Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-256 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-13/155-65
Karar Tarihi : 4.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan), Mehmet Akif
ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan
GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Selvi KOCABAY
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi vardır.
D. HAKKINDA İNCELEME 20
YAPILANLAR : - Türkiye İş Bankası A.Ş.
İş Kuleleri 34330 Levent/İstanbul
- Kocaeli Üniversitesi
Umuttepe Merkez Yerleşkesi 41380 Umuttepe/İzmit
E. DOSYA KONUSU : Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası) ve Kocaeli
Üniversitesi (Üniversite) arasında yapılmış olan personel ve öğrencilerin
üniversite içerisinde yapmış olduğu harcamaların kimlik belgeleri vasıtası
ile İş Bankası’nda bulunan hesaplarından ödemeleri uygulamasına yönelik
anlaşmanın bankalararası rekabeti sınırlayıcı nitelikte olduğu iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; İş Bankası ile Kocaeli
Üniversitesi arasında yapılan anlaşma ile Üniversite’nin tüm öğrenci ve personel
kimlik belgelerinin İş Bankası tarafından verildiği, Üniversite’de yemekhane gibi
birçok yerde yapılacak ödemelerin bu kimlikle yapılmasının ve bunun için de
öncelikle öğrenci ve personelin İş Bankası’ndan hesap açtırmasının zorunlu
olduğu belirtilmiş, İş Bankası’nın bu sayede diğer bankalara göre büyük bir
ayrıcalık kazandığı, bu durumun bankalararası rekabeti olumsuz etkilediği iddia
edilerek, Rekabet Kurumunun gerekli idari yaptırımları uygulaması talep
edilmiştir. Ayrıca personel veya öğrencilerin bahsi geçen işbirliğinden hiçbir 40
maddi kazanımı olmadığı da aynı dilekçede belirtilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2009 tarih ve 7929 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 15.12.2009 tarih ve 2009-4-256/İİ-09-SK sayılı İlk
İnceleme Raporu, 23.12.2009 tarih ve 09-60 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
10-13/155-65
2
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 09-60/1471-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.1.2010 tarih ve 2009-4-256/ÖA-10-MA sayılı 50
Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-110/35 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Kocaeli Üniversitesi ve İş Bankası
arasında “Kocaeli Üniversitesi E-Kampus Projesi Protokolü” çerçevesinde yapılan
anlaşmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte olmadığı, bu
nedenle soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi
gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. YAPILAN TESPİTLER VE DELİLLER 60
I.1. Kocaeli Üniversitesi tarafından gönderilen bilgi ve belgeler
Üniversite yetkilileri tarafından, yerleşke içerisinde, “e-kampus projesi”
kapsamında, personel ve öğrenciler tarafından kullanılan kimlik kartlarına yönelik
akıllı kart uygulamasının 1.9.2007 tarihinde başlatıldığı; söz konusu akıllı kartların
hem ödeme aracı hem de kimlik belgesi olarak kullanılabildiği; ödeme aracı
olarak kullanılmasına ilişkin pilot uygulamaya personel ve öğrenci
yemekhanelerinde başlandığı bildirilmiştir. Yetkililer, ayrıca Üniversite’ye yüklü bir
maliyet yaratan öğrenci ve personele akıllı kart dağıtımına İş Bankası’nın sponsor
olduğunu ve akıllı kart bedelinin İş Bankası tarafından Üniversiteye sağlandığını,
başka bir banka tarafından sponsorluk hususunda herhangi bir teklif 70
getirilmediğini belirtmişlerdir.
Öte yandan, Üniversite’den elde edilen bilgilere göre, personel ve öğrenciler
yerleşke içerisinde akıllı kartları ile hâlihazırda sadece yemekhanede ödeme
yapmaktadırlar. Bunun için akıllı kartlara para yüklenmekte ve harcamalar
bundan düşülmektedir. Ayrıca, bu konuda mutabakatın sağlanması için tek bir
banka ile çalışılmasının zorunlu olduğu, bu nedenle akıllı kart uygulamasına
sponsor olan İş Bankası ile çalışılmaya karar verildiği, Üniversite tarafından ifade
edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, personel ve öğrenciler yemekhane
haricinde yerleşkelerde bulunan öğrenci evi, kantin, kafeterya, sosyal tesis,
market, yurt vb. yerlerde tüm bankalara ait kredi kartlarını kullanabilmekte, bu 80
konuda hiçbir kısıtlama bulunmamaktadır.
I.2. İş Bankası tarafından gönderilen bilgi ve belgeler
İş Bankası tarafından, akıllı kart ve e-kampus uygulamaları kapsamında,
üniversitelerin, bankalardan öğrenci ve personelinin üniversite içinde ve dışında
öğrenci veya personel olduklarını belgeleyebilecekleri, üniversitenin turnikeli ve
bariyerli giriş–çıkış noktalarında gerekli giriş çıkış kontrollerini sağlayabileceği
özel bir kart geliştirilmesini ve aynı zamanda yemekhane, kantin gibi işletilmesi
üniversitenin sorumluluğunda olan harcama noktalarında bu kartlar aracılığıyla
harcama gerçekleştirilmesini sağlayan sisteminin altyapısının kurulmasını talep
ettikleri belirtilmiş; üniversitelerin harcama noktalarında gerçekleşen harcamalara 90
10-13/155-65
3
ilişkin tahsilatlarda kolaylık sağlamak ve hızlı ve sağlıklı parasal mutabakatları
gerçekleştirmek amacıyla bir bankanın desteğine ihtiyaç duydukları ifade
edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, İş Bankası, kendi geliştirdiği teknolojiyi
ve yatırım yaptığı özel yazılım/donanımı kullanmak suretiyle üniversitelere söz
konusu hizmeti sunmakta olup, bu kapsamda Kocaeli Üniversitesi, Dokuz Eylül
Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve Yıldız
Teknik Üniversitesi’ne “e-kampus” hizmeti verilmektedir.
I.3. Kocaeli Üniversitesi ve İş Bankası arasında akdedilmiş olan “Kocaeli
Üniversitesi E-Kampus Projesi Protokolü”
4.5.2007 tarihli Protokol’ün süresi 7 yıl olup, taraflar sürenin bitiminden en az 3 ay 100
öncesinden feshedildiğini yazı ile bildirmediği takdirde, Protokol aynı şartlarla
yenilenmiş sayılacaktır.
Protokol; Kocaeli Üniversitesi öğrencileri ve personeli adına İş Bankası şubeleri
nezdinde açılacak olan vadesiz TL hesaplarına bağlı ve bir taraftan banka kartı
olarak, diğer yandan ise öğrenci ve personelin üniversiteye giriş ve çıkışlarında
ve üniversite dışında personeli olduklarını belgelemek amacıyla kullanacakları
“üniversite akıllı kartları” uygulamasına ilişkin koşulları belirlemek ve e-cüzdan
uygulamasını gerçekleştirmek amacıyla yapılmıştır. E-cüzdan uygulaması
kampus içerisinde işletilmesi üniversitenin sorumluluğunda bulunan yemekhane,
kafeterya gibi harcama noktalarında üniversite akıllı kartına yüklenen sanal para 110
ile kart hamillerinin alışveriş yapmasına olanak vermektedir. Bunun için
öğrencilerin ve personelin İş Bankası’nda vadesiz hesabının bulunması
gereklidir.
Protokol’ün e-cüzdan uygulamasının işleyişinin anlatıldığı bölümde yer alan 10.
maddesinin (b) bendinde, “Üniversite 2007-2008 eğitim-öğretim yılının 2. dönemi
başından itibaren kampusları içinde faaliyet gösteren tüm harcama noktalarında
nakit alışveriş yapılmasına ve başka bankaların POS terminali tesis etmesine,
ayrıca sanal paraların bir başka bankanın POS terminali, kredi kartı veya banka
kartı vasıtasıyla ödenmesine veya vezne görevlilerine nakit tahsil edilmesine izin
vermeyecektir.” ifadesi yer almaktadır. 120
J. DEĞERLENDİRME
Bir devlet üniversitesi olan, kamu tüzel kişiliğine sahip Kocaeli Üniversitesi’nin,
yerleşke içerisinde yer alan ve Üniversite tarafından işletilen yemekhane ve
kafeterya gibi yerlerde personel ve öğrencilere sunmuş olduğu hizmetler ile bir
ekonomik faaliyet icra etmekte olduğu ve bu kapsamda 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde teşebbüs niteliğini haiz olduğu açıktır. Dosya kapsamında edinilen
bilgi ve belgelerden, İş Bankası ile yapılan işbirliği öncesinde, Üniversite’nin
yemekhane ve kafeterya gibi harcama noktalarında vermiş olduğu hizmetleri
nakit ödeme karşılığında sunduğu, ancak bu uygulamanın bir takım sorunlara yol 130
açtığı anlaşılmaktadır. Bu sorunların, hizmetin karşılığının nakit olarak alınması
yerine, öğrenci kimlik kartları vasıtası ile öğrencilerin banka hesaplarından
otomatik olarak düşürülmesi uygulaması ile çözülmesi öngörülmüştür. Bu
uygulama için Üniversite bir banka ile çalışmayı, öğrenci kimlik kartlarının banka
10-13/155-65
4
kartı özelliği taşıyacak şekilde yeniden üretilmesini ve kartların öğrenci/personelin
söz konusu bankada açılmış olan vadesiz mevduat hesaplarına bağlanmasını
planlamıştır. Bu konuda bankalardan teklif istenmiş ve yapılan değerlendirmeler
sonucunda İş Bankası ile anlaşılmıştır.
Yapılan anlaşma çerçevesinde İş Bankası öğrenci ve personel kimlik kartlarının
üretimi konusunda sponsor olmuş, gerekli yazılım ile harcama noktalarında 140
gerekli donanımın kurulumunu üstlenmiştir. Bahsi geçen yatırımları yapan İş
Bankası bunun karşılığında yapılan Protokol ile Üniversitenin harcama
noktalarında başka banka kartları ile ve nakit karşılığında hizmet satımının
yapılmamasını, öğrenci kimlik kartlarının başka banka hesaplarına
bağlanmaması konusunda taahhütte bulunmasını talep etmiştir. Yapılan şikâyet
başvurusunda İş Bankası ile Kocaeli Üniversitesi arasındaki sözleşmede yer alan
söz konusu hükmün bankalararası rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu iddia
edilmiştir.
Kocaeli Üniversite ile İş Bankası arasında “Kocaeli Üniversitesi E-Kampus Projesi
Protokolü” çerçevesinde gerçekleşen sözleşmesel ilişkinin niteliği incelendiğinde, 150
söz konusu ilişkinin farklı pazarlarda faaliyet gösteren iki ayrı teşebbüsün birinin
diğerinden hizmet satın alması niteliğinde olduğu sonucuna varılmaktadır.
Üniversite yerleşkesinde personel ve öğrencilere yemekhane, kafeterya gibi
yerlerde hizmet sunan Kocaeli Üniversitesi ile kartlı ödeme hizmeti sunan İş
Bankası arasında hizmet alımı ve sponsorluk konusunda işbirliği yapılmıştır. İş
Bankası tarafından getirilen rekabet yasağının ise Banka tarafından yapılan
yatırımların geri dönüşünün alınması açısından makul bir uygulama olduğu,
ayrıca bankalar arası rekabeti kısıtlar nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir.
Nitekim İş Bankası öğrenci ve personel kimlik belgelerinin üretimini ve uygulama
için gerekli yazılım ile donanımın kurulumunu üslenmiş, üstlendiği maliyetleri ise 160
personel ve öğrencilerin İş Bankası nezdinde açacakları mevduat hesapları ile
karşılamayı planlamıştır. Bu nedenle Banka tarafından getirilen yasak yatırımların
geri dönüşünün sağlanması açısından makuldür. Ayrıca, İş Bankası, Üniversite
yerleşkesinde başka teşebbüsler tarafından işletilen kantin, market, öğrenci
yurdu gibi yerlerde sadece İş Bankası kartlarının kullanılması ve yerleşke
içerisinde sadece İş Bankası ATM’lerinin bulunması gibi bir yasak getirmemiştir.
Buna ek olarak, Üniversite’nin gerçekleştirmeyi planladığı akıllı kart
uygulamasının sadece bir banka ile çalışmayı gerektirmesi ve birkaç banka ile
çalışmanın pratikte zor olması sebebiyle, İş Bankası tarafından getirilen rekabet
yasağının kaldırılmasının rekabeti artırıcı sonuçlarının olmayacağı kanaatine 170
varılmıştır.
Şikâyet edilen uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (d) bendinde yer
alan “Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması …” ibaresi ile
betimlenen hale benzerlik gösterdiği öne sürülebilir. Buna karşılık belirli bir
eylemin bu kapsamda değerlendirilmesi için ilgili pazarda hissedilebilir bir etki
doğurması gerekir. İş Bankası ile Kocaeli Üniversitesi arasında akdedilen
Protokol gereğince yerleşkede bulunan öğretim üyeleri ve öğrencilerin başkaca
bir banka ile çalışmaları, başkaca bir bankanın mudileri olmaları engellenmiş
değildir. Kaldı ki iki taraf (Üniversite ve Banka) arasındaki Protokol’ün üniversite
10-13/155-65
5
yerleşkesinde mukim öğretim üyeleri ve öğrencilerin başka bankalarda hesapları 180
bulunmasını men etmesi söz konusu dahi olamaz. Ülkemizin bankacılık
hizmetleri piyasasındaki rekabetçi yapısı dikkate alındığında değerlendirme
konusu kısıtlamanın etkisinin hissedilmesi olası görülmemektedir. Bu verilerden
hareketle taraflar arasındaki Protokol’ün 4054 sayılı Kanun anlamında rekabeti
bozucu yahut kısıtlayıcı etkisi bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Üniversite
öğrenci ve öğretim üyelerinin çalışacakları bankanın bir merkezden (Üniversite
idaresi) belirlenmesi hususu ise, ancak tüketicinin korunması alanındaki yetkili
merciler tarafından incelenebilecek bir husustur ve 4054 sayılı Kanun
kapsamında değildir.
190
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy