Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-16/182-69

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-3-269 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 10-16/182-69
Karar Tarihi : 11.2.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Pelin UYANIK, Neşe Nur ONUKLU, Nilgün KOCADAĞ

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş/Ankara 20

D. TARAFLAR :- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

- Binbirgıda Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Gülkent Sitesi Y. Ziya Demir Cad.
No:3/2 Tepecik, Büyükçekmece/İstanbul

- EMS Ortak Girişim Grubu
Esatpaşa Mah. 1212 Sk. No: 8/A Menemen/İzmir
30
- Pigment San. A.Ş.
Kemalpaşa Asfaltı 3. Km. No:44 Kemalpaşa/İzmir

- Cihanbeyli Madencilik Tuz Nak. Kim. San. ve Tic. A.Ş.
Turan Güneş Bulv. 571. Cad. 607. Sok. No: 15 Çankaya/Ankara

E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin
Ayvalık Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Ayvalık Tuzlasına ait tuz
üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının verilmesi“ ve “satış” yöntemleri
ile bir bütün halinde özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi 40
talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (Özelleştirme
İdaresi) Kurum kayıtlarına 26.3.2003 tarih ve 798 sayı ile giren yazısı ile 1998/4 sayılı
“Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmesi için Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in 6. maddesinin birinci fıkrasında yer alan hüküm uyarınca,
TEKEL’in Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi
Müessesesinin özelleştirilmesi ile ilgili olarak önbildirim başvurusunda bulunmuş ve
10-16/182-69
2
Kurul, 15.5.2003 tarih ve 03-32/396-M sayılı kararı ile konuya ilişkin görüşünü 50
oluşturmuştur.

Özelleştirme İdaresi, Kurum kayıtlarına 23.12.2009 tarih ve 9165 sayı ile intikal eden
yazısı ile özelleştirme programı ve kapsamında bulunan Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz
ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin (TEKEL) Ayvalık Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından
işletilen Ayvalık Tuzlasına ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının
verilmesi“ ve “satış” yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirilmesi amacıyla açılan
ve nihai pazarlık görüşmeleri 17.12.2009 tarihinde gerçekleştirilen ihale kapsamında
söz konusu işletmeye en yüksek teklifi veren ilk dört teşebbüs olan Binbirgıda Tarım
Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (Binbir Gıda), EMS Ortak Girişim Grubu, Pigment San. A.Ş. 60
(EMS OG), Pigment San. A.Ş. (Pigment) ve Cihanbeyli Madencilik Tuz Nak. Kim.
San. ve Tic. A.Ş. (Cihanbeyli)’ye ilişkin bilgiler Kurumumuza gönderilmiş ve nihai izin
başvurusunda bulunulmuştur.

Kurum kayıtlarına 23.12.2009 tarih ve 9164 sayı ile giren ve en son 3.2.2010 tarih ve
986 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 3.2.2010 tarih ve 2009-3-269/ÖN-10-
PU sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 8.2.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-70
120/38 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-16 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Ayvalık Tuz İşletmesi
Müdürlüğü tarafından işletilen Ayvalık Tuzlasının; Binbirgıda Tarım Ürünleri Sanayi
ve Ticaret A.Ş., EMS Ortak Girişim Grubu; Pigment San. A.Ş. ve Cihanbeyli
Madencilik Tuz Nak. Kim. San. ve Tic. A.Ş. teşebbüslerinden herhangi biri tarafından
özelleştirme yoluyla devralınması işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir
devralma işlemi niteliği taşıdığı, 80

- Ayvalık Tuzlasının ham tuz pazarında sahip olduğu ciro ve pazar payının; 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini tek başına
aşmadığı, dolayısıyla işlemin izne tabi olup olmadığının ihalede en yüksek teklifi
veren dört teşebbüs açısından ayrı ayrı incelenmesi sonucunda;

1) İhalede en yüksek teklifi veren Binbirgıda Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
bakımından;
- Teşebbüsün ilgili pazarda pazar payı ve cirosu bulunmadığından, Ayvalık
Tuzlasının bu teşebbüs tarafından devralınması işleminin 1998/4 sayılı 90
Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığı,
dolayısıyla işlemin izne tabi bir işlem olmadığı,

- Öte yandan teşebbüsün, Çamaltı Tuzlası özelleştirme ihalesine de katılarak,
anılan ihalede de en yüksek teklifi verdiği göz önünde bulundurulduğunda;
Çamaltı Tuzlası ihalesinin Ayvalık Tuzlası ihalesinden önce ve teşebbüs lehine
sonuçlanması halinde, Çamaltı Tuzlasına ait pazar payı ve cirosunun
teşebbüs bakımından hesaba katılması gerektiği,

10-16/182-69
3
- Çamaltı Tuzlasının ham tuz pazarındaki pazar payının göz önüne alındığı bu 100
durumda dahi, devralma işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde
belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığı, dolayısıyla işlemin izne
tabi bir işlem olmadığı,

2) İhalede ikinci en yüksek teklifi veren EMS Ortak Girişim Grubu bakımından;
devralma işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı
ve ciro eşiklerini aşmadığı, dolayısıyla işlemin izne tabi bir işlem olmadığı,

3) İhalede üçüncü en yüksek teklifi veren Pigment San. A.Ş. bakımından; devralma
işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro 110
eşiklerini aşmadığı, dolayısıyla işlemin izne tabi bir işlem olmadığı,

4) İhalede dördüncü en yüksek teklifi veren Cihanbeyli Madencilik Tuz Nakl. Kimya
San. ve Tic. A.Ş. bakımından;
-Ayvalık Tuzlasının teşebbüs tarafından devralınması işleminin 1998/4 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığı,
dolayısıyla işlemin izne tabi bir işlem olmadığı,

- Öte yandan teşebbüsün, Çamaltı Tuzlası özelleştirme ihalesine de katılarak
anılan ihalede, bağlı teşebbüsü olduğu tespit edilen Salt Madencilik Nakliyat 120
Kimya Gıda Paz. San. ve Tic. A.Ş.‘nin en yüksek üçüncü teklifi verdiği göz
önünde bulundurulduğunda; Çamaltı Tuzlası ihalesinin Ayvalık Tuzlası
ihalesinden önce ve Salt Madencilik lehine sonuçlanması halinde, Çamaltı
Tuzlasına ait pazar payı ve cirosunun da Cihanbeyli bakımından hesaba
katılması gerektiği,

- Çamaltı Tuzlasının ham tuz pazarındaki pazar payının göz önüne alındığı bu
durumda işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi anlamında izne tabi
olduğu,
130
- Ancak 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hükmü çerçevesinde yeni bir hakim
durum yaratılmasının ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz
konusu olmayacağı; bu nedenle işleme izin verilebileceği

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar
140
H.1.1. Sektöre İlişkin Bilgiler

İnsan beslenmesindeki rolü ve sanayideki çok çeşitli kullanım alanları (kimya,
dericilik, ekmek ve unlu gıda üretimi, deterjan gibi) göz önüne alındığında ikamesi
olmayan önemli bir maden olan tuz; deniz, göl, kaya ve kaynak tuzlalarından elde
edilmekte ve dünyanın hemen hemen her bölgesinde bulunmaktadır.

Tuz üretim ve satışları, 1936 yılında yürürlüğe giren 3078 sayılı Tuz Kanunu ile tekel
niteliği kazanarak 1998 yılına kadar TEKEL bünyesinde gerçekleştirilmiştir. Anılan
10-16/182-69
4
Kanun’a dayanılarak çıkarılan 11.9.1975 tarih ve 15353 sayılı Devlet Tekeli Dışında 150
İşletilecek Tuzlalar Hakkında Tüzük ile özel teşebbüsler sadece, ihraç etmek ya da
kimyasal madde üretiminde kendi ihtiyaçlarını karşılamak üzere hiç işletilmemiş ya
da işletilmesinden vazgeçilmiş tuzlalarda üretim yapabilmekteydi.

28.7.1998 tarihinde kabul edilen 4373 sayılı “Tuz Kanununda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun” ile yapılan değişiklik sonucu 1994 ve 1995 yıllarında kapatılan
kaynak tuzlalarının gerçek veya tüzel kişilerce işletilmelerine Bakanlar Kurulu
Kararıyla izin verilerek kiralama sözleşmeleri akdedilmiştir. Bir başka deyişle, Kanun
değişikliği ile tuz tekeline istisnalar getirilmiştir.
160
15.6.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4683 sayılı “Maden Kanununda Değişiklik
Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanun” ile ise, Tuz
Kanunu yürürlükten kaldırılarak tuz üretiminde tekel durumu sona ermiş ve tuz
üretimi Maden Kanunu kapsamına alınmıştır. Arama ve işletme ruhsatı Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığınca verilmektedir.

3.5.2005 tarih ve 25716 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Kanunu
Uygulama Yönetmeliği’nin Geçici Maddesine göre, Tuz Gölü’nde verilecek ruhsat
alanları, Maden İşleri Genel Müdürlüğünce 31 Aralık 2010 tarihine kadar yapılacak
bilimsel ve teknik çalışmalar neticesinde tespit edilecektir. Bu çalışma sonucunda tuz 170
üretimine uygun alanlar belirlenerek ihale edilecektir. Ruhsat vermeye uygun tuz
üretim alanları belirlenene kadar intibaklar dışında Tuz Gölü’nde ruhsat
verilmeyecektir. Başka bir ifadeyle, 2010 yılı sonuna kadar mevcut tuzlalarda
gerçekleştirilen üretim dışında Tuz Gölü’nde herhangi bir şekilde üretim yapma
imkanı bulunmamaktadır.

Ancak, Tuz Gölü’nün doğal ve jeolojik yapısının korunması ihtiyacı 2010 yılından
sonra da bu alanda yeni tuzlalar kurmak amacıyla ruhsatlar verilmesi önünde önemli
bir engel teşkil etmektedir. Tuz Gölü’nde ortaya çıkan kirlenmenin başlıca nedeni
göle tahliye edilen evsel ve endüstriyel atıklardır. Buna ek olarak gölü çevreleyen 180
alandan göl içine doğru toprak erozyonu gerçekleşmekte ve bu durum atık sularla
birlikte çoraklaşma yaratarak, tuz elde edilen alanları daraltmaktadır. ÖİB yetkilileri ile
yapılan görüşmelerde, mevcut tuzlalar haricinde Tuz Gölü’ne yeni tuzla kurulmasının
gölün doğal yapısına büyük zarar verebileceği kaldı ki, iktisadi olarak mevcut
tuzlaların ülke talebini karşılamak için yeterli kapasiteye fazlasıyla sahip olduğu ve bu
gerekçelerle Tuz Gölü’ne yeni bir tuzla kurulmasının ihtimal dahilinde görülmediği dile
getirilmiştir.

Öte yandan deniz tuzlası rezervi sonsuz olmasına karşın üretim; havuzlama
tesislerinin kapasitesine ve iklim koşullarına bağlıdır. Deniz tuzlası işletmeciliği 190
bakımından avantajlı olan ülkemizde, özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarının iklimi tuz
oluşumu için uygundur. Bununla birlikte, turizm yatırımlarının önplanda olduğu Ege
ve Akdeniz kıyılarında arazinin değerli olması nedeniyle yeni deniz tuzlaları
kurulması düşük bir ihtimal olarak genel kabul görmektedir.

Türkiye’de mevcut durumda göl tuzlaları ve kaya tuzlalarının özelleştirilmesi
neticesinde göl tuzlalarından Yavşan Tuzlasını Cihanbeyli, Kayacık Tuzlasını
Mutlucan, Kaldırım Tuzlasını Koyuncu; Denizli Dazkırı Acıgöl ve Cihanbeyli Bolluk
10-16/182-69
5
Göllerindeki tuzlaları Alkim; bunlar dışındaki küçük çaplı kaynak ve kaya tuzlalarını
ise farklı özel teşebbüsler işletmektedir. 200

Göl, deniz, kaynak ve kaya tuzlalarında üretim maliyetleri önemli ölçüde
farklılaşmaktadır. Göl tuzlalarında tuz oluşumu iklim koşullarının etkisiyle
kendiliğinden gerçekleşmekte ve tuzun toplanması işlemi makineler aracılığıyla
düşük maliyetle gerçekleştirilebilmektedir. Buna karşılık kaynak ve kaya tuzlalarında
üretimin emek yoğun bir şekilde gerçekleştiriliyor olması nedeniyle üretim maliyetinin
göl tuzlalarına nazaran 7 kat, deniz tuzlalarına nazaran 4 kat daha fazla olduğu
görülmektedir. Türkiye’de görünür kaya tuzu rezervlerinin yaklaşık 1 milyar ton gibi
bir büyüklüğe ulaşmasına karşın deniz ve göl tuzlalarında üretimin görece düşük
maliyetlerle yapılması nedeniyle yüksek miktardaki kaya tuzu rezervinin 210
değerlendirilmesi mümkün olmamaktadır. Deniz tuzlalarında ise suyun denizden
havuzlara pompalanması ve havuzların bakım maliyeti nedeniyle üretim göl
tuzlalarına kıyasla yaklaşık 3 kat fazla maliyetle gerçekleştirilebilmektedir. Deniz
tuzlalarında üretim bölgedeki yağış koşulları ve buharlaşma ile doğrudan
bağlantılıdır.

Türkiye’de tuz üretimi tamamen tuz talebine bağlı olarak gerçekleştirilmektedir.
Üretilen tuzun tamamına yakını yurtiçinde tüketilmektedir. Nakliye masraflarının
tuzun üretim maliyetine kıyasla çok yüksek olması dış ticaret imkanlarını
kısıtlamaktadır. Ortalama tüketim/üretim oranı 2007 ve 2008 yılları için %99’dur. 220
Özelleştirme öncesi 2003 ve 2004 yıllarında tüketim/üretim oranı sırasıyla %90 ve 93
iken özelleştirme sonrası yerli üretimin talebin hemen hemen tamamını karşılaması
ilerde değinilecek olan korunma önlemlerinden kaynaklanmaktadır. Eş deyişle,
özelleştirme sonrası döneme rastlayan korunma önlemleri ile ithalata kısıtlama
getirilmesi, yerli üretimin payının artması sonucunu doğurmuştur. Yerli üretimin
toplam üretim ve tüketimindeki payına Tablo-1’de yer verilmiştir:1

Tablo-1: Yerli Üretim ve Tüketimin Toplam Üretim ve Tüketimdeki Payı (%)

Kaynak: Özelleştirme İdaresi ve Teşebbüslerden Elde Edilen Veriler 230

Tuz; insan gıdasında, hayvan beslenmesinde, sanayide ve karayollarında
kullanılmaktadır. Sanayide özellikle kimya sanayii ve tekstil-boyama sanayii, tuz
kullanımında başı çekmektedir:

Türkiye’deki göl ve deniz tuzlalarının üretim kapasitelerine, Dış Ticaret Müsteşarlığı
(DTM) Soruşturma Raporu’nda yer alan bilgiler çerçevesinde Tablo-2’de yer
verilmiştir:

Tablo-2: Türkiye Tuzla Kapasite Miktar ve Kullanım Oranları (KKO) 240
2007 2008 2009
Kapasite (ton) 2.120.000
KKO (%) 97
Kaynak: Özelleştirme İdaresinden Elde Edilen DTM Soruşturma Raporu

1 Kararda yer alan tüm tablolarda; Türkiye’de kaya ve kaynak tuzu üretiminin maliyetin yüksekliği nedeniyle çok az
miktarlarda gerçekleştirilmesi ve genel olarak yerel ihtiyaçları karşılaması nedeniyle toplam üretim miktarları ve
pazar paylarının hesaplanmasında kaya ve kaynak tuzu üretimleri ihmal edilmiştir.
Üretim Tüketim
2007 91,55 91,18
2008 88,73 88,24
10-16/182-69
6

Türkiye ham tuz pazarında 2007 ve 2008 yıllarında sırasıyla toplam 2.427.619 ton ve
……… ton üretim yapılmıştır. 2007 ile 2008 yılları üretim ve tüketimine Tablo-3 ve
4’te yer verilmektedir:

Tablo-3: Ham Tuz Üretim Miktarları ve Pazar Payları (ton/yıl)
2007 2008
Üretim (ton) Pay (%) Üretim (ton) Pay (%)
Çamaltı 537.000 22,12
Koyuncu 680.962 28,05
Mutlucan 507.100 20,89
Cihanbeyli 389.859 16,06
İthalat 205.054 8,45
Alkim 107.644 4,43
Ayvalık 0 0
Toplam 2.427.619 100,00 100,00
Kaynak: Özelleştirme İdaresi ve Teşebbüslerden Elde Edilen Veriler

Tablo-4: Ham Tuz Satış Miktarları ve Pazar Payları (ton/yıl) 250

Kaynak: Özelleştirme İdaresi ve Teşebbüslerden Elde Edilen Veriler

Tablolardan da anlaşılacağı üzere göl tuzlaları 2008 yılında toplam tüketimin
%......’ini karşılamış, deniz tuzlalarından Çamaltı Tuzlasının ise satışta payı %...
olarak gerçekleşmiştir. Devre konu Ayvalık Tuzlasının ise üretimdeki payı %..... iken
tüketimdeki payı bu oranın dahi altındadır.

Korunma önlemleri öncesi, son yıllarda uygulanmakta olan enflasyonu düşürücü sıkı
para ve maliye politikaları sonucu Türk Lirasının değer kazanmasına karşılık ithal tuz 260
fiyatlarının hızla düşmüş olması tuz ithalatını yerli sanayicinin rekabet edemeyeceği
ölçüde cazip hale getirmiştir. İthal tuzun taşıma maliyetleri yerli üreticilere nazaran
daha düşük seyretmektedir. Bu nedenle sanayinin liman şehirlerinin bulunduğu
bölgelerde yoğunlaşması sonucu deniz yoluyla belirli tonajların üzerinde ithalat imkan
dahilindedir. Göl tuzlalarını işleten Koyuncu, Mutlucan ve Cihanbeyli’nin anlaşarak
fiyat tespit edip etmediklerine yönelik olarak 2006 yılında yürütülen önaraştırma
kapsamında Mısır’dan Çorlu limanına ham tuzun nakliye dahil, 25 ABD Dolarına
getirildiği, Mayıs başındaki döviz kuruyla ithal tuzun tonunun 35 TL’ye geldiği; Tuz
Gölü’nden çıkan tuzun Çorlu’ya nakliyesinin yaklaşık 25 TL’ye mal olduğu dikkate
alınarak, 30 TL tuzla çıkış fiyatlı Tuz Gölü ham tuzunun Çorlu’daki bir sanayi tesisine 270
teslim fiyatının 55 TL olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir. Sektör yetkililerinden
mevcut durumda göl tuzlalarından İstanbul’a nakliye bedelinin 35 TL/ton olduğu,
bunun döviz kuruyla 22-23 ABD Dolarına karşılık geldiği, İstanbul’a gemi yoluyla
2007 2008
Satış (ton) Pay (%) Satış (ton) Pay (%)
Çamaltı 493.957 21,25
Koyuncu 537.479 23,12
Mutlucan 491.757 21,16
Cihanbeyli 510.981 21,98
İthalat 205.054 8,82
Alkim 83.312 3,58
Ayvalık 1.887 0,08
Toplam 2.324.427 100,00 100,0000
10-16/182-69
7
Mısır’dan ham tuz ithalinin 10 ABD Dolarına mal olduğu öğrenilmiştir. Dolayısıyla,
ithal tuzun taşıma maliyeti halen göl tuzlalarına göre daha avantajlıdır. Ancak
korunma önlemleri de bu noktada göz önünde bulundurulmalıdır.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, 2007 yılından itibaren tuz ithalatında korunma
önlemleri getirildiği anlaşılmıştır. Üç yıl süre ile getirilen korunma önlemi olarak tahsil
edilen ek mali yükümlülük; ilk yıl (2007 dönemi) için 35, ikinci yıl (2008 dönemi) için 280
31 ve son yıl (2009 dönemi) için 29 ABD Doları/ton olarak belirlenen eşik birim
kıymetten ithal edilen ürünün CIF birim kıymetinin çıkarılması suretiyle elde edilen
fark anlamına gelmektedir. Örneğin 2007 yılı için belirlenen 35 ABD Doları/ton
eşiğinin altında 30 ABD Doları/ton ile tuz ithal edilmişse 5 ABD Doları/ton fark tahsil
edilmiştir.

Korunma önlemleri ile birlikte ithalat önceki yıllara göre nispeten azalmıştır. 2008
yılında bir önceki yıla göre ithalatın artış göstermesi, döviz kurlarının düşük seyrinden
kaynaklanmıştır. Öte yandan 2009 yılında ithalat yeniden azalma kaydetmiştir.
Ekonomik krizin en çok olumsuz etkilediği sektörlerin tuz tüketiminde önemli paya 290
sahip tekstil, kimya gibi sektörler olması ve genel olarak reel sektörlerde yaşanan
üretimde daralma ithalatın azalmasında etken olmuştur. Bu noktada yukarıda
açıklandığı üzere, denizyoluyla nakliye bedelinin daha avantajlı olduğu
hatırlatılmalıdır. Tablo-5 ve 6’da korunma önlemlerinin uygulandığı dönemde tuz
ithalatının miktar ve değişim oranlarına yer verilmektedir:

Tablo-5: Tuz İthalatı Değişim Oranları (2006-2009)
Miktar (Kg) Değer (ABD $) Değişim % Miktar Değişim % Değer
2006 417.616.935 10.547.156 - -
2007 205.054.464 9.191.044 -51 -13
2008
2009 (1-7)
Kaynak: Özelleştirme İdaresinden Elde Edilen DTM Soruşturma Raporu

Tablo-6: Dönemler İtibarıyla Tuz İthalatı (2006-2009) 300
1. DÖNEM
(Ağustos-Aralık 2006 +
Ocak-Temmuz 2007)
2. DÖNEM
(Ağustos-Aralık 2007 +
Ocak-Temmuz 2008)
3. DÖNEM
(Ağustos-Aralık 2008 +
Ocak-Temmuz 2009)
Miktar (Kg) Değer ($) Miktar (Kg) Değer ($) Miktar (Kg) Değer ($)
238.619.613 9.289.398 169.821.045 8.732.302
Değişim (%) Değişim (%)
-29 -6
Kaynak: Özelleştirme İdaresinden Elde Edilen DTM Soruşturma Raporu

İthalat tuzun satış rakamlarına göre pazar payı 2007 ve 2008 yıllarında sırasıyla
%........ ve %.......... olarak gerçekleşmiştir (Tablo-4). 2006 yılında göl tuzlaları
hakkında yürütülen 2006 yılındaki önaraştırma kapsamında korunma önlemleri
öncesi 2004 ve 2005 yıllarında ithalatın ham tuz pazarında payı; sırasıyla %9,3 ve
%12,76 olarak tespit edilmiştir. Tablo-4’e göre ithalatın yerli üretime oranı, 2007 ve
2008 yıllarında sırasıyla %....... ve %..... olarak gerçekleşmiştir. Önaraştırma
döneminde elde edilen veriler korunma önlemleri öncesi ithalatın yerli üretime oranı
2004 ve 2005 yılları itibarıyla %10 ve %14 olduğunu göstermektedir. Ancak yukarıda 310
da belirtildiği üzere, korunma önlemleriyle birlikte ithalatın önemli ölçüde azalmaması,
bu durumun düşük seyreden döviz kurlarından ve denizyoluyla taşıma maliyetinin
daha avantajlı olmasından kaynaklanmaktadır.
10-16/182-69
8

H.1.2. İlgili Ürün Pazarı

Bilindiği üzere 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre belirli bir ürün ve onunla
yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını
oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için, bu
ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer 320
olmaları gerekmektedir. Tuz, gerek sanayideki kullanımı gerekse insan
beslenmesindeki rolü nedeniyle ikamesi olmayan bir üründür. Bu nedenle her ne
kadar üretim teknikleri ve maliyet açısından göl tuzlaları ile deniz tuzlaları arasında
farklar bulunsa da Kurul’un Kaldırım, Kayacık, Yavşan Tuzlalarının özelleştirilmesine
yönelik sırasıyla 8.12.2005 tarih ve 05-82/1120-321, 05-82/1121-322, 05-82/1122-
323 sayılı; Ayvalık Tuzlasının özelleştirilmesine ilişkin 31.7.2008 tarih ve 08-49/691-
267 sayılı kararları ile adı geçen tuzlaları işleten teşebbüslerin anlaşarak fiyat artışı
yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiasına yönelik olarak yürütülen
29.6.2006 tarih ve 06-46/590-162 sayılı önaraştırma kararında yer alan
değerlendirmeler dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı herhangi bir işlemden 330
geçirilmemiş tuz biçiminde tanımlanabilecek “ham tuz pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili coğrafi pazar yukarıda anılan Kurul kararlarına paralel şekilde Türkiye olarak
belirlenmiştir.

H.2. Özelleştirmeye Konu Teşebbüs: Ayvalık Tuzlası

Adı 1987’de “Tuz Sanayi Müessesesi Müdürlüğü” olarak değiştirilen “TEKEL Tuz 340
İşletmeleri Müessesesi” bünyesindeki Çankırı, Sekili, Tuzluca ve Kağızman
Tuzlaları’nın özelleştirme çalışmaları son olarak 2005 yılında; Kaldırım, Kayacık ve
Yavşan Tuzlalarının özelleştirme işlemleri ise 2006 yılında tamamlanmış olup
müessese bünyesinde sadece iki tuzlanın kalması ve dolayısıyla iş yükünün
azalması nedeniyle anılan birim 2006 yılında kapatılarak Ayvalık ve Çamaltı Tuz
İşletmesi Müdürlükleri TEKEL Genel Müdürlüğü bünyesindeki İnşaat ve Tesisler
Daire Başkanlığına bağlanmıştır. Müessese tarafından yapılmakta olan işlemler, ilgili
Daire Başkanlığınca takip edilmektedir.

TEKEL, kendisine bağlı Ayvalık ve Çamaltı tuzlalarında üretim faaliyetlerinde 350
bulunmaktadır.

TEKEL’in Ege Bölgesindeki deniz tuzlaları, gerek bölgedeki tuz tüketiminin fazlalığı
(zeytincilik, peynircilik vb.) gerekse Marmara Bölgesi başta olmak üzere, gelişmiş
sanayi bölgelerine yakınlığı ile önemli avantajlara sahiptir.

Balıkesir’in ilçesi olan Ayvalık’a 10 km mesafede kurulu olan ve özelleştirme
kapsamında bulunan Ayvalık Tuzlasında 1986 yılından beri üretim yapılmaktadır.
Üretim 938.164 m2 alana yayılmış 17 evaporasyon havuzu ve 121.000 m2 alana
yayılmış 6 kristalizasyon havuzunda sürdürülmektedir. Ayvalık Tuzlasının üretim 360
kapasitesi 20.000 ton/yıl olup tuzlada 2006-2009 yıllarında gerçekleştirilen ham tuz
üretim ve satış miktarları Tablo-7’de gösterilmiştir.

10-16/182-69
9

Tablo-7: Ayvalık Tuzlası Ham Tuz Üretim ve Satış Miktarları (ton/yıl)
Yıl 2006 2007 2008 2009
Üretim - -
Satış 5.351 1.887
Kaynak: Özelleştirme İdaresi

Ayvalık Tuzlasının 2008 yılına ait cirosu ….. (……………….) TL’dir. Dosya mevcudu
bilgi ve belgelerden, Ayvalık Tuzlasının üretim bakımından tüm tuzlalar içinde 2008
yılı pazar payının %...... olduğu anlaşılmıştır2. 370

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. Özelleştirme Süreci

Kurum kayıtlarına 26.3.2003 tarih ve 798 sayı ile intikal eden yazı ile Özelleştirme
İdaresi, özelleştirme kapsamında olan TEKEL’in Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi
ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi Müessesesinin satışı konusunda ihale
şartnamelerinin hazırlığına esas olacak Rekabet Kurulu görüşünün bildirilmesi
talebiyle 1998/4 sayılı Tebliğ uyarınca önbildirimde bulunmuştur. 380

Başvuru üzerine hazırlanan 21.4.2003 tarih ve 916 sayılı Mesleki Daire Görüşü’nde
“özel bir öneme sahip üç adet göl tuzlası ve Çamaltı deniz tuzlasının dördünün blok
olarak tek bir teşebbüse devredilmesinin özelleştirme sonrasında ilgili ürün pazarında
rekabetçi bir yapının tesis edilmesi ve geliştirilmesinin önünde önemli bir engel
oluşturacağı bu nedenle ihaleye katılan bir teşebbüse birden fazla tuzlaya ait işletme
ruhsatının devredilmemesinin uygun olacağı” belirtilmiştir .

Kurul’un konuya yönelik 15.5.2003 tarih ve 03-32/396-M sayılı kararında; TEKEL
tuzlalarının özelleştirme işlemlerinin 18.4.2003 tarihli Mesleki Daire Görüşü’nde 390
belirtilen öneriler doğrultusunda gerçekleştirilmesinin, ileride daha rekabetçi bir
piyasa yapısının oluşmasının temini bakımından ideal bir yöntem olduğu; Tuz Gölü
çevresinde yerleşik Kayacık, Kaldırım ve Yavşan göl tuzlalarının birbirinden bağımsız
teşebbüslere devredilmesinin, rekabetçi yapının tesisi için gerekli olduğu, ancak İzmir
Çamaltı tuzlasının münferiden veya göl tuzlalarından herhangi birisiyle birlikte
devredilmesinin mümkün olabileceği; ancak alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarıca yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı Kanun’un
ilgili maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi halinde, satışla ilgili koşul ve
yükümlülükler getirilebileceği veya satışa izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu
hususun ihaleye katılacak teşebbüslerin bilgisine sunulmasının gerekli olduğu 400
belirtilmiştir.

2005 yılı Ekim ayının sonunda Özelleştirme İdaresi tarafından yapılan nihai
bildirimlerde yukarıda yer verilen Kurul kararının dikkate alındığı ve ihale
şartnamelerinde de, her bir tuzlanın birbirinden bağımsız teşebbüslere
devredileceğinin belirtildiği görülmüştür. Başvurularda Kayacık, Kaldırım ve Yavşan
göl tuzlalarının ayrı ayrı özelleştirildiği belirtilerek; ihalelerde teklif veren teşebbüsler

2 Pazar payına ilişkin olarak 2009 yılı üretim ve ithalat verilerine ulaşılamadığı için işlemin değerlendirilmesi
açısından 2008 yılına ait pazar payları dikkate alınmıştır.
10-16/182-69
10
bildirilmiştir. Bunlardan Yavşan Tuzlası ihalesi Cihanbeyli, Kaldırım Tuzlası ihalesi
Koyuncu, Kayacık Tuzlası ihalesiyse Mutlucan lehine sonuçlanmıştır.
Yapılan incelemelerde, her üç ihalede teklif veren teşebbüslerin ham tuz pazarında 410
faaliyetleri olmaması nedeniyle her üç tuzlanın da devredilmesinin 4054 sayılı Kanun
açısından sorun teşkil etmeyeceği kanısına ulaşılmıştır. Ancak burada önemli husus,
ihalelere katılan bazı teşebbüslerin iki ya da üç ihalede de ilk üç arasında yer
aldığının tespit edilmesi nedeniyle her üç tuzlanın da tek bir teşebbüsün kontrolüne
geçmesi olasılığının doğmasıdır. Örneğin iki tuzlanın tek bir teşebbüs tarafından
devralınması da 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratma
olasılığı taşımaktadır. Kaldırım, Kayacık, Yavşan Tuzlalarının özelleştirilmesine
yönelik sırasıyla 8.12.2005 tarih ve 05-82/1120-321, 05-82/1121-322, 05-82/1122-
323 sayılarla verilen Kurul kararlarında tuzla ihalelerinin sonuçlanma olasılığı göz
önünde bulundurularak, ihaleye katılan her bir teşebbüs açısından ayrı ayrı 420
değerlendirme yapılmış ve birden fazla ihaleye katılan teşebbüslerin iki veya üç tuzla
devralmasına izin verilmemiştir.

Öte yandan 2006 yılında yapılan bir şikayet üzerine Kaldırım, Kayacık ve Yavşan
Tuzlalarını işleten üç teşebbüsün anlaşarak fiyat tespit edip etmediklerine yönelik
yürütülen önaraştırma neticesinde; 29.6.2006 tarih ve 06-46/590-162 sayılı Kurul
kararında “Mutlucan Tuz Madencilik İnşaat Turizm Petrol Nakliye Sanayi ve Ticaret
A.Ş., Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ve Cihanbeyli Madencilik Tuz
Nakliyat Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ham tuz fiyatlarını anlaşarak tespit etmek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal 430
ettiklerine dair yeterli belge ve bulguya ulaşılamadığı dolayısıyla teşebbüsler
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı” belirtilmiş olmakla beraber,
“piyasanın özellikleri dolayısıyla, önümüzdeki dönemde ham tuz pazarında rekabet
koşullarının takip edilmesi için ilgili teşebbüslerden ham tuz üretimi, ham tuz satışı,
ham tuz fiyatları, stok durumu, vb. gerekli bilgilerin Daire tarafından gerekli görülecek
dönemlerde istenmesine” hükmedilerek, Kanun’un 14. maddesi çerçevesinde
Başkanlığa yetki verilmiştir.

H.3.2. DTM’nin Tuz Korunma Önlemi Uzatma Soruşturması
440
Tuz ithalatına 26.6.2006 tarih ve 2006/10615 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince
3 (üç) yıl süre ile korunma önlemi olarak ek mali yükümlülük tahsil edilmiştir. Ek mali
yükümlülük; ilk yıl (2007 dönemi) için 35, ikinci yıl (2008 dönemi) için 31 ve son yıl
(2009 dönemi) için 29 ABD Doları/ton olarak belirlenen eşik birim kıymetten ithal
edilen ürünün CIF birim kıymetinin çıkarılması suretiyle elde edilen fark anlamına
gelmektedir.

Söz konusu önlemin geçerlik süresinin son bulacağı tarih olan 10.8.2009’dan önce
yerli üreticiler tarafından yapılan başvuru üzerine, Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM)
2009/5 sayılı Tebliğ ile tuz ithalatında korunma önlemlerine ilişkin gözden geçirme 450
soruşturması açmıştır.

Gözden geçirme soruşturmasının yürürlükte bulunan korunma önleminin bitiş
tarihinden sonra tamamlanabileceğinin anlaşılması üzerine; İthalatta Korunma
Önlemlerini Değerlendirme Kurulu (İKDK), İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği
hükümleri çerçevesinde, tuz ithalatında korunma önlemlerine ilişkin 2009/14 sayılı
Tebliği yayımlamıştır. Adı geçen Tebliğ doğrultusunda 14.7.2009 tarih ve 2009/15287
10-16/182-69
11
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, korunma önleminin geçerlilik süresinin bittiği
10.8.2009 tarihinden itibaren azami 200 gün süreyle geçici önlem uygulanmasına;
eşik birim kıymetinin ton başına 29 ABD Doları olarak belirlenmesine karar verilmiştir. 460

Gözden geçirme soruşturması kapsamında DTM İthalat Genel Müdürlüğü Korunma
Önlemleri Dairesince 26.11.2009 tarihli Korunma Önlemi Uzatma Soruşturması
Sonuç Raporu hazırlanmıştır. İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği uyarınca
İKDK tarafından soruşturmanın sonuca bağlanması beklenmektedir. Öte yandan 200
günlük geçici önlem uygulaması, Şubat ayı sonunda sona erecektir.

Söz konusu soruşturma raporuna karşılık TEKEL; Çamaltı ve Ayvalık Tuzlalarının
özelleştirilme aşamasında olması, Çamaltı Tuzlasında atıl durumda bulunan iskelenin
tuz ihracatı yapabilmesi için faaliyete girebilmesi ve bunun için yatırım yapılması 470
ihtimali, tuzlalarda gerçekleştirilen özelleştirmeler neticesinde rekabet ortamının tam
olarak oluşması ve hazinenin özelleştirme aşamasında zarara uğramasının
önlenmesi gibi sebeplerle tuz korunma önlemlerinin en az üç yıl daha uzatılması
gerektiği yönünde görüş bildirmiştir.

2008 yılında korunma önlemlerine karşın tuz ithalatının artması yıl itibarıyla düşük
seyreden döviz kurundan kaynaklanmaktadır. Öte yandan ham tuzun kullanıldığı
sektörlerin başında tekstil ve kimya sektörlerinin geldiği göz önünde
bulundurulduğunda; yaşanan ekonomik kriz nedeniyle toplam tuz tüketiminde
yaşanan düşüş, küresel ısınma sonucunda sert kış koşullarının yaşanmaması 480
nedeniyle belediyeler ve karayollarının tuz talebinin azalması, 2009 yılında önceki
döneme nazaran tuz ithalatının azalması sonucunu doğurmuştur. Ayrıca tuz ithalinde
nakliye maliyetinin daha düşük olduğu dikkate alındığında, korunma önlemlerinin
güdülen amaca hizmet etmediğini söylemek mümkündür.

Her ne kadar İKDK soruşturmayı karara bağlamamışsa da, soruşturma raporunun
önerisi doğrultusunda korunma önlemlerinin kaldırılması beklenmektedir. Anılan
raporda; yerli üreticilerin durumu değerlendirilirken korunma önlemlerine karşın yerli
üretimin azalma kaydettiği, göl tuzlalarını işleten teşebbüslerin özelleştirme nedeniyle
taşıdıkları finansman yükünün karlılıklarını ve rekabet güçlerini azalttığı tespitinde 490
bulunulmuştur. Korunma önlemlerinin kaldırılması sonucunda yerli üretim üzerindeki
ithalat baskısının artacağı öngörüsü yanlış olmayacaktır. Zira, sanayi sektörlerinin
liman şehirlerinde yoğunlaşması nedeniyle gemi yoluyla nakliye ücreti karayolu
taşımacılığına göre daha düşük olduğundan, döviz kurlarının düşük seyretmeye
devam etmesi durumunda ithalat tercih edilebilecektir.

H.3.3. İhale Sonucunda Gerçekleşecek Devir İşleminin Değerlendirilmesi

1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca özelleştirme kapsamında
gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün pazarındaki toplam 500
paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 milyon TL’yi aşması halinde, devralma
işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kurul’dan izin alınması gerekmektedir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi ise 1997/1 sayılı Tebliğ’in bu Tebliğ’e aykırı
olmayan hükümlerinin özelleştirme yolu ile devralma işlemlerine uygulanmasına
devam edileceğini belirtmektedir.

10-16/182-69
12
Dosya konusu özelleştirme işlemi sonucunda, Ayvalık Tuzlasının kontrolü el
değiştireceği için işletmenin özelleştirme kapsamında en yüksek teklif veren ilk dört
teşebbüsün herhangi birine devredilmesi 1998/4 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi
kapsamında bir devralma işlemidir. 510

Ayvalık Tuzlasının 2008 yılı cirosu3 ……. TL, ilgili ürün pazarındaki payı %..... (~…..)
olup; 1998/4 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini tek başına
aşmamaktadır. Değerlendirmede pazar payı/ciro olarak hesaba katılacak bir değer
ifade etmeyen 2008 yılı pazar payının/cirosunun yerine 2007 yılı pazar payı/cirosu
değerlendirilebilir. Zira pazar yapısı gereği ya da teşebbüsün performansı gereği
yıllar itibarıyla pazar paylarının/cirolarının farklılık göstermesi mümkündür. Ancak
Ayvalık Tuzlasının 2007 yılı pazar payı % 0,08; cirosu 65.437 TL olarak
gerçekleşmiştir. Her halükarda Ayvalık Tuzlası pazarda ihmal edilebilir bir paya
sahiptir. Bu nedenle 2008 ya da 2007 yılı pazar payı ve cirosunun ele alınması 520
farklılık yaratmayacağından, 2008 yılı değerleri dikkate alınacaktır. Bu noktada
işlemin izne tabi olup olmadığının anlaşılabilmesi için ihalede en yüksek teklifi veren
dört teşebbüs açısından ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.

H.3.4. İhaleye En Yüksek Teklifi Veren Dört Teşebbüs

H.3.4.1. Binbirgıda Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (Binbir Gıda)

Çamaltı ve Ayvalık Tuzlaları ihalelerine katılmak üzere 12.6.2009 tarihinde kurulan
Binbir Gıda’nın sermayesi 200.000 TL olup, ortaklık yapısına Tablo-8’de yer 530
verilmiştir.

Tablo-8: Binbir Gıda Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Oranı (%)
Fatma DEMİR 80
Hava DEMİR 5
Muharrem YILDIRIM 5
Hayriye DEMİR 5
Tayfun DEMİR 5
TOPLAM 100
Kaynak: Bildirim Formu

Teşebbüsün yönetim kurulu üyeleri; Hava Demir (Başkan), Tayfun Demir ve
Muharrem Yıldırım Demir’den oluşmaktadır. Yeni kurulan teşebbüsün ortaklarından
ve yöneticilerinden hiçbirinin ham tuz üretimi alanında herhangi bir faaliyeti yoktur.
Dolayısıyla teşebbüsün ilgili pazarda pazar payı ve cirosu bulunmamakta ve Ayvalık
Tuzlasının Binbir Gıda tarafından devralınması işlemi 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. 540
maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmamaktadır. Dolayısıyla
işlem, izne tabi bir işlem değildir.

Öte yandan Binbir Gıda, Çamaltı Tuzlası özelleştirme ihalesine de katılmış, anılan
ihalede de en yüksek teklifi vermiştir. Bu noktada Çamaltı Tuzlasına ilişkin ihalenin
Ayvalık Tuzlası ihalesinden önce sonuçlanması ihtimali dikkate alınarak işlemin
niteliğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.


3 Ayvalık Tuzlasına ait 2009 yılı cirosu henüz hesaplanmamış olduğundan işlemin değerlendirilmesi açısından
2008 yılına ait cirolar dikkate alınmıştır.
10-16/182-69
13
Çamaltı Tuzlasının 2008 yılı ilgili ürün pazarındaki payı yaklaşık %......; cirosuysa
……. (………………………..) TL’dir. Çamaltı Tuzlası ihalesinin Ayvalık Tuzlası 550
ihalesinden önce ve Binbir Gıda lehine sonuçlanması halinde, Çamaltı Tuzlasına ait
pazar payının Binbir Gıda adına hesaba katılması gerekmektedir. Ayvalık Tuzlasının
2008 yılı pazar payının %.....; cirosunun ……. TL olduğu dikkate alındığında dahi,
devir işleminin taraflarının pazar payı ve cirolarının toplamı, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığından, işlem her
halükarda izne tabi bir işlem değildir.

H.3.4.2. EMS Ortak Girişim Grubu (EMS OG)

EMS OG Ayvalık Tuzlası özelleştirme ihalesine katılmak üzere kurulmuş olup 560
tarafların ham tuz üretim pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. EMS
OG’nin ortaklık yapısına Tablo-9’da yer verilmiştir.

Tablo-9: EMS OG Ortaklık Yapısı
Adı ve Soyadı/Şirket Unvanı Pay Oranı (%)
EMS Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. 90
Murat KARA 10
Kaynak: Bildirim Formu

Taraflardan EMS Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. Mehmet Cüneyt Kukini ve Özkan
Tok olmak üzere iki ortaklı bir şirket olup, Şirket Müdürü Mehmet Cüneyt Kukini’dir.
Murat Kara ise şahsı adına ortak girişim grubuna katılmıştır. EMS OG üyeleri henüz
bir şirket kurmamış olmakla birlikte; imzaladıkları Ortak Girişim Beyannamesi ile söz 570
konusu ihale ve bununla ilgili diğer tüm bütün hususlarda ortak girişim
temsilcilerinden en az ikisinin imzası ile ortak girişim grubunun temsil ve ilzam
edileceği, ihalenin kendi üzerlerine kalması halinde sermayesinin en az %51’ine ortak
girişim grubu üyelerinin sahip olacağı bir anonim şirket kuracakları taahhüdünde
bulunmuşlardır.

EMS OG üyelerinin hiçbirinin ilgili ürün pazarında faaliyeti bulunmaması dolayısıyla
grup üyelerinden herhangi birinin ilgili ürün pazarında cirosu veya pazar payı
bulunmamaktadır. Ayvalık Tuzlasına ait pazar payının ve cironun tek başına 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşikleri aşmadığı da dikkate alındığında, 580
işlemin EMS OG açısından izne tabi olmadığı anlaşılmaktadır.

H.3.4.3. Pigment Sanayi A.Ş. (Pigment)

1981 yılında İzmir’de kurulan Pigment; boya endüstrisi, deri ve patlayıcı sanayii gibi
birçok endüstriye ürün sağlayan bir teşebbüstür. Teşebbüsün ortaklık ve yönetim
yapısına Tablo-10’da yer verilmiştir.

Tablo-10: Pigment Ortaklık ve Yönetim Yapısı
Hissedarın/Yöneticinin
Adı Soyadı/Unvanı Hisse Oranı (%) Yönetimdeki Görevi
Kadri ELTEPE 24 Y.K. Başkanı
Cavit GÜMÜŞ 23 Üye
Ebru SALMAN ÖZGÜÇ 24 Üye
Hüdai Emre ELTEPE 6 Üye
Zeki AR 23
Kaynak: Bildirim Formu 590
10-16/182-69
14

Teşebbüsün ve teşebbüs ortakları ile yönetim kurulu üyelerinin ilgili ürün pazarında
herhangi bir faaliyeti bulunmamakla birlikte, teşebbüsün ihaleye katılma amacı
Ayvalık Tuzlasında ham tuz kristalizasyon işlemi yapıldıktan sonra denize atılan tuzlu
suyun içinde bulunan potasyum klorür (gübre ve ilaç sanayii), magnezyum klorür,
sodyum bromür (brom eldesi ve ilaç sanayii) ve kalsiyum klorür (kimya sanayii)
kimyasal tuzlarını kullanılabilir hale getirmektir. Pigment, anılan kimyasal tuzlardan
potasyum klorürü girdi olarak kullanmaktadır. 2009 yılında Pigment’in potasyum
klorür kullanımından doğan maliyeti, şirketin ……….. TL olan cirosunun yaklaşık
%..... oranına (……. TL) tekabül etmektedir. Bu itibarla teşebbüsün nihai ürün 600
üretiminde ham tuz ihmal edilebilir bir paya sahip girdi olduğundan, dikey
entegrasyona yönelik bir değerlendirmeye gerek duyulmamıştır.

Pigment’in, ortaklarının ve yöneticilerinin ilgili ürün pazarında herhangi bir
faaliyetlerinin bulunmaması itibarıyla teşebbüsün ilgili ürün pazarında cirosunun ve
pazar payının olmadığı anlaşılmaktadır. Ayvalık Tuzlasının ilgili ürün pazarındaki
cirosu ve pazar payı da 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenen eşikleri tek
başına aşmadığından, işlem izne tabi değildir.

H.3.4.4. Cihanbeyli Madencilik Tuz Nak. Kim. San. ve Tic. A.Ş. (Cihanbeyli) 610

Cihanbeyli, 2005 yılında yapılan ihaleye en yüksek teklifi vererek göl tuzlalarından
Yavşan Tuzlasının işletme hakkını devralmıştır. Mevcut durumda anılan teşebbüs
Yavşan Tuzlasında tuz üretim faaliyetinde bulunmaktadır. Teşebbüsün ortaklık ve
yönetim yapısına Tablo-11’de yer verilmiştir.

Tablo-11: Cihanbeyli Ortaklık ve Yönetim Yapısı
Hissedarın Adı
Soyadı/Unvanı Hisse Oranı (%) Yöneticinin Adı Soyadı Yönetimdeki Görevi
Mehmet ÜMİTLİ 4 Mehmet ÜMİTLİ Başkan
Hıfzı Emre ÖZBEY 4 Hasan ÜÇLEROĞLU Bşk. Yrd.
HSN Kimya 66 Hıfzı Emre ÖZBEY Üye
Diğer 26 Mustafa ÜMİTLİ Üye
TOPLAM 100 Şükrü Enes ÖZBEY Üye
Kaynak: Bildirim Formu

Cihanbeyli’nin ham tuz üretim pazarında 2008 yılına ait pazar payı yaklaşık %...........; 620
cirosu ise …………… TL olarak gerçekleşmiştir. Daha önce de ifade edildiği üzere,
Ayvalık Tuzlasının ilgili ürün pazarındaki cirosu ve pazar payı 1998/4 sayılı Tebliğ’in
5. maddesinde belirlenen eşikleri tek başına aşmamaktadır. Cihanbeyli’nin ilgili ürün
pazarında sahip olduğu ciro ve pazar payı hesaba katılarak, işlem taraflarının ilgili
ürün pazarındaki toplam ciroları (…… + ……… TL) ve pazar paylarının (%.......... +
%..........) da belirtilen eşikleri aşmadığı görülmüştür.

Bu çerçevede Ayvalık Tuzlasının Cihanbeyli tarafından devralınması işleminin,
tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam cirosu ve pazar paylarının 1998/4 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenen eşikleri aşmadığından, işlem izne tabi değildir. 630

Öte yandan dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Cihanbeyli’nin bağlı olduğu grubun
Salt Madencilik Nakliyat Kimya Gıda Paz. San. ve Tic. A.Ş. (Salt Madencilik) ile
Çamaltı Tuzlası ihalesine de katıldığı anlaşılmıştır. Salt Madencilik, Çamaltı Tuzlası
10-16/182-69
15
ihalesine katılmak üzere 13.11.2009 tarihinde kurulmuş olan bir şirkettir. Şirket
sermayesi 100.000 TL olup şirketin ortaklık yapısı incelendiğinde; %64 paya sahip
ortaklarının, Yavşan Tuzlasında faaliyet gösteren Cihanbeyli ve HSN Tarım Kim. Ltd.
Şti.’nde (HSN Kimya) hissedar oldukları anlaşılmıştır. Salt Madencilik, Cihanbeyli ve
HSN Kimya’nın ortaklık yapıları karşılaştırmalı olarak Tablo-12’de sunulmuştur.
640
Tablo-12: Salt Madencilik, Cihanbeyli, HSN Kimya Hissedarlık Yapıları
Salt Madencilik Hissedarları (%) Cihanbeyli Hissedarları (%) HSN Kimya Hissedarları (%)
Mehmet ÜMİTLİ 30 Mehmet ÜMİTLİ 4 Mehmet ÜMİTLİ 30
Mustafa ÜMİTLİ 19 Hıfzı Emre ÖZBEY 4 Hıfzı Emre ÖZBEY 45
Mustafa ORANER 1 HSN Kimya 66 Mustafa ÜMİTLİ 20
Şükrü Enes
ÖZBEY
5 Diğer 26 Diğer 5
Abdullah ÖZBEY 30
Hıfzı Emre
ÖZBEY
15
Toplam: 100
Toplam: 100 Toplam: 100
Kaynak: Bildirim Formu

Rekabet hukukunda özellikle birleşme devralma işlemleri değerlendirilirken kontrol,
ana teşebbüsün tespit, ekonomik bütünlük kavramları; eşiklerin aşılıp aşılmadığının
saptanması ve hakim durum değerlendirmesinde pazar paylarının belirlenmesi
bakımından son derece önemlidir.

Bu itibarla, Tablo-12’nin tersten okunması durumunda ana teşebbüse ulaşmak daha
kolay olacaktır: 650
- HSN Kimya’nın kontrolünün %95 pay oranı ile Mehmet Ümitli, Mustafa Ümitli ve
Hıfzı Emre Özbey’de olduğu görülmektedir.
- Cihanbeyli incelendiğinde ise, aynı kişilerin HSN Kimya vasıtasıyla %62,7
(66/0,95)’lik paylarının yanı sıra Mehmet Ümitli ile Hıfzı Emre Özbey’in %4’er payları
ile toplamda %70,7 pay oranıyla Cihanbeyli’yi kontrol ettikleri göze çarpmaktadır.
- Mehmet Ümitli, Mustafa Ümitli ve Hıfzı Emre Özbey; Salt Madencilik’te %64 paya
sahip olup, şirketi kontrol etmektedir. Abdullah Özbey ve Şükrü Enes Özbey de
Özbey blokuna dahil edildiğinde iki blok (Ümitli ve Özbey) arasında sırasıyla %49 –
51’lik pay sahipliği bulunmaktadır.
660
Ümitli-Özbey Grubunun her üç şirkette de hemen hemen eşit pay sahipliği ile ortak
kontrol oluşturduğu anlaşılmaktadır. Ortaklık yapılarının yanı sıra yönetim kurulları
incelendiğinde ise üç şirkette de yine Ümitli-Özbey Grubunun söz sahibi olduğu
görülmektedir:

Tablo-13: Salt Madencilik, Cihanbeyli, HSN Kimya Yönetim Kurulları
Salt Madencilik Cihanbeyli HSN Kimya
Mehmet ÜMİTLİ Başkan Mehmet ÜMİTLİ Başkan Mehmet ÜMİTLİ Şrk. Müd.
Abdullah ÖZBEY Bşk. Yrd. Hasan ÜÇLEROĞLU Bşk. Yrd. Hıfzı Emre ÖZBEY Şrk. Müd.
Mustafa ÜMİTLİ Üye Hıfzı Emre ÖZBEY Üye Mustafa ÜMİTLİ
Hıfzı Emre ÖZBEY Üye Mustafa ÜMİTLİ Üye Diğer
Şükrü Enes ÖZBEY Üye
Kaynak: Bildirim Formu

Dolayısıyla, Salt Madencilik ile Yavşan Tuzlasında faaliyet gösteren Cihanbeyli’nin
Ümitli-Özbey Grubu tarafından kontrol edildiği, aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer 670
aldığı kanaatine ulaşılmıştır. Bu itibarla, özelleştirme neticesinde gerçekleşecek olan
10-16/182-69
16
Çamaltı Tuzlası devir işleminin Ayvalık Tuzlası ihalesinden önce ve Salt Madencilik
lehine sonuçlanması halinde; Cihanbeyli’nin mevcut pazar payının yanı sıra Salt
Madencilik dolayısıyla Çamaltı Tuzlasında elde edeceği pazar payının toplanması
gerekmektedir.

Her ne kadar Salt Madencilik yeni kurulmuş bir şirket olup ilgili ürün pazarında
herhangi bir cirosu ya da pazar payı bulunmasa da şirketle aynı ekonomik bütünlük
içerisinde bulunan Cihanbeyli’nin ham tuz üretim pazarında 2008 yılına ait pazar payı
%........; cirosu ise ………. TL olarak gerçekleşmiştir. Çamaltı Tuzlasının 2008 yılı 680
satış pazar payı %............ olduğundan, tek başına 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde belirtilen eşik değerleri aşmamakla birlikte; Salt Madencilik açısından
değerlendirildiğinde Cihanbeyli’nin ilgili ürün pazarında sahip olduğu ciro ve pazar
payı hesaba katılarak, işlem taraflarının ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları
(……….. TL + …………… TL) ve pazar paylarının (%........ + %............) da belirtilen
eşikleri aştığı görülmüştür.

Dolayısıyla, Yavşan Tuzlasını işleten Cihanbeyli ile aynı ekonomik bütünlük
içerisinde olan Salt Madencilik’in Çamaltı Tuzlasını devralması durumunda Ümitli-
Özbey Grubunun ilgili pazardaki toplam pazar payı %.............’i bulacaktır. 690

Ayvalık Tuzlasının 2008 yılına ait pazar payı yaklaşık %..............’tür. Ayvalık
Tuzlasının …..’in dahi altında kalacak derecede düşük bir pazar payına sahip olması
dikkate alındığında, Çamaltı Tuzlasını devralan Cihanbeyli’nin bağlı olduğu Ümitli-
Özbey Grubunun Ayvalık Tuzlasını da devralmasının herhangi bir rekabetçi sorun
oluşturmayacağı kanaatine varılmıştır. Nitekim 18.4.2003 tarihli Mesleki Daire
Görüşü’nde; Ayvalık Tuzlasının pazar payı ve üretim kapasitesinin çok düşük olması
nedeniyle Çamaltı Tuzlasına rakip olmaktan çok uzak olduğu belirtilmiş, Ayvalık
Tuzlasının göl tuzlaları ve Çamaltı Tuzlasını işleten teşebbüslerden herhangi biri
tarafından devralınması halinde rekabetçi bir sakınca olabileceği yönünde herhangi 700
bir değerlendirme yapılmamıştır. Ayvalık Tuzlasının üretim kapasitesinin çok düşük
olması nedeniyle Çamaltı Tuzlasını işleten teşebbüs tarafından devralınması
işleminin ham tuz üretim pazarında rekabetin tesisi ve/veya korunması bakımından
olumsuz bir etki doğurmayacağı sonucuna ulaşılmıştır

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
A- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Ayvalık Tuz İşletmesi
Müdürlüğü tarafından işletilen Ayvalık Tuzlasının; Binbirgıda Tarım Ürünleri 710
Sanayi ve Ticaret A.Ş.veya EMS Ortak Girişim Grubu veya Pigment San. A.Ş.
veya Cihanbeyli Madencilik Tuz Nak. Kim. San. ve Tic. A.Ş. tarafından
devralınması işleminin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un
7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmesi için Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” Tebliğ
kapsamında olduğuna,

B- Ayvalık Tuzlasının ham tuz pazarında sahip olduğu ciro ve pazar payının;
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde 720
belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini tek başına aşmadığına, dolayısıyla
10-16/182-69
17
işlemin izne tabi olup olmadığının ihalede en yüksek teklifi veren dört teşebbüs
açısından incelenmesi sonucunda;
1- İhalede en yüksek teklifi veren Binbirgıda Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret
A.Ş. bakımından;
- Teşebbüsün ilgili pazarda pazar payı ve cirosu bulunmadığından, Ayvalık
Tuzlasının bu teşebbüs tarafından devralınması işleminin 1998/4 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini
aşmadığı, dolayısıyla işlemin izne tabi olmadığına,
730
- Öte yandan teşebbüsün, Çamaltı Tuzlası özelleştirme ihalesine de
katılarak, anılan ihalede de en yüksek teklifi verdiği göz önünde
bulundurulduğunda; Çamaltı Tuzlası ihalesinin Ayvalık Tuzlası
ihalesinden önce ve teşebbüs lehine sonuçlanması halinde, Çamaltı
Tuzlasına ait pazar payı ve cironun da teşebbüs bakımından hesaba
katılması gerektiğine,

- Çamaltı Tuzlasının ham tuz pazarındaki pazar payının göz önüne alındığı
bu durumda dahi, devralma işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığına, 740
dolayısıyla işlemin izne tabi olmadığına,

2- İhalede ikinci en yüksek teklifi veren EMS Ortak Girişim Grubu
bakımından; devralma işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde
belirlenmiş olan pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığına, dolayısıyla işlemin
izne tabi olmadığına,

3- İhalede üçüncü en yüksek teklifi veren Pigment San. A.Ş. bakımından;
devralma işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan
pazar payı ve ciro eşiklerini aşmadığına, dolayısıyla işlemin izne tabi 750
olmadığına,

4- İhalede dördüncü en yüksek teklifi veren Cihanbeyli Madencilik Tuz Nakl.
Kimya San. ve Tic. A.Ş. bakımından;

- Ayvalık Tuzlasının adı geçen teşebbüs tarafından devralınması işleminin
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenmiş olan pazar payı ve ciro
eşiklerini aşmadığına, dolayısıyla işlemin izne tabi olmadığına,

- Öte yandan teşebbüsün, Çamaltı Tuzlası özelleştirme ihalesine de 760
katılarak anılan ihalede, bağlı teşebbüsü olduğu tespit edilen Salt
Madencilik Nakliyat Kimya Gıda Paz. San. ve Tic. A.Ş.‘nin en yüksek
üçüncü teklifi verdiği göz önünde bulundurulduğunda; Çamaltı Tuzlası
ihalesinin Ayvalık Tuzlası ihalesinden önce ve teşebbüs lehine
sonuçlanması halinde, Çamaltı Tuzlasına ait pazar payı ve cironun da
teşebbüs bakımından hesaba katılması gerektiğine,

- Çamaltı Tuzlasının ham tuz pazarındaki pazar payının göz önüne alındığı
bu durumda işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi anlamında izne
tabi olduğuna, 770
10-16/182-69
18
- Ancak 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hükmü çerçevesinde yeni bir
hakim durum yaratılmasının ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağına; bu nedenle işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.













Full & Egal Universal Law Academy