Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-127
Karar Sayısı : 10-27/404-150
Karar Tarihi : 31.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Zeynep ŞENGÖREN
C. İLGİLİ TARAF : Kırıkkale Belediye Başkanlığı
(Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali İşletmesi)
Yenidoğan Mh. Kızılkanat İş Merkezi Kırıkkale
D. DOSYA KONUSU: Kırıkkale Belediye Başkanlığının ve Kırıkkale Şehirlerarası
Otobüs Terminal (KİŞOT) İşletmesi’nin il otogarında yer tahsis etmemek suretiyle
hâkim durumunu kötüye kullandığı ve Ankara-Kırıkkale hattında karayoluyla yolcu
taşımacılığı pazarında rekabeti kısıtladığı iddiası üzerine alınan 23.12.2009 tarih ve 09-20
60/1470-388 sayılı Kurul kararının gereğinin yerine getirilip getirilmediğinin
değerlendirilmesi.
E. DOSYA EVRELERİ: Yapılan bir şikâyet üzerine, Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali
Yapma ve İşletme Birliği’nin il otogarında şikâyetçiye yer tahsis etmemek suretiyle hâkim
durumunu kötüye kullandığı ve bu suretle rekabeti kısıtladığı iddialarına yönelik olarak
yürütülen önaraştırma sonucunda Rekabet Kurulunun 11.6.2009 tarih ve 09-27/596-140
sayılı Kararı ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca ilgili Birliğe görüş yazısı gönderilmesi uygun görülmüştür.
Kurum kayıtlarına 30.9.2009 tarih ve 7055 sayı ile giren, aynı şikâyetçiye ait başvuru üzerine
yürütülen önaraştırma sonucunda, Kurul, 23.12.2009 tarih ve 09-60/1470-388 sayı ile 4054 30
sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edebilecek eylemlere ilişkin olarak daha önce alınan
11.6.2009 tarih ve 09-27/596-140 sayılı Karar sonucunda bildirilen görüşün, mevcut
durumda uygulanma aşamasında olması ve yetkililerin kısa bir zaman içerisinde Kanun’a
aykırı durumun düzeltileceği yönündeki ifadeleri sebebiyle soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, bununla birlikte uygulama sonuçlarının üç ay süreyle ilgili Daire tarafından takip
edilerek Kurul gündemine getirilmesine karar vermiştir.
Konuya ilişkin 17.3.2010 tarih ve 2009-4-127/BN-10-MY sayılı Bilgi Notu 29.3.2010 tarih ve
REK.0.08.00.00-110/104 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-27 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, 40
- 19.1.2010 tarihinde KİŞOT İşletmesi ile yazıhane kiralamak isteyen teşebbüsler arasında
kira sözleşmesi imzalanması neticesinde, İşletme tarafından piyasaya girişlere izin
verildiğinin ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek piyasaya girmek isteyenleri
engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu
hususta Kanun’a uygun davranıldığı;
- Ancak taraflar arasında imzalanan ilgili Terminal’de yazıhane kiralanmasına yönelik
sözleşmede, terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma
piyasasına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükmün yer aldığı;
10-27/404-150
2
- “Gişe Kiralama İhalesine Ait Sözleşme”nin 11. maddesinde öngörülen teminat
yükümlülüğünün orantısız olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde rekabeti 50
sınırlayabileceği; bu nedenle aylık kira bedeli ile makul orantılı ve kiracılar arasında
ayrımcılık içermeyecek bir teminat yükümlülüğünün belirlenmesi gerektiği;
- Söz konusu Sözleşme’nin 19. ve 22. maddelerinde yer alan sefer saatlerine yönelik
düzenlemelerin piyasadaki etkin rekabeti sınırlayabileceği; 4054 sayılı Kanun ve diğer mer’i
mevzuata göre KİŞOT İşletmesi’nin şehirlerarası otobüs taşımacılığı firmalarına böyle bir
sınırlama getiremeyeceği;
bu nedenlerle, anılan Sözleşme maddelerinin tadil edilmesi için durumun Kırıkkale
Belediyesine bildirilerek gerekli düzeltmeler için 60 günlük bir süre verilmesi ve bu süre
sonunda ilgili düzeltmelerin Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiği; aksi takdirde
haklarında kanuni işlem yapılacağının bildirilmesinin uygun olacağı 60
ifadelerine yer verilmiştir.
G. DEĞERLENDİRME
Dosya mevcudu belgelerden, 13.1.2010 tarihinde KİŞOT 9-11-14 No’lu gişeler için
düzenlenecek ihalenin 30.12.2009 ve 7.1.2010 tarihlerinde basın yoluyla kamuoyuna
duyurulduğu ve 29.12.2009 tarihinde, gişelerin ihaleye çıkartılması talebinde bulunanlara
resmi yazı ile tebligat yapıldığı, ancak düzenlenen ihaleye katılım olmadığı anlaşılmıştır.
KİŞOT 8 No’lu gişenin kiralanmasına yönelik 19.8.2009 tarihinde yapılan ihaleye Gönül
TUNABOYLU tek başına katılmış olup, ihalenin iptal edilmesi üzerine açılan davada,
Mahkeme söz konusu iptal işlemini bozmuştur. Takiben 19.1.2010 tarihinde “Gişe Kiralama
İhalesine Ait Sözleşme” Gönül TUNABOYLU ve Kırıkkale Belediye Başkanlığı arasında 70
imzalanmıştır. Raportörlerce, söz konusu akit neticesinde, KİŞOT İşletmesi tarafından
piyasaya girişlere izin verildiği ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek piyasaya
girmek isteyenleri engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğu tespit edilmiştir.
Ancak taraflar arasında imzalanan terminalde yazıhane kiralanmasına yönelik Sözleşme’de,
terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma piyasasına yönelik
rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükümlerin yer aldığı görülmüştür. Anılan Sözleşme’nin konuya
ilişkin maddelerine yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:
Sözleşme’nin 11. maddesi teminata ilişkin hükümleri düzenlemektedir. Bu maddede söz
konusu işe ilişkin teminat miktarının ………. TL olduğu hükme bağlanmış ve yüklenici
firmanın (Gönül TUNABOYLU) toplam ………. TL teminat verdiği belirtilmiştir. Sözleşme’nin 80
12. maddesinde ise aylık kira bedeli KDV dâhil ………. TL olarak belirlenmiştir. Öngörülen
teminat aylık kira bedelinin yaklaşık 12 katıdır ve bu miktarın kira teminatıyla temin edilmek
istenen olası zararlara nazaran aşırılık taşıdığı görülmektedir. Sözleşme ile getirilen böyle
orantısız bir teminat yükümlülüğü terminalde gişe kiralamak isteyen firmaları caydırıcı bir
potansiyel barındırmaktadır. Şehirlerarası otobüs taşımacılığı için zorunlu unsur niteliği
taşıyan ve Kırıkkale’de tek olan KİŞOT’da gişe kiralayamayan firmaların bu ilgili pazarda
faaliyette bulunmaları söz konusu olamayacaktır. Kısacası, anılan teminat yükümlülüğünün
şehirlerarası otobüs taşımacılığı pazarına girişleri sınırlayarak rekabeti kısıtlaması ve
böylelikle bir piyasadaki hâkim durumun kullanılarak başka bir piyasadaki rekabetin
engellenmesi ve tüketiciler aleyhine arzın kısıtlanması suretiyle Kanun’un 6. maddesinin ihlal 90
edilmesi mümkündür. Bu nedenle, Sözleşme’de öngörülen teminat yükümlülüğünün girişleri
sınırlamayacak makul orantılı bir seviyeye çekilmesi yerinde olacaktır. Nitekim Borçlar
Kanunu Tasarısının 341. maddesinde; konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya
güvence verme borcu getirilmişse, bu güvencenin üç aylık kira bedelini aşamayacağı
10-27/404-150
3
düzenlenmektedir. Söz konusu olayda da teminat yükümlülüğü, benzer şekilde kirayla makul
orantılı olarak ve ayrımcılık içermeyecek şekilde belirlenmelidir.
Öte yandan, Kurumumuza gönderilen mezkûr Sözleşme’nin 19. maddesinin beşinci
fıkrasında firmanın günde en az bir kere otobüs seferi düzenlemesi gerektiği ve 22.
maddesinin onuncu fıkrasında otobüs kalkış saatlerinin saat başı ve buçuklar olduğu hükmü
getirilmiştir. Ancak Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 57. maddesine göre tarifeli yolcu 100
taşımaları zaman tarifesine tabidir ve bu tarifelerin uygulamaya konulmadan önce Ulaştırma
Bakanlığı’na onaylatılması zorunludur. Ayrıca aynı Yönetmeliğin 59. maddesi uyarınca
tarifeli taşımacılık faaliyetinde bulunan yetki belgesi sahipleri, “görülmüştür” şerhi düşülen
ücret tarifeleri ile “onaylanmış” zaman tarifelerine uymak zorundadırlar. Görüldüğü üzere
otobüs sefer saatleri, Ulaştırma Bakanlığına bildirilmek kaydıyla taşıyıcı teşebbüslerin ilgili
piyasadaki rekabet şartlarına göre kendi serbest iradeleri doğrultusunda belirlenmektedir ve
KİŞOT İşletmesi, sefer saatlerine bu şekilde bir müdahalede bulunma yetkisine sahip
değildir. Bu nedenle, Sözleşme’nin piyasadaki etkin rekabeti sınırlayabilecek anılan
maddelerinin Kanun’a ve ilgili mevzuata uygun şekilde tadil edilmesi gerektiği kanaatine
varılmıştır. 110
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- 19.1.2010 tarihinde Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali İşletmesi ile yazıhane
kiralamak isteyen teşebbüsler arasında kira sözleşmesi imzalanması neticesinde, İşletme
tarafından piyasaya girişlere izin verildiği ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek
piyasaya girmek isteyenleri engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğuna
OYBİRLİĞİ ile,
2- Ancak taraflar arasında imzalanan KİŞOT’da yazıhane kiralanmasına yönelik
sözleşmede, terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma
piyasasına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükmün yer aldığına, bu çerçevede sefer 120
saatlerine ilişkin etkin ve işleyebilir rekabetin sağlanması ve kira teminatlarında da objektif ve
ayrımcılık içermeyen kriterlerin belirlenmesi hususlarında 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Kırıkkale Belediye Başkanlığına görüş bildirilmesi için
Başkanlığın görevlendirilmesine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
10-27/404-150
4
KARŞI OY GEREKÇESİ
(31.03.2010 tarih ve 10-27/404-150 sayılı Kurul Kararı)
KİŞOT’da, yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı hükümler ihtiva etmediği ve
mevcut düzenlemenin işin tabiatına uygun olduğu gerekçesiyle alınan Kurul kararının 2. maddesine
katılamıyorum.
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Başkan
31.3.2010 tarihli, 10-27/404-150 sayılı Rekabet Kurulu Kararırının
2. maddesine
KARŞI OY GEREKÇESİ
10-27/404-150
5
Söz konusu dosyada, taraflar arasında imzalanan, KİŞOT’ta yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmede yer
alan hükümlerin ve hükümlerden kaynaklanan uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun çerçevesinde incelenebilecek bir durum arzetmediği ve bu nedenle de ortada Rekabet Kurumu’nun
müdahalesini gerektirecek bir husus bulunmadığı düşüncesiyle, mezkur Kararın 2. maddesine katılmamız
mümkün olmamıştır.
Murat ÇETİNKAYA
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy