Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-286 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-19/227-85
Karar Tarihi : 25.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : …
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Mastur Turizm Taş. ve Tic. A.Ş.
Mehmetçik Mh. Termesos Blv. No:4 İdea İş Merkezi Ofis No:5-7
Antalya 20
E. DOSYA KONUSU : Mastur Turizm Taş. ve Tic. A.Ş. (Mastur)’nin Ege
bölgesindeki otellerin ... ile çalışmasını engellemek için bu otellerle münhasırlık
şartı içeren anlaşmalar yaparak rakibinin faaliyetlerini zorlaştırdığı ve otellerin
...’yı boykot etmesini sağladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; 2009 yılında Mastur ile birlikte çalışan … isimli
Alman Tur operatörünün 2010 operasyonları için ... firması ile işbirliğine gittiği; bunun
üzerine Mastur’un, ...’nın faaliyetlerine engel olmak ve …’u tekrar kendileri ile çalışmaya
zorlamak amacıyla, otellerle, Orta Avrupa’dan dynamic packaging (müşteri profiline ve
talebine göre oluşturulan tatil paketi) yapan tur operatörlerinin tek temsilcisinin kendileri
olduğuna ve tesislerinde sadece bu operatörden gelen rezervasyonların kabul edildiğine 30
dair anlaşmalar yaparak rekabeti engellediği belirtilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.12.2009 tarih ve 9014 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 24.12.2009 tarih ve 2009-4-286/İİ-09-MH sayılı İlk İnceleme
Raporu, 30.12.2009 tarih ve 09-61 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-61/1494-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 17.2.2010 tarih ve 2009-4-286/ÖA-10-MA sayılı
Önaraştırma Raporu 19.12.2010 tarih, REK.0.08.00.00-110/59 sayılı Başkanlık önergesi
ile 10-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Şikâyet edilen Mastur ile bir dizi turistik konaklama tesisi arasında imzalanan ve
münhasırlık içeren sözleşmelerin, tabi olduğu 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliğ hükümlerine aykırılık içermediği ve grup muafiyeti kapsamında
bulunduğu,
- Mastur ile bir dizi otel arasında imzalanan sözleşmelerin belirlenen bir teşebbüsü (...)
hedef alan hükümleri, uygulandığı sürenin kısa olmasının yanında, otelcilik pazarının
10-19/227-85
2
yapısı da dikkate alındığında pazardaki rekabeti sınırlamadığından şikâyet konusuna
ilişkin olarak Mastur hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı 50
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusuna ilişkin ilk ilgili ürün pazarı, “Incoming hizmetleri sunan seyahat
acenteliği hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Diğer ilgili ürün pazarı ise bu
acentelerin münhasır ilişkilerinin bulunduğu konaklama tesislerinin faaliyet gösterdiği
“otelcilik hizmetleri pazarı”dır. 60
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu eylemler, daha çok tatil turizmine yönelik olarak gerçekleşmekte ve
özellikle Ege bölgesinde yoğunlaşmaktadır. Akdeniz Bölgesi’nin tatil turizminde
yurtdışından gelecek turistler için Ege Bölgesi’ne önemli ölçüde ikame olması nedeniyle,
ilgili coğrafi pazar “Ege ve Akdeniz Bölgeleri” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Yapılan Görüşmeler
I.2.1.1. ... Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisi konuya ilişkin olarak, Incoming hizmeti veren bir acente olan ...’nın,
Almanya’da, … tarihinden itibaren ... ile çalışmaya başladığını; daha önce Mastur ile 70
çalışan, ancak pazar payı kaybeden ...’un kendilerini tercih ettiğini; bu değişiklikten
birkaç gün sonra Mastur’un ... aleyhine boykot uygulanması çağrısı içeren mesajlarını
Ege bölgesindeki yüzlerce otele gönderdiğini; boykot çağrısının sadece ...’yı hedef
aldığını; Mastur ile ... arasındaki işlem hacmi yönünden yüz kat kadar (250.000’e karşı
2.000) fark olmasının ve Mastur’un getirdiği turistlerin % 15 kadarının Ege bölgesine
gitmesinin etkisiyle otel işletmelerinin önemli bir bölümünün söz konusu çağrıya
uyduğunu; Ege bölgesindeki ortağı oldukları ...’un piyasanın önde gelen aktörleri olan
TUI, Öger ve benzerleri ile karşılaştırıldığında son derece mütevazı piyasa payı olan bir
operatör olduğunu ifade etmiştir.
Yetkili ayrıca; Mastur’un yalnızca ... aleyhine boykot uygulaması başlattığının, Ege 80
bölgesindeki yaklaşık 300 otele empoze ettiği sözleşme tadilatından anlaşılabileceğini;
...’un kendilerinin iş hacminin yaklaşık % 60’ını oluşturduğunu, bu nedenle söz konusu
boykotun ...’nın rekabet gücünü ortadan kaldıracağını ileri sürmüştür.
I.2.1.2. Mastur Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Görevli raportörlerin görüştüğü şirket yetkilileri, başvuru konusuna ilişkin olarak; ilgili
hizmet pazarında münhasırlık uygulamasına yaygın olarak başvurulduğunu; turizm
sektöründe olağanüstü bir rekabet yaşanmakta olduğundan ve özellikle ülkemizdeki otel
adedi binli rakamlarla ifade edilebileceğinden, bu uygulamaların pazarı kapatmasının
söz konusu olamadığını; ayrıca internet üzerinden yapılan satışların da günden güne
fazlalaştığını ve rekabeti artırdığını ifade etmiştir. 90
Yetkililer, şikâyet konusu ile ilgili olarak, geçtiğimiz dönemde bir diğer şirketin getirdiği
turistlerin kendileri ile anlaşmalı otellere kabul edilmemesine ilişkin bir girişimde
bulunduklarını; ancak hemen akabinde danıştıkları bir hukuk uzmanının, otellerle
10-19/227-85
3
yaptıkları konu hakkındaki yazışmaların yanlış anlaşılabileceğini söyleyip, yazının tadil
edilmesini önerdiğini; kendilerinin hemen tekzip yazısı gönderdiklerini; konuya ilişkin
davanın yetkili Mahkeme nezdinde devam ettiğini söylemişlerdir.
I.2.2. Taraflardan Elde Edilen Belgeler
I.2.2.1. ...’dan Elde Edilen Belgeler
- Şikâyetçi tarafından Kurumumuza gönderilen dilekçenin ekinde yer alan Mastur Genel
Müdürü’nün 15.10.2009 tarihinde şirketin Ege Bölgesi çalışanlarına gönderdiği 100
elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
……….Ticari Sır……….
Takiben, Bülent BARAŞIK şirket çalışanlarına 15.10.2009 tarihinde aşağıdaki ifadeleri
içeren elektronik postayı göndermiştir:
“…Yapmamız gereken şudur. Ek bir yazı ile veya mevcut kontratlara şimdi yazacağım
maddeyi eklememiz ve konfirmeyi almamızdır. Diyeceğiz ki: Orta Avrupa’dan dynamic
pakcaging yapan Touroperatörler’in tek yetkilisi Mastur/OTS’dir ve bu Touroperatörler’in
yapmış olduğu rezervasyonlar ancak Mastur/OTS çatısı içerisinde tesisimizde kabul
edilmektedir. Buna bağlı olarak ... isimli Firmanın ve buna bağlı iştirakler
Touroperatörleri tesisimizde kabul etmiyoruz…” 110
- Şikâyet dilekçesinin eklerinde, bu elektronik postanın ardından oteller ile yapılan ve
yukarıdaki ifadeleri içeren 16.10.2009 ve 11.11.2009 tarihli anlaşmalar Kurumumuza
sunulmuştur. Buna göre, Mastur şikâyetçinin bilgisi dâhilinde …, … ve …’e (Sarıgerme)
bir belge imzalatmak suretiyle, ... tarafından getirilen turistleri otellerine kabul
etmeyeceklerini taahhüt ettirmiştir.
- Şikâyetçi ile yapılan görüşmede; “... Seyahat Acentesinin tesise alınmayacağı”
ifadesinin Mastur’a verilen tek satıcılık hakkını vurgulamak için kullanıldığı ve bu ifadenin
Mastur’un tek satıcılığına konu pazar ve tur operatörlüğü dışındaki faaliyetleri
kapsamadığını belirten bir açıklamanın Mastur tarafından otellere gönderildiği ifade
edilmiştir. 120
- Sektör dergilerindeki verilere göre, 2008 yılında Türkiye Incoming pazarında 10. sırada
bulunan Mastur’un, Türkiye genelindeki pazar payı %...., Antalya’da %.... ve Ege’de
%....’tür.
I.2.2.2. Mastur’dan Elde Edilen Belgeler
- Otellere gönderilen, ...’nın tesislerine kabul edilmeyeceğine yönelik yazıların nasıl
düzeltileceğine ilişkin bir tekzip yazısı çalışması yapılmış ve “... tarihli yazı ile belirtilen ‘...
Seyahat Acentesinin tesise alınmayacağı’ ifadesinin Mastur’a verilen tek satıcılık hakkını
vurgulamak için kullanıldığı ve ... Seyahat Acentesinin Mastur’un tek satıcılığına konu
Pazar ve tur operatörleri dışındaki faaliyetlerini kapsamadığı hususunda aşağıda
imzaları bulunan taraflar mutabık olup, … tarihli metinde yer alan ve hatalı anlaşılmaya 130
yol açabilecek hususun açıklığa kavuşturulması amacıya bu mutabakatname düzenlenip
imza altına alınmıştır.” ifadesinin uygun olacağı yönündeki elektronik posta 13.11.2009
tarihinde şirket Genel Müdürü’ne gönderilmiştir.
- Mastur’un 2008 ve 2009 Ege bölgesinde çalıştığı otel listesine göre, Şirket 2008 yılında
…. ve 2009 yılında …. müşterisinin Ege Bölgesindeki otellerde konaklamasını
sağlamıştır. Çalışılan otel sayısı ise ….’tir.
10-19/227-85
4
- Şirket’ten alınan, 2009 yılında Mastur’un incoming yaptığı yurt dışı tur operatörü
listesine göre, Almanya’dan 14 ve Avusturya, Arnavutluk, İspanya ve Lüksemburg’dan
1’er adet tur operatörleri ile çalışılmıştır.
I.3. Elde Edilen Belgelere Göre Olayın Gelişimi 140
Gerek şikâyetçi gerekse şikâyet edilen tarafından sunulan belgeler dikkate alınarak,
olayın seyrinin aşağıdaki şekilde olduğu anlaşılmıştır:
- Almanya’da kurulu … kısa unvanlı tur operatörü, 1.11.2009 tarihinden itibaren, Mastur
ile olan ticari birlikteliğine son verip, bir süre önce Mastur’dan ayrılan Selim LAPA’nın
yönetimindeki ... ile çalışmaya başlamıştır.
- ...’un kendileri ile çalışmaya son vermek üzere olduğunu haber alan Mastur üst düzey
yöneticileri -...’u ticari ortak olarak yeniden kazanmak amacıyla- şirket içinde yazışmalar
yaparak ... aleyhinde bir kampanya yürütme isteklerini belirtmişlerdir.
- Mastur Genel Müdürü tarafından bu irade Ege Bölgesinde yerleşik otellere elektronik
posta yoluyla beyan edilmiştir. 150
- Sonrasında, bir dizi otel ile Mastur arasında yapılmış olan anlaşmalar, ...’nın adının
anıldığı bir metin ile tadil edilerek, ... Turizm tarafından getirilecek turistlerin bu otellerde
konaklaması engellenmiştir.
- 4 Hafta sonrasına denk gelen 13.11.2009 tarihinde, otellere “... Seyahat Acentesinin
tesise alınmayacağı” ifadesinin Mastur’a verilen tek satıcılık hakkını vurgulamak için
kullanıldığı yönündeki tekzip yazıları gönderilmiştir.
I.4. Değerlendirme
Türkiye’ye gelen turistlerin yaklaşık yarısı tatillerini bir paket olarak, ülkelerinde faaliyet
gösteren tur operatöründen satın almaktadır. Paket sıklıkla hava yolu ile ulaşım,
konaklama ve transfer hizmetlerini ihtiva etmektedir. Türkiye dışında çalışan tur 160
operatörleri (en bilinenleri TUI, Öger, Thomas Cook ve Tez) akit serbestîsi ile
belirledikleri Türkiye’deki partnerleri ile iletişime geçerek, tatil sezonundan aylar önce
getirecekleri turist adedini öngörmekte ve eş zamanlı olarak Türkiye’deki ortak Incoming
seyahat acentesi aracılığıyla turistik tesislerle anlaşma imzalamaktadırlar. Turizm
sezonunda getirilen turistler bu anlaşma koşulları dâhilinde tesiste konaklamaktadır. Bir
diğer yaygın uygulama da ön ödeme ile başlayan “borçlu cari hesap” usulüdür. Buna
göre incoming acente turistik tesise büyük meblağlı bir ödeme yapmakta ve bu ödeme
sıfırlanıncaya kadar getirilen turistler o tesiste konaklamaktadırlar. Böyle bir ödeme
turizm sezonu öncesinde nakit girişi az olan turistik tesislerin faaliyetlerini sürdürmesinde
olumlu etki yapmakta, buna karşılık incoming acente turist getirdiği ülkeden başka 170
acentelerin getirdiği turistin otele kabul edilmemesini talep etmektedir. Bu ticari ilişkiyi
genellikle tarafların pazarlık güçleri ve ticari ilkeleri şekillendirmektedir. Örnek olarak,
Rixos Otel’in münhasırlık anlaşması yapmadığı ve her incoming acentenin turistlerini
kabul ettiği bilinmektedir. Buna karşın turizm sezonu öncesi nakit ihtiyacı olan ya da
konaklayan müşteri profilinin belirli bir standartta olmasını amaçlayan bir işletmenin
münhasırlığı kabul etmesi sık rastlanan bir haldir.
Nitekim şikâyetçi de münhasırlığın uygulanan bir davranış olduğunu, şikâyetin bu
davranışın münhasırlıktan öteye geçip belirli bir teşebbüsü (...) hedef alması nedeniyle
yapıldığını vurgulamıştır. İncelenen husus esas itibariyle, Mastur’un oteller ile imzaladığı
ve münhasırlık içeren anlaşmalar sonucunda rakibi ...’nın piyasadaki faaliyetlerini 180
zorlaştırdığı iddiasıdır. Dosya mevcudu bilgilere göre, Mastur, bazı oteller ile Alman
10-19/227-85
5
incoming pazarında, münhasır sözleşmeler imzalamakta, kendisi dışında Almanya’dan
turist getiren tur operatörleri ile çalışılmamasını talep etmektedir.
2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesi dikey
anlaşmayı üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da
daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden
satımı amacıyla yapılan anlaşmalar olarak tanımlamıştır. Oteller ile tur operatörleri bir
hizmet üretimi zincirinde yer alan farklı teşebbüslerdir. Zira tur operatörü sezon
öncesinde anlaştığı konaklama tesisinden oda satın almakta, daha sonra ise bunu
sezonda bir dizi sair hizmeti de aynı pakete katarak yurtdışından gelecek turistlere 190
pazarlamaktadır.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine göre, belirli bir mal
veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Yukarıda yer verilen, oteller ile tur operatörleri
arasındaki anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren hükümler 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan hallerdendir. Ancak 2002/2 sayılı Tebliğe
istinaden, tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getiren dikey anlaşmalar, alıcının dikey
anlaşma konusu mal ve hizmetleri temin ettiği ilgili pazardaki payının % 40’ı aşmaması 200
koşuluyla Kanun’un 4. maddesi hükümlerinden muaf tutulmakta ve bu tür anlaşmalar 5
yıla kadar grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmektedir.
Dosyanın konusu, tek alıcıya (tur operatörüne) sağlama yükümlülüğü içeren bir dikey
ilişki olduğundan, uygulamanın grup muafiyeti kapsamında olup olmadığının
değerlendirilmesinde, alıcının faaliyet gösterdiği ilgili pazardaki payının incelenmesi
gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda, Mastur’un çeşitli paket tur pazarlarındaki payı yer
almaktadır:
Tablo: Mastur'un Çeşitli Pazarlardaki Pazar Payı (2008)
Pazar Pazar Payı (%)
Türkiye Paket Tur ….
Antalya Paket Tur ….
Ege Paket Tur ….
Almanya’dan Türkiye’ye Yönelik Turizm Pazarı ….
Almanya’dan Antalya’ya Yönelik Turizm Pazarı ….
Avusturya’dan Türkiye’ye Yönelik Turizm Pazarı ….
İsviçre’den Türkiye’ye Yönelik Turizm Pazarı ….
Tablo’dan anlaşıldığı üzere, Mastur’un Antalya ve Ege Paket tur pazarındaki payı
sırasıyla %.... ve %....’tür. Şirketin en yüksek paya sahip olduğu pazar Antalya Alman 210
pazarıdır ve buradaki payı %....’dir. Bu verilere bakıldığında Mastur’un pazar payı
Tebliğ’de öngörülen % 40’lık eşiğin altında kalmaktadır.
Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan rekabet etmeme
yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. Mastur ile oteller arasında
münhasırlık koşulu içeren sözleşmelerin süresi 1 yıl olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla
şikâyete konu sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliği ile getirilen grup muafiyetinden
yararlanmaktadır.
10-19/227-85
6
Şikâyetçi, yukarıda özetlenen ve sektörde sıklıkla gerçekleştiği belirtilen münhasır
uygulamalardan farklı olarak Mastur’un özellikle kendisini hedef alan uygulamaları
olduğunu ve sadece ...’yı dışlamaya yönelik anlaşmalar yaptığını belirtmiştir. Edinilen 220
belgelerden de anlaşıldığı üzere, Mastur başta ...’nın otellere kabul edilmeyeceğine
yönelik anlaşmalar yapmış, ancak 4 hafta sonra bunların yanlış anlaşılacağını
düşünerek, otellere tekzip yazıları göndermiştir. Anılan yazılarda, bu ifadenin aslında
Mastur’un münhasırlık hakkını vurgulamak üzere getirildiği belirtilmiş ve başka
pazarlarda otellerin çalışacakları operatöre müdahale edilmediğinin altı çizilmiştir.
Buradan da anlaşıldığı üzere, esas başvuru konusu olan uygulama çok kısa bir süre için
gerçekleşmiştir. Ayrıca, Mastur’un belirtilen pazar payı, otelcilik sektöründeki oyuncu
sayısı ve paket tur pazarının yapısı göz önüne alındığında, bu eylemin ...’nın pazardan
dışlanmasına neden olmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
230
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1. Mastur Turizm Taşımacılık ve Ticaret A.Ş. ile bir dizi turistik konaklama tesisi arasında
imzalanan ve münhasırlık içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına;
2. Şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak Mastur Turizm Taşımacılık ve Ticaret A.Ş.
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikâyetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy