Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-47 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-31/485-181
Karar Tarihi : 15.4.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Aytül TOKATLI, Didem ULUÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Marka Mağazacılık A.Ş.
Temsilcileri: Av. Zümrüt ESİN ve Av. G. Deniz ŞANRAH 20
Büyükdere Caddesi Maya Akar Center No: 100-102, Kat: 19
34394 Esentepe/İstanbul
D. TARAFLAR : Marka Mağazacılık A.Ş.
Sarıkanarya Sokak Yolbulan Plaza, B Blok No:22 Kat:6 3
4742 Kozyatağı / Erenköy / İstanbul
Marks & Spencer plc.
Waterside House 35 North Wharf Road Londra W2 1NW
30
E. DOSYA KONUSU: Marks & Spencer plc. ile Marka Mağazacılık A.Ş. arasında
8.1.2010 tarihinde akdedilen franchise sözleşmesinin grup muafiyeti
kapsamında olduğunun tespit edilmesi, aksi takdirde ilgili sözleşmelere
bireysel muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.2.2010 tarih ve 1704 sayı ile giren ve
en son 22.3.2010 tarih ve 2413 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 5.4.2010 tarih ve 2010-3-47/Öİ-10-A.T sayılı Menfi 40
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 9.4.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-130/156
sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Marks & Spencer plc. ile Marka
Mağazacılık A.Ş. arasında 8.1.2010 tarihinde akdedilen Franchise Sözleşmesinin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
50
10-31/485-181
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Marka Mağazacılık A.Ş. (Marka Mağazacılık)
1999 yılında kurulan Marka Mağazacılık Marks & Spencer plc. ile akdettiği franchise
sözleşmeleri vasıtasıyla, Türkiye’de Marks & Spencer markası altında bay, bayan ve
çocuk giyim, bayan iç çamaşırı, dekorasyon ve kişisel bakım ürünleri ile ev
gereçlerinin perakende satışı alanında faaliyet göstermektedir.
60
Marka Mağazacılık’ın hissedarlık yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir. Tablodan da
anlaşıldığı üzere Marka Mağazacılık, Fina Holding A.Ş. tarafından kontrol
edilmektedir. Fina Holding A.Ş.’nin kontrolü ise Hüsnü M. Özyeğin’dedir.
Tablo 1: Marka Mağazacılık’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Fina Holding A.Ş. 99,98
Diğer 0,02
Toplam 100
Kaynak: Bildirim Formu
Şirketin yönetim kurulu üyeleri, Murat Özyeğin’in (başkan), Mehmet Güleşçi (başkan
yardımcısı) Oya Sener ve Faik Onur Umut’tan oluşmaktadır. Marka Mağazacılık’ın
kanuni denetçisi ise Seda Gümüşsoy’dur. Şirketin 2009 yılı cirosu …………..
(………………………………………………………………………) TL olarak 70
gerçekleşmiştir.
Marka Mağazacılık’ın kontrolüne sahip Fina Holding A.Ş., GAP ve Banana Republic
markalarının franchise hakları vasıtasıyla bay, bayan, çocuk ve bebek giyim
ürünlerinin Türkiye’de perakende satışını gerçekleştiren GAP Mağazacılık A.Ş.’nin
ana ortağıdır. Gap Mağazacılık A.Ş.’nin 2009 yılı cirosu …………….
(…………………………………) TL olarak gerçekleşmiştir.
H.1.2. Marks & Spencer plc.(Marks & Spencer)
80
Marks & Spencer Birleşik Krallık’ta kurulu bir şirkettir. Marks & Spencer markasının
sahibi olan şirket ilgili marka altında bay, bayan ve çocuk giyim, bayan iç çamaşırı,
dekorasyon ve kişisel bakım ürünleri, gıda ürünleri ve ev gereçlerinin perakende
satışı alanında faaliyet göstermekte olup aynı zamanda markaya ilişkin üçüncü
kişilere lisans hakları vermektedir. Marks & Spencer’ın mevcut durumda ... bölgede
….. mağazası bulunmakta ve şirket 2010-2011 itibarıyla grup gelirinin %......’sini
franchise sözleşmelerinden elde etmeyi hedeflemektedir. Marks & Spencer’ın
28.3.2009’da biten elli iki haftalık süreçte elde ettiği dünya çapındaki geliri …………
Sterlin’dir. Şirketin Marka Mağazacılık ile yürüttüğü franchise işi haricinde Türkiye’de
başka herhangi bir perakende satım faaliyeti bulunmamaktadır. 90
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
Tekstil ve hazır giyim sektörü gayri safi yurt içi hasıla, imalat sanayi ve toplam sanayi
üretimindeki pay, ihracat, ekonomiye sağladığı net döviz girdisi, istihdam, yatırımlar,
dışa açıklık ve makro-ekonomik büyüklükler açısından Türkiye’nin birinci sektörü
10-31/485-181
3
konumundadır. Türk tekstil ve hazır giyim sektöründe mevcut kapasiteler yurt içi
talepten oldukça fazla olduğu için sektörün ihracatı yüksektir. O kadar ki tekstil ve
hazır giyim sektörü “ihracatımızda geleneksel sektörler” olarak anılmaktadır. 2006 yılı 100
verilerine göre Türkiye dünya tekstil ihracatında sekizinci, ithalatında ise yedinci
konumdadır. Hazır giyim sektöründe üretim ve ihracat açısından güçlü bir altyapıya
sahip olan Türkiye dördüncü büyük ihracatçı ülke olup, hazır giyim ithalatı toplam
ithalat içerisinde oldukça küçük bir paya sahiptir. Ancak Türkiye’nin toplam
ihracatında hazır giyimin payı düşüş eğilimi içindedir. Türkiye’nin tekstil ve hazır giyim
ihracatının önemli bir bölümünü pamuklu ürünler oluşturmaktadır. Dünyanın önde
gelen pamuk üreticilerinden birisi olması, tekstil ve hazır giyim sektörlerine
hammadde temininde Türkiye’ye önemli bir rekabet üstünlüğü sağlamaktadır.
Türk hazır giyim sektöründe firma tipleri arasındaki farklılıklar sektörün temel yapısını 110
ortaya koymaktadır. Uzun süredir faaliyette bulunan ve kendi koleksiyonlarını
oluşturma kabiliyetini haiz orta ve büyük ölçekli firmalarda kalite bilinci ön planda
iken, 1980 sonrası yatırım teşviklerinin etkisiyle faaliyete geçen firmalar
standartlaşma yoluna gitmiş ve rekabetçi üstünlüklerini ucuz fiyatlar yoluyla
sağlamışlardır. Bu grupta, kendi üretimini gerçekleştiren firmaların yanı sıra, fason
olarak üretilen mamulleri pazarlayan şirketler de yer almaktadır. Son grupta ise Türk
hazır giyim sektörünün belkemiğini oluşturan çok sayıdaki fason atölyeleri yer
almaktadır. Tekstil ve hazır giyim sektöründe faaliyette bulunan firma sayısı 43 bin
civarında olup, bunun %25’i aktif ihracatçıdır. 500 büyük sanayi kuruluşunun yaklaşık
%25’i tekstil ve hazır giyim sektöründe faaliyet göstermektedir. 120
Dünya hazır giyim üretim kapasitesinin talepten iki kat daha fazla olduğu tahmin
edilmektedir. 2005 yılı başında tekstil ve hazır giyim ticaretinde uygulanmakta olan
kotaların sona ermesi ile birlikte uluslararası pazarlarda kıyasıya rekabetin yaşandığı
yeni bir dönem başlamış ve fiyat rekabetinin yoğunluğu artmıştır. Bu dönemde
firmaların 2005 öncesinde sahip oldukları tedarik imkânları artık yetersiz kalmakta
olup ürün tedariki yanında hizmet sunumu da önem kazanmıştır.
Yukarıdaki bilgilerden hareketle, Türkiye’de hazır giyim sektörünün çok sayıda
oyuncunun yer aldığı, piyasaya giriş-çıkışın serbest olduğu, diğer bir deyişle ciddi 130
anlamda giriş engelinin yer almadığı, rekabetçi bir yapıya sahip olduğunu söylemek
mümkündür.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’e göre ilgili ürün pazarının tespitinde işleme konu olan mal ve
hizmetlerle, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından
aynı sayılan mal ve hizmetler dikkate alınmaktadır. Genel olarak hazır giyim sektörü
içerisinde tüketici gözündeki kullanım farklılıklarından hareketle, tarafların faaliyet 140
alanları gözetilerek bay, bayan ve çocuk giyim, bayan iç çamaşırı, dekorasyon ve
kişisel bakım ürünleri ile ev gereçlerinin ayrı ilgili ürün pazarları olarak belirlenmesi
mümkündür. Fakat, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 1.3.2.
maddesinde talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesinin de
pazar tanımlanmasında dikkate alınabileceği belirtilmektedir. Bu çerçevede hazır
giyim sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler açısından, belirli bir giyim türünden
diğerine geçişte önemli oranda yatırım gerekliliğinin bulunmaması teşebbüslerin
10-31/485-181
4
üretimlerini kısa sürede diğer giyim türlerine kaydırabilmeleri sonucunu
doğurmaktadır.
150
Hazır giyim ürünleri pazarının farklı fiyat ve kalite seviyesinde ürünleri barındıran
geniş bir pazar olduğu ifade edilmelidir. Bu pazar içerisinde marka gücü bulunmayan,
markalı ürünlere göre düşük fiyatlı ve genellikle mahalli giyim mağazalarında satılan
ürünler ile alışveriş merkezlerinde satışa sunulan, yüksek fiyatlı, markalı, tasarım
ürünler yer almaktadır. Esasen markalı ürünler ile markasız ürünler, aynı işlevi
görseler de fiyat seviyesi bakımından çok farklı olmaları nedeniyle ayrı pazarlar teşkil
edebilecektir. Bununla birlikte İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20.
maddesinde “inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası
alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da
alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar 160
tanımı yapılmayabilir.” denilmektedir. Dolayısıyla, tüm olası pazar tanımlarında
rekabetçi endişe yaratmayan eylemler bakımından Kurulun ilgili pazarı
tanımlamayabileceği ifade edilmelidir. Bu noktadan hareketle, ilgili anlaşmaya yönelik
muafiyet analizinde hazır giyimin alt segmentleri bakımından yapılacak incelemenin
değerlendirmeyi değiştirmeyecek oluşu nedeniyle, dosya kapsamında kesin bir pazar
tanımı yapılmamamış, değerlendirmede “hazır giyim ürünleri pazarı” esas alınmıştır.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de dağıtımının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet 170
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi
pazar, “Türkiye" olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşmenin Konusu ve Niteliği
Marka Mağazacılık ile Marks & Spencer arasında 1999 yılından bu yana süregelen
bir franchise ilişkisi bulunmaktadır. Taraflar arasındaki ilk franchise sözleşmesi
2.5.1999 tarihinde imzalanmış olup anılan sözleşme ile Marka Mağazacılık, Marks &
Spencer markalı ürünlerin Türkiye’de münhasır satıcısı olmuştur. İlgili sözleşme 180
imzalandığı dönemde Kuruma bildirilmiş ve 24.8.1999 tarih ve 99-39/413-265 sayılı
Kurul kararında sözleşmenin 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti kapsamında olduğu tespit edilmiştir. Marka Mağazacılık bu sözleşmenin
beşinci yılında Marks & Spencer’a sözleşmeyi dört yıl daha uzatmak için başvuruda
bulunmuştur. Bu kapsamda taraflar arasında 27.4.2004 tarihinde ikinci bir sözleşme
imzalanmıştır. Hala yürürlükte olan söz konusu sözleşme Marka Mağazacılık’a
taraflar arasındaki franchise ilişkisini yenileme hakkı tanımaktadır. Söz konusu hak
uyarınca Marka Mağazacılık, ikinci sözleşmenin dördüncü yılında Marks & Spencer’a
yeni bir sözleşme imzalama talebinde bulunmuştur. Yapılan talep neticesinde taraflar
8.1.2010 tarihinde bildirime konu franchise sözleşmesini imzalamışlardır. 190
Franchise veren Marks & Spencer İle franchise alan Marka Mağazacılık arasında
8.1.2010 tarihinde akdedilen Franchise Sözleşmesi (Sözleşme)’nin konusunu,
franchise verenin (Marks & Spencer), franchise alana (Marka Mağazacılık) Sözleşme
çerçevesinde kullanması için izin vermeyi kabul ettiği bay, bayan ve çocuk giyim
ürünleri ile bayan iç çamaşırları, kişisel bakım ve ev dekorasyonu ürünlerinin,
franchise verenin kendi adına kayıtlı veya kullanımı franchise verene lisanslı Marks &
10-31/485-181
5
Spencer markası ile diğer tüm tescilli olan veya olmayan markalar, yan markalar,
ticari veya hizmete ilişkin işaretler, isimleri logolar ve bunların birden fazla şekilde
algılanabilecek birleşimleri altında, franchise alan tarafından Türkiye çapındaki son 200
kullanıcılara perakende seviyesinde satımı oluşturmaktadır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Başvuru konusu sözleşme menfi tespit/muafiyet talebi ile Kuruma bildirilmiştir. Bu
noktada bir sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre menfi tespit belgesi
verilebilmesi için sözleşmenin Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı hükümler
taşımaması gerekmektedir.
Bildirime konu Sözleşme’de 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi gerekli 210
görülen hükümleri Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz (Kılavuz)’a uygun olarak şu
başlıklar altında gruplandırmak mümkündür:
a) Tek Marka: Sözleşmenin “Münhasırlık” başlıklı 6. maddesinin (a) bendi uyarınca,
Marka Mağazacılık sadece “Marks & Spencer” markası ve kayıtlı olsun olmasın –
her tür kısaltma ve varyasyonları dahil- franchise verenin Sözleşme uyarınca
franchise alanın kullanmasını onayladığı ve franchise verenin kendi adı ile sahip
olduğu veya kullanımı franchise verene kayıtlı olan tüm diğer marka, alt marka, ticari
marka veya hizmet markası, isim, logo ve dekor taşıyan ürünleri (M&S Ürünleri) ve
yalnızca işyerlerinde satacaktır. 220
İlgili hüküm, franchise alan konumundaki Marka Mağazacılık’a getirilmiş rekabet
etmeme yükümlülüğünü düzenlemektedir. Sözleşme’nin süresi 8 yıl olarak
belirlendiğinden, Marka Mağazacılık sözleşme süresi boyunca sadece M&S
Ürünleri’ni ve yalnızca taraflar arasında mutabık kalınan işyerlerinde satacaktır.
b) Sınırlı Dağıtım: Sözleşme’nin “Münhasırlık” başlıklı 6. maddesinin (a) bendi
uyarınca Marka Mağazacılık, M&S Ürünleri’ni Türkiye’deki mağazalarda perakende
olarak satma münhasır hakkına sahiptir. Bu kapsamda franchise veren konumundaki
Marks & Spencer, M&S Ürünleri altında Türkiye’de perakende işyerlerinde ticaret 230
yapmayacak ve başka birini ticaret yapmak üzere yetkili kılmayacaktır.
Sözleşme’nin ilgili hükmü kapsamında franchise veren Marks & Spencer’a tek alıcıya
sağlama yükümlülüğü getirildiği görülmektedir.
c) Yeniden Satış Fiyatı: Sözleşme’nin “Perakende Fiyatları” başlıklı 10. maddesi
uyarınca, Marks & Spencer ve Marka Mağazacılık, franchise verenin franchise alana
uyguladığı fiyatları, ilgili gümrük ve satış vergilerini, franchise alanın brüt marjını ve
franchise alanın işletim masraflarını ve işletim karını dikkate alarak, Marka
Mağazacılık’ın perakende fiyatlandırma politikasını yıllık olarak görüşecektir. Ancak 240
Marka Mağazacılık kendi fiili perakende fiyatları üzerindeki takdirini elinde
bulunduracaktır. Bunun yanı sıra Marka Mağazacılık Marks & Spencer’ın talebiyle
perakende fiyatlarını indirme konusundaki stratejilerini, iyi niyetle görüşmek üzere
Marks & Spencer ile bir araya gelecektir.
d) Pazar Paylaşımı: Sözleşme’nin “Münhasırlık” başlıklı 6. maddesinin (b) bendi
uyarınca, franchise veren konumundaki Marks & Spencer, Türkiye’de internet yoluyla
10-31/485-181
6
M&S Ürünleri ticareti yapma münhasır hakkını saklı tutmaktadır. Bu hak uyarınca
Marks & Spencer Türkiye’de ilgili ürünleri satan bir perakende web sitesi işletebilecek
veya bunun için üçüncü bir kişiye izin verebilecektir. 250
Sözleşme’nin bu hükmü dolayısıyla franchise alan Marka Mağazacılık’a satış
yapacağı müşteriler konusunda bir kısıtlama getirilmekte ve Marka Mağazacılık
sadece taraflar arasında mutabık kalınan Türkiye’deki mağazalarda perakende satış
yapabilmektedir.
Sağlayıcı tarafından alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getiren düzenlemeler
içeren dikey anlaşmaların ilgili hükümlerinin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yer aldığı kabul edilmektedir. Ancak Kılavuz’un 183. maddesinin (ii)
bendinde “Franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili olarak rekabet 260
etmeme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün franchise ağının ortak kimliğini ve prestijini
korumak bakımından gerekli olduğu hallerde Kanun’un 4. maddesinin kapsamı
dışındadır. Böyle bir durumda, rekabet etmeme şartının süresi de, franchise
anlaşmasının süresini aşmadığı taktirde 4. madde kapsamında bir sorun
yaratmayacaktır” denilmektedir. Kılavuza göre franchise veren tarafından, sahip
olduğu franchise ağının kimliğini ve prestijini korumak adına frachise alana getirilen
ve sözleşme süresi ile sınırlı rekabet etmeme yükümlülüğü, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamına girmeyecektir.
Bildirime konu anlaşma bakımından değerlendirildiğinde, franchise verenin bir Marks 270
& Spencer konsepti yaratma ve küresel çapta bir franchise ağı oluşturma çabası
içinde olduğu görülmektedir. Marks & Spencer markasının bilinirlik ve imajının
korunması yönelik olarak franchise veren franchise alanların, Sözleşme kapsamında
yer alan “Kurumsal Sorumluluk Uyum Kılavuzu”, “İşletme Standartları Kılavuzu” ile
“Ticaret Hüküm ve Koşulları” çerçevesinde faaliyet göstermelerini talep etmektedir.
Bu bakımdan yerleşimi, yapımı, renk düzeni, grafikleri, kurumsal kimliğe uygun işaret
ve tabelaları ile yeknesak bir mağaza tasarımının yanı sıra görsel satış ve
pazarlama, reklam standartları, formatları hatta sisteme uygun iş formatları ve
usulleri yaratılmaktadır. Dolayısıyla Marks & Spencer standartlarında inşa ve dekore
edilmiş mağazalarda, Marks & Spencer tarafından belirlenen iş ilkeleri ile faaliyet 280
göstermeleri beklenen franchise alanların ilgili mağazalarda rakip ürünler satması,
yaratılmak istenen franchise kimliğine ve imajına zarar verecektir. Bu kapsamda
bildirme konu anlaşmada yer alan, franchise alanın mağazalarında rakip markalara
ait ürünler satmamasını gerektiren rekabet etmeme yükümlülüğünün, franchise
ağının ortak kimliğini ve prestijini korumak bakımından gerekli olduğu kanaatine
varılmıştır. Dolayısıyla, Marks & Spencer’ın Marka Mağazacılık’a getirdiği rekabet
etmeme yükümlülüğünün anlaşma süresi boyunca 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olmadığı kanaatine varılmıştır.
Diğer yandan Sözleşme’de yer alan Marks & Spencer’a yönelik tek alıcıya sağlama 290
yükümlülüğü, M&S Ürünleri’nin yeniden satış fiyatına ilişkin hükümler ile Marka
Mağazacılık’ın internet üzerinden satış yapamayacağı hükmü, 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayan hükümler olduklarından, başvuru konusu
Sözleşme’ye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesi mümkün değildir.
10-31/485-181
7
H.3.3. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
2002/2 sayılı Tebliğ”in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde hangi tür anlaşmaların dikey
anlaşma olarak kabul edileceği ve bu Tebliğde öngörülen koşulları sağlaması 300
kaydıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan grup olarak muaf
tutulacağı belirlenmiştir. Bu belirleme doğrultusunda bir anlaşmanın dikey anlaşma
olarak değerlendirilebilmesi için üç unsuru taşıması gerekmektedir:
- Anlaşma iki ya da daha fazla teşebbüs arasında yapılmalıdır.
- Anlaşmaya taraf teşebbüslerin her biri anlaşmanın amaçları bakımından üretim ya
da dağıtım zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteriyor olmalıdır.
- Anlaşma belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılmış olmalıdır.
Buna ek olarak, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde mal veya hizmetlerin alımı, 310
satımı veya yeniden satımına ilişkin hükümlerin yanı sıra, fikri hakların alıcıya devri
ya da alıcı tarafından kullanımını düzenleyen dikey anlaşmaların da belirli şartları
sağlaması halinde Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden yararlanacağı
belirtilmektedir. Bu çerçevede anlaşmanın grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilebilmesi için taşıması gereken unsurlara aşağıda yer verilmiştir:
- Fikri haklara ilişkin hükümler anlaşma konusu mal veya hizmetlerin kullanımı, satımı
veya yeniden satımı ile doğrudan ilgili olmalıdır.
- Fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımı, anlaşma konusu mal
veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımına yardımcı nitelikte olmalı,
anlaşmanın esas amacını oluşturmamalıdır. 320
- Anlaşma fikri hakların sağlayıcı tarafından alıcıya devredilmesi ya da kullandırılması
hakkında olmalıdır.
- Fikri hakların devri ya da kullanımını düzenleyen hükümler Tebliğ ile muaf
tutulmayan dikey sınırlamalarla aynı amaç veya etkiye sahip rekabet sınırlamaları
içermemelidir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamına ilişkin olarak yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde,
bay, bayan ve çocuk giyim ürünleri ile bayan iç çamaşırları, kişisel bakım ve ev
dekorasyonu ürünlerinin, Marks & Spencer markası altında franchise alan tarafından
Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satımına ilişkin bildirime 330
konu Sözleşme Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşmadır.
Dikey anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin pazar güçlerinin de göz önünde
bulundurulabilmesi için 2002/2 sayılı Tebliğ’de 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişiklik
yapılmış ve teşebbüslerin 2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlanabilmeleri %40’lık pazar
payı eşiğine bağlanmıştır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde belirtildiği üzere
Tebliğ’in kapsamının belirleyicisi sağlayıcının pazar payıdır. Ancak sadece tek alıcıya
sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda, alıcının pazar payı Tebliğ’in
kapsamı bakımdan belirleyici olmaktadır.
340
Bildirime konu sözleşme tek markalılığa yol açacak şekilde franchise alan
konumundaki Marka Mağazacılık’a münhasıran Marks & Spencer ürünleri satma
yükümlülüğü getirmesinin yanı sıra Marks & Spencer’a da ilgili ürünlerin Türkiye’de
perakende ticaretini yapmama ve başka birini yetkili kılmama yükümlülüğü
getirmektedir. Dolayısıyla Marks & Spencer markalı ürünler Türkiye’de sadece Marka
Mağazacılık’ın faaliyetleri kapsamında satılmaktadır. Bu nedenle eşiklerin aşılıp
10-31/485-181
8
aşılmadığına yönelik olarak Marka Mağazacılık’ın pazar payı önem arz etmektedir.
Ancak Marka Mağazacılık’ı kontrol eden Fina Holding A.Ş. aynı zamanda ilgili
pazarda Gap Mağazacılık A.Ş.’nin de kontrolüne sahip olduğundan eşikler açısından
Marka Mağazacılık ve Gap Mağazacılık A.Ş.’nin pazar payı toplamları belirleyici 350
olacaktır.
Hazır giyim sektöründe çok sayıda büyük, orta ve küçük ölçekli oyuncu
bulunmaktadır. Bu sebepledir ki hazır giyim ürünleri perakende pazarında
gerçekleşen satışlara ilişkin net ve güvenilir bir veri olmadığı taraf vekilince beyan
edilmekte ve Marka Mağazacılık tarafından tahmin edilen pazar payları aşağıdaki
şekilde sunulmaktadır:
Tablo 2: Tarafların 2007-2009 yılları Pazar Payları (%)
2007 2008 2009
Marka Mağazacılık
Gap Mağazacılık A.Ş.
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu 360
Bu bağlamda, %40’lık pazar payı eşiğinin aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanma
imkânı bulunmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ anlamında bir dikey anlaşma niteliği arz eden ve Tebliğ’deki
eşiğin altında kalan Marka Mağazacılık ve Marks & Spencer arasındaki Sözleşme’de,
Menfi Tespit Değerlendirmesi bölümünde ifade edildiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında üç hüküm bulunmaktadır.
370
Bu kapsamda ilk olarak, franchise alan Marka Mağazacılık’ın perakende fiyatlarına
yönelik olarak Sözleşme’nin “Perakende Fiyatları” başlıklı 10. maddesindeki hüküm
ele alınmalıdır. Franchise veren Marks & Spencer ve franchise alan Marka
Mağazacılık, Marka Mağazacılık’ın perakende fiyatlandırma politikasını yıllık olarak
belirli ticari koşulları göz önünde bulundurarak görüşeceklerdir. Bunun yanı sıra
Marka Mağazacılık, Marks & Spencer’ın talebiyle perakende fiyatlarını indirme
konusundaki stratejilerini iyi niyetle görüşmek üzere Marks & Spencer ile bir araya
gelecektir. Fakat Sözleşme’nin aynı maddesinde belirtildiği üzere bu görüşmeler,
Marka Mağazacılık’ın perakende fiyatları üzerindeki takdirini etkilememektedir. Bu
bakımdan Sözleşme’nin ilgili maddesindeki düzenlemeler, taraflar arasında en fazla 380
Marks & Spencer tarafından Marka Mağazacılık’ın fiyatlandırma politikasına yönelik
çeşitli tavsiyelere yol açacak nitelikte görülmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendinde belirtildiği üzere, alıcının kendi
satış fiyatını belirleme serbestîsinin engellenmesi, ilgili anlaşmayı Tebliğ kapsamına
çıkarmaktadır. Ancak taraflardan herhangi birinin baskısı ve teşvik etmesi sonucu
sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış
fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmemesi mümkündür. Bu bakımdan
bildirime konu sözleşmede Marka Mağazacılık’ın perakende satış fiyatlarına ilişkin
hükmün anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkarmadığı kanaatine 390
varılmıştır.
10-31/485-181
9
İncelenmesi gereken bir diğer dikey kısıtlama, Sözleşme’nin “Münhasırlık” başlıklı 6.
maddesinin (b) bendi uyarınca, franchise alan Marka Mağazacılık’ın internet
üzerinden satış yapmasını engelleyen hükümdür. Satış yapacağı müşteriler
konusunda kısıtlama getiren bu düzenleme nedeniyle Marka Mağazacılık, sadece
taraflar arasında mutabık kalınan Türkiye’deki mağazalarda perakende satış
yapabilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendi sağlayıcının,
sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya
da münhasır müşteri grubuna alıcı tarafından yapılacak aktif satışları kısıtlamasına 400
olanak tanımaktadır. Bu nedenle Sözleşme’nin ilgili hükmü anlaşmayı 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamından çıkartmamaktadır.
Değerlendirilmesi gereken son dikey kısıtlama, Sözleşme’nin 6. maddesinde
düzenlenen ve franchise veren Marks & Spencer’a tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
getiren hükümdür. İlgili hüküm nedeniyle franchise veren, M&S Ürünleri altında
Türkiye’de perakende işyerlerinde ticaret yapmayacak ve başka birini ticaret yapmak
üzere yetkili kılmayacaktır. Kılavuz’un 188. maddesinde de belirtildiği üzere tek
alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2.
maddesinin üçüncü fıkrası gereğince alıcının pazar payının % 40’ı aşmaması ve bu 410
Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıması kaydıyla grup muafiyetinden
yararlanabilmektedir. Yukarıda ifade edildiği üzere, bildirime konu Sözleşme’de
%40’lık eşik aşılmadığı gibi Sözleşme’yi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkaran
bir hüküm bulunmamaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Marks & Spencer plc. ile Marka Mağazacılık A.Ş. arasında 8.1.2010 tarihinde 420
akdedilen Franchise Sözleşmesinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
.
Full & Egal Universal Law Academy