Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-31/486-182

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-3-1 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-31/486-182
Karar Tarihi : 15.4.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Erdem AKTEKİN

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Doğan ÇELİK
Güvenevler Mah. 1940 Sok. no:7/a Yenişehir / Mersin 20

Osman ÖZTÜRK
Öztürk Gıda San. Tic. Ltd. Şti. Plevne Cad. no:272
Siteler / Ankara

Çağrı Şükrü ULUSLU
Akdeniz Cad. Ayşe Apt. 89/3 Fatih / İstanbul

H. Haluk BOZKURT
Gimat Gıda Top. Sitesi 3. Blok No: 34 Macunköy / Ankara 30

Erhan AYVAZ
Erhan2512@

Serhat TUGAN
Kasımpaşa Mah. Gazlıgöl Cad. No: 37 Afyonkarahisar / Afyon

Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu adına
Genel Sekreter Naci SULKALAR ve
Genel Başkan Bendevi PALANDÖKEN 40
Tunus Cad. No:4 Bakanlıklar / Ankara

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Philsa Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük
San. ve Tic. A.Ş.
Dr. Fahrettin Kerim Gökay Cad. No: 62/64 Küçükçamlıca
Üsküdar / İstanbul

BAT Tütün Mamülleri San. ve Tic. A.Ş.
Veko Giz Plaza, Meydan Sokak, No:20 Kat: 18 50
10-31/486-182
2
Maslak / İstanbul

JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş.
Torbali Mah. No:5 Izmir - Aydin Asfalti Torbalı / Izmir

European Tobacco Sigara ve Tütün San. ve Tic. A.Ş.
Yeni Mahalle Cumhuriyet Bulvarı Kazanlı / Mersin

Imperial Tobacco Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş.
Halide Edip Adıvar Mahallesi Çiftecevizler Deresi Sok. 60
Akın Plaza No:2 Şişli / İstanbul

KT&G Tütün Mamülleri San. ve Tic. A.Ş.
Dereboyu Sok. Sun Plaza No:24 Kat: 10 Maslak / İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Sigara üreticisi firmaların 2010 yılının ilk günlerinde
perakende noktalarına mal vermedikleri, ÖTV artışı sonrası anlaşmalı fiyat
artışına gittikleri ve sigara üreticilerinin aldıkları ortak kararla satış noktalarının
kâr marjlarını düşürdükleri iddiası.
70
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvurularda özetle; sigara üreticilerinin sigara fiyatlarını
aralarında anlaşarak ortaklaşa artırdıkları, 2009 yılının sonunda Bakanlar Kurulu
tarafından arttırılan nispi ÖTV oranı sonrası üreticilerin nihai satış noktalarına mal
vermeyi reddettiği ve yine vergi artışı sonrası nihai satış noktalarının sigara satışı
üzerinden aldıkları kar marjını birlikte aldıkları bir kararla düşürdükleri iddialarına yer
verilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.1.2010 tarih ve 4 sayı; 4.1.2010 tarih ve
5 sayı; 5.1.2010 tarih ve 68 sayı; 11.1.2010 tarih ve 270 sayı; 13.1.2010 tarih ve 375
sayı;13.1.2010 tarih ve 2 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 27.1.2010 tarih 80
ve 2010-3-1/İİ-10-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu ile 4.2.2010 tarih ve 994 sayılı
başvuru üzerine hazırlanan 10.2.2010 tarih ve 2010-3-33/İİ-10-MBA sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun sırasıyla 4.2.2010 tarih ve 10-13/147-M sayılı
ve 18.2.2010 tarih ve 10-18/197-M sayılı toplantılarında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili kararlar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 6.4.2010 tarih ve 2010-3-1/ÖA-10-MBA sayılı Önaraştırma
Raporu 9.4.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-110/153 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-31
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 90

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; sigara üreticilerinin aralarında
anlaşarak sigara fiyatlarını ortaklaşa arttırmak, bakkal marjlarını ortaklaşa düşürmek
ve zam sonrası nihai satış noktalarına mal vermemek yollarıyla 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesini ihlal ettiklerini gösterir herhangi bir belge ya da bulguya rastlanmadığı,
anılan teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetlerin
reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.


100

10-31/486-182
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

I.1.1. Philsa Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş. (PM)

PM 1987 yılında kurulmuş ve 1993 yılında Türkiye’deki sigara üretimi faaliyetlerine
başlamıştır. Şirket Marlboro, Parliament, Muratti, Chesterfield, L&M, Lark, Bond
Street ve Lider markalı 37 değişik sigara ürünün üretimini gerçekleştirmektedir. Şirket 110
yönetim kurulu üyeleri; Jean Klaude Kunz (Başkan), Ahmet Cemal Dördüncü
(Başkan vekili), Turhan Talu, Mats Reinhold Olov Sjoeblem, M. Nedim Bozfakıoğlu,
Ahmet Arıcan ve Matthias Maria Knopp’dan oluşmaktadır. PM’ın ortaklık yapısına
Tablo 1‘de yer verilmiştir.

Tablo 1 – PM’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
Philip Morris Participations B.V. 74,99
Orackle Sarl. ~0
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 25
FTR Holding S.A. ~0
Philip Morris Products S.A. ~0
TOPLAM 100
Kaynak: PM
PM tarafından üretilen sigaraların fiyatlama, pazarlama, dağıtım ve satışı Philip
Morris International (PMI) bünyesinde bulunan Philip Morris SA Philip Morris Sabancı
Pazarlama ve Satış A.Ş. (PMSA) tarafından gerçekleştirilmektedir. Şirket üretici 120
firmadan aldığı ürünleri, hem kendi satış kanalları vasıtasıyla hem de sayısı …’u
bulan bağımsız distribütörleri aracılığıyla nihai satış noktalarına ulaştırmaktadır.

I.1.2. British American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. (BAT)

BAT, 21.1.2008 tarihinde ticaret siciline tescil edilerek kurulan ve fabrikasyon sigara
üretimi gerçekleştiren bir anonim şirkettir.

BAT, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 22.4.2008 tarih ve 2008/23 sayılı Kararı’na
istinaden Tekel’in sigara üretim işi ile ilgili varlıklarını 24.6.2008 tarihinde devralmıştır. 130
Söz konusu özelleştirme işlemine 27.3.2008 tarih ve 08-26/284-92 sayılı Kurul Kararı
ile izin verilmiştir.

BAT’ın yönetim kurulu üyeleri; Johan M. Vandermeulen (Başkan), Patrick Lindsey
Hodgins, Rıza Tuna Turagay ve Harderep Khangura’dan oluşmaktadır. Şirketin
mevcut ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.

Tablo 2 – BAT’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
Precis (1790) B.V. 98,47
British American Tobacco Holdings (1814) B.V. 0,51
British American Tobacco (Directors) B.V. 0,51
British American Tobacco Holdings (CAP) B.V. 0,51
British American Tobacco Future Holdings B.V. ~0
TOPLAM 100
Kaynak: BAT
140
10-31/486-182
4
BAT, Dunhill, Kent, Pall Mall, Viceroy, Bahar, Maltepe, Meltem, Samsun, Samsun
216, Tekel 2000, Tekel 2001 ve Yeni Harman markaları altında 43 değişik sigara
çeşidinin üretimini gerçekleştirmektedir.

BAT tarafından üretilen sigaralar, BAT British American Tobacco International
B.V’nin kontrolüne sahip olduğu Hollanda menşeili British American Tobacco Exports
B.V.nin Türkiye İstanbul şubesine (BAT Şube) satılmakta, bu şirket ise sigaraların
satış ve dağıtımını gerçekleştirmektedir. BAT Şube altı büyük ilde (İstanbul, Ankara,
İzmir, Bursa, Adana ve Antalya) ürünlerinin dağıtımını kendisi üstlenirken, kalan
illerdeki dağıtımı gerçekleştirmek üzere .. bağımsız distribütör ile çalışmaktadır. 150

I.1.3. JTI Tütün Ürünleri Sanayi Anonim Şirketi (JTI)

26.7.2006 tarihinde kurulan JTI, Camel, Glamour, Salem, Winston, Monte Carlo,
More, Memphis, Anadolu ve LD markaları altında 40 farklı sigara çeşidini
üretmektedir. Ortaklık yapısı Tablo 3’de sunulan şirketin yönetim kurulu üyeleri; Ebru
Ersin (Başkan), Zurab Aslanishvili ve Adrian Gheorghiu‘dan oluşmaktadır.

Tablo 3 – JTI’nın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
JTI International Holding III BV 100
JTI International Holding III BV ~0,00
Loras Holding BV ~0,00
JT International Netherlands BV ~0,00
JT International Services Netherlands BV ~0,00
TOPLAM 100
Kaynak: JTI 160
JTI tarafından üretilen ürünler; JTI Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş. (JTI) tarafından
zincir mağazalara direk olarak, diğer perakende noktalarına ise .. distribütörü
vasıtasıyla dağıtılmaktadır.

I.1.4. Imperial Tobacco Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş. (IT)

19.2.2003 tarihinde kurulan IT, Davidoff, Bianca, Superkings, L&B, West, Polo ve
Imp Klasik markalı sigara ürünlerinin üretimini gerçekleştirmektedir. Şirket tarafından
üretilen ürünler Ankara ve İstanbul şehir merkezlerinde grup şirketi Imperial Tobacco
Tütün Ürünleri Satış ve Pazarlama A.Ş. şirketi tarafından dağıtılırken, Türkiye’nin 170
kalan bölgelerine dağıtım IT’nin mevcut … distribütörü vasıtasıyla
gerçekleştirilmektedir.

Şirketin yönetim kurulu üyeleri; Daniel Pradilla Bermudez (başkan), Robert Georges
Jean Danloux (Başkan vekili) ve Russell John Pickering’den oluşmakta olup, ortaklık
yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir.

Tablo 4 – IT’nin ortaklık yapısı
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
Imperial Tobacco Overseas Limited 99,92
Imperial Tobacco Overseas Holdings Limited 0,02
Imperial Tobacco Overseas Holdings (1) Limited 0,02
Imperial Tobacco Overseas Holdings (2) Limited 0,02
Attemdfriend Limited 0,02
TOPLAM 100
Kaynak: IT
10-31/486-182
5
I.1.5. European Tobacco Sigara ve Tütün San. ve Tic. A.Ş. (ET) 180

2004 yılında faaliyet geçen ET, Mersin’de kurulu fabrikasında sigara üretimi
gerçekleştirmektedir. Şirket Vigor, Winner, President, HDD, Black Galeon ve Violet
markaları altında 30’dan fazla çeşit sigara üretmektedir. Yönetim kurulu üyelri;
Mahmut Arslan (Başkan), Aydın Satıcı, Mehmet Hulusi Kaymaz ve Hüseyin
Arslan’dan oluşan şirketin ortaklık yapısı ise Tablo 5‘de yer verilmiştir.

Tablo 5 – ET’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
European Tobacco Inc. 49,99
Mahmut ARSLAN 40
Mehmet Hulusi KAYMAZ 5
Hüseyin ARSLAN 5
Ramez Hanna Abdo NASRİ 0,01
TOPLAM 100
Kaynak: ET
190
I.1.6. KT&G Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. (KT&G)

2004 yılında sigara fabrikası kurma amacıyla Tire’de arsa satın alan KT&G, daha
sonra bu planlarını ertelemiş ve fabrika inşaatına 2007 yılında başlamıştır. 2008
yılında fabrikanın tamamlanmasıyla KT&G, Esse ve This markalarıyla pazara giriş
yapmıştır. Şirketin yönetim kurulu üyeleri; Bok In Baek, Wan Kyun You, Woong Ki
Min ve Dong Won Lee’den oluşmaktadır. KT’nin ortaklık yapısına Tablo 6’da yer
verilmiştir.

Tablo 6 – KT&G’nin Ortaklık Yapısı 200
Pay Sahibi Sermaye Payı (%)
KT&G Corporation 100
Bok In BAEK ~0
Wan Kyun YOU ~0
Woong Ki MİN ~0
Dong Won LEE ~0
TOPLAM 100
Kaynak: KT&G
KT&G Dünya’daki konumunun aksine Türkiye sigara pazarından pay alamamıştır.
Şirketin 2009 pazar payı %...’in altındadır. Ticari sır
Ticari sır
Ticari sır
Ticari sır
Şirketin
Ticari sır satışlar yapması ve son 3
aydır Ticari sır nedeniyle ilerleyen bölümlerde yapılacak
değerlendirmelerde yer verilmemiştir. 210

I.2. İlgili Mevzuat

Yakın geçmişe kadar, Türkiye'de tütün ve tütün mamullerine ilişkin mevzuat oldukça
geniş ve karmaşık bir yapılanma arz etmekteydi. 10.6.1938 tarih ve 3437 sayılı
“Tütün ve Tütün İnhisarı Kanunu” nu yürürlükten kaldıran 9.5.1969 tarih ve 1177
sayılı “Tütün ve Tütün TEKELİ Kanunu” bu alandaki temel mevzuat niteliğini uzun
yıllar muhafaza etmiş fakat bu kanun da 3.1.2002 tarih ve 4733 sayılı “Tütün, Tütün
10-31/486-182
6
Mamulleri, Tuz ve Alkol İsletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması İle
Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı 220
Kanunda ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun” ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu Kanuna son şekli ise 5752 sayılı Kanun ile
verilmiş, Kanun’un ismi ‘4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ olarak değiştirilmiştir.

I.2.1. 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun (4733 sayılı Kanun)
4733 sayılı Kanun’un amacı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün yeniden yapılandırılması ile Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme
Kurumunun (TAPDK) kurulmasına, bu kurumun görev ve yetkilerinin düzenlenmesine 230
ve tütün ve tütün mamullerinin Türkiye'de üretimine, iç ve dış alım ve satımına ilişkin
usul ve esasları düzenlemektir.

Tütün üretimi yapabilmek için gerekli olan ekim belgesini vermek, tütün işleme
tesislerinin kurulmasına izin vermek, tütün mamulü üreticileri tarafından satın alınan
tütünlerin tescil işlemlerini gerçekleştirmek, tütün mamulleri üretecek veya satacak
olan işletmelere satış ve/veya uygunluk belgesi vermek, tütün mamulleri üzerinde
bulunması zorunlu olan bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretlerin
sahte olup olmadığını ve doğru şekilde kullanılıp kullanılmadığını denetlemek, tütün
mamullerinin piyasaya sürüleceği ambalajlara onay vermek gibi görevler yine bu 240
Kanun ile TAPDK’ya verilen görevler arasındadır. Tütün sektörü kamu tarafından
yakinen takip edilmekte; tütün üretecek, işleyecek, ticaretini yapacak ve tütünü
hammadde olarak kullanacak kişilerin TAPDK’dan onay alması gerekmektedir.

TAPDK yukarıda sıralanan görevlerini kapsayan birçok yönetmelik ve tebliğ
çıkarmıştır. “Tütün Üretimi, Üretici Tütünlerinin Pazarlanması, İç ve Dış Ticareti,
Denetimi ve Tütün Eksperliği ile İlgili Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”, “Tütün
Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan ve Perakende Satışı ile Satış Belgelerine
İlişkin Yönetmelik”, “Tütün Mamulleri ile İlgili Fabrikaların Kurulmasına, Bu Mamullerin
Üretimine, İç ve Dış Ticareti ve Denetlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 250
Yönetmelik”, “Tütün Mamullerinin Zararlarından Korumaya Yönelik Üretim Şekline,
Etiketlenmesine ve Denetlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ve”
Tütün Mamullerinin Nihai Satış Noktalarında Sergilenmesine ve Satış Yerlerine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” konu açısından bu düzenlemelerden en
önemlileridir.

Kanunda, TAPDK’nın yetki ve görevlerinin yanı sıra tütün, tütün mamulleri ve alkollü
içecekler piyasalarına ilişkin genel düzenleyici hükümler de yer almaktadır. Bu
hükümlerden tütün mamulleri piyasası açısından en önemlisi 4733 sayılı Kanun’un 6.
maddesinde yer verilen ‘Üretici tütünlerinin alımı ve satımı, tütün mamullerinin 260
üretimi, tütün ve tütün mamullerin ticareti’ne ilişkin getirilen düzenlemedir. Madde ile
Türkiye’de tütün mamulleri üretmek isteyenlerin; yıllık üretim kapasitesi tek
vardiyada, sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamulleri için ise onbeş tondan az
olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil tam ve yeni teknolojiye sahip tesisler
kurmaları şartı getirilmiştir. Buna ek olarak maddenin devamında, ihraç için tütün
ithalatının yalnızca üretim ihtiyaçları ile sınırlı olmak kaydıyla tütün mamulleri
üretenler tarafından yapılabileceği belirtilmiştir. Bu şartları sağlayamayan üreticilerin
hangi şartlarda tütün mamullerini üretebileceklerinin Bakanlar Kurulu kararları ile
10-31/486-182
7
belirleneceği de madde metninde yer almaktadır. Bakanlar Kurulu bu düzenleme
çerçevesinde 2008 yılında puro ve sigarillo ürünlerinin ithalatının ve yurtiçinde 270
pazarlanmasının şartlarını düzenleyen bir karar almıştır.

Tütün mamulu üretmek için gerekli minimum üretim miktarına ilişkin düzenlemeye
geri dönmek gerekirse, aynı Kanun’un Geçici 1. maddesinin (g) bendinde yukarıda
belirtilen 2 milyar adet/yıl ve onbeş ton /yıl oranlarının 5 yıl içerisinde bir milyar iki yüz
milyon ve onbir tona indirileceği öngörülmüşse de, madde ile sigara üretimi ve tütün
ithalatının belirli koşullara bağlanmış olmasının tütün mamulleri sektörü açısından
yapay bir giriş engeli yarattığı kanaati oluşmuştur.

I.2.2. 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü 280
Hakkında Kanun (4207 sayılı Kanun)
1996 yılında yürürlüğe giren ve 2008 yılında çoğu maddesi revize edilen 4207 sayılı
Kanun’un amacı kişileri tütün mamullerinin zararlarından korumak ve bu ürünlerin
yeni nesillere özendirilmesini önlemektir. 4207 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme ile
gerçek veya tüzel kişilerin tütün mamullerinin herhangi bir ortamda reklamını
yapması, bu ürünleri teşvik edici kampanyalar uygulanması, ürünlerin promosyon
çalışmalarında kullanılması gibi sigara ürünlerini teşvik edici veya tanıtıcı
faaliyetlerde bulunması yasaklanmıştır. 2008 yılında uygulamaya konan ve kapalı
alanlarda tütün ürünlerinin tüketilmesini yasaklayan düzenleme de yine 4207 sayılı
Kanun’da yer almaktadır. 290

I.2.3. Tütün Mamulleri ve Dolaylı Vergiler

Tütün mamulleri üzerinden Katma Değer Vergisi (KDV) ve Özel Tüketim Vergisi
(ÖTV) olmak üzere iki tip dolaylı vergi alınmaktadır. Tütün mamullerine uygulanan
KDV oranı %18 olarak belirlenmiştir. Sigara pazarının vergilendirilmesinde en önemli
kalemi ise ÖTV oluşturmaktadır. 1 Ağustos 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4760 sayılı
Özel Tüketim Vergisi Kanunu (ÖTV Kanunu) ile 16 adet vergi, fon ve pay yürürlükten
kaldırılmıştır.
300
4760 sayılı Kanun’un 12. maddesi ile tütün mamulleri üzerinden ÖTV vergisi
alınacağı ve Bakanlar Kurulu’nun tütün mamullerine uygulanacak nispi ÖTV oranını
Kanun’da belirtilen miktarın yarısına arttırmaya, bu ürünlere ilişkin maktu vergi
belirlemeye, maktu vergi tutarları ile vergi oranlarını aynı mal için birlikte veya ayrı
ayrı uygulatmaya, mal cinsleri veya özellikleri itibarıyla en çok satılan mamule isabet
eden özel tüketim vergisi miktarının beş katına kadar asgari vergi tutarları
belirlemeye, aynı cins veya özellikteki mallar için nispî ve/veya maktu tutarda
hesaplanacak vergi toplamının asgari vergi tutarından az olmaması şartını koymaya
yetkili olduğu hususları düzenlenmiştir.
310
ÖTV Kanununa göre ÖTV vergisi tütün mamullerinin yurt dışından ithali, yurt içinde
imal edenler tarafından teslimi veya bu malların ÖTV uygulanmamış olanlarının
müzayede yoluyla satışında doğmakta ve vergi matrahı olarak bu ürünlerin nihai
tüketicilere perakende satış fiyatı alınmaktadır. ÖTV, sigara üreticisi firmalar
tarafından malın pazarlama şirketine, dağıtıcıya veya perakende noktasına teslimi
anında doğmakta; o ay için hesaplanan ÖTV tutarı ise bir sonraki ayın 15’inde üretici
firma tarafından vergi dairesine yatırılmaktadır.

10-31/486-182
8
ÖTV’nin matrahını perakende satış fiyatının oluşturması, ürünün fabrikadan
dağıtıcıya teslimi sırasında verginin doğması ve bu noktada nihai satış fiyatı 320
üzerinden hesaplanması zorunluluğu sigaranın nihai satış fiyatının sigara imalatçıları
veya ithalatçıları tarafından belirlenmesi sonucunu doğurmaktadır. Serbest piyasa
koşullarıyla bağdaşmayan bu uygulamanın nedeninin, toplum sağlığına zararlı
olduğu ve sağlık harcamalarını yükselten bir ürün olduğu kabul edilen sigara fiyatının
serbest rekabet sonucu düşmesinin önüne geçme ve fiyatını vergi oranı yoluyla
kontrol etme amacı taşıdığı bilinmektedir.

ÖTV Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra tütün mamullerine uygulanacak ÖTV
oranlarında birçok kez değişikliğe gidilmiştir. Tütün mamullerine uygulanan nispi ve
maktu ÖTV miktarına Tablo 7’de yer verilmiştir. 330

Tablo 7 – Tütün mamullerine uygulanan ÖTV oranları (2003-2010)
Tarih Karar Oran (%) Asgari Maktu Miktar
8.1.2002 49,5 Yok
8.1.2003 2003/5141 55,3 Yok
26.2.2004 2004/6885 55,3
Fiyatı 1,60 TL'den küçük: 0,125 Kr/adet
Fiyatı 1,60 TL - 3,05 TL arasında: 0,25 Kr/adet
Fiyatı 3,05 TL'den büyük: 0,04 Kr/adet
9.8.2004 2004/7674 28,0
Şark tipi tütün içeriğine göre:
%0 - %24: 5 Kr/adet
%25 - %49: 3 Kr/adet
%50 - %74: 2,25 Kr/adet
%75 - %100: 1,75 Kr/adet
16.7.2004 5228 sayılı Kanun 55,3 Tüm sigaralar için 11 Kr/adet
27.8.2004 2004/7792 28,0
Şark tipi tütün içeriğine göre:
%0 - %33: 5 Kr/adet
%34 - %66: 2,675 Kr/adet
%67 - %100: 1,75 Kr/adet
30.12.2004 5281 sayılı Kanun 55,3 Tüm sigaralar için 11 Kr/adet
6.1.2005 2005/8392 28,0
Şark tipi tütün içeriğine göre:
%0 - %33: 5 Kr/adet
%34 - %66: 2,675 Kr/adet
%67 - %100: 1,75 Kr/adet
31.1.2005 2005/8410 28,0
Şark tipi tütün içeriğine göre:
%0 - %33: 6,75 Kr/adet
%34 - %66: 4 Kr/adet
%67 - %100: 1,88 Kr/adet
25.7.2005 2005/9145 58,0 Tüm sigaralar için 6 Kr/adet
30.3.2006 5479 sayılı Kanun 58,0 Tüm sigaralar için 6 Kr/adet
13.2.2007 2007/11674 58,0 Tüm sigaralar için 7 Kr/adet
31.10.2007 2007/12756 58,0 Tüm sigaralar için 7,5 Kr/adet
9.1.2008 2008/13061 58,0 Tüm sigaralar için 7,75 Kr/adet
17.6.2009 2009/15081 58,0 Tüm sigaralar için 10,25 Kr/adet
29.12.2009 2009/15725 63,0 Tüm sigaralar için 13,25 Kr/adet
Kaynak: İlgili Kanunlar ve Bakanlar Kurulu kararlarıi.

ÖTV yürürlüğe girdikten kısa bir süre sonra devletin en önemli gelir kalemlerinden biri
olmuştur. 2010 Bütçesine göre ÖTV gelirleri toplam vergi gelirlerinin yaklaşık %25’ini
toplam bütçe gelirlerinin ise yaklaşık %20’sini oluşturmaktadır. Tütün mamullerinden
alınan ÖTV de devletin vergi geliri içerisinde önemli bir yere sahiptir. Yine 2010
Bütçesinden alınan rakamlara göre Tütün mamullerinden elde edilecek ÖTV gelirinin
vergi gelirlerinin %8,4’ünü toplam gelirlerinin ise %7’sini oluşturması beklenmektedir. 340
10-31/486-182
9
I.3. İlgili Pazar

I.3.1. Sektöre İlişkin Bilgiler

Türkiye sigara sektöründe TAPDK’dan üretim izni almış altı firma faaliyet
göstermektedir. Firmaların sigara pazarına giriş tarihlerine Tablo 8’de yer verilmiştir.

Tablo 8 - Fabrikasyon Sigara Sektöründeki Teşebbüsler
Teşebbüs Pazara giriş yılı
Philip Morris International (PMI) 1993
Japan Tobacco International (JTI) 1993
British American Tobacco (BAT) 2002
Imperial Tobacco (IT) 2005
European Tobacco (ET) 2005
Gallaher1 2007
KT&G 2008
Kaynak: 21.3.2008 tarih, 2008–3–28/Öİ–08-ŞYA sayılı Ön İnceleme raporu.
350
Mevzuat bölümünde değinildiği üzere sigara sektöründe önemli yasal kısıtlamalar
bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi şüphesiz bu ürünlerin her türlü tanıtımını,
reklamını ve promosyonunu yasaklayan kısıtlamalardır. Bir diğer önemli kısıdın ise
ÖTV matrahının sigaranın satış fiyatı olarak belirlenmesi ve bunun sonucunda
devletin ÖTV hedefinin tutturmak amacıyla fiyatlar üzerinde dolaylı yoldan uyguladığı
kontroldür. Kamunun sigara fiyatlarına müdahalesinin ardında 2 temel sebep
yatmaktadır. Birincisi sigaranın negatif dışsallık yaratan bir ürün olması başka bir
deyişle başkalarının sağlığına zarar verebilmesi; ikincisi ise sigaradan alınan
vergilerin yapısı dolayısıyla kamu için önemli bir kaynak teşkil etmesidir. Böylece
kamu bir yandan sigara piyasasına fiyatlar yönüyle yoğun bir şekilde müdahale 360
ederken diğer yandan da aslında sigaranın fiyatını belirlemek suretiyle tüketilen
sigaranın miktarını da belirlemiş olmaktadır. Diğer yandan kamunun sigaranın
fiyatına yüksek vergiler koymak suretiyle müdahil olması farklı sonuçlar
doğurabilmektedir. Özellikle gelişmiş ülkelerde artan sağlık harcamaları nedeniyle
hükümetler sigaranın fiyatını (ve vergiyi) yüksek tutmak suretiyle talebini düşürmeye
çalışmaktadır. Ancak yüksek fiyatların, talep esnekliği hesaba katıldığında her zaman
yüksek vergi geliri ve kaçak sigara imkanı ele alındığında da her zaman düşük sigara
tüketimiyle sonuçlanmadığı gözlemlenmektedir. Kamumun sigara piyasasından
giderek daha yüksek vergi gelirleri elde etmeyi hedeflemesi sonucunda ihdas edilen
dolaylı vergiler, son ÖTV zammında da olduğu gibi bazen sigara fiyatlarının 370
üreticilerin hedeflediği fiyatların üstüne çıkmasına sebep olabilmektedir. Bu durumda
yasal ticaretin yerini gayrı meşru ticaret alabilmektedir ve sonucunda da devletin
vergi gelirlerinde düşüş yaşanmaktadır.

Sigara sektöründe reklam yapma olanağının bulunmaması ve yüksek vergi yükü
nedeniyle sigara fiyatlarının birbirine yakınsaması, şirketleri birbirleriyle rekabet
edebilmek için ürün çeşitliliğini arttırmaya yönlendirmiştir. Şirketler piyasaya
sundukları ürünleri reklam ve promosyonlar yoluyla destekleyemediklerinden,
genellikle piyasada bir şekilde tüketici tarafından kabul görmüş ürünlere benzer

1 Gallaher Group Plc., 2005 yılında Gallaher Sigara ve Tütüncülük A.Ş.’nin kurulmasıyla Türkiye pazarına girmiş,
bu grubun Japan Tobacco Inc. tarafından devralınması sonucu Türkiye’de de Gallaher’in faaliyetleri JTI’a
geçmiştir. 2007 yılından itibaren Smart, LD ve Glamour markalarıyla pazarda yer alan Gallaher’in JTI tarafından
devralınması işlemine 29.3.2007 tarih ve 07-29/278-104 sayılı Kurul Kararı ile izin verilmiştir.
10-31/486-182
10
ürünler piyasaya sunmakta ve bu ürünlerin piyasa tarafından kabul görmesini 380
beklemektedirler. Yine üreticilerin tüketicilerin algılarında farklılık yaratabilecek ve
rakip ürünlerden sigaralarından biçim ve paket dizaynı şeklinde ayrılan ürünler
üretme çabası içerisinde oldukları da söylenebilir. Bu durum sigara piyasasında
sigara çeşitlerinin ve belirli bir dönemde piyasaya sürülen veya piyasadan çekilen
sigara çeşidi sayısının oldukça artmasına neden olmuştur. 2007–2009 tarihleri
arasında üreticiler sektöre 100 çeşit yeni sigara sunmuş, yine aynı dönemde 65 farklı
çeşidi ise piyasadan çekmişlerdir. 2010 başı itibarıyla sektörde 180’in üzerinde farklı
çeşit sigara ürünü olup, bu sayı, üreticilerin sürekli devam eden piyasaya yeni ürün
sunma veya piyasadan ürün çekme aksiyonları sonucu sürekli değişim
göstermektedir. 390

Fabrikasyon sigara pazarındaki ürünler, fiyatları ve kısmen fiyatların etkisiyle oluşan
tüketicilerin kalite algılamaları çerçevesinde incelendiğinde, bu ürünlerin segmentlere
(sınıflara) ayrıldığı görülmektedir. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazarlama
amaçları doğrultusunda şekillenen bu sınıflandırma, teşebbüsten teşebbüse farklılık
göstermekle birlikte, mevcut dosya kapsamında öncelikle Kurul’un daha önceki
incelemelerinde esas alınan sınıflandırma göz önünde bulundurulmuştur. Buna göre
sigara pazarının;
- “üst” (6,00 – 7,50 TL),
- “orta” (5,01 – 5,99 TL), 400
- “düşük” (4,26 – 5,00TL),
- “ucuz” (olmak üzere dört segmente ayrılması olanaklıdır. Bazı markaların birden çok
segmentte ürünü bulunabilse de, piyasadaki markaları teşebbüsler ve genel
hatlarıyla segmentler bazında ayrıştıran “marka tablosu”na aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 9 - Sigara Markaları Tablosu (2010)
PM BAT JTI IT ET
Üst
Marlboro,
Parliament,
Chesterfield
Kent, Vogue,
Dunhill
Camel, Salem,
Glamour, Winston
Premier
Davidoff
Orta Muratti, L&M Pall Mall, Tekel 2000 Winston
Düşük Bond Street, Lark
Viceroy, TEKEL
2001, Samsun
216, Meltem, Yeni
Harman,Maltepe
Gold
Monte Carlo, More,
Memphis

West, Polo,
Bianca,
Superkings
Vigor,
Winner,
Black
Galleon,
Violet,
President
Ucuz Lider Samsun, Maltepe, Bahar Anadolu, LD Imp Klasik HD
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler.

Tablo 10 - Segment Bazında Ürün Çeşidi Sayısı 410
PM BAT JTI IT ET
Üst
Orta
Düşük
Ucuz
TOPLAM
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler

10-31/486-182
11
Tablo 11’de ise sigara üreticilerinin 2010 yılına ait segment bazında ve toplam pazar
payı verilerine yer verilmiştir.
Tablo 11 – Pazar Payları (2010)
Şirket Üst (Paket) % Orta (Paket) % Düşük (Paket) %
Ucuz
(Paket) %
Toplam
(Paket) %
PM
BAT
JTI
ET
IT
Toplam 1.125.537.353 100 1.338.564.609 100 2.107.386.294 100 809.342.687 100 5.380.830.943 100
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.
Pazar verileri değerlendirildiğinde pazarın toplam olarak yaklaşık 5,4 milyar paket
büyüklüğünde olduğu görülmektedir. Pazarın en büyük oyuncusu toplam %.. pazar
payı ile PM’dır. PM’ı %.... pazar payıyla BAT ve %....pazar payı ile JTI’ın takip ettiği
görülmektedir. Pazar payı verilerinden pazarın lideri konumundaki PM’ın genellikle 420
üst ve orta segmentte güçlü konumda olduğu söylenebilir. Özellikle üst segmentte
PM pazarın neredeyse tek hakimi konumundadır. PM’ın üst segmentteki bu
konumunun sebebinin Marlboro ve Parliament gibi iki çok güçlü markaya sahip
olmasından kaynaklandığı kanaati oluşmuştur. Bunun yanı sıra JTI’ın orta segmentte
Winston markasıyla genel pazar payının oldukça üstünde pay aldığı, yine BAT’ın da
TEKEL’i devralması sonrası portföyüne kattığı ve kemikleşmiş tüketici kitlesi bulunan
Samsun ve Maltepe markalarıyla ucuz segmentte önemli bir konumda bulunduğu
görülmektedir.

I.3.2 İlgili Ürün Pazarı 430

Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan
pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda
yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve
fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.

Sektöre ilişkin olarak yapılan değerlendirmelerde dikkate alınması gereken husus
Amerikan Harmanı sigaralarla sark tipi sigaraların tüketici gözündeki farklarıdır.
Amerikan harmanı sigaralarda belirli oranlarda karıştırılan virginia-burley tipi tütünler
ve şark tipi tütünler bir arada kullanılmaktadır. Şark tipi sigaralar ise tamamen şark 440
tütünlerinden imal edilmektedir. Tamamen şark tütünlerinden üretilen ve ülkemizde
bir dönem yaygın olarak tüketilen şark tipi sigaralara, eskiden Tekel tarafından
üretimi yapılan ve mevcut durumda BAT portföyünde yer alan ürünlerinden Maltepe,
Samsun ve Yeni Harman örnek olarak verilebilir. Amerikan tipi sigaralara örnek
olarak ise Marlboro, Parliament, Camel, vb sıralanabilir.

2000’li yılların başlarında özellikle fiyat konusunda önemli şekilde birbirinden
farklılaşan bu iki tip sigara, hem şark tipi sigaraların çeşitlerinin artması sonucu
değişik segmentlerde yer alması hem de Amerikan tipi sigara üreten üreticilerin şark
tipi sigaralara rakip birçok ürün konumlandırması sonucu tüketici gözünde her iki 450
ürünün birbirilerine yakınlaştığı kanaati oluşmuştur. TEKEL’in bağlı ortaklığı olan
Sigara Sanayi İşletmeleri A.Ş.nin özelleştirilmesine izin verilmesi talebinin incelediği
Kurul kararında; gelinen noktada sigara sektörünün tütün bazında ayrıştırılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Belirtilen Kurul kararında ilgili ürün pazarı
fabrika üretimi sigara pazarı olarak tanımlamıştır.

10-31/486-182
12
Mevcut dosya bakımından, sigara pazarına ilişkin yapılabilecek alt pazar
tanımlamalarının sonucu etkilemeyeceği nedeniyle ilgili pazar “fabrika üretimi sigara
pazarı” olarak tespit edilmiştir.
460
I.3.3. İlgili Coğrafi Pazar

1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken,
özellikle ilgili mal ve hizmetlerin nitelikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş
engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya
mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar
dikkate alınır. Dosya konusu ürünler açısından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz
önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
470
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Sigara üreticileri hakkında yapılan şikâyetleri konularına göre üç gruba ayırmak
mümkündür. İlk grupta yer alan şikâyetler sigara üreticilerinin sigara fiyatlarını ve
fiyatlardaki artış oranlarını birlikte belirledikleri iddiasına dayanmaktadır. İkinci grupta
yer alan şikâyetler ise, sigara üreticilerinin ÖTV artışı sonrası 2010 yılının ilk
günlerinde dağıtım yapmadıklarını, bu nedenle perakende satıcıların zarar
gördüğünü iddia etmektedir. Dosya kapsamında değerlendirilen son husus ise TESK
tarafından öne sürülen ve sigara üreticilerinin nihai satış noktalarına sigara satışları
üzerinden verilecek payı ortaklaşa belirledikleri ve bu miktarı zaman içerisinde 480
azalttıklarına yönelik iddiadır.

I.4.1. Sigara Üreticilerinin Sigara Fiyatlarını Ortaklaşa Artırdıkları İddiası

Fiyata ilişkin iddiaların değerlendirmesine yönelik olarak sigara fiyatlarının seyri
hakkında bilgi vermesi amacıyla 2007-2010 döneminde sigaraların nihai satış fiyatları
incelenmiştir. Segment bazında seçilen örnek sigara markalarının nihai satış
fiyatlarındaki değişimler aşağıdaki tablolarda sunulmaktadır.

Tablo 12 – Üst Segment Sigara Ürün Fiyatları (TL) 490
1.2007 3.2007 11.2007 3.2009 7.2009 2.2010
Camel (JTI) 4,25 4,25 4,4 4,6 5 6
Marlboro (PM) 4,25 4,6 4,8 5 5,5 7
Marlboro Uzun (PM) 4,5 4,8 5 5,25 5,75 7
Kent Sonic (BAT) 4,25 4,6 4,8 5 5,5 7
Camel NF (JTI) 4,6 4,8 5 5,5 7
Salem Kısa (JTI) 4,25 4,6 4,8 5 5,5 7
Salem Uzun (JTI) 4,5 4,8 5 5,25 5,75 7
Davidoff (IT) 5 5,25 5,75 7
Parliament Kısa (PM) 4,4 4,7 5 5,25 5,75 7,25
Parliament Uzun YP (PM) 4,5 4,8 5 5,25 5,75 7,25
Kent Black (BAT) 5,25 5,75 7,25
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.






10-31/486-182
13
Tablo 13 – Orta Segment Sigara Ürün Fiyatları (TL)
1.2007 3.2007 6.2007 11.2007 3.2009 7.2009 2.2010
Pall Mall (BAT) 3,2 3,2 2,75 3 3,25 3,75 5
Memphis(JTI) 3,75 4,5 5
L&M Red Label(PM) 2,9 3,2 3,2 3,4 3,6 4 5,25
L&M Red Label 100's (PM) 3 3,25 3,25 3,5 3,75 4,25 5,25
Winston Kısa YP (JTI) 3,2 3,5 3,5 3,75 3,9 4,3 5,5
Tekel 2000 Red&White 4,1 4,3 5,5
Muratti (PM) 3,25 3,5 3,5 3,75 4 4,3 5,5
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.
500
Tablo 14 – Düşük Segment Sigara Ürün Fiyatları (TL)
1.2007 3.2007 11.2007 3.2009 5.2009 7.2009 2.2010
Lark Kısa (PM) 2,2 2,5 2,75 3 3 3,5 4,5
Lark 100's (PM) 2,3 2,6 2,75 3 3 3,5 4,5
Bond Street (PM) 2,2 2,5 2,75 3 3 3,5 4,5
Bond Street 100's (PM) 2,3 2,6 2,75 3 3 3,5 4,5
Viceroy, (BAT) 2,5 2,5 2,75 3 3 3,5 4,5
Monte Carlo (JTI) 2,3 2,5 2,75 3 3 3,5 4,5
More (JTI) 2,2 2,5 2,75 3 3 3 4,5
Vigor Super (ET) 2,2 2,5 2,75 2,75 3 3,5 4,5
Winner (ET) 2,5 2,75 3 3 3 3,5 4,5
Black Galleon (ET) 3 3 3,5 4,5
West (IT) 2,75 2,5 2,75 3 3 3,5 4,5
Polo Slims (IT) 2,75 3 3 3,5 4,5
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.

Tablo 15 – Ucuz Segment Sigara Ürün Fiyatları (TL)
1.2007 3.2007 11.2007 1.2009 3.2009 4.2009 7.2009 2.2010
Lider (PM) 2,5 2,5 2,75 2,75 3,25 4,25
Maltepe Kısa YPBAT) 2,3 2,6 2,6 3,2 4,2
Samsun Uzun YP(BAT) 2,35 2,65 2,65 3,2 4,2
Samsun Kısa YP(BAT) 2,3 2,6 2,6 3,2 4,2
Samsun 216 Kısa YP(BAT) 2,5 2,75 2,75 3,25 4,25
Tekel 2001 Kısa YP(BAT) 2,5 2,75 2,75 3,25 4,25
Anadolu Kısa (JTI) 2 2,3 2,5 2,5 2,75 2,75 3,25 4,25
LD (JTI) 2,75 2,75 3,25 4,25
HD (ET) 2 2,3 2,5 2,5 2,5 2,5 3,25 4,25
Imperial Klasik (IT) 2 2,3 2,5 2,5 2,5 2,75 3,25 4,25
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.

İncelenen dönemde sigara üreticilerinin zaman zaman bireysel olarak bazı
ürünlerinin fiyatlarında ayarlama yaptıkları görülmekle beraber, sektör genelinde beş
kez tüm firmaların aynı dönemde fiyat arttırdıkları gözlemlenmiştir. Bu dönemler
Şubat 2007, Kasım 2007, Mart 2009, Temmuz 2009 ve Ocak 2010 olarak 510
özetlenebilir. Bu 5 artıştan Şubat 2007, Kasım 2007, Temmuz 2009 ve Ocak 2010
zamları ÖTV vergi oranlarındaki değişiklikler sonrasında gerçekleşmiştir. Ocak 2008
döneminde maktu verginin artırıldığı dönemde ise sigara üreticileri tarafından zam
yapılmamıştır. Zam döneminde firmaların fiyatlandırma hareketleri incelendiğinde
2007 yılında yapılan zamlarda pazarın büyük oyuncuları konumundaki PM ve
TEKEL’in, daha sonraki dönemlerde ise yine pazar lideri PM’nin ürünlerine zam
yapan ilk firma olduğu diğer firmaların ise pazar lideri tarafından gerçekleştirilen fiyat
artışları sonrası fiyatlarını arttırdıkları anlaşılmıştır.

Yukarıda tablolardan görüleceği üzere belirli bir segment içerisinde sigara fiyatları 520
birbirlerine oldukça yakın seyretmektedir. Hatta bazı istisnalar dışında tüm
10-31/486-182
14
segmentlerde ve özellikle de düşük/ucuz segmentlerde yer alan sigaraların
fiyatlarının birebir aynı olduğu görülmektedir.

Sigara pazarının da bir örneğini oluşturduğu oligopolistik pazarlarda, firmalar kârlarını
maksimum yapan baskın stratejiyi seçmek yerine, koordineli biçimde davranmaları
halinde toplam kârlarını en üst düzeye çıkarabileceklerini fark ettikleri kabul edilir. Bu
bilince ulaşan teşebbüslerin, başta fiyat olmak üzere stratejik kararlar alırken
rakiplerinin muhtemel tepkilerini de göz önünde bulundurmaları neticesinde,
teşebbüsler arasında herhangi bir iletişim olmaksızın, pazarda paralel davranışlar 530
oluşabilmektedir. Türkiye'de sigara pazarı ilk üç firmanın pazarın %90’ına sahip
olduğu yoğunlaşmış oligopol pazarı özelliği göstermektedir. Pazardaki diğer
firmaların kararlarının kendi karları üzerinde büyük ölçüde etkisinin olduğunu farkında
olan teşebbüsler rakiplerinin hareketlerini yakından takip etmektedirler. Sigara
ürünlerinin dönüş hızının yüksek olması nedeniyle firmaların nihai satış noktalarını
sık zaman aralıklarıyla ziyaret etmesi rakiplerinin yeni ürün ve fiyatlama stratejilerini
anlık olarak takip etmelerine yardımcı olmaktadır. Özelikle firmaların fiyat indirimleri
karşısında rakiplerinin buna anında karşılık verecek olması teşebbüsleri fiyat
düşürme konusunda çekingen kılmakta ve fiyatların aşağıya doğru katı olması
sonucu doğurmaktadır. 540

Sigara sektöründe mevcut durumda fiyatın %78,25’ini2 dolaylı vergiler
oluşturmaktadır. Sigara sektöründe fiyatların aşağıya doğru katı olmasının ve fiyat
savaşları yaşanmamasının bir nedeninin de bu ağır vergi yüküdür. Üretici firmaların
fiyat savaşına girmeleri, sigaradan elde edeceği vergi geliri direk olarak sigaranın
satış fiyatına bağlı olan devleti yılbaşında koyduğu vergi gelirleri hedefinden
uzaklaştıracaktır. Bu durum ise Maliye Bakanlığının sigara üzerinden alınan vergiyi
daha arttırması ve üreticilerinin marjlarının daralması sonucunu doğuracaktır.
Özelikle çok satılan sigara fiyatlarında yapılan indirimler sonrası Maliye bakanlığı
tarafından yapılan açıklamalar bu durumu desteklemektedir. Mart 2004 yılında 550
yapılan ÖTV artışı sonrası sektörden %12’lik bir zam çıkması beklenirken, PM
mevcut durumda yaklaşık %10 pazar payına sahip Marlboro sigarasının fiyatını %6
artırmış, bu durum sonrası medyada maliye bakanlığından yetkililerin vergi gelirinin
tutturulması amacıyla gerekirse ÖTV’ye ikinci bir zam daha yapılacağına yönelik
açıklamaları yer bulmuştur. Yine 2009 Aralık ayında yapılan ÖTV artışı sonrası PM
Marlboro sigarasının fiyatını önce 7 TL’ye çıkarmış birkaç gün sonra ise tekrar 2009
fiyatı olan 5,5TL’ye indirmiştir. İndirim sonrası yine medyada maliye bakanlığının
indirimden rahatsız olduğu, vergi gelirlerinin tutturulması amacıyla her yolu
deneyebileceği, gerekirse yeni bir vergi artışının uygulamaya konulacağının
hedeflendiğine yönelik haberler yer almıştır. Bu açıklamaların ardından pazar lideri 560
konumundaki PM Marlboro ürünün fiyatını tekrar 7 TL’ye yükseltmiştir.

Maliye Bakanlığının sigara fiyatlarını yakinen takip ettiğini gösterir bir durum da
Bakanlık tarafından Kurumdan talep edilen görüş yazısında gözlemlenmektedir. 2003
yılında Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğünün kuruma yazdığı bilgi talebi
yazısında, Ocak 2003 tarihinde gerçekleştirilen ÖTV artışının sigara firmaları
tarafından tam olarak fiyatlara yansıtılmadığı, bunun ise vergi hasılatının beklenenin
altında kalmasına neden olduğu belirtilerek, yıl sonu vergi hedeflerinin gerçekleşmesi
amacıyla tüm teşebbüslerin adı geçen Genel Müdürlük vasıtasıyla bir araya

2 Fiyatı 4,12 TL’den yüksek olan ve bu nedenle nispi vergi oranına tabi olan sigara ürünleri için geçerlidir. Maktu
vergi oranı uygulanan bir sigara ürünü için bu oran en yüksek %100 en düşük ise %78,6 olabilir.
10-31/486-182
15
getirilmek suretiyle ürünlerine aynı oranlarda zam yapmalarının sağlanması adına 570
gündeme gelen uygulamanın, Rekabet Hukuku’na aykırı olmayacağının düşünüldüğü
ifade edilmiş ve konu hakkında görüş talep edilmiştir. Kurumdan gönderilen görüş
yazısında, planlanan eylemin uygulamaya konulması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamına gireceği belirtilmiştir.

Mevzuata ilişkin bölümde belirtildiği üzere tütün mamullerinden elde edilen vergi geliri
genel bütçe gelirleri arasında %7 gibi oldukça önemli bir paya sahiptir. Bu nedenle
devletin, elinde bulunan ÖTV nispi vergi oranı belirleme aracını sigara fiyatlarını vergi
hedefini sağlayacak düzeye çekmek için kullandığı kanaati oluşmuştur. Nispi oranda
artışlar gerçekleştirerek sigara fiyatlarının arttırılması hem devletin önemli gelir 580
beklediği ÖTV gelir hedefinin tutturulması hem de hükümetin son yıllarda izlediği
sigara tüketimini azaltmaya yönelik genel politikayla uyum içerisindedir.

Vergi artışları sonrası sigara üreticileri fiyatlarını arttıracak ya da marjlarının
daralmasına göz yumacaktır. Yaşanacak fiyat savaşının derinliği marjlardaki
daralmanın da boyutu üzerinden etkili olacaktır. Marjlarının daralmasını göze alarak
fiyatlarını arttırmayan üreticiler olması durumunda pazar payı kaybetmek istemeyen
ve oligopol bağımlılık içerisinde bulunan diğer üreticiler de fiyatlarını düşürecektir. Bu
durum ise piyasadaki genel fiyat seviyesinin düşmesine ve devletin vergi gelirini
tutturamamasına neden olacaktır. Bunun sonucunda ise ya önceki dönemlerde 590
görüldüğü üzere teşebbüsler gelen uyarılar çerçevesinde fiyatlarını tekrar arttıracak
ya da vergi oranı arttırılacaktır. Bu mekanizmanın bilincinde olan sigara üreticilerinin
genellikle maliye bakanlığının vergi hedefini tutturacak şekilde fiyatlama yaptıkları
görülmektedir.

Önaraştırma döneminde değerlendirmeye alınan sigara üreticisi firmaların 2010 ÖTV
artışı sonrası sigara fiyatlarını aralarında anlaşarak arttırdıklarına yönelik benzer
iddialar daha önce iki kez Kurul gündemine taşınmıştır. 24.12.2000 tarihli soruşturma
kararında, PM ve JTI’ın sigara fiyatlarına aynı veya yakın tarihlerde ve aynı oranlarda
zam yapılarak uyumlu eylemde bulunmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal ettikleri 600
iddiasını değerlendirilmiştir. Kararda, sigara pazarının hakim durumda bir firmanın
bulunduğu yoğunlaşmış oligopol piyasa özellikleri gösteren ve bilgi akışının kolay
gerçekleştiği şeffaf bir piyasa olduğu belirtilmiştir. Kurul böyle bir piyasada hiçbir
firmanın diğerlerinin reaksiyonunu gözetmeden karar alamayacağını, fiyat
paralelliğinin pazarın şeffaf olması ve pazarda teşebbüsler arasında mevcut olan
oligopolistik bağımlılık gibi ekonomik gerekçelerle açıklanabileceğini ifade ederek söz
konusu teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasını reddetmiştir.

Yine sektöre ilişkin verilen benzer bir kararda; dönemin Maliye Bakanının talimatıyla
PM, JTI, ve TEKEL şirketlerinin aynı anda ürünlerine zam yaparak 4054 sayılı 610
Kanun’un ihlal ettiği iddiası değerlendirilmiştir. Kurul hazırlanan ilk inceleme
raporunun değerlendirilmesi sonucunda pazarda gözlemlenen paralel fiyatların
teşebbüsler arası mevcut oligopol bağımlılık ile açıklanabileceğini, sektördeki
firmaların pazar lideri TEKEL firmasının hareketlerini takip ettiği ve pazarın şeffaf
yapısının da bu durumu kolaylaştırdığı ifade olunarak konu hakkında önaraştırma
yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar vermiştir

Yukarıdaki değerlendirmelere ek olarak, önaraştırma döneminde sigara üreticilerinde
gerçekleştirilen yerinde incelemeler sırasında, sigara üreticilerinin sigara fiyatlarını
10-31/486-182
16
birlikte belirlediklerini işaret eden bir belge veya bulguya rastlanmamıştır. Daha 620
önceki Kurul kararlarında da kabul edildiği üzere; sektörde yaşanan paralel fiyat
hareketlerinin pazarın teşebbüslerin birbirlerinin hareketlerini kolaylıkla takip
edebildikleri yoğunlaşmış oligopol piyasasının ve özellikle üreticilerin ek vergi yükü ile
karşılaşmamak adına vergi hedefini tutturacak düzeyde fiyatlama yapmalarının bir
sonucu olduğunu söylemek mümkündür.

I.4.2. 2010 ÖTV zammı sonrası sigara üreticilerinin nihai satış noktalarının
sigara satışları üzerinden aldıkları marjı ortaklaşa düşürdükleri iddiası.

Önaraştırma kapsamında değerlendirilen bir diğer iddia, sigara şirketlerinin ÖTV 630
zammı sonrası ortaklaşa hareket ederek bakkaların sigara satışlarından elde ettikleri
marjları düşürdüğü iddiasıdır. Bu iddianın değerlendirilebilmesi için sigara
üreticilerinden 2008-2010 tarihleri arasında sigara fiyatlarına zam yaptıkları
tarihlerden önce ve sonraki dönemlerde nihai satış noktalarına kestikleri faturalar
talep edilmiştir. Sigaranın nihai satış fiyatı belli olduğundan bakkalların alış fiyatları ve
satış fiyatı arasındaki fark bakkalların satıştan elde ettiği marj olmaktadır. Marjlar
daha önceki bölüme benzer şekilde sigara segmentleri bazında sunulmaktadır.

Tablo 16 – Üst Segment Sigaralar Nihai Satış Noktası Marjları
Mart 2009 Zammı
Öncesi
Mart 2009 Zammı
sonrası
Temmuz 2009
Zammı sonrası
Ocak 2010 zammı
sonrası Sigara çeşidi
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal Marjı
(TL) %
Parliament
Uzun YP (PM)
Marlboro Kısa
Kutu (PM)
Kent Sonic
(BAT)
Tekel 2000
Uzun YP
(BAT)
Camel Kısa
(JTI)
Davidoff (IT)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen fatura örnekleri. 640

Tablo 17 – Orta Segment Sigaralar Nihai Satış Noktası Marjları
Mart 2009
Zammı Öncesi
Mart 2009
Zammı sonrası
Temmuz 2009
Zammı sonrası
Ocak 2010
zammı sonrası Sigara çeşidi
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal Marjı
(TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Muratti Rosso
Kısa Kutu (PM)
L&M Red Label
Kısa Kutu (PM)
Pall Mall (BAT)
Winston Kısa
(JTI)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen fatura örnekleri .





10-31/486-182
17
Tablo 18 – Düşük Segment Sigaralar Nihai Satış Noktası Marjları
Mart 2009 Zammı
Öncesi
Mart 2009
Zammı sonrası
Temmuz 2009
Zammı sonrası
Ocak 2010
zammı sonrası Sigara çeşidi
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Lark Kısa (PM)
Viceroy (BAT)
Tekel 2001 Maroon
(BAT)
Monte Carlo (JTI)
West (IT)
Bianca Slims (IT)
Vigor/president/Black
Galaeon/Winner (ET)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen fatura örnekleri. 650

Tablo 19 – Ucuz Segment Sigaralar Nihai Satış Noktası Marjları
Mart 2009 Zammı
Öncesi
Mart 2009 Zammı
sonrası
Temmuz 2009
Zammı sonrası
Ocak 2010 zammı
sonrası Sigara
çeşidi Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Bakkal
Marjı (TL) %
Samsun
(BAT)
Maltepe
Kısa (BAT)
Lodos
Denizcisi
(JTI)
Imp Klasik
(IT)
HD (ET)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen fatura örnekleri.

Bakkal marjları incelendiğinde üreticiler tarafından bakkallara verilen kar marjının
2009 yılından itibaren nominal olarak sürekli arttığı, sigara fiyatı içerisindeki
yüzdesinin ise sürekli azaldığı görülmektedir. 2010 ÖTV zammı sonrası durum
incelendiğinde bakkal marjlarının yüzdesel olarak 0,50-0,20 azaldığı nominal olarak
ise paket başına 3-5 Kr arttığı görülmektedir. Yüzdesel düşüşün başlıca nedeninin
tütün mamullerinden alınan ÖTV’nin nispi oranın %58’den %63’e çıkmış olduğu 660
kanaati oluşmuştur. ÖTV oranının artmasıyla devletin paket başına aldığı vergi satış
fiyatı %73,25’den (%58 ÖTV, %15,25 KDV) %78,25’e (%63 ÖTV, %15,25 KDV)
çıkmıştır. Bu durum da üretici, dağıtıcı ve bakkallara kalan miktarın %5 azalmasına
neden olmuştur. Örneğin, Marlboro markalı sigaralarda bakkalın marjı %4,27’den
4,07’e düşerken üreticiye kalan miktar 4,8 puan azalmıştır. Devlet tarafından alınan
ekstra %5’lik verginin büyük bir kısmı üretici tarafından üstlenildiği bakkala ise bu
durumun daha az yansıtıldığı görülmektedir. Diğer segmentlerde de benzer
değişimler gözlenmiştir. Orta segmentte yer alan Muratti sigarasında da üreticinin
payı nominal olarak değişmemiş fakat fiyat içindeki payı %21,8 gerilemiştir. Aynı
sigarada bakkal marjı nominal olarak 5 kuruş artarken fiyat içindeki yüzdesi %4,8 670
gerilemiştir. Farklı üreticilerin üst, orta ve ucuz segmentteki sigaralarında yaşanan
değişim de farklı olmamıştır. Bakkalların fiyat içinden aldıkları payın yüzdesel olarak
azaldığı fakat üreticilerin arttığı tek segment ucuz segment olmuştur. Fakat yine bu
segmentte de bakkalların aldıkları nominal payın arttığı görülmektedir.

10-31/486-182
18
Fiyat gibi fiyatı oluşturan unsurların da beraber hareket etmesinin önceki bölümde yer
verilen oligopolistik bağımlılık teorisi ile açıklanabilir olması ve yerinde incelemeler
esnasında sigara üreticilerinin aralarında anlaşarak bakkal marjlarını azalttığına
yönelik herhangi bir bulguya rastlanmaması, bakkal marjlarının (%30-50) hemen
hemen sigara fiyatlarıyla eşit oranlı artmış olması ve son dönemde gözlemlenen 680
bakkal marjlarının fiyat içerisinde aldıkları payın azalması durumunun son dönemki
nispi vergi oranındaki artış ile beraber devletin fiyat içinden aldığı payın artmasıyla
açıklanabilir olması nedenleriyle, sigara üreticilerinin bakkal marjlarını ortaklaşa
düşürdüğüne yönelik iddianın desteklenmediği kanaatine varılmıştır.

I.4.3. Sigara üreticilerinin ÖTV zammı sonrası nihai satış noktalarına mal
vermeyi reddettiği iddiası

Sigara üreticilerinin perakende noktalarına mal vermeyi durdurması eyleminin; teorik
olarak sigara üreticileri arasında bu yönde bir anlaşma olması hâlinde 4054 sayılı 690
Kanun’un 4. maddesi kapsamında veya pazarda hâkim durumda olan bir teşebbüs
tarafından gerçekleştiriliyorsa 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında yer alma
ihtimali bulunmaktadır.

Mal vermenin reddinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye
kullanma olarak değerlendirilebilmesi için gereken en önemli iki koşul; arzı reddedilen
ürünün alt pazarda faaliyet göstermek isteyen bir teşebbüs için objektif olarak gerekli
olması ve arzın reddi halinde alt pazarda etkin rekabetin ortadan kalması sonucunun
ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olmasıdır. Öncelikle belirtmek gerekir ki şikâyetlere
konu olan mal vermeme eylemi süre olarak 2010 yılının ilk birkaç günü ile sınırlı 700
kalmıştır. Mevcut şikâyet kapsamında sigara üreticilerinin tek başlarına ilgili pazarda
hâkim durumda oldukları kabul edilse bile, kısa süreli olarak gerçekleşen eylemin, alt
pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırma ihtimalinin bulunmadığı, bu nedenle kısa bir
süre devam eden bahse konu eylemin hâkim durumdaki bir firma tarafından
gerçekleştirilmesi hâlinde bile 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilemeyeceği açıktır.

Diğer yandan mal vermeme eyleminin sigara üreticilerinin aralarında yaptıkları bir
boykot anlaşmasından kaynaklanma ihtimali bulunmakla beraber, sigara üreticilerinin
ürünlerini tüketiciyle buluşturdukları en önemli noktalar olan bakkal/marketlere mal 710
vermeyi durdurma yönünde ekonomik rasyonaliteden yoksun bir anlaşma içerisinde
olmaları ihtimali düşüktür. Sigara üreticileri açısından – reklam ve tanıtım yasağı da
mevcutken - ürün penetrasyonun yüksek düzeyde tutulması, pazarda var olabilmenin
en önemli koşuludur. Bu nedenle ürünlerinin yüksek miktarda satıldığı küçük ölçekli
bakkal/market/büfe tipi satış noktaları sigara üreticileri açısından vazgeçilmez
konumdadır. Sigara üreticilerinin satış noktalarını disipline etmek adına arzı
kısmalarının negatif etkisinin satış noktalarından ziyade sigara üreticilerine
yansıyacaktır. Sigara üreticilerinde bir disipline etme amacı mevcut olsa bile,
amaçlanan etkiye ulaşmak için eylemin etki doğuracak bir süre uygulanması
gerekmektedir. 720

Bu çerçevede mevcut iddialar, pazarda faaliyet gösteren 6 teşebbüs bakımından da
sorgulanmış; konuyla ilgili faturalar talep edilmiştir. Bu kapsamda yapılan
değerlendirmede PMI Genel Müdürü ………………ya teşebbüste yapılan yerinde
inceleme sırasında ÖTV zammı sonrasında mal vermemeye ilişkin soru sorulmuş,
10-31/486-182
19
cevaben ise PMI Genel Müdürü özetle; satışları hiç kesmediklerini ÖTV artışı geldiği
gün satış yapmaya devam ettiklerini, Ocak ayının 1-2-3-‘ü “bridge tatil” olduğu için
satış yapmadıklarını, 4 Ocak’tan itibaren yeni fiyatlarla satış yaptıklarını, ayrıca
bakkallara her gün sigara verilmediğini ifade ettiği, dosya mevcudu bilgi ve belgeden
anlaşılmıştır. 730

BAT’ın mal vermemeye ilişkin cevabında ise özetle; değişiklik tarihi olan 31 Aralık
2009 Perşembe günü BAT’ın üst yönetiminin büyük bir kısmının izinli olduğu, 1 Ocak
günü tatil oldukları, ÖTV’ye yapılan bu denli büyük bir artışın tüketici tercih
değişikliklerinde olduğu gibi şirket finansallarında da önemli ani sonuçlarının
olacağının aşikâr olduğu, dolayısıyla ürün dağıtımına ilişkin alınacak kararlar
öncelikle fiyatlandırma konusunda bir karar alınmasını gerektirdiğinden yönetimin
toplanıp durumu değerlendirmesine kadar ertelendiği, yönetim toplantısının 3 Ocak
2010 günü yapılabildiği ve tüm dağıtım kanallarının 4 Ocak 2010 günü faaliyette
bulunduğu ifade edilmiştir. 740

JTI’da yapılan yerinde inceleme sırasında Finans Direktörü …………………. ile
yapılan görüşmede; satışlarının küçük bir kısmını kendilerinin yaptıklarını, yılbaşı
sonrasında direk satış yaptıkları zincir marketlere 5 Ocak’tan itibaren mal vermeye
devam ettiklerini, 1-4 Ocak tarihleri arasında global sistemlerinin SAP, sadece
Türkiye’de değil tüm dünyada planlı olarak kapalı olduğu, dolayısıyla 31 Aralık, 1-4
Ocak tarihleri arasında (hafta sonu ve yılbaşı günü zaten JTI satış yapmıyor), sadece
1 gün satış yapılmadığını, bu dönemde JTI distribütörleri de 2009 yılı satış hedefleri
tutturduğundan planlı olarak satış yapmadıklarını, ancak satışın durduğu dönemden
önce bu konunun tüm satış noktalarına söylendiği ve öncesinde normal seviyenin 750
üzerinde satışların yapıldığı ifade edilmiştir.

Nitekim JTI’ın satış yapmayacağına dair tüm JTI çalışanlarına gönderilen 28.12.2009
tarihli ve ……………. (……….) ve ………………. imzalı iç yazışmada da bu
hususların “… 2010 yılına daha dinlenmiş ve moralli girmek amacıyla 31 Aralık 2009
Perşembe gününden başlamak üzere 4 Ocak 2010 Pazartesi gününe kadar, 4 günlük
tatil yapacağımızı paylaşmaktan mutluluk duyarız…” şeklinde yer aldığı ve anılan
yazının 28.12.2009 tarihinde elektronik posta olarak tüm JTI personeline gönderildiği
dosya mevcudundan anlaşılmaktadır:
760
Konuya ilişkin olarak Imperial Tobacco’dan yerinde inceleme esnasında alınan
yazışma örneklerinden; Ankara Büfeciler Odası’nın 31.12.2009 tarihli yazısıyla sigara
dağıtım şirketlerinin Ankara’da bulunan bölge müdürlüklerine mal vermeme iddiasının
sorulduğu; bu yazıya karşılık Imperial Tobacco’nun 4.1.2010 tarihli Mali ve Kurumsal
İşler Müdürü imzalı cevabi yazısında; “Şirketimizin zam geçiş döneminde yazınızda
belirttiğiniz şekilde herhangi bir ürün kısıtlamasına gitmemiş olduğu gibi gelen tüm
talepleri karşılamaktadır. Şirketimizle ilgili üyelerinizden gelen böyle bir şikâyet varsa
bizimle paylaşmanızı rica ederiz.” hususlarının yer aldığı anlaşılmıştır.

Diğer yandan, TAPDK ile Imperial Tobacco arasında yapılan yazışmalarda da aynı 770
husus yer almış olup; Imperial Tobacco’dan TAPDK’ya gönderilen 18.1.2010 tarih ve
…………….. imzalı yazıda; “Şirketimiz zam geçiş döneminde herhangi bir kısıtlamaya
gitmediği gibi gelen tüm talepler karşılanmıştır…” ifadesine yer verilmiştir.

10-31/486-182
20
Ancak Europan Tobacco’dan yerinde inceleme sırasında alınan ve dağıtım şirketine
gönderilen 4.1.2010 tarihli elektronik postada; “Satışlarımızı yaygın dağıtım yapmaya
özen gösterelim. Vigor Ocean Blue ve Violet ürünleri dışındaki ürünlerimizden bir
satış noktasına en fazla 15 karton satış yapılabilecektir. Yapılan kontrollerde 15
kartondan fazla satış yapan yöneticiler hakkında savunma alınacaktır.”
780
4.1.2010 tarihli elektronik postada ise:
“5.1.2010 Salı günü hedefi 4.1.2010 Pazartesi hedefidir. Hedefler değişmemiştir;
yaygın dağıtım önem arz etmektedir. Vigor Ocean Blue (1 faturada en fazla 10 karton
VOB) ve Violet ürünleri serbesttir” denmiştir. Bu yazışmaları takiben mal
kısıtlamasına uymayan bayilere ilişkin olarak ilgili bölge müdürü ikaz edilmiş; o da
cevaben:

“Bahsedilen noktada yapılan 4 kartonluk fazla satış kaybetmememiz gereken bizim
için önemli bir noktaydı. Bilgim dâhilinde yapılan bir satıştır. Bildiğiniz üzere zam
açıklanana kadar çok zor bir süreç yaşadık. Bölgemdeki hiçbir müşteriyi 790
kaybetmemek adına çokça yaygın satış yapmak için mücadele ettik ekibimle
birlikte…bahsettiğiniz müşteri de genel satışlarına bakıldığında çokça alan bir müşteri
değil gibi gözükse de kişilik olarak son derece iyi ürünlerimizi tezgah altına saklamak
yerine eski fiyattan müşterilerine satmış, ürünlerimizi yok satmamıştır. Biz de bayiye
her zaman yanındayız imajını verdik…” ifadelerine yer verilmiştir.

Görüldüğü üzere, European Tobacco’nun arz kısıtlamasının temel sebebi nihai satış
noktalarının stokçuluk yapmasını önlemektir.

Mal vermemeye ilişkin yapılan yerinde incelemede KT&G tarafından verilen cevapta 800
şirketin zaten Ocak ayının başından beri herhangi bir ürünün dağıtımını yapmadığı;
Ocak’tan bu yana dağıtılan ürünlerin mevcut stoklar olduğu belirtilmiştir.

Sonuç olarak KT&G ve European Tobacco hariç diğer 4 teşebbüste yapılan yerinde
incelemeler, alınan faturalar ve görüşme tutanakları birlikte değerlendirildiğinde ÖTV
zammının yürürlüğe girdiği 31 Aralık ve takip eden günlerin blok tatil günleri olarak
önceden planlandığı ve bu çerçevede sigara satışının kısıtlı olarak yapıldığı
anlaşılmaktadır. Diğer yandan, sigara üreticisi karşısında nihai satış noktalarının ve
hatta tüketicinin konumunun da bu noktada incelenmesi gerekmektedir. Gerek
tüketicinin gerekse nihai satış noktalarının anılan dönemde sigara talebinin altında 810
sigarayı zamlanmadan satın alarak bir nevi “stokçuluk” saiki yatmaktadır. Fiyatı resmi
olarak belli olan ancak teşebbüslerce ilan edilmeyen ve dolayısıyla “belirsiz” fiyatlı bir
ürünü üreticinin satması rasyonel değildir. Kaldı ki olayın bir de vergi boyutu (vergi
tahakkuku) bulunmaktadır. Dolayısıyla sigara üreticilerinin ÖTV zammı sonrasında
piyasaya sınırlı mal vermelerinin bir anlaşma sonucu olmadığı; mal vermemenin son
derece sınırlı kaldığı; zincir marketlere kesintisiz satış yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu noktada 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi veya 6. maddesi kapsamında bir eylem
ortaya çıkmamaktadır.

10-31/486-182
21
820



J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir. 830












Full & Egal Universal Law Academy