dışı ürünlerin satın
alınmasına bağlama anlamına gelebilecek her türlü eylemine son vermesine,
- Bu çerçevede 30 gün içinde bölge müdürlükleri ve başbayilerine gerekli
uyarıları yaparak Rekabet Kurumuna tevsik etmesine,
- Aksi takdirde 16.10.2008 tarihinde 08-58/924-371 sayılı Kurul Kararı ile Doğan
Dağıtım Satış ve Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.’nin medya ürünlerinin
dağıtımına ilişkin sözleşmesine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı
Kanun’un 13. maddesine dayanılarak geri alınıp alınamayacağının
belirlenebilmesi amacıyla işlem başlatılabileceğinin adıgeçen teşebbüse
bildirilmesine” 250
hükmetmiştir.
Söz konusu karara ilişkin olarak Doğan Dağıtım’ın, Kurum kayıtlarına 12.2.2009 tarih
ve 1133 sayı ile giren yazısında, Kurul’un 4.12.2008 tarih ve 08-69/1122-438 sayılı
kararına istinaden Doğan Dağıtım’dan başbayilere gönderilen 8.1.2009 tarihli yazıda
özetle; bayilerin son satıcılara baskıda bulunmadıklarının bilindiğinin, son satıcıların
kendi rızası ve siparişiyle söz konusu ürünleri aldığının ifade edildiğinin ve bundan
böyle uygulamaya bu şekilde devam edilmesinin, yanlış anlaşılmalara sebebiyet
verebilecek uygulama ve davranışlardan kaçınılması rica edildiğinin, son satıcıların
medya dışı ürünleri satmaya zorlanması anlamına gelebilecek davranışlara karşı
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında işlem 260
yapılabileceğinin ve bayilerin bu davranışları sebebiyle Rekabet Kurumu tarafından
idari para cezasına çarptırılabileceğinin hatırlatıldığı ve bölge müdürlüklerine
gönderilen 11.2.2009 tarihli yazıda ise özetle; doğrudan ya da dolaylı olarak medya
ürünlerinin satışını medya dışı ürünlerin satın alınmasına bağlama anlamına
gelebilecek her türlü uygulama ve davranışlardan kaçınılmasının, başbayilerden
medya dışı ürün siparişinin yazılı olarak alınmasının, başbayilerin de bu şekilde
çalışmasına gayret edilmesi ve bölge müdürlüklerine bu konuda ulaşabilecek
şikâyetlerin ivedilikle Genel Müdürlüğe bildirilmesinin ve gerekli uyarıların
yapılmasının gerektiği ifade edilmiş ve bu suretle, bölge müdürlükleri ve
başbayilerine gerekli uyarının yapıldığı, bu suretle Kurul Kararı’nın yerine getirilmiş 270
olduğu belirtilmiştir.1
1 Doğan Dağıtım tarafından gönderilen bildirime ilişkin olarak Kurul, 09-14/295-MB sayılı kararında,
Doğan Dağıtım tarafından 4.12.2008 tarihli ve 08-69/1122-438 sayılı Kurul Kararı’nın gereği olarak
bölge müdürlükleri ve başbayilerine uyarı yazılarının gönderildiğinden bilgi alındığı belirtilmiştir.
10-13/140-60
7
İşbu inceleme konusu şikayet sahibinin kendisini, Doğan Dağıtım’ın başbayisi olarak
tanımlaması ve buna bağlı olarak şikayet konusu uygulamanın esas itibarıyla Doğan
Dağıtım bölge müdürlüğü ile başbayi arasındaki ilişkiden itibaren başlaması
nedeniyle, önaraştırma sürecinde Ankara ilinde faaliyette bulunan Doğan Dağıtım’ın
başbayileri ile yüz yüze ve telefonda konuya ilişkin görüşmeler yapılmış ve tutanaklar
tutulmuştur. Bu çerçevede, Yaysat (……….) bayisi (……….) yetkilisi ile yapılan
görüşmeye ilişkin tutanakta;
“Yaysat elemanları piyasadan talep topluyor, biz ise bu talepleri sisteme giriyoruz (4-
5 aydır bu sistem var). Şu an toplam (özel noktalarla birlikte) 295 adet bayimiz 280
bulunuyor. Bu bayilerimizin 140 kadarına MDÜ [medya dışı ürün] veriyoruz. Almak
istemeyen bayiyi zorlamayız. Yaysat’tan da bize bir baskı olmadı. MDÜ için kar
marjımız düşüktür.”
ifadeleri; Yaysat (……….) başbayisi (……….) yetkilisi ile yapılan görüşmeye ilişkin
tutanakta;
“Yaysat’ın 2-3 ay önce başlayan uygulamasında Yaysat elemanları tali bayileri
dolaşıp MDÜ ile ilgili talep topluyorlar. Medya ürünlerini dağıtmak tek başına karlı
olmuyor, MDÜ satışı bu sebeple gerçekleştiriliyor. Bu konu ile ilgili zorlama yok ancak
bazen MDÜ satışı bayilere zor gelebiliyor. Fakat hem bizim hem Yaysat’ın satıştan
karı oluyor. MDÜ satışının pazarlaması medya ürünlerine göre daha zor geliyor bize, 290
çünkü buna alışmamışız.
Tali bayilerden Yaysat elemanlarının MDÜ satışında zorlamada bulunduğuna dair
bilgi almadık.
Başbayi olarak toplam (özel satış noktalarıyla birlikte) 137 adet bayimiz bulunuyor.
Bunların ancak 50-60 tanesine MDÜ satışı gerçekleştirebiliyoruz.”
ifadeleri; Yaysat (……….) başbayisi (……….) yetkilisi ile yapılan görüşmeye ilişkin
tutanakta;
“Doğan Dağıtım/Yaysat yeni bir sistem oluşturdu ve artık kendi elemanları tali bayileri
ziyaret ederek MDÜ ile ilgili talepleri topluyor. Mal sevkiyatı ve faturalandırma ise
başbayi üzerinden gerçekleştiriliyor. Yine bizden MDÜ isteyen olursa biz de veririz. 300
Belki öncesinde bazı bayiler MDÜ’leri [zorla] satma girişiminde bulunmuşlardır.
Ancak Rekabet Kurulu kararından sonra bu da sonlanmıştır.
Biz Yaysat’tan MDÜ satışı konusunda bir baskı görmüyoruz. Biz de tali bayilerimize
baskı yapmıyoruz. Rekabet Kurulu kararından sonra zaten MDÜ satışını durdurduk,
risk almak istemedik.
Yeni geçilen plasiyer sisteminde de satış elemanları tali bayilere baskı
yapmıyorlardır. Olsa duyardık. Yeni sistemde tali bayi ürünleri geri vermek
istediğinde yine biz alıyoruz, bu konuda da bir sıkıntı olmuyor. Bizim ortalama 200
bayimiz bulunuyor.”
ifadeleri ve Yaysat (……….) başbayisi (……….) yetkilisi ile yapılan görüşmeye ilişkin 310
tutanakta,
“Toplam yaklaşık 80 bayimizden 10 tanesi MDÜ satmaktadır. Cazip bir ürünse bu
sayı daha yüksektir. MDÜ’i ancak tali bayi isterse veririz. Bizim de Yaysat/Doğan
Dağıtım ile ilişkimiz benzer şekildedir. Onlardan ancak satabileceğimiz ürünleri alırız.
Zaten bu ürünler satılmadığında Yaysat tarafından geri alınır, başbayinin veya tali
bayinin elinde ürün kalması gibi bir durum söz konusu olmaz.
10-13/140-60
8
75-80 bayimizden yaklaşık 60 tanesi tali bayi, 15-20 kadarı ise Migros, Tansaş gibi
özel bayilerdir. Bizim bayiye baskı yapmamız söz konusu olamaz. Bayimiz bu
ürünleri almaz, gerekirse bayiliğini iptal eder.”
ifadeleri yer almaktadır. 320
Yukarıda yer verilen görüşmeler haricinde 2 bayi ile de telefon görüşmesi yapılmış,
söz konusu bayiler tarafından da benzer açıklamalar yapılmıştır.
Başbayiler ile yapılan görüşmeler ve sonrasında yapılan araştırmalardan, başbayiler
tarafından yürütülen medya dışı ürünlerin pazarlanması faaliyetinin 02.11.2009
itibarıyla Doğan Dağıtım bünyesinde kurulan Medya Dışı Ürünler Departmanı
tarafından yürütülmeye başlandığı anlaşılmıştır. Yaysat (Doğan Dağıtım)’ın resmi
internet sitesinden alınan bilgilere göre, söz konusu departman, 10 kişilik mobil
ekipten oluşmaktadır. Ekip elemanları, satış noktalarını ayda 2 defa ziyaret ederek,
başbayi ile son satıcı arasında koordinasyonu sağlamak, satış noktasında bulunan
medya dışı ürünlerin tanzim ve teşhirini yapmak, satış noktasının medya dışı ürün 330
ihtiyaçları doğrultusunda sipariş toplamakla görevlidir. Toplanan talepler son satıcının
bağlı olduğu başbayiye ulaştırılmakta, ürün çıkışı ile faturalandırma işlemi ise başbayi
tarafından yapılmaktadır.
Görüşme yapılan bir başbayinin şifahen ifade ettiği üzere, medya dışı ürün
pazarlamasının başbayiler tarafından yapıldığı dönemde, özellikle medya ürünü
satışlarının ve dolayısıyla başbayi kârlarının düşük olduğu bölgelerde, başbayilerin
karlarını arttırmak amacıyla medya dışı ürün satışı konusunda tali bayileri
zorlayabildiği ve/veya Doğan Dağıtım tarafından satılan medya dışı ürünler dışında
ürünleri de son satıcılara satmaya çalışabildiği durumlar oluşmuştur. Ancak Doğan
Dağıtım tarafından uygulanmaya başlanan yeni sistem ile tali bayilerin medya dışı 340
ürünlere yönelik varsa taleplerinin, doğrudan Doğan Dağıtım bünyesinde kurulan
Medya Dışı Ürünler Departmanı tarafından toplanmasının amaçlandığı ve dolayısıyla
bu ürünlere yönelik dağıtımın da işbu şikayet konusu ve benzer münferit bölgesel
aksaklıklardan arındırılarak tekdüzeleştirilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Bu
bağlamda, 02.11.2009 sonrasında oluşan yeni sistemin, bölge müdürlüğü ile başbayi
ve başbayi ile tali bayi arasında ortaya çıkabilecek medya dışı ürün satışlarıyla ilgili
ihtilafları kontrol altına almayı ve medya dışı ürün satışlarının sistematik bir şekilde
yapılmasını sağlamayı hedeflediği görülmektedir.
Bu çerçevede, işbu şikayet konusu uygulamanın esas itibarıyla Doğan Dağıtım bölge
müdürlüğü ile başbayi arasındaki ilişkiden itibaren başlaması ve ilk mağduriyetin 350
başbayi aşamasında olması nedeniyle önaraştırma sürecinde Doğan Dağıtım’ın
başbayileri ile görüşmeler yapılmış ancak söz konusu başbayilerin hiçbirisi konuya
ilişkin bir şikayette bulunmamışlar ve şikayete konu uygulamaları
doğrulamamışlardır. Bunun yanında, yukarıda yer verildiği üzere, Doğan Dağıtım
bünyesinde kurulan ve Medya Dışı Ürünler Departmanı tarafından yürütülmeye
başlanan yeni sistemin bölge müdürlüğü-başbayi ve başbayi-tali bayi düzeylerinde
ortaya çıkabilecek medya dışı ürün satışlarıyla ilgili şikayet konusu ve benzer
ihtilafları kontrol altına almayı ve medya dışı ürün satışlarının sistematik bir şekilde
yapılmasını sağlamayı amaçladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, Doğan
Dağıtım’ın Rekabet Kurulu’nun almış olduğu 08-69/1122-438 sayılı karara rağmen 360
kendisine bağlı başbayilere baskı yaparak medya dışı ürünleri tali bayilere
satmalarını istediği iddiasını doğrulayabilecek herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
10-13/140-60
9
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy