Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-383 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-27/386-141
Karar Tarihi : 31.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Arif Ogün SARI, Can TANERİ, Yalçıner YALÇIN
C. BİLDİRİMDE : - Vodafone Holding A.Ş.
BULUNAN Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN, Av. Banu GÜLTEKİN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8
Balmumcu/Beşiktaş/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Vodafone Holding A.Ş.
Büyükdere Cad. No:67 34398 Maslak/İstanbul
- Borusan Holding A.Ş.
Rumeli Hisarı Baltalimanı Cad. Perili Köşk No:5 34470
Sarıyer/İstanbul
- Borusan Teknolojik Yatırımlar Holding A.Ş.
Pürtelaş Hasan Mah. Meclisi Mebusan Cad. No:35, Kat:7,
Salıpazarı/Beyoğlu/İstanbul 30
- Borusan İstikbal Ticaret A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad. Salıpazarı No:37 Beyoğlu/İstanbul
- Borusan Birlik Danışmanlık ve Organizasyon Hizmetleri A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad. Salıpazarı No:35, Beyoğlu/İstanbul
- Borusan Sigorta Acenteliği A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad. Salıpazarı No:37, Beyoğlu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Borusan Holding A.Ş., Borusan Teknolojik Yatırımlar
Holding A.Ş. (Borusan Teknolojik), Borusan İstikbal Ticaret A.Ş. (Borusan
İstikbal), Borusan Birlik Danışmanlık ve Organizasyon Hizmetleri A.Ş. (Borusan 40
Birlik), Borusan Sigorta Acenteliği A.Ş. (Borusan Sigorta) ve Vodafone Holding
A.Ş. (Vodafone Holding) arasında imzalanan hisse alım sözleşmesi
çerçevesinde Borusan Telekom ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (Borusan
Telekom)’nin çıkarılmış ve ihraç edilmiş sermayesinin %100’üne tekabül eden
hisselerinin Vodafone Holding tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.01.2010 tarih ve 383 sayı ile intikal
eden ve eksiklikleri en son 23.03.2010 tarih, 2499 sayı ile tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet
10-27/386-141
2
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili 50
hükümleri çerçevesinde düzenlenen 25.03.2010 tarih ve 2010-2-383/Öİ-10-AOS
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 26.03.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-120/151
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirim konusu devralma işleminin;
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında bir devralma
işlemi olduğu, işlem sonucunda GSM hizmetleri, sabit telefon hizmetleri, internet
servis sağlayıcılığı ve altyapı işletmeciliği hizmetleri pazarından elde edilen toplam 60
pazar paylarının aynı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen pazar payı eşiklerini
aşmadığı; fakat GSM hizmetleri ve sabit telefon hizmetleri pazarında elde edilen
2008 ve 2009 yılları cirolarının, internet servis sağlayıcılığı pazarında elde edilen
2009 yılı cirosunun aynı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen ciro eşiklerini aştığı ve bu
nedenle söz konusu işlemin izne tabi bir devralma işlemi olduğu, ancak bildirim
konusu işlem sonucunda ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında
herhangi bir hakim durum yaratılmadığı veya mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmediği ve bu suretle rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun söz
konusu olmadığı, bu nedenle dosya konusu devralma işlemine izin verilmesinde bir
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir. 70
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İşlemin Kapsamı
Bildirim konusu işlem; Borusan Telekom hisselerinin tamamının, Vodafone Holding
tarafından devralınmasına ilişkindir. Borusan Telekom’un mevcut ortaklık yapısına
Tablo-1’de yer verilmektedir:
Tablo 1: Borusan Telekom’un Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
(….) (….) (….)
(….) (….) (….)
(….) (….) (….)
(….) (….) (….)
(….) (….) (….)
Toplam (….) 100,00
Devir işlemi sonrasında toplam (….) adet hisse Vodafone Holding’e geçecektir. Kalan
(….) hisse ise Vodafone Telekomünikasyon Altyapı Hizmetleri A.Ş. (Vodafone
Altyapı), Vodafone Teknoloji Hizmetleri A.Ş. (Vodafone Teknoloji), Vodafone
International Holding A.Ş. ve Vodafone Overseas Holding A.Ş. arasında, her birine 80
(….) hisse verilmek suretiyle paylaştırılacak ve bu teşebbüsler temsili ortak sıfatına
sahip olacaktır.
H.2. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü
Bildirim konusu işlem ile ilgili olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak
yapacağı inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği
kararlar da dahil olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği
tüm kararlarda öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici
işlemleri dikkate alır" şeklindeki ikinci fıkrası uyarınca 25.01.2010 tarih, 387 sayılı
10-27/386-141
3
yazı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ndan (BTK) görüş talep edilmiştir. 90
BTK’nın ilgili görüşü 23.03.2010 tarih ve 2499 sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına
girmiştir. BTK tarafından gönderilen görüşte özetle;
Borusan Telekom’un, BTK tarafından sabit telefon hizmetine ilişkin olarak
sayısı sınırlandırılmamış kullanım hakkı ile yetkilendirilmiş olduğu ve altyapı
işletmeciliği hizmeti, internet servis sağlayıcılığı hizmeti, uydu haberleşme
hizmeti ve sanal mobil şebeke hizmetine ilişkin olarak bildirim kapsamında
kayıtlandırılmış bir işletmeci olduğu,
28.05.2009 tarih ve 27241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği
(EHSİYY)’nin ilgili hükümleri uyarınca Vodafone Holding tarafından Borusan 100
Telekom hisselerinin kontrol unsurunun el değiştirmesine yol açacak biçimde
devralınması işleminin gerçekleştirilmesi akabinde Borusan Telekom
tarafından BTK’nın en geç iki ay içerisinde bilgilendirilmesinin BTK nezdinde
yeterli olacağı,
Söz konusu işlemin elektronik haberleşme sektöründe rekabetin artmasına
katkı sağlayacağı ve birleşme dolayısıyla işletmecilerin etkinliğinin artacağı
ifade edilmiştir.
H.3. Taraflar
H.3.1. Devralan: Vodafone Holding
İstanbul’da kurulu Vodafone Holding, esasen Türkiye’de kurulu diğer birtakım 110
Vodafone şirketlerinin üst grubunu oluşturmakta ve faaliyetlerini hissedarı olduğu bu
teşebbüsler aracılığı ile gerçekleştirmektedir. Vodafone Holding’in ortaklık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Vodafone Holding’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 100,00
Vodafone Group plc., (Vodafone Grubu)’nin, Türkiye’deki faaliyetlerini yürüten
teşebbüsler1 ; Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone Telekomünikasyon),
Vodafone Altyapı, Vodafone Teknoloji ve Vodafone Dağıtım Hizmetleri A.Ş.
(Vodafone Dağıtım)’dir. Bu teşebbüsler kararın ilerleyen bölümlerinde kısaca
Vodafone TR olarak anılacaktır.
Vodafone Telekomünikasyon: Kablosuz teknolojilerin kullanımı ile ortaya 120
çıkabilecek hizmetlerin sunumu amacıyla kurulmuştur. İmtiyaz sözleşmesi
kapsamında; GSM standartlarında bir mobil sistemin kurulması, geliştirilmesi,
işletilmesi ve sistemin, sözleşme süresi sonunda, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu
1 Her ne kadar aralarında Vodafone Holding’in doğrudan hissedarı olmadığı teşebbüsler bulunsa da,
Vodafone Grubu’nun Türkiye’deki faaliyetlerini yürüten diğer teşebbüslere ilişkin açıklamalara da bu
başlık altında yer verilecektir.
10-27/386-141
4
ya da Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından belirlenecek bir kuruluşa
devredilmesi ile sorumlu bulunmaktadır.
Vodafone Altyapı: Telekomünikasyon sektörüne yönelik faaliyetlerde bulunmaktadır.
Anahtarlama ekipmanları, donanım ve yazılım, terminal, hat vb. her türlü şebeke
birimi altyapısının inşası, bu altyapılar için gerekli telekomünikasyon tesislerinin
kurulması, kiralanması veya herhangi bir şekilde temin edilmesi amacıyla
kurulmuştur. Grup içi şirketlere yönelik faaliyetler yürütmektedir. 130
Vodafone Teknoloji: Şirket, yeni ürün ve servislerin tasarımı ve geliştirilmesi, teknik
destek ve danışmanlık hizmetlerinin sunumu, mevcut ürünlerin yeni standartlar ve
teknolojiler ışığında güncellenmesi gibi alanlarda faaliyet göstermektedir. Dolayısıyla
faaliyet alanları temelde operatörlere yönelik hizmetlerden oluşmaktadır.
Vodafone Dağıtım: Şirketin eski unvanı Vodafone İnternet Hizmetleri A.Ş.’dir.
Elektronik ve mekanik cihazların, çeşitli donanım malzemelerinin ve benzeri
cihazların alınıp satılması, kiraya verilmesi, pazarlanması amacıyla kurulmuştur.
Ancak halihazırda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
H.3.2. Devreden: Borusan Holding
Borusan Holding, çeşitli faaliyet kollarında yer alan Borusan şirketlerinin üst grubunu 140
oluşturmaktadır. Borusan Grubu; çelik, lojistik, enerji ve telekomünikasyon2 gibi
alanlarda faaliyet göstermektedir. Borusan Holding, yatırım amacıyla çeşitli
teşebbüslere iştirak etmekte, distribütörlük faaliyeti kapsamında, temsil edilen
markalara ilişkin motorlu taşıtlar, iş makineleri ve güç sistemleri satışı yapmakta ve
satışı yapılan bu tür ürünlere ilişkin hizmetleri sunmaktadır. Borusan Holding ayrıca
liman işletmeciliği ve lojistik gibi alanlarda da faaliyette bulunmaktadır. Borusan
Holding’in işlem öncesine kadar, elektronik haberleşme alanındaki faaliyetleri
Borusan Teknolojik vasıtasıyla iştiraki olan Borusan Telekom aracılığıyla
gerçekleştirilmektedir. Holding bünyesinde Borusan Telekom dışında elektronik
haberleşme alanında faaliyet gösteren bir teşebbüs bulunmamaktadır. İstanbul’da 150
kurulu bulunan Borusan Holding’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 3: Borusan Holding’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
(….) (….)
Toplam 100,00
2 Devir işleminden önceki durumdan bahsedilmektedir.
10-27/386-141
5
Borusan Holding bünyesinde yer alan ve bildirim konusu işlem kapsamında hisseleri
devredilecek olan diğer teşebbüsler Borusan Teknolojik, Borusan İstikbal, Borusan
Birlik ve Borusan Sigorta’dır.
Borusan Teknolojik3: Teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketler ile elektrik,
elektronik, telekomünikasyon, bilgisayar programları, iletişim cihazları, radar aletleri
ve bunların ekipmanları, yedek parçaları ve bilgisayar programcılığı ile ilgili alanlarda 160
kurulmuş ve kurulacak sanayi ve ticaret şirketlerine ortak olmak, sermaye koyarak
yönetimlerine iştirak etmek, bunlara yatırımlarda bulunmak, yatırım finansman
işlerinde danışmanlık hizmeti sunmak gibi faaliyetlerle iştigal etmektedir. Borusan
Teknolojik’in telekomünikasyon hizmetleri alanındaki tek iştiraki, devredilen Borusan
Telekom’dur.
Borusan İstikbal: Her nevi boru ve sanayi mamulleri, inşaat malzemeleri, sıcak ve
soğuk haddelenmiş çelik metaller, demir ve çelikten imal edilen standart ve özel
nitelikli borular, sıcak ve soğuk haddelenmiş yassı mamuller, sınai, iptidai ve
yardımcı malzemeler, yedek parça ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde her türlü
malın alımı, satımı, ithalat ve ihracatı gibi faaliyetlerle iştigal etmektedir. 170
Borusan Birlik: Şirketin faaliyet konusu ile ilgili her türlü kamu ve özel sektör
kurumunca açılan ihale ve müzayedelere iştirak etmek ve nakliye işleri yapmak gibi
faaliyetlerle iştigal etmektedir.
Borusan Sigorta: Sigorta acenteliği faaliyeti ile iştigal etmektedir.
H.3.3. Devredilen: Borusan Telekom
Her türlü telekomünikasyon hizmeti verilmesi ve/veya altyapısı kurulması ve
işletilmesine yönelik faaliyetleri yürütmek amacıyla 1996 yılında İstanbul’da 180
kurulmuştur. Borusan Telekom kurumsal ve bireysel kullanıcılara yönelik olarak ses
ve veri hizmetleri sunmaktadır. Bununla birlikte şirket, Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu düzenlemeleri çerçevesinde; Sabit Telefon Hizmeti, İnternet Servis
Sağlayıcılığı Hizmeti, Altyapı İşletmeciliği Hizmeti, Uydu Haberleşme Hizmeti ve
Sanal Mobil Şebeke Hizmeti sunabilecek şekilde yetkilendirilmiştir. Ancak şirketin
yetkilendirildiği Uydu Haberleşme Hizmeti ve Sanal Mobil Şebeke Hizmeti alanlarında
faaliyeti bulunmamaktadır. Borusan Telekom’un ortaklık yapısına Tablo 1’de yer
verilmiştir.
H.4. İlgili Pazar 190
H.4.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler
Bildirim konusu işlem genel anlamda elektronik haberleşme hizmetleri sektörünü ve
bu hizmetlerin sunumu için gereken altyapı unsurlarını ilgilendirmektedir.
Bilindiği üzere telekomünikasyon sektöründe yaşanan hızlı gelişme, söz konusu
hizmetin temel telekomünikasyon hizmeti ve katma değerli telekomünikasyon hizmeti
olarak gruplanması ihtiyacını da beraberinde getirmiştir. Telefon, telgraf gibi hizmetler
temel hizmet kapsamına girerken; elektronik posta, veri iletimi ve servisleri, banka
ATM sistemleri, video konferans, VoIP ve sayısal TV gibi hizmetler katma değerli
hizmetler grubuna dahil edilmektedir. Bu bakımdan, bildirim konusu işlemin
3 Borusan Teknolojik hakkındaki bilgiler Rekabet Kurulu’nun 08-26/282-90 sayılı kararından ve dosya
kapsamındaki bilgilerden derlenmiştir.
10-27/386-141
6
gerçekleşeceği elektronik haberleşme pazarında benzer altyapı unsurlarının 200
kullanılmasına karşın, söz konusu pazar, kendi içerisinde çok sayıda alt segmenti
barındırabilen bir özellik arz etmektedir.
Türkiye’de temel ve katma değerli elektronik haberleşme hizmetlerinin sunumunda
kullanılan platformları, içerisinde ISDN4 , PSTN5 ve kablo TV gibi şebekeleri, sadece
fiber optik kabloların kullanıldığı FTTx teknolojisini, sabit telsiz ve uydu platformları
gibi sistemleri barındıran sabit şebekeler ve özellikle GSM hizmetlerinin sunumunda
kullanılan mobil iletişim ağları olarak sıralamak mümkündür. Bildirim konusu işlemin
taraflarından Vodafone TR temel olarak mobil haberleşme hizmetleri alanında, devre
konu Borusan Telekom ise sabit telefon, internet servis sağlayıcılığı, altyapı
işletmeciliği hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir. Ayrıca Borusan Telekom, 210
uydu haberleşme hizmeti ve sanal mobil şebeke hizmeti alanlarında BTK tarafından
yetkilendirilmiş işletmecilerden biri konumundadır. Dosya mevcudunda da belirtildiği
üzere, işleme taraf teşebbüslerin elektronik haberleşme hizmetleri pazarında ilk
bakışta bire bir örtüşen herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Vodafone Grubu’nun faaliyetlerini GSM hizmetlerinin sunumu, bu hizmetlerin sunumu
için gereken altyapıların sağlanması, mobil şebekeler için yazılım üretimi şeklinde
gruplamak mümkündür. Dolayısıyla Vodafone Grubu’nun ana faaliyet konusunu
tükenebilir frekans bandına dayalı mobil şebekeler aracılığıyla sunulan
telekomünikasyon hizmetleri olarak tanımlanabilecek GSM hizmetleri
oluşturmaktadır. 220
Devre konu Borusan Telekom’un faaliyet alanları ise aşağıda alt başlıklar halinde
değerlendirilmektedir.
Sabit Telefon Hizmeti: Sabit telefon hizmeti, sabit karasal telefon şebekesi
üzerinden kullanıcılara/abonelere temel ve katma değerli telefon hizmetlerinin
sunulması faaliyetidir. Söz konusu hizmet kapsamında sunulacak temel hizmetler, il
içi, iller arası ve uluslararası vb. temel hizmetleri; katma değerli hizmetler, sesli veya
kısa mesaj, faks, görüntülü telefon, geri arama vb. hizmetleri kapsamaktadır. Bu
hizmeti sunan işletmeci ayrıca yurtdışından gelen çağrıları telefon hizmeti sunan ilgili
işletmecilerde sonlandırabilme ve telefon hizmeti sunan işletmecilere veya
yetkilendirmesi bulunmayan ve elektronik haberleşme tesislerini kullanan şahıslara 230
ait il içi, iller arası veya uluslararası telefon trafiğini taşıyabilme hakkına sahip
olmaktadır.
Sabit telefon hizmetleri, Türkiye’de halihazırda bakır kablo çifti, sabit telsiz erişim ve
kablo TV şebekesi üzerinden (VoIP6 yöntemi) sunulabilmektedir7. Ayrıca sabit
şebekelerde çağrı taşıma hizmetine alternatif olarak GSM şebekesi üzerinden çağrı
taşınması hizmeti de düşünülebilmektedir. Bu hizmet kapsamında sabit şebekeden
başlatılan bir çağrı mobil şebekeden taşınarak yine sabit şebekede
sonlandırılabilmektir. Ancak söz konusu hizmetin sunulabilmesi için GSM
işletmecilerinin faturalandırma ve hesaplaşma işlemleri için ek yatırım yapmaları ve
4 ISDN (Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi), mevcut analog telefon şebekesinin sayısal
alternatifidir. Ses, görüntü, veri gibi her türlü bilginin sayısal ortamda birleştirilip aynı hat üzerinden
iletilmesini sağlayan haberleşme ağına verilen addır.
5 PSTN (Anahtarlamalı Kamu Telefon Şebekesi), başlangıçta analog telefon şebekesi olarak
kurulmuştur; ancak mevcut durumda bu ağın hemen hemen tamamı sayısal bir özellik kazanmıştır.
Sadece sabit telefon hatlarını değil, aynı zamanda mobil telefon hatlarını da içermektedir.
6 İnternet protokolü üzerinden sağlanan ses iletimidir.
7 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Kamuoyu Görüşlerini İçeren Doküman (2009), Sabit Şebeke
Üzerinden Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalar, s.5
10-27/386-141
7
şebekelerinde boş bir kapasite bulundurmaları gerektirmektedir. Dolayısıyla 240
ülkemizdeki GSM işletmecileri tarafından böyle bir hizmet sunulmamaktadır ve söz
konusu hizmetin sabit şebekeler üzerinden taşınan telefon hizmetleriyle aynı pazarda
değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti: İnternet servis sağlayıcılığı hizmeti,
abonelerin/kullanıcıların internet üzerinden sunulan elektronik haberleşme ve içerik
hizmetlerinden yararlanmalarını sağlamak üzere abonelerin/kullanıcıların internet
ağına eriştirilmesi faaliyetidir. Bir işletmecinin bu alanda hizmet verebilmesi için bakır
kablo ağına, fiber optik kablo ağına ve/veya kablo TV şebekesi gibi bir altyapı
unsuruna erişebiliyor olması gerekmektedir8. Sayısal abone hattı (DSL) teknolojileri
bakır kablo ağına dayalı olarak çalışmakta ve ülkemizde internet servis sağlayıcılığı 250
hizmeti alanında kullanılan en yaygın teknoloji olma özelliğini taşımaktadır. Öte
yandan internet hizmeti, kablo TV şebekesi ve fiber optik kablo ağı üzerinden de
(FTTH-Fiber to the Home/FTTB-Fiber to the Building gibi uygulamalar vasıtasıyla)
verilebilmekte; ancak bakır kablo ağı üzerinden verilen internet hizmetleri ile
karşılaştırıldığında çok daha kısıtlı sayıda kullanıcıya ulaşabildiği görülmektedir.
Altyapı İşletmeciliği Hizmeti: Elektronik haberleşme şebekelerinin oluşturulmasında
kullanılabilecek altyapılar ikiye ayrılabilir. Bunlardan ilkini kabloların kullanıldığı
tükenmeyen kaynaklara dayalı sabit şebekeler, ikincisini ise frekans bandı, uydu
pozisyonu gibi tükenebilir kaynaklara dayalı mobil şebekeler oluşturmaktadır.
Sabit şebekelere dayalı altyapı işletmeciliği hizmetleri, bakır kablo ağı, koaksiyel 260
kablo ağı ve fiber optik kablo ağı gibi altyapılar aracılığı ile sunulabilmektedir. Altyapı
işletmecisi söz konusu altyapıları kullanarak kiralık hat, ATM, metro ethernet, çerçeve
röle (frame relay), simetrik sayısal abone hatları (G.SHDSL) gibi hizmetleri hem
toptan ve hem de perakende seviyede sunma olanağına sahip olmaktadır.
GSM hizmetleri tükenebilir frekans bandına dayalı mobil şebekeler aracılığıyla
sunulan bir telekomünikasyon hizmetidir. GSM hizmetlerinin sunulmasında,
kullanıcıların bulunduğu bölgedeki telekomünikasyon trafiğinin, GSM işletmecisine
tahsis edilmiş frekans bandı aracılığıyla baz istasyonlarında kablosuz bir altyapı
sayesinde toplanması ve bu trafiğin uzak mesafelere kablolu veya kablosuz
transmisyon altyapıları kullanılarak iletilmesi söz konusu olmaktadır. GSM hizmeti 270
verilmesi için kullanılan şebekelerin başlıca bileşenlerini; baz istasyonları, baz
istasyonu kontrol istasyonları ve GSM santralleri oluşturmaktadır.
Sabit ve Mobil İletişim Hizmetlerin Birlikte Sunulmaya Başlaması (Yakınsama):
Sabit telefon hizmetleri ile mobil iletişim hizmetleri pazarları ayrı ayrı incelendikten
sonra artan teknoloji sayesinde bu hizmetlerin nasıl tamamlayıcı hale geldiğini
görmek işlemin etkilerini ve boyutlarını anlamak açısından faydalı olabilecektir.
8 GSM işletmecileri de 3. Nesil (3G) teknolojisi kapsamında, IP tabanlı servislerin birleştirilmesi
sayesinde internet erişim hizmeti sağlayabilmektedirler. Söz konusu hizmetin ülkemizde oldukça yeni
olması, mobil şebeke ile sabit şebeke arasında fonksiyonel farklılıklar bulunması, mobil internet
erişimine etki edebilecek kötü hava koşulları gibi fiziksel etkenlerin bulunması, mobil internette
enterferans ihtimali, baz istasyonunun kapsama alanındaki abonelerine erişim sağlaması nedeniyle
ortaya çıkabilen birtakım sorunlardan ötürü 3G’nin sabit şebeke kullanan internet servis sağlayıcılığı
hizmetine mevcut durum itibarıyla ikame olamayacağı kanaatine ulaşılmıştır. Bu nedenle işbu dosya
bakımından 3G internet servisi, internet servis sağlayıcılığı hizmeti sınıflandırması kapsamında
değerlendirilmeyecektir.
10-27/386-141
8
Her ne kadar işlem taraflarının birbirleriyle birebir örtüşen faaliyetleri bulunmasa da
bahse konu devrin, birlikte sunulmaya başlayan ve yakınsaması beklenen hizmetler
açısından değerlendirilmesinin önemli olduğu kanaatine varılmıştır.
Yurtdışında yaşanan gelişmeler ile birlikte değerlendirildiğinde özellikle sabit ve mobil 280
iletişim şebekelerinde gerçekleşen yakınsamanın, birçok büyük ölçekli firmayı,
kendilerini stratejik olarak konumlandırmak üzere birleşme ve devralmalara yönelttiği
gözlemlenmektedir. Altyapıların ve iletişimde kullanılan cihaz ve platformların
bütünleşerek kullanıcının gözünde tek bir firma haline gelmesi olarak ifade
edilebilecek bu strateji “Tek Firma Konsepti” olarak adlandırılmaktadır. Stratejinin en
genel amacı internet, mobil iletişim, sabit ve mobil hatlar üzerinden iletim vb.
servisleri farklı yerlerden alan kullanıcılara, paket servisler sunarak tüm hizmetlerin
tek bir kanaldan alınmasını sağlayarak işletmecinin gelirlerini arttırmak ve tek bir
kanaldan hizmet sunmanın getirdiği ölçek ve kapsam ekonomilerinden faydalanarak
maliyetleri düşürmektir. 290
Almanya’nın en büyük sabit hat işletmecisi Deutsche Telekom’un 19 Kasım’da
yapılan Genel Kurulunda sabit hat ve mobil hat operasyonlarının birleştirilmesinin ve
mevcut altyapıların uyumlaştırılarak tümleşik hizmetler verebilir hale getirilmesinin ve
bu şekilde rekabet gücünün arttırılmasının hedeflendiği belirtilmiştir9. Yapılan
açıklamada, kullanıcıların taleplerinin sürekli artmakta olduğu ifade edilerek birleşme
sonrasında birçok hizmetin bütün halinde verilebileceğinin ve bu şekilde operatörlerin
gelirlerinin artabileceğinin ve maliyetlerinin de ciddi ölçüde düşebileceğinin altı
çizilmiştir.
Diğer taraftan İngiltere’de Orange ve T-Mobile UK adlı mobil iletişim firmalarının
birleşerek %37’lik pazar payı ile İngiltere mobil iletişim hizmetleri pazarındaki en 300
büyük aktör haline gelmeleri de bu stratejinin bir parçası olarak görülebilir. İşlemin
amacı hem işletme maliyetlerini düşürmek hem de pazardaki diğer büyük oyuncular
Telefónica O2 UK Limited (%27) ve Vodafone (%25) ile daha rahat rekabet
edebilmek olarak açıklanmaktadır. Ancak bu birleşmenin asıl öneminin, yeni
oluşacak firmanın sabit ve mobil yakınsama stratejisine geçiş imkanı sağlaması
olduğu da dile getirilmektedir10. İşlem için gerekli izinlerin alınmasının ardından
sektörde GSM hizmeti yanında sabit telefon hizmeti sunamayan “3K” adlı tek bir
mobil iletişim firmasının kalacağının da altı çizilmektedir. Konu ilgili yorumlarda
bulunan analistler bu nedenle yakında 3K ile ilgili olarak da bir birleşme/devralma
işleminin gerçekleşme olasılığının yüksek olduğunu vurgulamaktadır.11 310
Üçüncü nesil iletişim hizmetlerinin sunumu, karasal ses ve veri iletiminin rekabete
açılması ülkemiz açısından henüz yeni olgular olduğundan farklı hizmetlerin
birleştirilerek paket halinde sunulması uygulamalarına çok rastlanmamaktadır.
Raportörlerce yapılan görüşmede de, Vodafone yetkilileri halihazırda böyle bir
projenin erken olabileceğini ancak yakın gelecekte bu tip (sabit – mobil yakınsaması)
stratejilerin uygulanabilir hale gelmesini beklediklerini ifade etmişlerdir. Bahse konu
işlem bu çerçevede değerlendirildiğinde devir işleminden beklenen etkinlik artışlarının
sadece altyapı hizmetlerinde olmayacağı, Vodafone’a bütünleşik hizmetler sunma
konusunda da bazı etkinlikler sağlayabileceği anlaşılmaktadır. Yine Vodafone’un
mobil iletişim hizmetleri pazarındaki rakipleri Turkcell ve Avea’nın, sahip oldukları 320
altyapı ile benzer stratejileri oluşturabilme olanağı düşünüldüğünde yakınsama
9
10
11
10-27/386-141
9
kapsamında da devir işleminin rekabeti azaltmak gibi bir etkisinin olmayacağı aksine
arttırabileceği kanaatine varılmıştır. 12
H.4.2. İlgili Ürün Pazarı
Her ne kadar elektronik haberleşme sektörünün yapısı dolayısıyla yukarıda
değerlendirilen faaliyet alanları kendi içerisinde farklı alt bölümlere ayrılabilecek
özelliklere sahip olsa da, mevcut dosya özelinde taraf teşebbüslerin bire bir örtüşen
faaliyetlerinin bulunmaması nedeniyle bu faaliyet konularının ayrıştırılmasını
gerektirecek bir değerlendirme yapılmamıştır. Rekabet Kurulu’nun almış olduğu 06-
41/520-140 ve 08-33/416-142 sayılı kararlarda da benzer nitelikte13 ilgili ürün pazarı 330
tanımlamalarına yer verilirken bu tür bir ayrıma gidilmesine gerek görülmediği
anlaşılmaktadır. Sonuç olarak işbu karar kapsamında ilgili ürün pazarlarının “GSM
hizmetleri pazarı”, “sabit telefon hizmetleri pazarı”, “internet servis sağlayıcılığı
hizmetleri pazarı” ve “altyapı işletmeciliği hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.4.3. İlgili Coğrafi Pazar
Tarafların faaliyetleri açısından hizmetlerin sunumunun tüm Türkiye’de
gerçekleştirilebiliyor olması ile herhangi bir bölge sınırlandırmasını gerektirecek ve
pazardaki rekabet koşullarını farklılaştıran herhangi bir unsurun bulunmaması
sebebiyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarın “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.5. Değerlendirme 340
H.5.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in (Tebliğ) 2(b) maddesine göre “Herhangi bir teşebbüsün ya da
kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul
edilmektedir.
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre, Borusan Holding, Borusan Teknolojik,
Borusan İstikbal, Borusan Birlik, Borusan Sigorta ve Vodafone arasında imzalanan
hisse alım sözleşmesi çerçevesinde Borusan Telekom’un çıkarılmış ve ihraç edilmiş 350
sermayesinin %100’üne tekabül eden hisseleri Vodafone Holding tarafından
devralınmaktadır. Buna göre işlem öncesinde Borusan grup şirketleri olan Borusan
Holding, Borusan Teknolojik, Borusan İstikbal, Borusan Birlik, Borusan Sigorta
tarafından beraberce kontrol edilen Borusan Telekom’un yine söz konusu şirketler
tarafından sahip olunan hisseleri, işlem sonrasında tamamen Vodafone’a
devredilecek ve böylece Borusan Telekom’u kontrol yetkisi tek başına Vodafone’a
geçecektir.
Bu bilgiler doğrultusunda başvuru konusu işlemin bir teşebbüsün ortaklık paylarının
tümünü bir başka teşebbüse devretmesi niteliğinde bir işlem olması nedeniyle,
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi kapsamında bir devralma işlemi 360
olduğu sonucuna varılmıştır.
12 Bilgi Teknolojileri Kurumu tarafından gönderilen görüşte de benzer biçimde işlem sonucunda
rekabetin gelişebileceği hususuna vurgu yapılmıştır.
13 Söz konusu kararlarda “internet servis sağlayıcılığı”, “uzak mesafe telefon hizmeti” ve “karasal hatlar
üzerinden veri iletim hizmeti” olmak üzere üç farklı ilgili ürün pazarı tanımlamasına yer verilmiştir.
10-27/386-141
10
H.5.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi "Bu Tebliğ’in 2. maddesinde
belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının 25 milyon YTL’yi aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur" demek suretiyle hangi tür birleşme ya da 370
devralma işlemlerinin Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olduğunu belirlemektedir.
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre, işlem taraflarından Borusan’ın sabit
telefon hizmetleri pazarındaki pazar payı %(….), internet servis sağlayıcılığı
pazarındaki pazar payı %(….)’dur. İşlemin diğer tarafı olan Vodafone’un GSM
hizmetleri pazarındaki pazar payı %(….)’dir. Tarafların söz konusu pazarlardaki
payları 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen pazar payı eşiğini
aşmamaktadır. Buna ek olarak, Borusan Telekom’un faaliyet gösterdiği altyapı
işletmeciliği pazarında ise, pazarın tamamını yansıtacak tek bir veri
bulunmamaktadır. Ancak altyapı işletmeciliği kapsamında sunulan farklı hizmet
türlerine ilişkin hem adet hem de gelir bazlı pazar paylarının %(….)’un altında olması, 380
Borusan Telekom’un altyapı işletmeciliğinden elde ettiği gelir düzeyi ve bu hizmeti
sunabilmek için elinde bulundurduğu altyapı unsurları göz önüne alındığında, bu
pazarda da Tebliğ ile belirlenen eşiğin aşılmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dosya kapsamında yer alan bilgilere göre, Borusan Telekom’un cirolarının TL olarak
karşılığı 2008 yılı için14 sabit telefon hizmetleri pazarında (….)TL (……….), internet
servis sağlayıcılığı pazarında (….) TL (……….) 2009 yılı için15 sabit telefon hizmetleri
pazarında (….) TL (……….), internet servis sağlayıcılığı pazarında (….) TL
(……….)’dir. Borusan Telekom’un altyapı işletmeciliği pazarından 2008 yılında elde
ettiği gelir (….) TL iken, 2009 yılı cirosu henüz kesinleşmemiş olup Eylül ayı itibarıyla
(….) TL düzeyinde gerçekleşmiştir. 390
İşlemin diğer tarafı Vodafone’un, GSM hizmetleri pazarında Türkiye’deki cirosu Nisan
2007- Mart 2008 döneminde (….) TL (……….), Nisan 2008-Mart 2009 döneminde
(….) TL (………..) olarak gerçekleşmiştir.
İşlem taraflarından Borusan’ın sabit telefon hizmetleri pazarında elde ettiği 2008 ve
2009 ciroları, internet servis sağlayıcılığı pazarında elde ettiği 2009 cirosu ile işlemin
diğer tarafı olan Vodafone’un GSM hizmetleri pazarında elde ettiği 2008 ve 2009
ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini aşmaktadır.
Dolayısıyla işlemin izne tabi bir devralma olduğu sonucuna varılmaktadır.
H.5.3. Devralma İşleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından 400
Değerlendirilmesi
14 Tarafların 2008 yılı ciroları Bildirim Formu’nda ABD Doları olarak verilmiş ve ciroların TL’ye
çevrilmesi işleminde TCMB’nin 2008 yılı ortalama döviz alış kuru esas alınarak 1 ABD Doları=1,2929
TL paritesi kullanılmıştır.
15 Tarafların 2009 yılı ciroları Bildirim Formu’nda ABD Doları olarak verilmiş ve ciroların TL’ye
çevrilmesi işleminde TCMB’nın 2009 yılı ortalama döviz alış kuru esas alınarak 1 ABD Doları=1,5471
TL paritesi kullanılmıştır.
10-27/386-141
11
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim
durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak,
ülkenin bütününde yahut belli bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet
piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak birleşme ve
devralma işlemleri hukuka aykırı bulunarak yasaklanmaktadır.
Vodafone Grubu, Türkiye’deki faaliyetlerini Vodafone Holding üzerinden ve Vodafone
TR şirketleri aracılığı ile gerçekleştirmektedir. Öte yandan Borusan Grubu, çeşitli
grup şirketleri aracılığı ile çelik, lojistik, enerji ve telekomünikasyon gibi sektörlerde
faaliyet göstermektedir. Devre konu Borusan Telekom, Borusan Grubu’nun 410
telekomünikasyon sektöründeki faaliyetlerini yürüttüğü tek teşebbüstür ve dolayısıyla
devir işlemi sonrasında Borusan Grubu’nun telekomünikasyon sektöründe faaliyeti
kalmayacaktır.
Devralma işlemine taraf teşebbüslerin faaliyet alanları dikkate alınarak belirlenen ilgili
pazarlar açısından yapılan değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:
GSM Hizmetleri Pazarı: Her ne kadar devre konu Borusan Telekom’un GSM
hizmetlerine ilişkin herhangi bir faaliyeti bulunmasa da, elektronik haberleşme
piyasasının geçirmekte olduğu değişim süreci, farklı hizmet türlerinin sunulması için
gereken unsurların benzer niteliklere sahip olması gibi faktörler, söz konusu farklı
hizmet türleri arasında yakınsamaya yol açmaktadır. Borusan Telekom’un sahip 420
olduğu faaliyetler ve altyapı unsurları göz önünde bulundurulduğunda benzer bir
yakınsama etkisinden bahsedilebileceği ve GSM hizmetleri pazarının da incelemeye
dahil edilmesi gerekeceği sonucuna ulaşılmıştır.
GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösterecek bir teşebbüsün GSM hizmetini
verebilmesi için çağrı başlatması, çağrıyı bir noktadan diğer bir noktaya taşıması ve
kendi şebekesinde veya başka bir şebekede sonlandırması gerekmektedir. Bu
bakımdan GSM hizmetleri sunacak bir teşebbüsün kendi telekomünikasyon
şebekesinin olması ya da diğer bir işletmecinin şebekesini kullanması gerekmektedir.
Dosya mevcudunda yer verilen bilgilerde, Vodafone TR’nin doğrudan mülkiyetinde
bulunan bir fiber altyapısının bulunmadığı ve kiralanan hatlar üzerinden hizmet 430
sunulduğu ifade edilmiştir. Şirket yetkilileri ile yapılan görüşmede, Vodafone’un
rakipleri Turkcell ve Avea’nın kendi transmisyon hatlarını oluşturmak/geliştirmek
amacıyla kendi bünyelerinde şirketlerinin bulunduğu, Vodafone’un Borusan
Telekom’u devralmasının asıl amacının da mobil hizmetler için hayati öneme sahip
olan transmisyon altyapısının desteklenmesi ve sabit hat pazarına giriş yapmak
olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla Vodafone’un, bildirim konusu devralma
neticesinde, ilgili piyasalarda daha etkin bir şekilde rekabet edebilme imkanını elde
etmeyi amaçladığı sonucuna ulaşılmıştır.
GSM hizmetleri pazarında mevcut durum itibarıyla Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.,
Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. olmak üzere üç 440
farklı operatör bulunmaktadır. Söz konusu teşebbüslerin net satışlarına göre
belirlenen 2009 yılı pazar payları aşağıdaki gibidir16:
16 BTK tarafından gönderilen 23.03.2010 tarihli ve 2499 sayılı görüş.
10-27/386-141
12
Tablo 4: Net Satışlara Göre Pazar Payları
GSM Operatörü Pazar Payı (%)
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (….)
Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (….)
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (….)
Operatörlerin net satışlarına göre belirlenen pazar payı tablosundan da görüleceği
üzere, ilgili pazarda Turkcell’in önemli bir üstünlüğü bulunmaktadır. Ayrıca, BTK
tarafından yayınlanan pazar analizi dokümanlarında abone sayılarına göre pazar 450
payları17 değerlendirmesi yapılmış ve Turkcell’in pazar payının %(….)-(….) aralığında
olduğu, kalan kısmın ise Vodafone ve Avea arasında paylaşıldığı sonucuna
ulaşılmıştır. Her iki durumda da Turkcell’in pazarda güçlü bir pozisyona sahip olduğu,
diğer iki operatörün ise birbirlerine yakın pazar payları ile piyasada yer aldığı ve bu
paylarını arttırma gayreti içerisinde oldukları kanaatine varılmıştır. Bu bakımdan
bildirim konusu işlem neticesinde GSM hizmetleri pazarında hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin söz
konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sabit Telefon Hizmetleri Pazarı: Sabit telefon hizmetleri, Türkiye’de halihazırda
bakır kablo çifti, sabit telsiz erişim ve kablo TV şebekesi üzerinden sunulabilmektedir. 460
Sabit telsiz hizmetinde abone ve santral arasındaki bağlantının tümü ya da bir kısmı
için radyo sinyalleri kullanılmakta ve PSTN şebekesine bağlantı sağlanabilmektedir.
Sabit telsiz teknolojisinin kullanımı özellikle uzak ve engebeli bölgelerde maliyet,
etkinlik gibi birtakım faktörler göz önünde bulundurulduğunda tercih edilme sebebi
olabilmektedir. Ancak, ülkemizdeki yaygın bakır kablo ağı göz önünde
bulundurulduğunda, söz konusu teknolojinin sadece zorunlu durumlarda kullanıldığı
ve sabit telsiz erişimi abone sayısının da çok düşük seviyelerde kaldığı
görülmektedir. Öte yandan kablo TV şebekesi üzerinden sunulabilen VoIP hizmetinin
de, söz konusu ağın ülke genelinde yaygın bir yapı sergileyememesi18, şebekenin
paylaşımlı yapısı ve sınırlı kapasitesi dolayısıyla kalite standartlarında ortaya 470
çıkabilecek birtakım dezavantajlar19 göz önünde bulundurulduğunda sınırlı bir
kullanım olanağı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
BTK tarafından yayınlanan Türkiye Elektronik Haberleşme Sektörü Üç Aylık Pazar
Verileri başlıklı 2009 yılı 4. çeyrek raporunda, sabit telefon hizmetleri pazarında Türk
Telekom’un pazar paylarının;
2008 yılı ilgili hizmet (şehirler arası, uluslararası ve mobile giden aramalar)
gelirlerine göre hesaplandığında %(….)-(….),
17 Her ne kadar ilgili pazar için net satışlara ilişkin pazar payı hesaplamalarının daha sağlıklı sonuçlar
vereceği düşünülse de, bilgi vermesi açısından abone sayılarına göre oluşan pazar paylarına da yer
verilmiştir.
18 BTK tarafından yayımlanan pazar analizi dokümanlarında bu konuya açıklık getirilmiş ve mevcut
durumda kablo TV şebekesinin 21 ilde kurulu olduğu, ülke genelinde hanelerin ancak %15’ine hitap
edebildiği ifade edilmiştir.
19 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Kamuoyu Görüşlerini İçeren Doküman (2009), Sabit Telefon
Şebekesine Erişim Piyasası, s.10-13
10-27/386-141
13
2009 yılı ilgili hizmet (şehir içi20, şehirler arası, uluslararası ve mobile giden
aramalar) gelirlerine göre hesaplandığında %(….)-(….)
seviyelerinde gerçekleştiği, öte yandan diğer sabit telefon hizmeti işletmecilerinin 480
pazar paylarının 2008’de %(….)-(….), 2009’da ise %(….)-(….)aralığında gerçekleştiği
ortaya konulmuştur. Diğer yandan aynı raporda sabit telefon işletmecilerinin toplam
gelirleri ile Türk Telekom’un toplam telefon hizmetlerine (şehir içi, şehirler arası,
uluslararası ve mobile giden aramalarından elde ettiği gelirlerin yanı sıra bağlantı-
nakil ücretleri de değerlendirme kapsamına alınmıştır) ait gelirleri değerlendirilerek
pazar payları hesaplanmıştır. Buna göre;
2008 yılı toplam telefon hizmetleri gelirlerine göre hesaplanan Türk Telekom
pazar payı %(….)-(….),
2009 yılı toplam telefon hizmetleri gelirlerine göre hesaplanan Türk Telekom
pazar payı %(….)-(….) 490
seviyelerinde gerçekleşmiştir. Diğer sabit telefon hizmeti işletmecilerinin pazar payları
ise 2008 ve 2009 yılları için sırasıyla %(….)-(….)ve %(….)-(….) aralıklarında yer
almaktadır.
Sabit telefon hizmetleri pazarına ilişkin olarak dosya mevcudunda yer verilen pazar
payları da aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 5: Sabit Telefon Hizmetleri Pazar Payları (%)
Şirket 2005 2006 2007 2008 2009
Türk Telekomünikasyon A.Ş. (….) (….) (….) (….) (….)
Borusan Telekom (….) (….) (….) (….) (….)
Koç Net (….) (….) (….) (….) (….)
Netone (….) (….) (….) (….) (….)
Tellcom (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer (….) (….) (….) (….) (….)
Tablo-5 incelendiğinde sabit telefon hizmetleri pazarında en önemli oyuncunun
%(….)’ın üzerinde bir pazar payına sahip olan Türk Telekomünikasyon A.Ş. olduğu
görülmektedir. Söz konusu teşebbüsün 2005 yılı sonrasında düzenli olarak pazar
payı kaybına uğradığı göze çarpsa da, pazar payındaki düşüşün yıllık %(….)-(….) 500
düzeyinde kaldığı ve mevcut durum itibarıyla önemli seviyede bir pazar payına sahip
olduğu değerlendirildiğinde, kısa vadede sahip olduğu bu gücü koruyacağı kanaatine
varılmıştır. Öte yandan, devredilen Borusan Telekom’un, ilgili pazardaki payının
%(….) düzeylerinde gerçekleştiği göz önünde bulundurulduğunda, bildirim konusu
işlem neticesinde sabit telefon hizmetleri pazarında hakim durum yaratılmasının veya
mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmetleri Pazarı: İlgili pazar değerlendirmesinin
yapıldığı bölümde de değinildiği üzere internet servis sağlayıcılığı hizmeti ülkemizde,
bakır ve fiber kablo ağı ile kablo TV şebekesi üzerinden sunulabilmektedir. Bakır 510
kablo ağını elinde bulunduran Türk Telekom’un ADSL ve GSHDSL portlarını diğer
işletmecilere açması ile birlikte yeniden satış yöntemi ile son kullanıcıya ADSL
20 Şehir içi aramaların, alternatif sabit telefon hizmeti işletmecilerine de açılması nedeniyle, pazar payı
verilerine 2009 yılı üçüncü çeyrekten itibaren bu aramalardan elde edilen gelirler de eklenmiştir.
10-27/386-141
14
hizmeti sunulmaya başlamıştır. Bu modelde internet servis sağlayıcıları, Türk
Telekom tarafından sunulan ADSL hizmetini yeniden satış amacıyla pazarlama
faaliyetlerinde bulunmaktadır. Söz konusu erişim şeklinin, Rekabet Kurulu’nun 08-
65/1055-411 sayılı kararında da belirtildiği üzere, abonelerin internete
bağlanmasındaki herhangi bir aşamada internet servis sağlayıcıları tarafından
müdahale imkânı sunmaması nedeniyle gerçek anlamda rekabetçi bir piyasa ortaya
çıkarmadığı görülmektedir. Diğer taraftan, yüksek hızlı veri iletimine imkân verecek
yeteneğe kavuşturulmuş abone hattının, veri iletimi sunulmak üzere rekabetçi 520
işletmecilerin erişimine açılmasını ifade eden veri akış erişimi (VAE) yöntemi ve yerel
ağın paylaşıma açılması (YAPA) yöntemiyle de İSS’ler Türk Telekom’dan hizmet
almaya devam etmektedir21.
İnternet servis sağlayıcılığı hizmetinde bakır kablo ağına alternatif olarak
değerlendirilebilecek ilk altyapı, mevcut durum itibarıyla, Turksat tarafından
işletilmekte olan kablo TV şebekesidir. Bu şebeke esasen analog TV yayıncılığı
yapmak amacıyla ve dolayısıyla tek yönlü iletişimi destekleyen bir yapıda
kurulmuştur. Ancak günümüzde şebeke üzerinde yapılan iyileştirmeler sonucunda
elektronik haberleşme hizmetleri için de kullanılabilen bir altyapı olma özelliği
kazanmıştır. Kablo TV şebekesi üzerinden verilen hizmetler ülke genelinde 530
yaygınlaşamamıştır. Kablo TV hizmetinin verilebildiği bazı bölgeler de dahi internet
erişim hizmeti verilememektedir. Bu nedenle kablo TV şebekesi üzerinden verilen
internet erişim hizmeti sınırlı düzeylerde kalmıştır.
İkinci alternatif ise fiber optik kablo altyapısı üzerinden sunulan internet erişim
hizmetleridir. Bu altyapılar genellikle yerel ağın belli bir düzeyine kadar
kullanılmaktadır. Büyük oranda belli bir ölçeğin üzerindeki kurumsal müşterilere
sunulan bu hizmetler, çeşitli yöntemler aracılığı ile bireysel kullanım amacına da
hizmet edebilmektedir. FTTH/FTTB gibi uygulamalar neticesinde fiber optik kabloya
dayalı altyapılar yerel ağ seviyesinde de kullanılabilmektedir. Son kullanıcılara
yüksek veri iletim kapasitesi sunan bu uygulamaların ülkemizdeki kullanımı henüz 540
yaygınlaşmamıştır22.
Dosya mevcudunda yer verilen internet servis sağlayıcılığı hizmetine ilişkin pazar
payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 6: İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti Pazar Payları (%)
Şirket 2005 2006 2007 2008 2009
TTNet (….) (….) (….) (….) (….)
Borusan Telekom (….) (….) (….) (….) (….)
Koç Net (….) (….) (….) (….) (….)
Netone (….) (….) (….) (….) (….)
Tellcom (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer (….) (….) (….) (….) (….)
İnternet servis sağlayıcılığı hizmeti pazarında yer alan teşebbüslerin pazar payları
incelendiğinde, Türk Telekom’un iştiraki TTNet’in son beş yıl içerisinde %(….)
üzerinde gerçekleşen pazar payı ile belirgin bir üstünlüğe sahip olduğu
görülmektedir. BTK’nın 2009 yılı 4. çeyrek pazar verileri dokümanında, Türkiye’deki
21 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (2010), Türkiye Elektronik Haberleşme Sektörü 2009 yılı
4. Çeyrek Üç Aylık Pazar Verileri Raporu, s.19
22 BTK tarafından yayımlanan dokümanlarda eve/binaya kadar fiber uygulamalarının İstanbul, Ankara,
İzmir, Kocaeli ve Bursa olmak üzere beş ilde ve sınırlı sayıda bölgede genişbant internet erişim hizmet
sunumu için kullanıldığı ifade dilmiştir.
10-27/386-141
15
genişbant internet abonelerinin %97,3’ünün DSL teknolojilerini kullandığı ifade
edilmektedir. Dolayısıyla bakır kablo ağını elinde bulunduran bir teşebbüsün pazar
paylarının da yüksek seviyelerde gerçekleşmesi olağan karşılanabilecektir. Özellikle 550
diğer işletmecilerin daha etkin rekabet etmelerine olanak tanıyan YAPA yöntemi ile
bu alanda rekabetçi bir baskının varlığından söz edilebilse de, kısa vadede TTNet’in
pazardaki gücünü koruyacağı kanaatine varılmıştır. Öte yandan Borusan Telekom’un
%(….)-(….) düzeylerinde seyreden pazar payı ve Vodafone Grubu’nun bu alanda
faaliyet göstermediği göz önünde bulundurulduğunda, bildirim konusu işlem
neticesinde internet servis sağlayıcılığı hizmetleri pazarında hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin söz
konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Altyapı İşletmeciliği Hizmetleri Pazarı: Ülkemizde altyapı işletmeciliğine ilişkin ilk
lisanslar 2006 yılında verilmeye başlanmıştır. Bu bağlamda dosya mevcudunda 560
Borusan Telekom’un vermeye yetkili olduğu altyapı işletmeciliği hizmetinin telefon
hizmeti hariç olmak üzere, işletmecilere ve kullanıcılara elektronik haberleşme
hizmetleri sunulmasına imkan sağlayan transmisyon altyapısının kurulması ve
işletilmesi olduğu ifade edilmiştir. Vodafone Altyapı ise anahtarlama ekipmanları,
donanım ve yazılım, terminal, hat ve her türlü şebeke biriminin altyapısının inşası, bu
altyapılar için gerekli telekomünikasyon tesislerinin kurulması, kiralanması veya
herhangi bir şekilde temin edilmesi amacıyla kurulmuştur. Ancak dosya mevcudunda
bu teşebbüsün faaliyetlerinin grup içi şirketlere yönelik ve sınırlı düzeyde olduğu
bilgisi yer almaktadır.
Dosya mevcudunda altyapı işletmeciliğinin bir servis olmadığı, altyapıya dair bir 570
lisans olduğu ve dolayısıyla şirketlerin bu faaliyetlerden elde ettikleri gelirleri
açıklamadığı ifade edilmektedir. Bununla birlikte operatörlerin birbirlerinin altyapısını
da ortak olarak kullanabilmelerinden hareketle, operatörlere ait altyapının km
cinsinden hesaplanmasının da pazar payı açısından anlamlı olmayacağı
belirtilmektedir. Dosya mevcudunda yer verilen bilgilerde, 2009 yılı itibarıyla, Borusan
Telekom’un kiralamış olduğu fiber kablo ağının (….) km uzunluğunda olduğu, kendi
mülkiyetlerindeki kısmın ise (….) km düzeyinde kaldığı ifade edilmektedir. 2009 yılı
Kasım ayı itibarıyla aktif olarak altyapı işletmeciliği hizmeti veren işletmecilerin sahip
olduğu toplam fiber optik kablo uzunluğu BTK tarafından 17.113 km olarak
açıklanmaktadır.23 Ancak taraflarca da belirtildiği üzere bu verilerin pazara ilişkin 580
olarak anlamlı bir değerlendirme yapılmasında yeterli olmadığı; ancak pazar
hakkında fikir sahibi olmada faydalı olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
BTK tarafından gönderilen görüş kapsamında bu pazara ilişkin birtakım ek bilgiler de
elde edilmiştir. Pazarın genelini yansıtan tek bir pazar payı verisi bulunmamaktadır.
Dolayısıyla incelemeler altyapı işletmeciliği pazarının içerisinde yer alan farklı hizmet
türleri göz önünde bulundurularak yapılmıştır. Bu kapsamda elde edilen bilgiler
aşağıda yer alan Tablo 7-8’de özetlenmiştir:
590
23 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (2010), Türkiye Elektronik Haberleşme Sektörü 2009 yılı
4. Çeyrek Üç Aylık Pazar Verileri Raporu
10-27/386-141
16
Tablo 7: Borusan Telekom'un Altyapı İşletmeciliği Pazarında Elde Ettiği Pazar Payları (Adet Bazlı)
Hizmet Türü Pazar Payı (%)
Toptan Kiralık Devre Hizmeti (….)
64 Kbit/sn (….)
128 Kbit/sn (….)
256 Kbit/sn (….)
512 Kbit/sn (….)
1 Mbit/sn (….)
2 Mbit/sn (….)
Perakende Yurtiçi Geleneksel Kiralık Devre Hizmeti*
2 Mbit/sn üzeri (….)
Metro Ethernet (….)
ATM (….)
Frame Relay (….)
Perakende Yurtiçi Diğer Devreler
G.SHDSL (….)
* Bu hizmet ülkemizde 2009 yılı verileri doğrultusunda %98 oranında 2 Mbit/sn ve altı hızlarda
sunulmaktadır.
Adet bazlı pazar payı verilerinin yer aldığı Tablo 7’den de görüleceği üzere, Borusan
Telekom’un pazardaki payı, farklı hizmet türleri açısından incelendiğinde, %(….)
seviyesini dahi aşmamaktadır. Bu hizmet türlerinin gruplandırılması ile ortaya çıkan
pazar payı düzeyleri de toptan kiralık devre hizmetlerinde %(….), asgari kiralık
devrelerde (2 Mbit/sn ve altı hızlar için) %(….), 2 Mbit/sn üzerindeki kiralık devrelerde
%(….) ve diğer kiralık devrelerde %(….) düzeylerinde gerçekleşmektedir. Gelir bazlı
pazar payları ise aşağıdaki gibidir: 600
Tablo 8*: Borusan Telekom'un Altyapı İşletmeciliği Pazarında Elde Ettiği Pazar Payları (Gelir Bazlı)
Pazar Payı (%)
2007 2008 2009**
Yurtiçi Kiralık Devre Gelirlerine Göre (….) (….) (….)
Uluslararası Kiralık Devre Gelirlerine Göre (….) (….) (….)
* Hesaplamalarda toptan ve perakende pazarlarda elde edilen toplam gelir rakamları kullanılmıştır
** 2009 yılı pazar payı Eylül ayı itibarıyla elde edilen verilerle hesaplanmıştır.
Pazara ilişkin veriler göz önünde bulundurulduğunda, bildirim konusu işlem
neticesinde altyapı işletmeciliği hizmetleri pazarında da hakim durum yaratılmasının
veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı kanaatine
varılmıştır.
H.5.4. İşlemin Yan Sınırlamalar Açısından Değerlendirilmesi
Devralma işleminin tarafları arasında imzalanmış olan Hisse Alım Sözleşmesi’nin
11.1. maddesinde tarafların faaliyetlerine yönelik olarak rekabet yasaklarına yer
verildiği görülmektedir. Sözleşmenin ilgili maddesinde;
“Satıcılar, kapanış tarihinden itibaren 2 (iki) yıl süreyle, Türkiye’de ve Şirket’in 610
faaliyetinin kapanış tarihinde yürütülmekte olduğu diğer bölgelerde, Şirket’in
10-27/386-141
17
faaliyetine rakip olacak bir faaliyet yürütmeyecektir veya böyle bir faaliyetle iştigal
etmeyecektir, yer almayacaktır veya böyle bir faaliyette menfaat sahibi olmayacaktır.”
ifadesi yer almaktadır.
Hisse Alım Sözleşmesi’nin 11.2. maddesinde, müşteri portföyüne yönelik rekabet
yasağına, 11.3. maddesinde istihdam edilecek personele yönelik olarak rekabet
yasağına, 11.4. maddesinde fikri mülkiyete yönelik rekabet yasağına yer verildiği
görülmektedir. Söz konusu hükümlerde, kapanış tarihinden itibaren 2 (iki) yıl süreyle
geçerli olacak şekilde ilgili yasaklar düzenlenmiştir.
Hisse Alım Sözleşmesi’nin 12. maddesinde gizlilik hükümlerine yer verildiği 620
görülmektedir. Söz konusu düzenlemelerde, hem alıcı hem de satıcılar birbirlerine,
taraflar arasından yürütülen müzakerelerin koşullarını, sözleşmeyi, işlem
sözleşmelerini, alıcı ve satıcılar ile bağlı bulundukları gruplar ve Şirket ile ilgili olarak
elde edilen tüm bilgileri gizli tutma ve bu bilgileri yalnızca taraflar arasında yürütülen
müzakerelerin amaçları, sözleşme ve işlem sözleşmelerinde öngörülen amaçlar için
kullanma yönünde taahhütte bulunmuşlardır. Söz konusu gizlilik yasağı 3 (üç) yıl
süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenmiştir.
Rekabet Hukuku uygulamasında rekabet yasakları devredilen malvarlığının değerinin
korunması gereğinden ortaya çıkmıştır ve alıcıların yaptıkları yatırımların karşılıklarını
tam olarak almalarının bir aracı olarak görülmektedir. Genel olarak rekabet 630
yasaklarının yan sınırlama olarak değerlendirilmesi için yoğunlaşma ile doğrudan ilgili
ve gerekli olması, sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olması ve orantılı olması
gerekmektedir. Bu kapsamda, söz konusu sınırlamaların işlemin gerçekleştirilmesine
yardımcı unsur olarak düzenlenmiş olması, yoğunlaşmanın daha kısa sürede daha
az maliyetle ve daha rahat bir şekilde sonuca ulaşması bakımından gerekli olması,
üçüncü kişilerin ticari faaliyetlerini sınırlayıcı bir yönünün bulunmaması, kısıtlamanın
nitelik, süre ve kapsam bakımından da işlemin yürütülmesi için gerekli olandan fazla
sınırlama getirmemiş olması gerekmektedir.
Bahsi geçen koşullar çerçevesinde, sözleşmede düzenlenen rekabet yasağı hükmü
değerlendirildiğinde, işlemin know-how ve teknik bilgi devrini de içermesi nedeniyle, 640
söz konusu hükümlerin süresi, muhatabı, kapsamı bakımından devralma işleminin
gerçekleşmesi için gerekli olandan daha fazla bir kısıtlama içermediği, dolayısıyla
makul olduğu ve Rekabet Kurulu’nun önceki uygulamaları ile uyum içinde olduğu ve
yan sınırlama olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Aynı koşullar çerçevesinde sözleşmede yer alan müşterilere, istihdam edilecek
personele ve fikri mülkiyet haklarına ilişkin düzenlemeler değerlendirildiğinde, rekabet
etmeme hükmüne paralel bir şekilde, söz konusu düzenlemelerin de süre, muhatab
ve kapsam bakımından sözleşmenin gerçekleşebilmesi için gerekli olandan fazla bir
kısıtlama getirmediği ve dolayısıyla makul olduğu görülmektedir. Nitekim Rekabet
Kurulu’nun, Güney 2M Dağıtım AŞ.’nin Merser Gıda Dağıtım A.Ş’yi devralmasına 650
ilişkin olarak verdiği 26.8.2009 tarih ve 09-39/933-231 sayılı kararında, devreden
taraf olan Merser Gıda’ya sözleşme ile getirilen, 36 ay boyunca Güney 2M ile çalışan
müşterileri edinme yasağı, makul olarak değerlendirilmiştir.
Son olarak; sözleşmede yer alan gizlilik hükmünün, sözleşmenin devamlılığının
sağlanması ve ticari sırların 3. taraflara aktarılmasının ve 3. taraflar aracılığıyla
rekabet etme yasağının aşılmasının önlenmesi amacıyla düzenlendiği ve rekabet
yasağı amacı taşımadığı, ayrıca oldukça dinamik ve teknik bilgiye dayalı bir sektörde,
know-how devri de içeren bir işlemin gerçekleşmesi için süre, taraflar ve kapsam
10-27/386-141
18
bakımından gerekli olandan fazla bir kısıtlama içermediği ve dolayısıyla makul olduğu
sonucuna varılmıştır. 660
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
670
Full & Egal Universal Law Academy