Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-121 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-18/198-74
Karar Tarihi : 18.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ(İkinci Başkan)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Erdem AKTEKİN, Nilgün KOCADAĞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Nestle Türkiye Gıda Sanayi A.Ş.
Temsilcisi: Av. Fatoş KILIÇ
Süleyman Seba Cad. Sıraevler No: 41 20
Akaretler Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR :- Nestle Türkiye Gıda Sanayi A.Ş.
Büyükdere Cad. No: 71 Nurol Plaza A Blok Kat: 5 34398
Maslak/İstanbul
Nestle Türkiye Gıda Sanayi A.Ş. ve distribütörleri ile sıcak
içecek makinası operatörleri
E. DOSYA KONUSU: Nestle Türkiye Gıda San. A.Ş. (Nestle) ile distribütörleri 30
arasında imzalanan dağıtım sözleşmelerine ve sıcak içecek makinesi
operatörleri(operatör) arasında imzalanan operatör sözleşmesine menfi tespit
belgesi verilmesi ya da muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.6.2009 tarih ve 4377 sayı ile giren ve
en son 20.1.2010 tarih ve 565 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 10.2.2010 tarih ve 2009-3-121/MM-10-BB sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 12.2.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-130/43 40
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
1. Sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü ve aktif satış yasağına
yönelik düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunması
nedeniyle, başvuru konusu “Perakende Dağıtım Sözleşmesi”, “Nestle
Professional Dağıtım Sözleşmesi”, “Petcare Dağıtım Sözleşmesi”, “Operatör
10-18/198-74
2
Sözleşmesi” ve “Dondurma, Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi”ne 50
Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği,
2. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle, bu sözleşmelere bireysel muafiyet tanınamayacağı,
3. Anılan sözleşmelerde yer alan aktif satış yasağına ilişkin hükmün rekabetçi
endişeleri ortadan kaldıracak şekilde düzenlenmesi halinde;
a. “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” kapsamında yer alan, çikolatalı içecekler,
kahve kreması, devam sütü, kahvaltılık tahıl gevreği ve hazır kahve ürünleri
pazarlarına ilişkin olarak, sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabileceği,
b. “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” ile dağıtımı gerçekleştirilecek diğer 60
ürünlerin ait oldukları ilgili pazarlar bakımından sözleşmenin grup muafiyetten
yararlanabileceği,
c. “Operatör Sözleşme”sine bireysel muafiyet verilebileceği,
d. “Dondurma Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi”, “Nestle
Professional Dağıtım Sözleşmesi” ve “Petcare Dağıtım Sözleşmesi”nin
grup muafiyetinden faydalanabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 70
H.1.1. Nestle Türkiye Gıda San. A.Ş. (Nestle)
Nestle hisselerinin %................. İsviçre’de kurulu Nestle SA tarafından kontrol
edilmektedir. 1866 yılında kurulan Nestle SA dünyanın en büyük gıda şirketidir.
Nestle SA özellikle kahve, kahve kreması, kahvaltılık tahıl gevreği, devam sütü ve
çikolatalı içecekler pazarlarında güçlü markaları ile yüksek marka bilinirliğine sahiptir.
Nestle SA 2008 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden toplam ……………..
(……………………….) ciro elde etmiştir.
Nestle, Nestle SA ürünlerinin Türkiye’de üretimini, pazarlamasını ve dağıtımını 80
gerçekleştirmektedir. Dünya geneline paralel olarak Nestle Türkiye’de de hazır kahve
ürünleri, kahve kreması, devam sütü, kahvaltılık tahıl gevreği ve çikolatalı içecek
pazarlarında önemli düzeyde pazar payına sahiptir.
H.1.2. Dağıtıcılar ve Operatörler
Dağıtım sözleşmelerine taraf olan dağıtıcıların faaliyet alanını, Nestle’den satın
aldıkları ürünlerin kendi teşkilatları aracılığı ile Nestle’nin belirlediği bölgelerde satışı
ve dağıtımı oluşturmaktadır. Nestle, ürünlerinin perakende satış noktalarına
dağıtımını ………………. aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Nestle, distribütörleri ile 90
dağıtımı yapılacak ürünün çeşidine göre, “Perakende Dağıtım Sözleşmesi”, “Nestle
Professional Dağıtım Sözleşmesi”, “Dondurma, Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin
Dağıtım Sözleşmesi” veya “Petcare Dağıtım Sözleşme”lerinden birini imzalamaktadır.
Operatörler taraf oldukları sözleşme çerçevesinde, mülkiyeti kendilerine ait olan sıcak
içecek makinelerinde satışa sunmak amacıyla Nestle’den ürün temin etmektedirler.
Operatörler tarafından işletilen ve tüketiciye doğrudan ürün sunan bu makinelerin
birer perakende satış noktası olarak kabul edilmesi doğru olacaktır. Bu nedenle
operatörlerin, distribütörlerin aksine dağıtıcı konumda değil, tüketiciye ürün satan
perakende nokta işletmecisi konumunda oldukları söylenebilir.
10-18/198-74
3
100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’e atıfta bulunularak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ilgili ürün pazarı belirlenirken, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca tespit edilen ve pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da 110
değerlendirmeye katılabilmektedir.
Bildirime konu sözleşmelerden dağıtım sözleşmeleri, Nestle tarafından üretilen
ve/veya tedarik edilen hazır kahve, kahve kreması, kakao, çikolata, çikolatalı toz
içecek, şekerleme, çikolata kaplamalı ürünler, krem çikolata, kahvaltılık tahıl gevreği,
devam sütü, bebek beslenmesi ürünleri, çorba, bulyon, hazır yemek çeşnileri, süper
premium dondurma, endüstriyel ürünler, buzlu çay, kedi ve köpek maması gibi
ürünlerin perakende veya ev dışı tüketim noktalarına dağıtılmak üzere distribütörlere
satışını kapsamaktadır. Sıcak içecek makinelerinin kullanımıyla ilgili sözleşme ise
sıcak içecek makinelerinde Nestle ürünlerinin ve Nestle’nin onayladığı diğer ürünlerin 120
satışıyla ilgili hak ve yükümlülükleri tespit etmektedir. Bu iki tespitten hareketle dosya
konusu inceleme bakımından daha önce Kurul kararına konu olmuş ürünlerin yer
aldığı ilgili ürün pazarları; 2.6.2005 tarih,05-38/487-116 sayılı; 27.11.2008 tarih, 08-
67/1089-423 sayılı; 10.9.2007 tarih, 07-70/864-327 sayılı; 3.6.2009 tarih, 09-26/540-
129 sayılı ve 20.11.2008 tarih, 08-66/1056-414 sayılı Kurul Kararlarına paralel olarak
‘hazır kahve ürünleri pazarı’, ‘çikolata pazarı’, ‘çikolatalı içecekler pazarı’, ‘çikolata
kaplamalı ürünler pazarı’, ‘krem çikolata pazarı’, ‘kahvaltılık tahıl gevreği pazarı,
‘başlangıç biberon mamaları pazarı’, ‘devam biberon mamaları pazarı’, ‘kaşık
mamaları pazarı’ alt ürün pazarlarından oluşan ‘hazır bebek maması pazarı’, ‘devam
sütü pazarı’ ‘şekerleme pazarı’, ‘hazır çorba pazarı’, ‘bulyon pazarı’, ‘yemek harçları 130
pazarı’, ‘kakao pazarı’, ‘süper premium dondurma pazarı’ ve ’buzlu çay pazarı’
olarak belirlenmiştir. Daha önce herhangi bir Kurul kararına konu olmayan ürünlerin
ait oldukları ilgili ürün pazarlarının ise ; ‘aromalı süt pazarı’, ‘kahve kreması pazarı’,
‘kedi mamaları pazarı’, ‘köpek mamaları pazarı’, ‘endüstriyel yemek harçları pazarı’,
‘endüstriyel hazır çorba pazarı’, ‘endüstriyel toz tatlı pazarı’, ‘endüstriyel bulyon
pazarı’ ve ‘klinik beslenme ürünleri pazarı’ olarak, operatör sözleşmesi kapsamında
ilgili ürün pazarı ise ‘sıcak içecek makinelerinden satışı yapılan ürünler pazarı’ olarak
tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 140
İnceleme konusu ilgili ürün pazarlarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir
farklılık göstermediği ve bildirime esas dağıtım ve operatör sözleşmelerinin tüm
Türkiye’yi kapsadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar ‘Türkiye’ olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
10-18/198-74
4
Dosya konusu başvuru, Nestle ile distribütörleri arasında imzalanan ve Nestle
tarafından satışı yapılan gıda ürünlerinin, evcil hayvan besinlerinin ve ev dışı tüketim 150
ürünlerinin perakende veya ev dışı tüketim noktalarına yeniden satış ve dağıtımını
düzenleyen dört adet dağıtım sözleşmesi ile Nestle ve bir nevi perakende nokta
işletmecisi olarak değerlendirilebilecek sıcak içecek makinesi operatörleri arasında
imzalanan, Nestle ürünlerinin yeniden satış şartlarını düzenleyen operatörlük
sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebini içermektedir.
Tüm sözleşmelerin süresi azami olarak beş yıl ile sınırlandırılmıştır.
Anlaşmalara konu teşebbüslerin dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
göstermeleri gerekçesiyle, anılan sözleşmelerin tümü rekabet hukuku çerçevesinde
birer dikey anlaşmadır. 160
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
H.3.1.1. Dağıtım Sözleşmesi (Dondurma, Sütlü Buz ve Sorbeler)
Sözleşmenin konusunu, Nestle tarafından üretilen, ithal edilen veya ticareti yapılan
dondurma, sütlü buz ve sorbelerin distribütörler aracılığıyla satılması ve dağıtılması
oluşturmaktadır. Dağıtım sözleşmesi ile dağıtıcıya, Nestle tarafından sonradan
yayınlanacak sirküler, tamim ve bildirilere uyma, ürünlerin muhafaza edileceği
yerlerle ilgili Nestle’nin talimatlarına uygun davranma, ürünlerin muhafaza edildiği
yerlerin ve dağıtıcı tarafından kullanılan stok kontrol sisteminin Nestle veya temsilcisi 170
tarafından denetlenmesine izin verme gibi yükümlülükler getirilmektedir.
Bu yükümlülüklere ek olarak, sözleşmenin ‘Bölge’ başlıklı 2. maddesinde
“Dağıtıcı’nın aktif faaliyet alanı Ankara ili olup dağıtıcı, bu bölge dışında aktif satış
ve/veya dağıtım yapmayacaktır… İşbu sözleşme ile Dağıtıcı’ya tekel hakkı
tanınmamış olduğundan Nestle, ürünleri dilediği kuruluş ve kişilere
satmakta/sattırmakta ve/veya dağıtmakta/dağıttırmakta, dilediği yerde ve sayıda
dağıtıcılık vermekte serbesttir” ifadesine yer verilmektedir. Bu hüküm ile dağıtıcının
satış yapacağı bölgenin sınırları çizilmekle beraber dağıtıcının bu bölge içerisinde
münhasır olarak yetkilendirildiğine ilişkin bir düzenleme bulunmamakta, aksine 180
Nestle’nin dilediği bölgeye dağıtıcı atama hakkı korunmaktadır. Ayrıca, hükmün
lafzından anlaşılacağı üzere, Nestle tarafından dağıtıcının belirlenen bölge dışına
yapacağı aktif satışlar kısıtlanmaktadır. Aynı maddenin devamında, dağıtıcının
bölgesi dışına aktif satış yapması halinde Nestle’nin sözleşmeyi tek taraflı olarak
feshetme yetkisine sahip olduğu belirtilmektedir.
Sözleşme’nin ikinci maddesinin son paragrafında ise “Dağıtıcı, münhasıran Nestle
ürünlerinin satışını veya dağıtımını yapmayı, Nestle’nin yazılı muvafakatini almadan
Nestle dışındaki kaynaklardan Ürünler’i veya bunlara rakip ya da emsal olabilecek
ürünleri temin etmemeyi, bunların dağıtımını yapmamayı, bu tür ürünlerin ticaretini 190
yapan gerçek veya tüzel kişilerin dağıtıcılığını yapmamayı kabul ve taahhüt eder”
hükmü yer almaktadır. Bu madde ile Nestle, distribütörlerine rekabet etmeme
yükümlülüğü getirmektedir.
H.3.1.2. Nestle Professional Dağıtım Sözleşmesi
10-18/198-74
5
Nestle Professional Dağıtım Sözleşmesinin konusunu sözleşme kapsamındaki gıda
ürünlerinin dağıtıcı aracılığıyla ev dışı tüketim satış noktalarına satılması ve
dağıtılması oluşturmaktadır.
200
Sözleşmenin “Konu” başlıklı 1. maddesinin ikinci paragrafında yer alan hükümle
dağıtıcının aktif satış yapacağı müşterilerin sınırları çizilmekte, dağıtıcının yalnızca
belirlenen müşteri grubuna aktif olarak satış yapabileceği belirtilmektedir.
Sözleşmenin “Bölge” başlıklı ikinci maddesinin birinci paragrafında ise dağıtıcının
faaliyet göstereceği alanın sınırları çizilmekte ve dağıtıcının bu alan dışına yapacağı
aktif satışlar kısıtlanmaktadır. “Dondurma, Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım
Sözleşmesi”ne paralel olarak dağıtıcının kendisine atanan müşteri grubu ve bölgede
münhasır olarak çalışacağına ilişkin bir düzenlemeye gidilmemiştir.
210
Aynı maddenin üçüncü paragrafında da yukarıda dağıtım sözleşmesinin ikinci
maddesinin son paragrafında yer verilen düzenlemede olduğu gibi rekabet etmeme
yükümlülüğüne yer verilmiştir.
H.3.1.3. Perakende Dağıtım Sözleşmesi
Perakende Dağıtım Sözleşmesinin konusu sözleşme kapsamındaki gıda ürünlerinin
dağıtıcı aracılığıyla perakende satış noktalarına satılması ve dağıtılmasıdır.
Sözleşmenin “Konu” başlıklı 1. maddesinin ikinci paragrafında yer alan hükümle 220
dağıtıcıya satış yapacağı müşterileri açısından bir kısıtlama getirilmekte, dağıtıcının
ürünleri başka bir toptancıya veya perakende satış noktaları dışındaki kişilere satışı
engellenmektedir.
Sözleşmenin “Bölge” başlıklı ikinci maddesinin birinci paragrafında yer alan hükümle,
dağıtıcının kendisine tahsis edilen bölge dışındaki aktif satışı engellenmekte fakat
dağıtıcının bölgesinde münhasır olduğuna yönelik bir düzenleme bu sözleşmede de
getirilmemektedir. Aynı maddenin üçüncü paragrafında da diğer sözleşmelerde
olduğu gibi rekabet etmeme yükümlülüğüne yer verilmiştir.
230
İlgili sözleşmenin ekinde, dağıtıcının Nestle tarafından desteklenen Dünya Sağlık
Örgütü’nün Anne Sütü İkame Ürünleri Pazarlama Kuralları’na uymasını temin etmek
amacıyla çeşitli yükümlülükler getirilmektedir. Söz konusu yükümlülükler ile
dağıtıcıların anne sütü ürünlerini pazarlama faaliyetlerine sınırlamalar getirilmektedir.
Bu kısıtlamalar tüketiciler nezdinde dağıtıcıların, anne sütü ürünlerinin anne sütüne
ikame olarak kullanılabileceği algısı yaratmasını önlemeyi amaçlamaktadır.
Bebeklerin özellikle ilk altı ay anne sütü ile beslenmesi gerektiği gerek Dünya Sağlık
Örgütü gerekse de Sağlık Bakanlığı tarafından ifade edilmektedir. Sağlık Bakanlığı
bu konu hakkında internet sitesinden yayınladığı bilgi notunda, anne sütü ile 240
beslenmenin önemine vurgu yapmakta ve ek gıda yerine anne sütünün kullanılması
için çaba sarf edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Nestle de tüm dünyada bu konuda
uyguladığı politikalarına paralel olarak, dağıtıcıları tarafından satışını yaptığı bebek
maması ürünlerinin anne sütüne ikame olabilecek ürünler şeklinde tanıtılmasını
engellemek amacıyla bu düzenlemeleri ülkemizde de hayata geçirmektedir.
10-18/198-74
6
H.3.1.4. Petcare Dağıtım Sözleşmesi
Sözleşmenin konusunu, Nestle tarafından üretilen ithal edilen veya ticareti, yapılan
evcil hayvan gıdalarının profesyonel kanaldaki satış noktalarına (veteriner klinikleri, 250
evcil hayvan satış mağazaları, evcil hayvan yetiştirme ve eğitim çiftlikleri) dağıtıcı
aracılığı ile satılması ve/veya dağıtılması oluşturmaktadır.
Sözleşmenin “Konu” başlıklı 1. maddesinin 2. fıkrasında yer verilen hüküm ile
dağıtıcının satış ve dağıtım yapacağı müşteri grubu belirlenmektedir.
Sözleşme’nin “Bölge” başlıklı 2. bölümünün 1. yukarıda yer verilen sözleşmelere
benzer şekilde dağıtıcının sözleşme ile belirtilen müşteri grubu veya dağıtım
bölgesinde münhasır olarak faaliyet göstereceğine ilişkin bir düzenlemeye yer
verilmemektedir. 260
Yine aynı bölümün 3. fıkrasında yukarıda yer verilen sözleşmelere benzer şekilde
dağıtıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
H.3.1.5. Operatör Sözleşmesi
Bu sözleşme Nestle ile Operatör olarak nitelendirilen sıcak içecek makineleri
işletmecileri arasında gerçekleştirilmektedir. Operatörün maliki bulunduğu, finansal
kiralama yoluyla kiracısı bulunduğu ya da başka her ne suretle olursa olsun iktisap
ettiği ve işlettiği sıcak içecek makinelerinde, Nestle’den tedarik edeceği ve Nestle’nin 270
uygun görüp onaylayacağı ürünlerin makinelerden satışı konusunda tarafların hak ve
yükümlülüklerinin belirlenmesi, ilgili sözleşmenin konusunu oluşturmaktadır.
Diğer dağıtım sözleşmelerine paralel olarak bu sözleşme ile de operatörlere tekel
hakkı tanınmadığı sözleşmenin 2. maddesinde yer alan“İşbu sözleşme ile Operatör’e
hiçbir surette tekel hakkı tanınmamıştır” hükmünden anlaşılmaktadır.
Sözleşmenin 3. maddesinde “Operatör Makineler’de Nestle’den tedarik edeceği
Nestle Food Servis ürünleri ve Nestle’nin uygun görüp onaylayacağı diğer ürünleri
satışa sunacak ve başka hiçbir ürün satışa sunmayacaktır” ve Sözleşmenin 10. 280
maddesinde “Operatör, Makineler’de münhasıran Nestle’den tedarik ettiği Nestle
Food Servis ürünlerinden ve Nestle tarafından uygun görülüp onaylanacak diğer
ürünlerden başka hiçbir ürün bulundurmayacaktır” denilmektedir. Bahsi geçen
hükümler gereği operatörün sıcak içecek makinelerinde kullanabileceği ürünlere
kısıtlama getirilmektedir.
Sözleşmenin 4. maddesinin son cümlesinde “Operatörün aktif faaliyet alanı Düzce ili
sınırları içinde olup söz konusu bölgelerin dışında aktif satış yapmayacaktır” şeklinde
yer alan hüküm ile Operatörün bölgesi dışına aktif satış yapamayacağı
düzenlenmiştir. 290
Yukarıda yer verilen sözleşme hükümleri incelendiğinde Nestle ile distribütörleri
arasında imzalanan sözleşmelerin (Operatörlerle imzalanan sözleşme hariç
tutulduğunda) tek tip olduğu söylenebilecektir. Yukarıda listelenen ve tüm
sözleşmelerde yer alan rekabet sınırlamaları nedeniyle başvuru konusu sözleşmelere
menfi tespit belgesinin verilmesi mümkün değildir.
10-18/198-74
7
300
H.3.2. 2002/2 sayılı Tebliğ’e Göre Yapılan Değerlendirme
Nestle’nin, dağıtımı yapılan ürünlerin yer aldığı ilgili ürün pazarlarındaki pazar payı
verilerine Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1 – Nestle’ye Ait Pazar Payları
İlgili Ürün Pazarı Pazar Payı İlgili Sözleşme
Çikolatalı İçecekler
Kahve Kreması
Devam Sütü
Sıcak İçecek Makinelerinde Satışı Yapılan Ürünler*
Kahvaltılık Tahıl Gevreği
Hazır kahve ürünleri
Klinik beslenme Ürünleri
Buzlu Çay
Köpek Mamaları
Bulyon
Çikolata
Kedi Mamaları
Aromalı Süt
Krem çikolata
Endüstriyel Bulyon*
Süper Premium Dondurma
Hazır Çorba
Kakao
Başlangıç Biberon Mamaları
Çikolata kaplamalı ürünler
Kaşık Mamaları
Devam Biberon Mamaları
Endüstriyel Hazır Çorba*
Yemek Harçları
Endüstriyel Toz Tatlı*
Endüstriyel Yemek Harçları*
Şekerleme
Kaynak: Nestle
*Bu pazarlara ilişkin veriler, pazarda faaliyet gösteren firmalara veri toplama amacıyla gönderilen bilgi
yazılarına gelen cevaplardan elde edilmiştir.
Tablo’dan da görüleceği üzere Nestle’nin faaliyet gösterdiği beş pazara ilişkin veriler 310
Nestle’den sağlanamamıştır. Nestle bu pazarlar bakımından kendi satış verilerini
sunmuş; fakat pazarların büyüklükleri ve bunun sonucunda da kendisinin bu
pazarlardaki konumuna yönelik veri bulamadığını beyan etmiştir. Söz konusu
pazarlar hakkındaki değerlendirmenin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için ilgili
pazarlarda Nestle’nin rakibi durumunda olan ……………………………………..
……………………………….. şirketlerine gönderilen bilgi talebi yazıları ile anılan
pazarlara ilişkin teşebbüslerin ciro bilgilerinin yanı sıra, pazar büyüklüklerine ilişkin
tahminleri talep edilmiş, bu verilerin Nestle’den alınan satış verileri ile birlikte
değerlendirilmesi sonucunda Nestle’nin ilgili pazarlardaki konumu ana hatlarıyla
belirlenmiştir. 320
İlgili ürün pazarlarına ait veriler incelendiğinde, Nestle’nin “Perakende Dağıtım
Sözleşmesi” çerçevesinde dağıtılacak olan ‘kahve kreması’, ‘kahvaltılık tahıl gevreği’,
10-18/198-74
8
‘hazır kahve’, ‘çikolatalı içecekler’, ‘devam sütü’ ve “Operatör Sözleşmesi”
kapsamında satışı gerçekleştirilecek ‘sıcak içecek makinelerinde satışa sunulan
ürünler’ pazarlarındaki payının 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen %40’lık pazar pay
eşiğinin üzerinde yer aldığı görülmektedir. Bu nedenle “Perakende Dağıtım
Sözleşmesi” ve “Operatör Sözleşmesi” %40 pazar payı eşiğinin aşıldığı pazarlar
bakımından grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Diğer üç sözleşme
kapsamında dağıtılan ürünlerin bulunduğu ilgili ürün pazarlarında ise Nestle’nin pazar 330
payı 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen pazar payı kriterini sağlamaktadır.
Pazar payı eşiğinin aşılmaması bir anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup
muafiyetinden yararlanabilmesi için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir.
Anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanabilmesi için pazar payı kriterinin
sağlanmasının yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan ve anlaşmaları
grup muafiyeti dışına çıkaran kısıtlamaların sözleşmede bulunmaması
gerekmektedir.
Önceki bölümde değerlendirildiği üzere Nestle, “Nestle Professional Dağıtım 340
Sözleşmesi”, “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” ve “Petcare Dağıtım Sözleşmesi” ile
distribütörlerinin faaliyette bulunacakları bölge ve müşteri grubunu; “Dondurma, Sütlü
Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi” ve “Operatör Sözleşmesi”nde ise
sadece faaliyette bulunacakları bölgeyi belirtmektedir. Bu sözleşmelerde ayrıca
distribütörlerin Nestle tarafından belirlenen bölge ve/veya müşteri grupları dışına
yapacakları aktif satışları kısıtlanmaktadır. Buna ilave olarak operatör sözleşmesi ayrı
tutulmak kaydıyla, diğer dört sözleşmenin tümünde ’İşbu sözleşme ile Dağıtıcı’ya
tekel hakkı tanınmamış olduğundan Nestle, Ürünler’i dilediği kuruluş ve kişilere
satmakta/sattırmakta ve/veya dağıtmakta/dağıttırmakta, dilediği yerde ve sayıda
dağıtıcılık vermekte serbesttir.’ hükmüne yer verilmektedir. Operatör sözleşmesinin 350
ikinci maddesi ile benzer bir düzenlemeye gidilmekte ve operatöre tekel hakkı
tanınmadığı belirtilmektedir. Söz konusu hükümlerde Nestle distribütörün bölgesi
veya kendisine atanan müşteri grubu çerçevesinde münhasır olmadığını ve dilediği
takdirde distribütöre ait bölge veya müşteri grubuna satış yapacak başka bir alıcıyla
anlaşabileceğini belirtmektedir. Sonuçta, Nestle’nin dağıtım ağında herhangi bir
distribütörüne münhasır müşteri grubu veya bölge atamadığı, tüm distribütörlerin
‘serbest’ olarak nitelendirilebilecek bölge/müşteri grubuyla çalıştığı anlaşılmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran kısıtlamalar sıralanmıştır. Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 360
alıcılara sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge ve müşteriler
konusunda getirilen kısıtlamalara ilişkindir. Bu hükme göre aynı bentte sayılan dört
istisna dışında kalan hallerde sağlayıcının alıcılarına, alıcılarının faaliyet göstereceği
bölge veya müşteri gruplarına yönelik herhangi bir kısıtlama getirmesi, ilgili dikey
anlaşmayı grup muafiyeti kapsamından çıkarmaktadır. Maddede sayılan
istisnalardan ilki sağlayıcılara, münhasır bölge veya müşteri grubu tahsis ettiği
alıcılarının bölge veya müşteri gruplarına, diğer alıcıları tarafından yapılacak aktif
satışları kısıtlayarak, alıcılarına bölgesel veya müşteri grubu temelinde koruma
sağlayabilmelerine olanak veren düzenlemedir. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un
24. paragrafında belirtildiği üzere alıcıların satış yaptığı bölge veya müşteri 370
gurubunun münhasır olarak değerlendirilebilmesi için, o bölge veya müşteri grubuna
yalnız bir alıcının veya sağlayıcının sadece kendisinin aktif satış yapıyor olması
gerekmektedir. Belirli bir bölgeye veya müşteri grubuna aktif satış yapan teşebbüs
10-18/198-74
9
sayısı iki veya daha fazla ise, ilgili bölge veya müşteri grubu münhasır olarak
nitelendirilmemekte ve serbest bölge/müşteri grubu olarak değerlendirilmektedir.
Kılavuzun ilgili paragrafının sonunda belirtildiği üzere, bir anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanabilmesi için serbest bölge/müşteri grubu niteliğindeki bölge
veya müşteri gruplarına diğer alıcılar tarafından yapılacak aktif veya pasif satışların
sağlayıcı tarafından kısıtlanmamış olması gerekmektedir.
380
Bahsi geçen beş sözleşmenin bu bölümde yer verilen aktif satış yasağına ilişkin
hükmü, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi ışığında değerlendirildiğinde; Nestle’nin
serbest bölge/müşteri grubu olarak nitelendirilebilecek bölgede/müşteri gruplarıyla
faaliyet gösteren distribütörlerinin, yine kendileri gibi serbest bölgede/müşteri grupları
ile faaliyet gösteren distribütörlerin bölgelerine yapacakları aktif satışları kısıtladığı
yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerinden anlaşılmaktadır.
Bu nedenle ilgili beş sözleşme, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan
istisnalar dışında kalan, alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge
veya müşterilere ilişkin bir kısıtlama içermekte ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi 390
uyarınca grup muafiyetinden yararlanamamaktadır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Grup muafiyetinden yararlanmadığı tespit edilen ilgili anlaşmaların bireysel muafiyet
koşullarını taşıyıp taşımadığının incelenmesi gerekmektedir. “Nestle Professional
Dağıtım Sözleşmesi”, “Petcare Dağıtım Sözleşmesi” ve “Dondurma, Sütlü Buz ve
Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi” içerdikleri aktif satış yasağına ilişkin hükümler
nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlanamamaktadırlar. “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” ve “Operatör Sözleşmesi” 400
ise hem sözleşmelerde yer alan aktif satış yasağına ilişkin hüküm, hem de sözleşme
çerçevesinde dağıtımı yapılacak olan kahve kreması, kahvaltılık gevrek, hazır kahve,
hazır çikolatalık içecekler, devam sütü ve sıcak içecek makinelerinde satışı sunulan
ürünler pazarlarında, Nestle’nin pazar payının %40’ı aşması nedeniyle bu pazarlar
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile dikey anlaşmalara tanınan grup muafiyetinden
yararlanamamaktadır.
Bu beş sözleşmenin, aynı tip rekabet kısıtları içermeleri, aynı hüküm nedeniyle grup
muafiyetinden yararlanamamaları ve hükümlerinin büyük oranda benzer olması
nedenleriyle söz konusu anlaşmalara ilişkin yapılacak bireysel muafiyet 410
değerlendirmesi tüm anlaşmalar için ortak olarak yapılmıştır.
İnceleme konusu anlaşmalara Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet tanınabilmesi
için aynı maddede bulunan dört koşulun bir arada sağlanması gerekmektedir. Bu dört
koşuldan ilk ikisi etkinlik artışlarını konu alırken son ikisi rekabetin önemli ölçüde
sınırlanmamasını konu almaktadır.
H.3.3.1. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması riski bulunup 420
bulunmadığının belirlenmesi amacıyla anlaşmalarda sağlayıcı konumunda olan
Nestle’nin pazardaki gücü sonucunda belirtilen etkinin doğup doğmadığı
değerlendirilecektir. Yukarıda belirtildiği üzere Nestle’nin pazar payı “Perakende
10-18/198-74
10
Dağıtım Sözleşmesi” ve “Operatör Sözleşmesi” çerçevesinde dağıtılacak olan kahve
kreması, kahvaltılık gevrek, hazır kahve, hazır çikolatalık içecekler, devam sütü ve
sıcak içecek makinelerinde satışı yapılan ürünlerin yer aldığı ilgili ürün pazarlarında
2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen eşiği aşmaktadır. Her ne kadar diğer üç sözleşme
aktif satışların kısıtlanmasına yönelik hüküm nedeniyle grup muafiyeti kapsamından
çıkıyor olsa da, bu sözleşmeler çerçevesinde dağıtılan ürünlerin yer aldıkları ilgili
ürün pazarlarında Nestle’nin pazar payı %40’ı aşmamaktadır. Başka bir deyişle aktif 430
satış yasağına ilişkin hükmün yer almaması durumunda üç sözleşme de grup
muafiyeti kapsamında yer alacaktır. Bu nedenle “Dondurma”, “Professional” ve
“Petcare” dağıtım sözleşmelerinin 5. maddede sayılan ilk şart olan “ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması” şartını sağladığı kabul edilecek
ve bu başlık altında yapılacak incelemede “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” ve
“Operatör Sözleşmesi” özelinde yukarıda yer verilen ilgili ürün pazarları
değerlendirilecektir.
Sağlayıcının mevcut pazar gücünün pazardaki yansımasının incelenmesi için
kullanılacak ölçütler, sağlayıcının pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu, 440
alıcının pazardaki konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk düzeyi, ticaretin
seviyesi, ürün özellikleri olarak sıralanabilir.
H.3.3.1.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu
Sağlayıcının pazardaki konumunu değerlendirmek için ele alınan ilk unsur ilgili
pazardaki pazar payı verileridir. Tablo 2’de Nestle’nin pazar payının %40’ı aştığı ilgili
ürün pazarlarına ilişkin pazar payı verileri sunulmaktadır.
Tablo 2 – Nestle ve Rakiplerinin Pazar Payları
İlgili Ürün Pazarı Teşebbüs 2009 Pazar Payları (%)
Kahve Kreması
Kahvaltılık Gevrek
Hazır Kahve
Hazır Çikolatalı İçecekler
Devam Sütü
Sıcak İçecek Makinelerinde Satışa
Sunulan Ürünler*
Kaynak: Bildirim Formu 450
*Bu pazara ilişkin veriler, pazarda faaliyet gösteren firmalara veri toplama amacıyla gönderilen bilgi
yazılarına gelen cevaplardan elde edilmiştir.
10-18/198-74
11
Teşebbüslerin ilgili ürün pazarlarındaki pazar payları, sahip oldukları pazar gücü
hakkında kesin bir kanıya varmak için yeterli görülmemektedir. Bununla beraber,
pazar paylarının belli bir seviyenin üstünde olması, teşebbüsün söz konusu
pazarlarda belirli bir pazar gücüne sahip olduğunu işaret eden hususlardan
sayılmaktadır. Tablodaki pazar payları incelendiğinde, Nestle’nin kahve kreması ve
hazır çikolatalı içecekler pazarlarında %........................ pazar payına sahip olduğu
görülmektedir. Nestle’nin yüksek bilinirliğe sahip Coffee-Mate ve Nesquik markaları
da bu pazarlarda Nestle’nin pazar gücüne önemli katkı yapmaktadır. 460
Pazar payı verilerine ek olarak, Nestle dünyanın en büyük gıda şirketidir ve marka
portföyü tüm dünyaca bilinen markalardan oluşmaktadır. Türkiye genelinde de söz
konusu durum farklı değildir. Ülkemizde özellikle Nestle’nin sahip olduğu ‘Nescafe’
markasının ismi ürünün önüne geçmiş, ait olduğu ürün grubunu adlandırmak için
kullanılan bir jenerik isme dönüşmüştür. Tüketiciler nezdinde ürün grubunun
Nestle’nin bir markası ile anılmasının ilgili markanın gücüne önemli bir pozitif etki
sağladığı açıktır.
Nestle’nin sahip olduğu yüksek pazar payları ve marka gücü inceleme konusu 470
anlaşmaların içerdiği rekabet kısıtlarının pazardaki rekabeti olumsuz yönde etkileme
olasılığını artırmaktadır.
H.3.3.1.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu
Sağlayıcının ilgili ürün pazarlarında rekabet halinde olduğu teşebbüslerin sayısı ve
sahip oldukları pazar gücü ne kadar yüksek ise, sağlayıcı tarafından gerçekleştirilen
dikey anlaşmaların ilgili pazarlarda kapama etkisi doğurması veya markalar arası
rekabete olan negatif etkisi o derecede düşüktür.
480
Tablo 2’den hazır kahve, kahve kreması ve hazır çikolatalı içecekler pazarlarında,
Nestle ile en yakın rakibi arasında büyük bir pazar payı farkı olduğu görülmektedir.
Her ne kadar anılan pazarlarda Nestle’nin karşısında Eti, Ülker, Kraft, Dr. Oetker gibi
belli başlı firmalar bulunsa da, Nestle’nin ülkemizdeki pazar payı, marka bilinirliği ve
birçok ülkede söz konusu ürünleri üretip pazarlamasından kaynaklanan tecrübesi bu
çerçevede önem taşımaktadır.
Bu üç pazarın aksine kahvaltılık gevrek pazarında, son dönemdeki çıkışıyla Ülker,
Nestle’den pazar payı almıştır. Nitekim taraf teşebbüsten alınan verilerden, Ülker’in
bu pazarda 2007 yılında %... pazar payına sahipken, Nestle’nin pazar payının %... 490
olduğu görülmektedir. Devam sütü pazarına 2008 yılında giriş yapan Pınar da
pazardan %... puanlık pay alarak, 2007 yılında %...olan Nestle payının 2009 yılında
%.... düşmesine sebep olmuştur. Bu iki pazarda, bir üst paragrafta yer verilen
pazarların aksine, son dönemde yeni firmaların pazara girerek Nestle karşısında
belirli bir pazar gücüne ulaşmaya başladıkları söylenebilecektir.
Sıcak içecek makinelerinde satışı yapılan ürünler pazarında Nestle’nin rekabet içinde
olduğu üç firma vardır. Makinelerden ürün satışı yapılması yurt dışındaki bazı
ülkelerin aksine Türkiye için gelişmeye açık bir satış kanalıdır. Bu pazarın gelişimine
paralel olarak pazardaki firma sayısının artabileceği tahmin edilmektedir. 500
10-18/198-74
12
H.3.3.1.3. Alıcının Pazardaki Konumu
Dikey anlaşmalarda, alıcının ilgili ürün pazarındaki konumunun, pazarın yapısına
göre, etkin rekabete hem pozitif hem de negatif etkilerinin olabileceği bilinmektedir.
Güçlü bir sağlayıcı karşısında güçlü bir alıcının bulunması, sağlayıcının pazar
kapama etkisine neden olabilecek sınırlamalarını dikte ettirmesini zorlaştıracak, diğer
yandan dağıtım kanallarının açıklığı nedeniyle üst pazara başarılı yeni girişleri de
teşvik edecektir.
510
Nestle başvuru kapsamındaki anlaşmalarla distribütörlerine veya operatörlere
münhasır bir bölge veya müşteri grubu tahsis etmemektedir. Bu nedenle distribütörler
hem mevcut, hem de potansiyel teşebbüsler tarafından markalararası ve markaiçi
rekabetçi baskı altındadırlar. Distribütörlerin veya operatörlerin herhangi bir alıcı
gücünden ya da tüketiciler aleyhine kullanabilecekleri bir pazar gücünden bahsetmek
de mümkün değildir.
H.3.3.1.4. Pazara Giriş Engelleri
Sektörde faaliyet gösteren firmalar değişik pazarlama ve satış teknikleriyle 520
tüketicilerin zihninde yer edinmeye çalışmaktadırlar. Bu nedenle ele alınan pazarlar,
devam sütü pazarı hariç, reklam ve pazarlama harcamalarının önemli düzeyde
gerçekleştiği pazarlardır. Mevcut konumda da pazara giriş engellerinden en
önemlisinin söz konusu pazarlarda yüksek marka gücüne sahip ürünlerin bulunması
ve sektördeki reklam harcamalarıdır. Tüm ülke çapında bu pazarlarda faaliyet
göstermek isteyen girişimcilerin karşılaşacağı en büyük engel, tüketiciler nezdinde
marka bilinirliği çok yüksek ve yıllardan beri pazarda bulunan ürünlerin arasına kendi
çıkaracağı ürünleri konumlandırabilmek ve bu ürünlerin tüketiciler tarafından kabul
edilmesini sağlamaktır. Bu koşullar pazara yeni girecek bir firmanın pazara giriş
yapabilmesi için yüksek pazarlama ve reklam giderlerine katlanmak durumunda 530
olduğunu ortaya koymaktadır. Buna ek olarak özellikle kahvaltılık gevrek pazarında
Nestle’nin geniş ürün gamı ile yer alması bu pazara girecek teşebbüslerin tüketicilere
farklı ürün sunabilmesi ve ürünlerini bu geniş ürün çeşidi arasında
konumlandırmasını güçleştirmektedir.
Sektör için son noktalarda bulunurluk; satış sürecinin kesintisiz devamının
sağlanması, reklam harcamalarından en üst düzey verimin alınabilmesi için büyük
önem taşımaktadır. Bu nedenlerden ötürü, sektörde ülke çapında faaliyet gösteren
veya gösterecek firmalar için ürünlerin en çok sayıda son noktaya ulaşmasını temin
etmek amacı ile de etkin ve geniş bir dağıtım ağının kurulması önemlidir. Bu faktör 540
pazara yeni girecek firmaların karşısına birer giriş engeli olarak çıkabilecektir.
H.3.3.1.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi
Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmakta ve dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara
göre bu tip doygun pazarlarda daha yüksek olabilecektir. İncelenen pazarlardaki gıda
ürünleri temel gıda maddelerinden oluşmamaktadır. Özelikle kişi başı harcanabilir
gelirin artmasının bu altı pazardaki talebi önemli ölçüde genişletebilecektir. Pazarın 550
10-18/198-74
13
bu özelliklerinin pazara yeni girecek veya mevcut durumda faaliyet gösteren göreceli
küçük firmalar açısından bir fırsat yaratabilecektir.
Makinelerden ürün satışı sektörü Türkiye’de henüz başlangıç dönemlerindedir. Bu
sektörün büyümeye ve genişlemeye açık bir sektör olduğu, bu nedenle anlaşmaların
negatif etkilerinin doygun bir pazara göre daha az hissedileceği sonucuna ulaşmak
mümkündür.
H.3.3.1.6. Ticaretin Seviyesi
560
Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların, pazar gücüne sahip
teşebbüslerce, özellikle perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında
pazarın rakip teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurduğu, anlaşmaya taraf
teşebbüsün pazar payını katılaştırdığı ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde
etkilediği bilinmektedir. Toptancı/Dağıtım seviyesinde bir yoğunlaşma bulunmadıkça
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların perakende seviyesindeki
anlaşmalara göre daha az rekabet sorunu yarattığı söylenebilir.
Nestle’nin dağıtım anlaşmaları imzalayacağı toplam distribütör sayısı ….dir. Düşük
konsantrasyonlu bir pazar olan dağıtım pazarı ele alındığında bu sayı faaliyet 570
gösteren teşebbüslerin oldukça küçük bir bölümünü kapsamaktadır. Ülkemizde
dağıtım kanalında rekabetin yüksek olması, sözleşmelerin ortaya çıkması olası
olumsuz etkilerini dengelemektedir. Pazarın dağıtıcıların faaliyet gösterdiği
seviyesinde yapılan ve süresi toplamda 5 yılla sınırlı olan ilgili dağıtım anlaşmalarının
dağıtım kanallarının rakip teşebbüslere kapanmasına yol açmayacağı ve markalar
arası rekabete herhangi bir olumsuz etkisinin olmayacağı öngörülmektedir.
Operatörlerle imzalanacak anlaşma ise perakende nokta işletmecisi sayılabilecek
firmalarla imzalanacaktır. Genellikle yüksek pazar gücüne sahip firmaların perakende
noktalarıyla yapacağı münhasırlık içeren anlaşmaların diğer firmaların alt pazarda yer 580
bulmalarına engel olabileceği düşünülebilir. Bu noktada belirtmek gerekir ki Nestle bu
pazardaki satışlarının %..... kendisine ait makineler aracılığıyla yapmaktadır. Bu
pazarın toplam büyüklüğünün yaklaşık %....... denk gelmektedir. Pazara yeni girmek
isteyen teşebbüslerin kendi ürünlerine uygun makineler satın alarak veya kiralayarak
pazara girmesinin önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Firmalar talep
yaratılabilecek bir nokta seçerek makinelerini bu noktalara kolaylıkla
konumlandırabilirler. Pazarın gelişmekte olması nedeniyle teşebbüslerin makinelerini
yerleştirecek yerleri bulma konusunda rahat hareket edebilecekleri düşünülmektedir.
Nestle’nin bu pazardaki pazar payının büyük bir kısmının kendi makinelerinden
kaynaklanması da pazar dinamiklerini göstermesi açısından önemlidir. Bu çerçevede 590
pazarda giriş engellerinin yüksek düzeyde olmaması nedeniyle ilgili sözleşmenin
rekabetçi endişeler yaratmayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.3.1.7. Ürünün Niteliği
Dikey kısıtlamaların rekabet üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi özellikle nihai
ürünler açısından önem arz etmektedir. Eğer ürün heterojen ve görece daha ucuz ise
ve daha çok tek seferlik alımları gerektiriyorsa dikey kısıtlamaların ilgili ürünün yer
aldığı pazarlardaki rekabeti olumsuz etkilemesi daha olası kabul edilmektedir.
Dağıtım sözleşmeleri konusu ürünlerden kahve kreması dışındaki ürünlerin ürün 600
10-18/198-74
14
farklılaştırılmasına yönelik satış politikalarından kaynaklanan bir heterojen niteliğe
sahip, görece ucuz ve sıklıkla tekrarlanan alımlar gerektiren ürünler olduğu
söylenebilir. Ürünlerin belirtilen niteliği imzalanan dağıtım anlaşmalarının pazardaki
etkin rekabet üzerinde önemli negatif bir etki yaratma ihtimalini kısıtlamaktadır.
Yukarıda incelenen ölçütlerin tamamı bir arada değerlendirildiğinde ve ülkemiz gıda
dağıtım pazarının rekabetçi yapısı da dikkate alındığında, Nestle tarafından
distribütörleriyle imzalanan dağıtım anlaşmalarında yer alan ve distribütörlere
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün etkisini dağıtım seviyesinde gösterdiği,
pazar kapama ihtimali çerçevesinde ele alınan rekabet sınırlamalarının Nestle’nin 610
pazar gücüne rağmen mevcut veya potansiyel rakiplerinin dağıtım seviyesine
erişebilmeleri üzerinde oldukça sınırlı bir etki doğuracağı kanaatine varılmıştır.
H.3.3.2. Malların Üretim veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Ekonomik
veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Muafiyet değerlendirmesinde, üretim veya dağıtımda iyileşme ile ekonomik ve teknik
gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının faydalanması değil, bu
gelişmelerin ekonomik etkinlik artışı yoluyla toplumsal refaha somut katkılarının
bulunması işlemin odak noktasını oluşturmaktadır. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının sağlanması, piyasalara yeni 620
girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması gibi hallerde belirtilen somut faydanın ortaya çıktığı kabul
edilmektedir.
İnceleme konusu sözleşmeler ile Nestle ürünlerinin çok sayıda satış noktasına
ulaştırılması amaçlanmaktadır. Sözleşmeler ile sayıları yüksek olan ve tüm
Türkiye’ye dağılmış perakende ve yerinde tüketim noktalarına Nestle ürünlerinin arz
devamlılığının sağlanacak ve yüksek bulunurluk oranlarının temin edilmesi
kolaylaşacaktır.
630
Distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü ile distribütörlerin tüm güçlerini
tek markaya özgülemek suretiyle daha etkin bir dağıtım sistemi oluşturmasına olanak
tanımakta bu çerçevede markalar arası rekabetin artmasına katkı sağlamakta ve
diğer markaların Nestle’nin distribütörlerine yapacağı yatırımlardan veya ileteceği
know-how’dan yararlanmaları (bedavacılık sorunu) engellenecektir. Nestle ve
rakiplerinin geniş ürün portföyleri ele alındığında, distribütörlere getirilen rekabet
etmeme yükümlülüğü, distribütörleri birçok markaya ait benzer ürünleri takip etmek
zorunluluğundan kurtarmaktadır. Buna ek olarak Nestle’nin dağıtımını yaptığı ürünler
belirli bir raf ömrüne sahip ürünlerdir. Bu ürünlerin distribütörler tarafından sıkı bir
şekilde takip edilerek iade sisteminin etkin işletilmesi marka güvenirliğinin tesisi 640
açısından yüksek öneme sahiptir. Distribütörlerin tek bir markayla çalışmasının
sağlanması bu sistemin daha etkin bir şekilde işlemesine katkıda bulunacaktır.
Ancak bu değerlendirmeler hiç şüphesiz dağıtım kanallarında belirgin bir
yoğunlaşmanın bulunmadığı, alternatif kanalların benzer tipte anlaşmalarla aktif ya
da potansiyel rakiplere önemli ölçüde kapatılmadığı durumlarda geçerlidir. Yukarıda
da ifade edildiği üzere dosya konusu anlaşmaların böyle bir etkisinin olmadığı
kanaatine varılmıştır.
10-18/198-74
15
H.3.3.3. Tüketicinin Yarar Sağlaması 650
Distribütörler bu anlaşmalar çerçevesinde Nestle ürünlerini birçok son noktaya
dağıtacak böylece tüketicilerin Nestle ürünlerine ulaşmalarını sağlayacaklardır. Öte
yandan nihai satış noktalarındaki ürünlerin raf ömrü ve saklama koşulları tek bir
markanın dağıtımını yapan ve tüm konsantrasyonunu bu markaya vermiş
distribütörler tarafından daha etkin bir şekilde takip edilebilecek ve bu şekilde
tüketicinin her zaman hijyenik ve taze ürünlere ulaşmasını sağlayacaktır.
Distribütörlerin tek markaya yoğunlaşması tüketici talebindeki olası değişmeleri daha
etkin takip etmelerine ve bu değişikliklere daha kısa sürede tepki vermelerini
sağlayacaktır. 660
H.3.3.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki faydaların elde
edilebilmesi için rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu
rekabet sınırlamalarına muafiyet tanınması mümkün değildir. Eğer, rekabet
sınırlamaları önemli etkinlik artışlarıyla ya da objektif haklı gerekçelerle
dengelenemiyorsa söz konusu rekabet sınırlamalarının rekabeti gereğinden fazla
sınırladığı kabul edilir.
670
Nestle distribütörlerine münhasır bölge atamamasına rağmen, distribütörlerin
birbirlerine ait bölgelere aktif satış yapmasını yasaklamaktadır. Aktif satış kısıtlaması
ve münhasır bölge uygulaması sağlayıcıların yeni bölgelere giriş yaparken genellikle
kullandıkları yöntemlerden biridir. Aktif satış yasağı ile desteklenmiş münhasır bölge
uygulaması münhasır olarak bölgeye atanmış distribütörün satış öncesi ve satış
sonrası uygulayacağı hizmetlerden diğer distribütörlerin bedava yararlanması
engellemek ve böylece distribütörlerin bu tip hizmetleri tüketiciye sunmalarına olanak
sağlamak amacıyla kullanılan yöntemlerden biridir. Yine sağlayıcılar dağıtıcılarına
münhasır bölge tahsis ederek, distribütörlerin ürünlerin dağıtımı için gerekli olan
yatırımları yapma güdülerini artırabilmektedirler. Münhasır bölge uygulaması ve aktif 680
satış yasağı ile marka-içi rekabetten korunan distribütörler, dağıtımını yaptıkları
ürünlere yönelik promosyon, pazarlama ve hizmet harcamalarının karşılığını tam
olarak alacaklarından bu tip yatırımları yapmaya daha istekli olacaklardır. Bu
nedenlerle, rekabet hukuku kapsamında münhasır bölgelerin diğer bölgelerden
gelebilecek rekabete kapatılması sonucunda yukarıda ifade edilen etkinliklerin
doğması için gerekli görülmektedir.
Nestle’nin uyguladığı sistemde ise distribütörlere atanan bir münhasır bölge veya
müşteri grubu bulunmamaktadır. Birden fazla alıcının satış yaptığı bölgelerde
yukarıda yer verilen münhasır bölge uygulamasının yaratacağı etkinliklerin ortaya 690
çıkması mümkün değildir. Bu nedenle birden fazla alıcının faaliyet gösterdiği ya da
gösterebileceği bölgelere diğer bölgelerden yapılacak aktif satışların kısıtlanmasının
makul bir dayanağı kalmamaktadır. Dolayısıyla, Nestle’nin sözleşmelerinde yer
verdiği aktif satış yasağı hükümleri, rekabeti zorunlu olandan fazla sınırlamaktadır.
Anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlükleri ise sözleşme süresince, yani 5 yıl
boyunca yürürlükte olacaktır. Bu hüküm rekabeti zorunlu olandan fazla
sınırlamamaktadır.
10-18/198-74
16
Başvuru konusu anlaşmalar, anlaşmalarda yer alan aktif satış yasağına ilişkin hüküm 700
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların tamamını
karşılayamamaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü ve aktif satış yasağına 710
yönelik düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunması
nedeniyle, başvuru konusu “Perakende Dağıtım Sözleşmesi”, “Nestle
Professional Dağıtım Sözleşmesi”, “Petcare Dağıtım Sözleşmesi”, “Operatör
Sözleşmesi” ve “Dondurma, Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi”ne
Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceğine,
2- Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle, bu sözleşmelere bireysel muafiyet tanınamayacağına,
3- Anılan sözleşmelerde yer alan aktif satış yasağına ilişkin hükmün rekabetçi 720
endişeleri ortadan kaldıracak şekilde düzenlenmesi halinde;
a) “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” kapsamında yer alan, çikolatalı içecekler,
kahve kreması, devam sütü, kahvaltılık tahıl gevreği ve hazır kahve ürünleri
pazarlarına ilişkin olarak, sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasına,
b) “Perakende Dağıtım Sözleşmesi” ile dağıtımı gerçekleştirecek diğer
ürünlerin ait oldukları ilgili pazarlar bakımından sözleşmenin grup muafiyetten
yararlandığına,
c) “Operatör Sözleşme”sine bireysel muafiyet verilmesine, 730
d) “Dondurma Sütlü Buz ve Sorbelere İlişkin Dağıtım Sözleşmesi”, “Nestle
Professional Dağıtım Sözleşmesi” ve “Petcare Dağıtım Sözleşmesi”nin grup
muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy