Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-222 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-16/180-68
Karar Tarihi : 11.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan :Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ayşe Özlem UZUN, Nimet ALACAPUNAR
C. ŞİKAYET EDEN : -ABN Reklam Tanıtım Organizasyon Hiz. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.
Club Türkbükü Sitesi İzbirlik Mevki Göltürkbükü
Bodrum-Muğla 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Wall Şehir Dizaynı ve Ticaret Ltd. Şti.
Gazeteciler Sitesi 23 Temmuz Meydanı No:5
34394 Esentepe - Şişli / İstanbul
- ERA Reklam Hizmetleri Tekstil Mobilya ve Gıda San. Tic. A.Ş.
Gazeteciler Sitesi 23 Temmuz Meydanı No:5
34394 Esentepe - Şişli / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: ERA Reklam Hizmetleri Tekstil Mobilya ve Gıda San. Tic.
A.Ş. (ERA)’nin Bodrum ilçesindeki belediyelere baskı yaparak kendileri
dışındaki teşebbüslerin açıkhava reklamcılığında faaliyet göstermesine engel
olmaya çalıştığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
Kendilerinin 2008 yılında Bodrum’da kurulan yerel bir şirket olduğu,
Bodrum ilçesi belde belediyelerinden belediyelere ait aydınlatma direklerini
üzerlerine ilan/reklam asmak üzere kiraladıkları,
Şirketin tek faaliyet alanının bölgesel açıkhava reklam ve ilan işiyle uğraşmak 40
olduğu,
Sadece Bitez, Yalıkavak ve Turgutreis Belediyeleri’yle anlaşmalarının
bulunduğu,
Önceleri bölgesel bir şirket olan ve daha sonra Wall Şehir Dizaynı ve Ticaret
Ltd. Şti. (WŞD)’ye devredilmiş olan ERA’nın kendilerinin anlaşma yaptığı
belediyelere yazılı başvuruda bulunarak ilgili belediyelere sözleşmeleri gereği
başka herhangi bir firmaya herhangi bir reklam aracı kullandırmayacakları,
10-16/180-68
2
kendileri dışında kimsenin herhangi bir reklam anlaşması yapamayacağı
konularında baskı yaptıkları, 50
Bu suretle ABN Reklam Tanıtım Organizasyon Hiz. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.
(ABN)’nin faaliyetlerini engellemeye çalıştıkları, belediyelerin gelirlerini
azalttıkları, bu konudaki yazılı başvurunun Bitez Belediyesi’ne yapıldığının
bilindiği, diğer belediyelere de böyle bir başvurunun yapılmış olabileceği
ifade edilerek, konunun 4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi talep
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.9.2009 tarih ve 6622 sayı ile giren
şikayet üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.9.2009 tarih, 2009-2-
222/İİ-09-AÖU sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.10.2009 tarih ve 09-60
45 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 1137-M sayılı karar ile Wall Şehir Dizaynı ve
Ticaret Ltd. Şti. hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 2.2.2010 tarih ve 2009-2-222/ÖA-10-AÖU sayılı Önaraştırma
Raporu, 9.2.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/52 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-16
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. Anılan Başkanlık
Önergesinde ilgili Daire Başkan Vekilinin ERA’nın tespit edilen davranışının 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında kötüye kullanma olarak nitelendirilmesinin
mümkün olmadığı dolayısıyla Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca görüş yazısı
gönderilmesine gerek bulunmadığı şeklindeki görüşü ifade edilmiştir.
70
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; ERA Reklam Hizmetleri Tekstil
Mobilya ve Gıda San. Tic. A.Ş.’nin eyleminin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal niteliği taşıdığı, ERA Reklam Hizmetleri Tekstil
Mobilya ve Gıda San. Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
ancak ERA Reklam Hizmetleri Tekstil Mobilya ve Gıda San. Tic. A.Ş.’ye Kanun’un 9.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca bir görüş yazısı gönderilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1 Şikayet Edilen Taraf: ERA ve WŞD 80
ERA, Ege ve Marmara bölgelerinde açık hava reklam panoları (kent mobilyaları)
olarak adlandırılan büyük ebatlı, ışıklı, ışıksız panolar (megalights, megaboards), ilan
tahtaları (billboards), otobüs durakları ve raketler (city light posterleri/CLP) gibi reklam
üniteleri kurma, işletme ve pazarlama faaliyetiyle iştigal etmektedir. Özellikle Ege
Bölgesi’nde lider açık hava reklamcılığı şirketi olan ERA’nın hisselerinin %90’ı
Rekabet Kurulu’nun 06.12.2007 tarih ve 07-89/1129-440 sayılı kararı ile WŞD
tarafından devralınmıştır. ERA‘nın mevcut ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
90
10-16/180-68
3
Tablo 1: ERA’nın Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı-Soyadı Hissedarlık Oranı (%)
WŞD (….)
Emre KAMÇILI (….)
Daniel Wall (….)
Christian Friese (….)
Andreas Scholz (….)
TOPLAM (….)
Öte yandan WŞD de Almanya menşeli açık hava reklamcılığı şirketi olan Wall AG’nin
Türkiye’deki iştiraki olup Türkiye’de başta İstanbul olmak üzere çeşitli illerde faaliyet
göstermektedir. WŞD’nin ortaklık yapısı Tablo 2’de sunulmaktadır.
Tablo 2: WŞD’nin Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Soyadı Hissedarlık Oranı (%)
Wall AG (….)
Daniel Wall (….)
TOTAL (….)
Dosya kapsamında Bodrum ilçesi ve beldelerinde gerçekleştirilen incelemelerde, bu
bölgede ERA’nın çoğunlukla kendi ismiyle faaliyet göstermekte olduğu, WŞD’ye ait
ise yeni az sayıda raket, pano vb.’nin asılmış olduğu tespit edilmiştir. Belediyelerle 100
yapılmış olan sözleşmeler gereği ERA (ya da WŞD), bölgede sadece, billboard, raket,
otobüs durağı ve megalight mecralarını kiralamakta, bunun dışındaki mecraların
kiralanması işiyle iştigal etmemektedir.
I.1.2. Şikayet Eden Taraf: ABN
ABN, Bodrum ilçesinin Yalıkavak, Turgutreis ve Bitez beldelerinde belediyelere ait
aydınlatma direklerini kiralama faaliyetiyle iştigal etmek üzere Ekim 2008’de
faaliyetlerine başlamış bir teşebbüstür. Şirket, sadece aydınlatma direklerinin
kiralanması işi ile ilgilenmekte olup, diğer açık hava reklam yerlerinin kiralanması
faaliyetini gerçekleştirmemektedir. Bodrum’da belediyelere ait aydınlatma direklerinde 110
reklam yeri pazarlama faaliyetini gerçekleştiren ilk şirkettir. ABN, ilgili belediyelerle 3
yıllık sözleşmeler yapmış olup belediyelere kiralanan yerlerden elde edilen gelirin
%(….)’sini, bu %(….)’lik tutarın yıl boyunca (….) TL’nin altında kalması halinde ise
toplamda 10.000 TL tutarında bir meblağ ödemektedir. ABN’nin ortaklık yapısı
aşağıdaki gibidir.
Tablo 3: ABN’nin Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı-Soyadı Hissedarlık Oranı (%)
Berrak TÜRKOĞLU (….)
Songül SENEMOĞLU (….)
TOPLAM (….)
Songül SENEMOĞLU, aynı zamanda şirketin de müdürüdür.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1 İlgili Ürün Pazarı 120
Açık hava reklamcılığı, bir ürün için belli bir imaj yaratmak ve talebi arttırmak
amacıyla iç/dış mekânlarda oluşturulmuş, yazılı ve/veya görsel mesajlar içeren reklam
araçları ile gerçekleştirilen reklamcılık faaliyetlerine verilen addır. Açıkhava
10-16/180-68
4
reklamcılığına dahil olan ürünler hem talep hem de teknik özelliklerine göre farklı
nitelikler taşımakta ve bu doğrultuda farklı kategorilere ayrılmaktadır. Bu araçların belli
bir bölgede konumlandırılmış ve reklam alanı genelde 4,5 m2’den büyük olanlarına
billboard, boyları billboardlardan daha büyük olanlara megaboard, çapları
bilboardlardan daha küçük olanlara raket adı verilmektedir. Bunların yanı sıra kuleler,
ışıklı billboardlar, otobüs durakları ya da otobüsler, taksiler, duvar, pencere gibi
reklam yerleri de açık hava reklamcılığında reklam yeri olarak kullanılmaktadır. 130
Sektörde açık hava reklamcılığı pazarı ürün bazında üç ana gruba ayrılmaktadır:
1- Billboardlar
2- Şehir Mobilyaları
- Otobüs durakları/raketler
- Kiosklar, aydınlatma direkleri
- Mega lightlar
3- Yol panoları
- Duvar, çatı gibi standart dışı reklamlar
Açık hava reklamcılığı sektörüne yönelik olarak Rekabet Kurulu’nun 24.4.2007 tarih
ve 07-34/351-131 sayılı kararında, yukarıda sıralanan reklam yerleri arasında 140
“billboard, megaboard ve otobüs durağı/raketlerin hem talep hem pazarlama
stratejileri ve arzı bakımından diğer ürün kategorilerine göre ayrı bir yere ve öneme
sahip olduğu, bu ürünlerin şebeke halinde pazarlanmaları, halihazırda (çoğunlukla)
belediye ihaleleri ile kiralanmaları, arz miktarını ihaleyle kiralanan miktarın belirlemesi,
bu anlamda bu ünitelerin büyük çoğunluğunun belediyelerin elinde bulunması,
sektörde daha kurumsal yapıda çalışan şirketlerce işletilmeleri, ürünlere yönelen talep
yapılarının göreli olarak farklı olmasının bu üniteleri açık hava reklamcılığı içinde yer
alan diğer ürünlerden ayırdığı, bu ürünlerin pazarda sahip oldukları özel yere atfedilen
önemle paralel olarak Türkiye’de belediye ihalelerinin büyük önem taşıdığı ve
pazardaki güç dengesini belirlediği, yukarıda yer verilen açık hava reklamcılığı pazarı 150
gruplandırmasında da pazardaki hem talep hem arz bakımından önemi sebebiyle ilk
sırada billboardların, ikinci sırada ise şehir mobilyaları kapsamı altında otobüs
durakları/raketler, megaboardlar v.s. yer aldığı, bu sıralamanın sektördeki büyük
oyuncuların verdikleri bilgilerle de örtüştüğü, bunun gibi, ürün bazında yapılacak
ayrımın dışında açık hava reklamcılığında “ana arter-ara arter” ayrımının çok
belirleyici olduğu, bir reklam panosunun ana arterde veya ara arterde olmasına göre
pazarlama fiyatının değiştiği, hem açık hava reklam yeri pazarlama şirketleri hem de
müşteriler ve medya planlama ajansları açısından talebin ana arterlerde yoğunlaştığı,
bu sebeple büyükşehir belediyelerinin yaptıkları ihalelerin sektördeki güç dengesinin
belirlenmesi açısından önem arz ettiği, bunun gibi, pazardaki büyük oyuncuların esas 160
olarak durak/raket, billboard, megaboard ürünlerinin işletilmesi ile uğraşan firmalar
olduğu, sektörde ayrıca araç ve duvar giydirme gibi diğer açıkhava mecralarını
pazarlayan, pazar payı ve ciroları diğer büyük şirketlere göre daha küçük olan
şirketlerin de bulunduğu, bu çerçevede, açık hava reklamcılığı pazarında billboard,
durak/raket ve megaboardların talep ve arz yapıları bakımından ayrı bir yeri ve önemi
olduğu, bunların içerisinde de billboardların pazardaki öneminin ve müşteriler
üzerindeki etkisinin daha fazla olduğu, pazarın daha alt bölümlerinde yoğunlaşma
olması durumunda ilgili ürün pazarının ürün bazında daha dar tanımlanabileceği,
ancak, ilgili dosya çerçevesinde yapılan incelemeler bakımından pazarı daha alt
bölümlere ayırmanın incelemelere yönelik değerlendirmeleri değiştirmemesi sebebiyle 170
10-16/180-68
5
dosya kapsamında ilgili ürün pazarının “açık hava reklam yerlerinin işletilmesi pazarı”
olarak tespit edildiği” bilgilerine yer verilmektedir.
Mevcut dosya açısından, şikayet edilen taraf olan ERA’nın, hem Bodrum ilçesi ve
beldelerinde hem de Türkiye’nin diğer bölgelerinde billboard, otobüs durağı, raket ve
megaboard mecralarını pazarlaması, şikayetçi taraf olan ABN’nin ise Bodrum
ilçesinde sadece üç belde belediyesinde yine sadece aydınlatma direklerini
pazarlaması, ERA ve ABN dışında Bodrum ilçesi ve beldelerinde belediyelerle
anlaşmak suretiyle faaliyet gösteren bir başka açık hava reklam yeri pazarlama
şirketinin bulunmaması1, dolayısıyla ilgili ürün pazarının alt bölümlere ayırmanın
dosya kapsamında yapılan değerlendirmeleri değiştirmemesi sebepleriyle ilgili ürün 180
pazarı, 24.4.2007 tarih ve 07-34/351-131 sayılı, 06.12.2007 tarih ve 07-89/1129-440
sayılı ve 16.12.2009 tarih ve 09-59/1437-375 sayılı Kurul kararları ile de paralel
olacak şekilde “açık hava reklam yerleri sağlanması pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.2.2 İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu şikayetçinin faaliyet gösterdiği bölgenin Bodrum İlçesi Bitez, Yalıkavak
ve Turgutreis beldeleri olması ve ERA’ya ilişkin iddia konusu uygulamaların bu bölge
ile sınırlı olması sebebiyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Bitez, Yalıkavak ve
Turgutreis Beldeleri” olarak tespit edilmiştir.
190
I.3. Değerlendirme
Şikayetin konusunu, ERA’nın Bodrum ilçesindeki çeşitli belediyelere ve ulusal reklam
verenlere Bodrum’da kendisi dışında herhangi bir açık hava reklam yeri pazarlama
şirketiyle çalışılamayacağına yönelik baskı yaparak kendisi dışındaki teşebbüslerin bu
bölgede açıkhava reklamcılığında faaliyet göstermesine engel olduğuna yönelik
iddialar oluşturmaktadır. Önaraştırma sürecinde, iddiaların gerçekliğini araştırmak
üzere Yalıkavak, Turgutreis ve Bitez Belediyeleri’ndeki yetkili kişilerle ve şikayetçi ile
raportörlerce görüşmeler yapılmış, belediyelerden ERA ve ABN ile belediye arasında
imzalanan açıkhava reklam yerlerinin kiralanmasına ilişkin sözleşmelerin ve ERA
tarafından Bitez Belediyesi’ne yapılan ve iddialara dayanak olan başvurunun örnekleri 200
alınmıştır. Aşağıda öncelikle, yapılan görüşmelerde elde edilen bilgi ve bulgulara,
ardından, ERA’nın kontrolünü halihazırda elinde bulunduran WŞD’den konuya ilişkin
olarak talep edilen görüşlerine yer verilecektir.
I.3.1. Yapılan Görüşmelerde Ulaşılan Bilgi ve Belgeler
İddia konusu başvuruya ait belgenin Bitez Belediyesi’nde bulunduğu bilgisine
istinaden, Bitez Belediyesi Muhasebe Müdürü ve Belediye Başkanı ile raportörlerce
görüşmeler gerçekleştirilmiş ve ERA’nın iddia edildiği üzere kendilerine bir başvuruda
bulunduğu bilgisine ve bu başvuruya ilişkin dilekçeye ulaşılmıştır. Belediyeye ait
yerlerin kiralanmasından sorumlu kişi olan Muhasebe Müdürü bu konuya yönelik 210
olarak aşağıdaki açıklamalarda bulunmuştur:
“Göreve geldikten sonra, ABN ile sözleşme yaparak ERA ile yapılan sözleşmelere
aykırı davrandığımız konusunda ERA’nın şikâyetini aldık. Hukukçu arkadaşlarımızla
1 Bu bilgiye raportörlerce Bodrum’da belediyelerle gerçekleştirilen görüşmeler sırasında ulaşılmıştır.
10-16/180-68
6
yaptığımız çalışma sonucu ERA ile yapılan sözleşmelerin kapsamı incelendi. ABN,
sözleşme ile elde ettiği hakkı kullanmaktadır. ERA’ya sözleşmelerinin kapsamının
farklı olduğunu ifade ettik. Kira sözleşmeleri bitimine yakın bir tarihte feshedilmediği
taktirde kendiliğinden yenilendiği ve eski yönetimin tutumu sonucu ERA ile
sözleşmeler uzadı. Kaç tane raket, durak vs. kiralanacağına belediye meclisi karar
verdi. ERA’ya verilirken adet olarak durak ve billboard şeklinde izin verildi.
Bodrum’daki belediyeler olarak reklam yerlerini tahsis etme kararını ayrı ayrı 220
veriyoruz, topluca vermiyoruz bu kararı....Turgutreis ve Yalıkavak hariç diğer tüm
belediyeler 1999’da kurulan yeni belediyelerdir. O dönemde ERA, tüm belediyelerle
reklam yerleri konusunda anlaşma yapmıştır. Açık hava reklam yerleri reklam panosu
(ışıksız bilboardlar), duraklar, raketler, reklam ünitesi (megaboard) şeklinde gidiyor.
Açık hava reklam alanında Bitez Belediyesi ile sözleşme imzalayan şirketler ABN,
ERA ve CAD Reklam2’dır. CAD Reklam, ERA’dan işi alarak yeni raketleri kiralamıştır.
ERA’nın sözleşmesinde raketleri bir başkasının kullanmaması gibi bir hüküm vardır.”
İlgili Muhasebe Müdürü, Bodrum’da ERA’dan başka açık hava reklamcısı olmadığını
ve ABN’nin tek rakip olduğunu, CAD Reklam ile Belediye arasında henüz sözleşme
yapılmamış olduğunu da belirtmiştir. 230
Yalıkavak Belediyesi Mali Hizmetler Müdürü ile gerçekleştirilen görüşmede ise
ERA’nın kendilerine bu yönde herhangi bir başvuruda bulunmadığı, bu yöndeki bir
başvurunun kabul edilmesinin hem mali hem de rekabetin getireceği yenilikler
anlamında belediyenin zararına olacağı, ERA’nın Yalıkavak Belediyesi’nden sadece
raket, billboard, durak ve megalight kiralamış olduğu, sokaktaki aydınlatma
direklerinin ABN tarafından kiralanmış olduğu, bunun dışında belediyeden tek tek izin
alarak tabela diken bireysel reklam verenlerin bulunduğu bilgilerine ulaşılmıştır.
Öte yandan Turgutreis Belediyesi Başkan Danışmanı ile yapılan görüşmede ise
belediye olarak ERA ile durak, ışıklı billboard, megaboard ve raket mecralarında
çalıştıkları, ERA’nın kendilerine herhangi bir başvuruda bulunmadığı ve bu şekildeki 240
olası bir başvurunun kabul edilmesinin belediye menfaatlerine uygun olmayacağı
bilgilerine ulaşılmıştır.
Belediyelerle yapılan görüşmeler neticesinde ERA’nın şikayet konusu başvuruyu
sadece Bitez Belediyesi’ne yapmış olduğu tespit edilmiştir. Bu sebeple, aşağıda,
ERA’nın Bitez Belediyesi’ne gönderdiği dilekçe ve Bitez Belediyesi’nin cevap yazısı
incelenecektir.
I.3.2. ERA’nın Bitez Belediyesi’ne Yaptığı Başvurunun ve Bitez Belediyesi’nin
Cevap Yazısının İncelenmesi
24 Temmuz 2009’da ERA tarafından Bitez Belediyesi’ne gönderilmiş dilekçede 250
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“Şirketimiz, Bitez Belediye Encümeni’nin 20.08.2008 tarih ve 150.12 sayılı kararı
kapsamında imzalanan Yer Tahsis ve İşletme Sözleşmesi, 2011’e kadar Belediyeniz
sınırları içindeki muhtelif reklam mobilyalarının reklam amaçlı kullanım haklarına
sahiptir. Sözleşmenin 4.6. maddesine göre; ‘Belediye, Sözleşme süresince 3. kişilere
şehir reklam mobilyası tahsisi yapamaz’. Ayrıca 4.7. maddeye göre de ‘Belediye
2 Yapılan görüşmeler sırasında CAD Reklam’ın Hüseyin Ümit LAPAOĞLU’na ait bir reklam şirketi
olduğu ve ERA’ya ait olan 4 adet raket yerini belediyenin de iznini alarak ERA’dan kiraladığı bilgisine
ulaşılmıştır.
10-16/180-68
7
sınırlarında kaçak dikilen reklam panoları Belediye tarafından anında kaldırılacaktır.
….Belediyeniz sınırları içinde 3. kişi/kuruluşlarca reklam mobilyası tesisi ve kullanımı
söz konusudur…..Sözleşmeye aykırı bu uygulamalara, haksız rekabete (bölgenizde
önemli reklam kullanım mevsimi olması da gözetilerek) 7 gün içinde son verilmesini, 260
söz konusu reklam mobilyalarının bu süre sonuna kadar kaldırılmasını, reklam amaçlı
kullanımlarına son verilmesini, aksi taktirde yasal yollara başvurularak, hukuka aykırı
uygulamanın sonlanması, şirketimizin uğradığı ve uğrayacağı zararların tazmini için
dava açılacağını….ihbar ve ihtar ederiz.”
Bitez Belediyesi’nin buna ilişkin 31 Temmuz 2009 tarihli cevap yazısında ise
aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir.
“….Belediyemiz ile şirketiniz arasında 01.01.2009 başlangıç ve 31.12.2011 hitam
tarihli Yer Tahsis ve İşletme Sözleşmesi akdedildiği, bu sözleşmede sözleşme konusu
reklam mobilyalarının belirtilmiş olduğu, buna göre (….) adet kapalı minibüs/otobüs
durağı, (….) adet raket, (….) adet billboard, (….) adet mega light (çift yüzlü) ve (….) adet 270
reklam ünitesinin (çift yüzlü) sözleşme kapsamında bulunduğu tespit edilmiştir.
Sözleşmede sayılan reklam mobilyalarının kullanım hakkı da sözleşmeye göre (….)
yılına kadar şirketinize ait bulunmaktadır. Hal böyle iken, tarafınızdan düzenlenmiş
bulunan haksız ve gerçek duruma aykırı, sözleşme hükümleri ile bağdaşmayan bila
tarihli yazınız tarafımızdan kabul edilebilir nitelikte değildir. Zira, yukarıda da belirtildiği
üzere, sözleşme kapsamında tarafınızdan kullanılacak reklam mobilyaları belirtilmiş
ve sınırlı olarak sayılmıştır….Sözleşme kapsamında yer verilmiş bulunan tüm reklam
mobilyaları sözleşme gereğince tarafınıza tahsis edilmiş olup tarafınızdan
kullanılmaktadır. Bila tarihli dilekçe ekinde belirttiğiniz elektrik direkleri sözleşme
kapsamında yer almamakla birlikte bu elektrik direklerinin de reklam mobilyası niteliği 280
yoktur. Bu nedenle Belediyemizin sözleşmeye aykırı davranması ve haksız rekabete
neden olması da söz konusu değildir…”
Yukarıdaki yazışmalardan görüldüğü üzere, ERA, Bitez Belediyesi’ne açık hava
reklamcılığı pazarına kendisi dışında bir rakibin sokulmaması için bir ihtarda
bulunmuş olup, bu ihtarının hukuka aykırı ve haksız olduğu Belediye tarafından
ERA’ya bildirilmiştir. Bu yazışmaların dışında ERA’nın söz konusu üç belediyeden
herhangi birine bu konuda başvurusu olmamıştır.
I.3.3. Belediyelerle Yapılan Sözleşmelerin İncelenmesi
ERA’nın Bitez Belediyesi ile yapmış olduğu ilk sözleşme 04.05.2000 tarihli olup, en 290
son imzalanan reklam yerleri kullanım haklarının uzatımına ilişkin sözleşme
incelendiğinde, sözleşmenin 01.01.2009 tarihinden itibaren (….) yıl için yapılmış
olduğu ve (….) adet kapalı minibüs/otobüs durağı, (….) adet raket, (….) adet billboard,
(….) adet megalight ve (….) adet reklam ünitesi kapsadığı görülmektedir.
Yalıkavak Belediyesi ile yapılmış olan en son sözleşmede ise (….) adet durak, (….)
adet raket, (….) adet billboard ve (….) adet megalight kullanım hakkının 01.01.2008
tarihinden itibaren (….) yıl için ERA’ya verilmesi kararlaştırılmıştır.
Turgutreis Belediyesi ile yapılan sözleşmede ise (….) adet durak, (….) adet raket, (….)
adet billboard, ve (….) adet megalight kullanım hakkının 01.01.2008 tarihinden itibaren
(….) yıl için ERA’ya verilmesi kararlaştırılmıştır. 300
Öte yandan, bu belediyelerin aydınlatma direkleri için ABN ile yapılmış olan
sözleşmeler incelendiğinde, Bitez Belediyesi ile 01.11.2008 tarihinden başlayarak (….)
10-16/180-68
8
yıl, Yalıkavak Belediyesi ile 01.12.2008 tarihinden başlayarak (….) yıl ve Turgutreis
Belediyesi ile 01.12.2008 tarihinden başlayarak (….) yıl için anlaşılmış olduğu tespit
edilmiştir.
Sözleşmelere bir bütün halinde bakıldığında üç belediye de kendi sınırları içerisinde
tespit edilmiş bölgelerde yer alan aydınlatma direklerini ABN’ye kiralamış olup yine
kendi bölgelerinde yer alan belirlenmiş adetlerdeki raket, billboard, durak ve megalight
kullanım hakkını da ERA’ya vermiştir. Bu bakımdan, hangi firmanın hangi reklam
yerini hangi tarihler arasında kiralayacağı sözleşmelerde herhangi bir yanlış anlamaya 310
yer vermeyecek şekilde açıkça ortaya konmaktadır.
I.3.4. ERA’nın Konuya Yönelik Görüşleri
ERA’nın iddialara yönelik olarak Rekabet Kurumu kayıtlarına 20.01.2010 tarih ve 581
sayı ile giren cevap yazısında özetle,
Bodrum ilinin iç ve dış turistler açısından zengin potansiyeli nedeniyle reklam
verenler açısından cazip olduğu,
ERA’nın yalnızca belediye tasarrufundaki alanlarda açıkhava reklam
faaliyetlerinde bulunduğu, diğer devlet kurumlarının tasarrufunda bulunan
açıkhava reklamcılık sahalarının belediyelerin tasarrufundaki sahalara göre çok 320
daha fazla olduğu,
ERA olarak Bodrum’da 6.894 m2’lik açıkhava reklam alanı kullandıkları ve
reklam verenlerin kullanabildikleri gazete, dergi, televizyon, radyo ve internet
gibi reklam alanlarının da dahil olduğu toplam pazarda tahmini pazar paylarının
%(….) civarında olduğu, Bitez Belediyesi ile sözleşmelerinin 2000 yılında
başladığı, Belediye Encümeninin aldığı (….)’er yıllık uzatma kararlarıyla
sözleşmelerin yenilendiği, en son sözleşme ile ERA’nın 1.1.2009 tarihinden
itibaren (….) yıllık bir kullanım hakkının olduğu, Belediye ile imzalamış olduğu
sözleşmenin 4.6. maddesinde sözleşmeye konu reklam mobilyalarının
münhasıran ERA tarafından kullanılacağı ve üçüncü kişilere tahsis 330
yapılamayacağı, 4.7. maddesinde ise dikilen kaçak reklam panolarının belediye
tarafından kaldırılacağı hükümlerinin yer aldığı ve bu hükümlere rağmen
üçüncü kişilerce reklam panolarının tesis edildiği, belediyenin üçüncü kişilere
tahsis yapamayacağının ve yapıldığı takdirde yasal yollara başvurulacağının
belediyeye bildirildiği,
Buna ek olarak diğer tatil yerlerine kıyasla reklamverenlerin daha fazla ilgisinin
olduğu Bodrum’da bile sezonun 4-5 ay ile sınırlı olduğu, şehir reklam
mobilyalarının uzun dönemli yatırımlar olduğu ve yüksek miktarda imalat, tesis,
bakım, onarım, enerji ve yenileme maliyetleri gerektirdiği, bunun yanında
belediyelere kira, ilan ve reklam bedelleri ödendiği, sözleşmedeki hükme göre 340
belediyelerin faaliyetlerini duyurma amacıyla sezona denk gelen 8 aylık
dönemde şehir reklam mobilyalarının %10’unu kullanabildikleri, şehir reklam
mobilyalarının aynı zamanda çeşitli yönleriyle toplumsal fayda da yarattığı,
reklamcılık sektörünün ekonomik krizlerden öncelikli etkilendiği ve kriz
dönemlerinde önemli zararlar ettikleri, açık hava reklamcılığında standartlar
yaratıldığı ancak yanlış, niteliksiz ve kısa dönemli uygulamaların olumsuz
sonuçlar yarattığı, bunun da kente, sektöre ve yatırımcı firmalara zarar verdiği,
10-16/180-68
9
Şirket olarak rekabet ihlali yaratmadıkları, reklam alanlarının genişliği ve
çeşitliliği dikkate alınarak Bodrum bölgesinde hakim durumda olduklarından
bahsedilemeyeceği, reklam verenlerle ABN’ye reklam vermekten caydırmak 350
amacıyla herhangi bir görüşme yapılmadığı beyan edilmiştir.
I.3.5. Genel Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde
ya da bir bölümünde hakim durumlarını tek başlarına yahut başkalarıyla yapacakları
anlaşmalar yoluyla kötüye kullanmalarını yasaklamakta, kötüye kullanma hallerini
örnekler halinde sıralamaktadır. İncelemeye konu olan uygulamaların ERA’nın tek
başına gerçekleştirdiği eylemler olması sebebiyle bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun
kapsamında ihlal teşkil edebilmesi için 6. madde kapsamında değerlendirilmesi
gereklidir. Bu açıdan ERA, önceki bölümde de belirtildiği gibi Bodrum ilçesi ve 360
beldelerinde yaklaşık olarak 1999 yılından ABN’nin pazara girdiği 2008 sonuna kadar
tek başına faaliyet göstermekte olan bir şirkettir. İncelemeye konu ERA’nın Bitez
Belediyesi’ne yapmış olduğu başvurunun gerçekleştiği Temmuz 2009 tarihinde, ABN
henüz yeni faaliyete geçmiş bir şirkettir. Özellikle, dosya kapsamında coğrafi pazarı
teşkil eden Bitez, Yalıkavak ve Turgutreis beldelerinde münferit olarak tek tek reklam
verenler dışında ERA dışında herhangi bir kurumsal şirket açık hava reklamcılığı
pazarına girmemiştir. Bunun gibi, ilgili belediyeler ERA’nın kiraladığı reklam
mobilyaları dışında ilk olarak aydınlatma direklerini bir grup halinde ABN’ye
kiralamışlardır. Dolayısıyla, ABN’nin pazara girmesi, ilgili coğrafi pazara yeni bir
rakibin girmesi anlamını taşımaktadır. 370
Pazarın kendine has özellikleri açısından ise Bodrum’un turistik bir ilçe olması, ilçenin
açık hava reklamcılığı pazarındaki talep ve arz yapısını da etkilemekte, reklamlar yaz
mevsimi civarında ve turizmin en yoğun olarak yaşandığı yerlerde yoğunlaşmakta, bu
da gelirin dönemsel olması bakımından hem ulusal hem de yerel reklamcılar için
pazara yeni girişleri caydırıcı bir etken oluşturmaktadır. Pazara yeni girişlerin
olmaması, belediyelerle yapılan sözleşmelerin sürelerinin ihalelerden ziyade encümen
kararları ile uzatılması gerçeği ile birleştiğinde, pazara ilk giren firmanın pazarda daha
fazla güçlenmesine sebep olmaktadır. Bölgede açık hava reklamcılığının turizm
mevsiminde gelir getiren bir faaliyet olması, ilgili ürün pazarı açısından da
sınırlandırıcı bir etken olmakta, billboard, megaboard, durak ve raketlerin dışında yeni 380
mecraların kullanımı örneğin İstanbul, İzmir, Ankara gibi büyük şehirlere göre daha az
kalmaktadır. Nitekim, 2008 yılı sonuna kadar ilgili pazara ABN dışında herhangi bir
firmanın girmemiş ve ERA’nın faaliyet gösterdiği reklam mobilyaları dışında bir
mecrada faaliyete başlamamış olması, bu hususları destekleyen birer göstergedir.
Yukarıda açıklanan sebeplerle ERA’nın Bodrum ilçesi Bitez, Yalıkavak ve Turgutreis
beldelerinde açık hava reklamcılığı pazarında inceleme konusu eylemlerin
gerçekleştiği sırada hakim durumda olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
Ancak, pazara farklı alanlarda yeni girişlerin olması, ERA’nın belediyelerle yaptığı
sözleşmelerin belirli sürelerle yapılmış olması, ERA’nın Bitez Belediyesi’ne yapmış
olduğu başvurunun iki taraf arasında geçerli olan sözleşme kapsamında 390
değerlendirilmesi ve özel hukuk yolları ile çözülmesi gerekliliği dikkate alındığında,
ERA’nın Bitez Belediyesi’ne uyarı niteliğinde gönderdiği ihtar yazısının Kanun’un 6.
maddesi kapsamında bir ihlal teşkil etmediği sonucuna ulaşılmıştır.
10-16/180-68
10
Öte yandan, şikayetlerin diğer bölümünü oluşturan ERA’nın ulusal reklam verenlere
ilgili pazarda kendisi dışında herhangi bir şirketin yetkili olmadığı ve başka bir şirketle
çalışılmaması gerektiğine ilişkin iddialara yönelik olarak ise herhangi bir bilgi ya da
bulguya ulaşılamamıştır. Bu sebeple söz konusu iddialara ilişkin 4054 sayılı Kanun
kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; ihtilaf konusunun özel hukuk 400
kuralları çerçevesinde çözümlenmesi gerektiğinden dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy