Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-300 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-24/336-121
Karar Tarihi : 18.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Burcu CAN
C. BAŞVURAN : - Şenbayrak Otomotiv Petrol Ürn. İnş. Mal. Paz. Tic. A.Ş.
Yeşiloba Mh. T. Cemal Beriker Blv. Trafik Karş. Adana
- Şenbayrak Otomotiv Petrol Ürn. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Yeşiloba Mh. T. Cemal Beriker Blv. Yeni Hal Karşısı
No:538
Adana
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Otomotiv Distribütörleri Derneği 20
Barbaros Blv. Bahar Sk. No:4, Baras Han, K:7
Balmumcu/İstanbul
- Nissan Otomotiv A.Ş.
Kuşbakışı Cad. No:11 PK:46 34662
Altunizade/İSTANBUL
- Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şehit Mehmet Fatih Öngül Sk. No:2 34742
Kozyatağı/İstanbul
- Temsa Global San. ve Tic. A.Ş.
Kısıklı Cd. Şehit Teğmen İsmail Moray Sk. No:2/1 34662 30
Altunizade İstanbul/Türkiye
- Çelik Motor A.Ş.
Atatürk Mh. Anadolu Cd. Yanyol Sk. No:5
Şekerpınar/Kocaeli
- Baylas Otomotiv A.Ş.
Boyalı Köşk Sk. No:4/1 Bebek Beşiktaş/İstanbul
- Mazda Motor Logistics Europe N.V.
Mazda Motor Belux, Blaasveldstraat 162, 2830
Willebroek, Belgium
- Mazda Motor Türkiye A.Ş. 40
Çavuşoğlu Mh.Sanayi Cd. No:27 Kartal 81430
İstanbul/Türkiye
10-24/336-121
2
- Bora KOÇAK
Boyalı Köşk Sk. No:4/1 Bebek Beşiktaş/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Şenbayrak Otomotiv A.Ş. ve Şenbayrak Petrol Ltd. Şti.
(birlikte Şenbayrak) tarafından Rekabet Kurulunun 9.9.2009 tarih ve 09-
41/998-M sayılı kararı ile motorlu taşıtlar sektöründe faaliyet gösteren çeşitli
teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal edip
etmediğinin tespiti amacıyla açılmış olan soruşturmaya yönelik bilgi ve
belge sunumu, ilgili teşebbüslerin şikayetçi şirketler aleyhine 50
gerçekleştirdiği faaliyetlerin söz konusu soruşturma konusu kapsamına
dâhil edilmesi ve Rekabet Kurumu’nun aynı hususta vermiş olduğu
11.7.2007 tarih ve 07-59/683-239 sayılı Kararı’nın yeniden değerlendirilmesi
talebi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda;
1. Şikâyetçi Şenbayrak’ın Adana’da 2005 yılı sonuna kadar Mazda Motor Türkiye
A.Ş., Baylas Otomotiv A.Ş. (Baylas) ve Çelik Motor A.Ş. (Çelik Motor) bayiliği
yaptığı,
2. 2005 yılında Çelik Motor Marka Müdürü Bora KOÇAK’ın Adana’ya yeterince
araç vermemeye başladığı ve Şenbayrak’a, sözleşme konusu araçların yetkili 60
satıcı olarak faaliyet gösterilen yerden başka bir yerde sergilendiği gerekçesiyle,
iki yıl süre tanımak suretiyle fesih ihbarında bulunduğu, söz konusu işlemin
2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı nitelikte olduğu, ayrıca bu
süreçte Rekabet Kurumuna başvuruda bulunulduğu,
3. Bora KOÇAK Baylas Genel Müdürü olduktan sonra, Şenbayrak’ın sunmuş
olduğu teminatın yetersiz olduğu gerekçesiyle, 13.4.2006 tarihinde fesih ihbar
süresi tanınmaksızın bayilik sözleşmesinin feshedildiği,
4. 2005 yılı sonunda Mazda Türkiye tarafından herhangi bir bildirimde
bulunulmaksızın yetkili satıcılık sözleşmesinin feshedildiği ve Bora KOÇAK Mazda 70
Europe firmasında görev yapmaya başladıktan sonra, 25.7.2008 tarihinden
itibaren ürün satışının durdurularak yine herhangi bir bildirimde bulunmaksızın
Şenbayrak ile olan bayilik ilişkisinin sona erdirildiği,
5. Yukarıda yer verilen şikâyetlere yönelik Rekabet Kurulu tarafından verilen
kararları takip eden dönemde, araç kiralama ve ikinci el araç satışına başlayan
şikâyetçi firmanın Nissan Otomotiv A.Ş. (Nissan) Ordu bayisi ve Hyundai Assan
Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Hyundai) Kayseri bayisinden satın aldığı ikinci
elleştirilmiş (plakası çıkarılmış) araçların, distribütör firmalar Nissan ve Hyundai
tarafından, baskı uygulamak suretiyle, satış fiyatından daha yüksek bir bedel
verilerek şikayetçiden satın alındığı, 80
6. Baylas’ın, “Antalya” bayisine Şenbayrak’a uyguladığı fiyattan daha düşük fiyatla
araç satışı yapması sebebiyle, Şenbayrak’ın müşterilerinin mevcut satış
sözleşmelerini sona erdirerek “Mersin” bayisinden araç satın aldığı,
7. Belirtilen eylemler sebebiyle şikâyetçi firmanın ticari faaliyetlerini sürdüremez
hale geldiği
iddia edilmektedir.
10-24/336-121
3
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.11.2009 tarih ve 8317 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 26.1.2010 tarih ve 2009-4-300/İİ-10-OS sayılı İlk
İnceleme Raporu, 4.2.2010 tarih ve 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin 90
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-13/156-
M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 8.3.2010 tarih ve 2009-4-300/ÖA-10-OS sayılı
Önaraştırma Raporu 12.3.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/87 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1. Çelik Motor Marka Müdürü olan Bora KOÇAK’ın 2005 yılında Adana’ya
yeterince araç vermemeye başladığı; başvuru sahibi teşebbüse, sözleşme konusu
araçların yetkili satıcı olarak faaliyet gösterilen yerden başka bir yerde sergilendiği 100
gerekçesiyle iki yıl süre tanımak üzere fesih ihbarında bulunduğu; söz konusu
işlemin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı nitelikte olduğu ve Bora KOÇAK
Baylas Otomotiv A.Ş. Genel Müdürü olduktan sonra başvuru sahibi teşebbüsün
sunmuş olduğu teminatın yetersiz olduğu gerekçesiyle 13.4.2006 tarihinde fesih
ihbar süresi tanınmaksızın bayilik sözleşmesinin feshedildiği iddialarına ilişkin
olarak, daha önce verilmiş Rekabet Kurulu kararları bulunması nedeniyle, aynı
hususta yeni bir karar alınmasının mümkün olmadığı,
2. Mazda Motor Logistics Europe N.V., Merkezi Belçika, Türkiye İstanbul Şubesi
ve Mazda Motor Türkiye A.Ş. (Mazda Türkiye) unvanlı şirketlere yönelik haksız 110
fesih iddiaları bakımından, başvuru sahibi şirket ile aralarında herhangi bir bayilik
sözleşmesi bulunmadığından iddiaların hukuki gerekçeden yoksun olduğu,
3. Nissan ve Hyundai’nin başvuru sahibi teşebbüsün adı geçen distribütör
firmaların bayilerinden satın almış olduğu araçları ilk satış fiyatından daha yüksek
bir bedelle şikayetçiden baskı uygulamak suretiyle satın alındığı yönündeki
iddianın 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı, işbu hususta söz konusu olacak
bir uyuşmazlığın Borçlar Kanunu uyarınca değerlendirilmesi gerektiği,
4. Baylas Otomotiv A.Ş.’nin başvuru sahibi teşebbüse yönelik ayrımcılık
uyguladığı iddiasına ilişkin olarak, söz konusu teşebbüsün hâkim durumda
bulunmaması sebebiyle 4054 sayılı kanun’un 6.maddesi kapsamında herhangi bir 120
kötüye kullanma halinin söz konusu olamayacağı,
5. Bu itibarla başvuruda iddia edilen hususlar bakımından 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Hakkında önaraştırma yapılan şirketler, Türkiye’nin tümünde bayilik ağı
vasıtasıyla yeni motorlu taşıtların dağıtımını gerçekleştiren distribütör firmalardır.
Belirtilen şirketlerin bayileri ve servisleri ile akdettiği anlaşmalar dikkate alınarak,
10-24/336-121
4
ilgili ürün pazarları “yeni binek otomobiller ve ticari araçlar pazarı” ve “yeni binek 130
otomobiller ve ticari araçların satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım
hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
Başvuru’da bulunan hususlara göre, Şenbayrak tarafından Çelik Motor, Baylas,
Temsa ve Nissan aleyhine, diğer bazı teşebbüslerle birlikte Şenbayrak’a karşı
uyumlu eylemde bulunmak suretiyle mal boykotu uygulamalarında bulundukları
iddiasıyla Rekabet Kurumuna başvurulmuş; yapılan önaraştırma sonucunda,
Rekabet Kurulu 11.7.2007 tarih ve 07-59/683-239 sayı ile soruşturma açılmasına
ve/veya Kanun’un 9/4. maddesi çerçevesinde herhangi bir geçici tedbir
alınmasına gerek bulunmadığına ve bu sebeple şikâyetin reddine karar vermiştir. 140
Dolayısıyla şikâyetçi tarafından başvuruda ileri sürülen iddialardan ikinci ve
üçüncü maddeye ilişkin olarak daha önce verilmiş bir Rekabet Kurulu kararı
mevcut olup, aynı hususta yeni bir karar alınması mümkün değildir.
Benzer şekilde, Çelik Motor aleyhine ileri sürülen iddialara ilişkin olarak şikâyetçi
tarafından Kurumumuza daha önce de başvuruda bulunulmuş ve Rekabet Kurulu
12.10.2006 ve 24.8.2006 tarihlerinde aldığı 06-74/960-279 ve 06-59/809-232
sayılı kararlar ile şikâyet konusunun taraflar arasındaki hukuki ihtilafa dayanması
sebebiyle konunun önaraştırma açılmasını veya soruşturma yapılmasını
gerektirecek nitelikte olmadığına ve şikâyetlerin reddine karar vermiştir.
Mazda Türkiye’nin Şenbayrak ile olan bayilik sözleşmesini haksız şekilde 150
feshettiği ve yine Bora KOÇAK isimli şahsın Mazda Europe’da görev yapmaya
başlamasını müteakip 25.7.2008 tarihinde Mazda Europe tarafından Şenbayrak’a
araç satışının durdurulduğu ve ardından sözleşmenin gerekçe gösterilmeksizin
feshedildiğine ilişkin şikâyete yönelik olarak ise, belirtilmesi gereken ilk husus,
iddia edildiği şekilde bir haksız fesihten söz edilebilmesi için ön koşulun, taraflar
arasında akdedilmiş bir yetkili bayilik sözleşmesinin mevcut olması
zorunluluğudur. Oysa Mazda Europe ve Mazda Türkiye tarafından verilen bilgilere
göre; Mazda Japonya ile Mazda Türkiye arasında 21.8.2002 tarihinde akdedilen
distribütörlük anlaşması, 31.3.2007 tarihinde sona ermiştir. Bu tarihten itibaren
Mazda bünyesinde yeni bir yapılanma söz konusu olmuş ve Mazda, Türkiye’deki 160
faaliyetlerini Mazda Europe’un Türkiye şubesi aracılığıyla yürütme kararı almıştır.
Bununla birlikte, Mazda Türkiye, distribütörlük yetkisini haiz olduğu dönemde
Şenbayrak ile aralarında herhangi bir sözleşme ilişkisinin bulunmadığını, ancak
Şenbayrak Petrol Ltd. Şti. ile sözleşmeye dayanmayan ticari bir ilişkisi
bulunduğunu beyan etmiştir. Aynı hususta Mazda Europe tarafından, taraflar
arasında hâlihazırda yahut geçmişte bayilik veya benzeri bir ilişkinin bulunmadığı
bildirilmiştir. Hakkında incelemede bulunulan tarafların beyanları ile paralel şekilde
şikâyetçi Şenbayrak, adı geçen şirketler ile akdedilmiş bir bayilik sözleşmesi
bulunduğu yönünde herhangi bir bilgi yahut belge sunmamış, yalnızca sözü edilen
şirketlerden çeşitli tarihlerde araç ve yedek parça satın alındığına ilişkin faturalar 170
ibraz etmiştir. Dolayısıyla şikâyetçi şirket ile gerek Mazda Türkiye, gerekse Mazda
Europe arasında yetkili bayilik sözleşmesi bulunmadığı, yalnızca belirli
dönemlerde sözleşme dışı alım-satım işlemlerinin gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, inceleme konusu iddialar bakımından, yetkili bayilik sözleşmesinin
haksız suretle feshedilmesi söz konusu değildir.
10-24/336-121
5
Başvuruda yer verilen bir diğer iddia; araç kiralama ve ikinci el araç satışına
başlayan şikâyetçi firmanın Nissan Ordu bayisi ve Hyundai Kayseri bayisinden
satın aldığı ikinci elleştirilmiş araçların, distribütör firmalar Nissan ve Hyundai
tarafından ilk satış fiyatından daha yüksek bir bedelle şikayetçiden baskı
uygulamak suretiyle satın alındığı yönündedir. İddia konusu olaya yönelik olarak 180
şikayetçi, distribütör firmaların yüksek bir fiyat teklifi ile elindeki araçları satın alma
teklifinde bulunmasını, ilgili teşebbüsler bakımından uygulanan bir baskı aracı
olarak yorumlamaktadır. Esasen, Borçlar Kanunu’nun 1. maddesi hükmü uyarınca
sözleşmeler, taraflar arasında karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanı ile
kurulmaktadır. Söz konusu hüküm ve borçlar hukukunun genel ilkelerinden
hareketle, sözleşmeler bakımından temel prensibin irade serbestîsi olduğu açıktır.
Bu itibarla, iradeyi sakatlayan haller ile sözleşme yapma yükümlülüğü öngören
özel kanunî düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, olay konusu satım
sözleşmesinde olduğu gibi, taraflar arasında bir sözleşmenin mevcut olması
halinde taraf iradelerinin sözleşmenin kurulması yönünde gerçekleştiği 190
varsayılacaktır. Belirtilen hususlar gereği, iddia konusu olaylar 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmayıp, bu hususta mevcut bulunan bir uyuşmazlığın Borçlar
Kanunu uyarınca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Son olarak; Baylas’ın “Antalya” bayisine Şenbayrak’a uyguladığı fiyattan daha
düşük fiyatla araç satışı yapması sebebiyle Şenbayrak’ın müşterilerinin mevcut
satış sözleşmelerini sona erdirerek “Mersin” bayisinden araç satın aldığı iddia
edilmektedir. İddiaya göre Baylas, Antalya bayisi dâhil olmak üzere bazı bayilerine
filo ıskontosu adı altında büyük oranda indirimler uygularken, şikâyetçi Adana
bayisine daha düşük indirimler uygulamış; ayrıca il pazar kotaları belirlenirken,
Ankara’nın pazar payı Adana’nın pazar payının … olduğu halde Ankara için kota 200
…, Adana için … olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, bayilerin distribütör
tarafından belirlenen kotaları doldurmaları halinde, ilave araç alımlarında
distribütör firma tarafından indirim uygulandığı göz önüne alındığında, Adana için
kotanın yüksek belirlenmesinin adaletsiz ve ayrımcı bir uygulama olduğu ileri
sürülmektedir.
Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 6.maddesinde hâkim durumun kötüye
kullanılması yasaklanmış ve mezkûr hükmün (b) bendi uyarınca “Eşit durumdaki
alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek,
doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması” kötüye kullanma halleri
arasında düzenlenmiştir. Dolayısıyla bir teşebbüsün diğer bir teşebbüs ya da 210
teşebbüslere yönelik uygulamalarının ayrımcılık olarak nitelendirilebilmesinin ön
koşulu, söz konusu teşebbüsün hâkim durumda olmasıdır. Şikâyete konu mal ve
hizmetlerin sunulduğu motorlu taşıtlar pazarı ise dünyada sınırlı sayıda
oyuncunun bulunduğu oligopolistik yapıdaki bir özellik sergilemekle beraber,
Türkiye'de özellikle ithalat imkânlarının gümrük birliği antlaşmasının yürürlüğe
girmesinden itibaren genişlemesi sonrasında ilgili pazarda faaliyet gösteren marka
sayısında artış görülmüştür. Motorlu taşıt piyasasında dağıtıcı seviyesinde 34
adet teşebbüs ve piyasada 51 marka bulunmaktadır. Sektörde faaliyet gösteren
başlıca teşebbüslerin 2005, 2006, 2007 ve 2008 yıllarındaki toplam pazar payları
ise aşağıdaki şekildedir: 220
……….Ticari Sır……….
10-24/336-121
6
Görüldüğü üzere, Baylas’ın distribütörlüğünü yürüttüğü Citroen’in pazar payı
%....’ün altında seyretmektedir; dolayısıyla pazar payları itibariyle Citroen hâkim
durumda bulunmamaktadır. Belirtilen gerekçe ile Baylas’ın şikâyetçi bakımından
uyguladığı ileri sürülen eylemlerin ayrımcılık olarak değerlendirilmesi mümkün
değildir.
Öte yandan, şikâyetçi tarafından yukarıda yer verilen iddialara dayanak teşkil
eden ve başvuru ekinde Rekabet Kurulu tarafından motorlu taşıtlar sektöründe
açılmış olan soruşturmaya dâhil edilmesi talebiyle sunulan bilgi ve belgelerin adı
geçen soruşturmanın konu ve kapsamı ile herhangi bir ilgisi bulunmadığından, bu 230
talebin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Çelik Motor A.Ş. marka müdürü olan Bora KOÇAK’ın Adana’ya yeterince araç
vermemeye başladığı ve başvuru sahibi teşebbüse, sözleşme konusu araçların
yetkili satıcı olarak faaliyet gösterilen yerden başka bir yerde sergilediği
gerekçesiyle iki yıl süre tanımak üzere fesih ihbarında bulunduğu, söz konusu
işlemin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı nitelikte olduğu ve Bora KOÇAK
Baylas Otomotiv A.Ş. Genel Müdürü olduktan sonra başvuru sahibi teşebbüsün 240
sunmuş olduğu teminatın yetersiz olduğu gerekçesiyle 13.4.2006 tarihinde fesih
ihbar süresi tanımaksızın bayilik sözleşmesinin feshedildiği iddialarına ilişkin
olarak daha önce verilmiş Rekabet Kurulu kararları bulunması nedeniyle aynı
hususta yeni bir karar alınmasına yer olmadığına,
2- Mazda Motor Logistics Europe N.V., Merkezi Belçika, Türkiye İstanbul Şubesi
ve Mazda Motor Türkiye A.Ş. unvanlı şirketlere yönelik haksız fesih iddiaları
bakımından, başvuru sahibi şirket ile aralarında herhangi bir bayilik sözleşmesi
bulunmadığından iddiaların hukuki gerekçeden yoksun olduğuna,
3- Nissan Otomotiv A.Ş. ve Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
tarafından başvuru sahibi teşebbüsün adı geçen distribütör firmaların bayilerinden 250
satın almış olduğu araçları ilk satış fiyatından daha yüksek bir bedelle
şikayetçiden baskı uygulamak suretiyle satın alındığı yönündeki iddiaların 4054
sayılı Kanun kapsamında olmadığına, işbu hususta söz konusu olacak bir
uyuşmazlığın Borçlar Kanunu uyarınca değerlendirilmesi gerektiğine,
4- Baylas Otomotiv A.Ş.’nin başvuru sahibi teşebbüse yönelik ayrımcılık
uyguladığı iddiasına ilişkin olarak söz konusu teşebbüsün hâkim durumda
bulunmaması sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında herhangi
bir kötüye kullanma halinin söz konusu olmadığına,
5- Bu itibarla işbu başvuruda iddia edilen hususlar bakımından 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına 260
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
10-24/336-121
7
Full & Egal Universal Law Academy