Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-49 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-34/546-194
Karar Tarihi : 6.5.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Fethullah GÜLER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Sadık POLAT
spektrowilli@ 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Karayılan Belediyesi
Karayılan Beldesi İskenderun/Hatay
E. DOSYA KONUSU: Karayılan Belediyesi’nin almış olduğu kararla İskenderun
Demir Çelik Fabrikası Lojmanları’nın bulunduğu sitedeki nihai satış noktalarına
belediye başkanının yakını tarafından işletilmekte olan bir fırından ekmek alma
zorunluluğu getirerek rekabeti kısıtladığı iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Hatay ili İskenderun ilçesi sınırları
dahilinde bulunan Karayılan Beldesi Belediyesi’nin almış olduğu kararla, İskenderun
Demir Çelik Fabrikası lojmanlarının bulunduğu sitedeki (İDÇ Sitesi) nihai satış
noktalarına belediye başkanının yakını tarafından işletilmekte olan bir fırından ekmek
alma zorunluluğu getirerek rekabeti kısıtladığı iddia edilerek gereğinin yapılması talep
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.2.2010 tarih ve 1739 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 22.3.2010 tarih ve 2010-3-49/İİ-10-YY sayılı İlk İnceleme
Raporu Rekabet Kurulu’nun 31.3.2010 tarih ve 10-27/400-M sayılı toplantısında 40
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 27.4.2010 tarih ve 2010-3-49/ÖA-10-
261.YY sayılı Önaraştırma Raporu 3.5.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-110/168 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
50
10-34/546-194
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmamakla beraber, belde sınırları dışında üretilen
ekmeğin belde içinde satılmasının tespit edilmiş haklı bir neden olmaksızın
engellenmesine yönelik karar ve uygulamaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu
hususunda Hatay ili İskenderun ilçesine bağlı Karayılan Belde Belediyesi’ne
görüş bildirilmesinin gerektiği,
2. Benzeri uygulamaların Hatay ilindeki diğer belediyeler tarafından da 60
gerçekleştirilmesi ihtimaline binaen bu tür karar ve uygulamalardan kaçınılması
konusunda il içindeki tüm belediyelerin uyarılmalarını teminen Hatay Valiliği’ne
görüş bildirilmesi gerektiği,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuru Konusu İddialar
Başvuruda özetle; 70
- 2000’e yakın lojmanda yaklaşık 10.000 kişinin ikamet etmekte olduğu İDÇ
Sitesi’ndeki 11 adet nihai satış noktasında 5 ay öncesine kadar değişik fırınların
ekmek ve diğer unlu mamullerinin satıldığı,
- Fakat Karayılan Belediyesi’nin almış olduğu bir kararla nihai satış noktalarına
belediye başkanının yakını tarafından işletilmekte olan bir fırından ekmek alma
zorunluluğu getirildiği,
- Nihai satış noktalarının anılan karara uymaları konusunda belediye ekipleri 80
tarafından uyarıldıkları ve diğer fırınlardan ekmek sağlamaya cesaret edemedikleri,
- Daha önce fırınlar arasında yaşanan rekabet neticesinde ürünün kalite ve
hijyeninde yaşanan artışın artık söz konusu olmadığı ve tüketicilerin uygun hijyen
koşullarında üretilmeyen kalitesiz ürünleri tüketmek zorunda bırakıldıkları
iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
90
I.2.1. Yapılan Tespitler
Başvuruya konu iddialarla ilgili olarak Raportörlerce İDÇ sitesinde mukim bir tüketici
ve başvuru sahibi ile telefon görüşmeleri yapılmıştır. Bu görüşmelerde ilgililer, 9 aya
yakın bir zamandır İDÇ sitesindeki nihai satış noktalarında sadece Sönmez Ekmek
Fırını’nın (Sönmez Fırını) ekmeklerinin satıldığını, bunun nedeninin Karayılan
Belediyesi’nin aldığı bir karar olduğunu, önceleri fırınlar arasında yaşanan rekabet
nedeniyle nihai satış noktalarında daha kaliteli ekmek bulunabilirken, karardan sonra
tüketicinin sadece tek bir fırının ürettiği ekmeği tüketmek zorunda bırakıldığını
belirtmişlerdir. 100
10-34/546-194
3
Bu bağlamda belediyenin almış olduğu iddia edilen kararın birebir muhatabı olan üç
nihai satış noktası1 ile de telefon görüşmeleri yapılmıştır. Nihai satış noktaları, Nisan
ayı başına kadar uzanan 9 aylık bir süre zarfında İDÇ Sitesi’ndeki nihai satış
noktalarına sadece Sönmez Fırını’nın ekmek sattığını, daha önce civardaki diğer
yerleşim birimlerinde faaliyet gösteren farklı fırınlardan tüketici tercihleri
doğrultusunda ekmek satın alabildiklerini, ancak belediyenin almış olduğu karar
nedeniyle, karar sonrasında tüketicilere farklı alternatifler sunamadıklarını
belirtmişlerdir. Diğer yandan Nisan ayı başından itibaren İDÇ Sitesi’ndeki tüketicilerin
de taleplerini dikkate alan belediyenin bu yasağı kaldırdığı ve mevcut durumda nihai 110
satış noktalarının istedikleri fırından ekmek satın alabildikleri, yine nihai satış
noktaları tarafından ifade edilmiştir.
Ayrıca konuyla ilgili olarak İDÇ Sitesi’ne en yakın belde olan Azganlık beldesinde
faaliyet gösteren Mevlana Ekmek Fırını (Mevlana Fırını) ile görüşülmüştür. Mevlana
Fırını, Nisan ayı başına kadarki 9 aylık süre boyunca Karayılan Belediyesi’nin almış
olduğu bir karar sebebiyle İDÇ Sitesi’ne nihai satış noktalarının ve tüketicilerin
taleplerine rağmen ekmek veremediklerini, karardan dolayı işlerinin olumsuz
etkilendiğini, fakat Nisan ayı başından itibaren bu yasağın kaldırıldığını ve artık İDÇ
Sitesi’ndeki nihai satış noktalarına ekmek satabildiklerini ifade etmiştir. 120
Öte yandan görüşme yapılan tüketici, başvuru sahibi ve nihai satış noktaları kararın
uygulandığı dönemde Sönmez Fırını’nın fiyatları yükseltmediğini belirtmişlerdir.
Başvuru konusu iddialar hakkında son olarak Karayılan Belediye Başkanı ile
görüşülmüştür. Yapılan görüşmede Başkan, civardaki bazı diğer belediyelerin de
benzer kararlarının ve uygulamalarının olduğunu, beldelerindeki esnafı korumak
amacıyla İDÇ sitesindeki marketlere sadece beldelerinde kurulu bulunan Sönmez
Fırını’nın ekmek satabilmesi ve diğer fırınlara satış izni verilmemesi yönünde bir
karar aldıklarını, fakat tüketicilerden gelen talepler üzerine bu uygulamaya Nisan ayı 130
başından itibaren son verdiklerini belirtmiştir.
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
Ülkemizde gıda mevzuatının temelini 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve
Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanun (5179 Sayılı Kanun) oluşturmaktadır. Bu kanuna göre gıda maddeleri ile
temasta bulunan madde ve malzemelerin üretim izni, gıda sicili, tescili, ithalat ve
ihracat izinleri, piyasa gözetimi ve denetimi vs. gibi hizmetler Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. 140
Ekmeklerde içerik yönünden denetim yapılmasına ilişkin temel düzenleme ise, 5179
sayılı Kanun’a dayanılarak hazırlanmış olan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin
Numune Alma ve Analiz Metotları başlıklı bölümünde ve bu bölümde atıf yapılan Ek-
37/38’de bulunmaktadır. Aynı yönetmeliğin 35. maddesi uyarınca; gıda maddelerini
üreten ve satan işyerleri; tescil, izin ve ithalat işlemleri ile kontrol ve denetim sırasında
bu Yönetmelik hükümlerine uymak zorunda olup, yönetmeliğe uymayan işyerleri
hakkında 24.6.1995 tarih ve 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine
1 Bu nihai satış noktaları ………………………………………..
10-34/546-194
4
Dair Kanun Hükmünde Kararname’de ek yapan 4128 sayılı Kanun hükümlerine göre
yasal işlem yapılacağı hükme bağlanmıştır. 150
Konu ile ilgili olarak belediyelere yetki veren düzenleme ise, 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanun’un etiket ve tarife listelerine ilişkin olan 12. maddesidir.
Bu maddeye göre belediyeler, perakende satışa arz edilen mallarla ilgili etiket ve
tarife listelerinin şeklini, içeriğini, usul ve esaslarını bir yönetmelikle düzenlemekle ve
bu madde hükümlerinin uygulanması ve izlenmesine ilişkin işleri yürütmekle
görevlendirilmiştir. Öte yandan, 5393 sayılı Belediye Kanunu’na dayanılarak
hazırlanmış olan Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin 10. maddesinde zabıtanın görevleri
sayılmış olup, maddenin (c) bendinin 12 numaralı alt bendinde “İlgili kuruluşlar ile
işbirliği halinde fırınların ve ekmek fabrikalarının ve diğer gıda üretim yerlerinin sağlık 160
şartlarına uygunluğunun denetiminde ilgili kuruluşların talebi halinde nezaret etmek,
ekmek ve pide gramajını kontrol etmek, gerekli kanuni işlemleri yapmak” hükmü yer
almaktadır. Anılan kontrollerin gerçekleştirilmesinden sonra gerekli görüldüğü
takdirde ekmek satışına izin verilmemesi doğal olarak hukuka uygun olacakken,
sadece belediyenin yetki sınırları dışında üretilmesi sebep gösterilip belde sınırları
içerisinde faaliyet gösteren esnafı korumak amacıyla, bu tür parametreler kontrol
edilmeden teşebbüslerin faaliyetlerini kısıtlayıcı işlem yapılması hem hukuki
dayanaktan yoksun olacak hem de rekabet ortamını bozabilecektir. Bu bağlamda
Karayılan Belediyesi’nin tespit edilmiş herhangi bir neden olmaksızın belde sınırları
dışında faaliyet gösteren fırınların İDÇ Sitesi’ndeki nihai satış noktalarına ekmek 170
satışını yasaklamasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu kanaatine varılmıştır.
Öte yandan 4054 sayılı Kanun’un Amaç başlıklı 1. maddesinde “ Bu Kanunun amacı,
mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma,
karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak
rekabetin korunmasını sağlamaktır” denilmektedir. Kanun’un bu hükmü gereği mal ve
hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların
denetlenmesi de Kurul’un görev alanı içine girmektedir. Diğer taraftan, Kanun’un 2.
maddesinde teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin Kanun kapsamında olduğu 180
belirtilmektedir. Karayılan Belde Belediyesi’nin herhangi bir ekonomik faaliyeti ile
ilişkili olmayan, kamu otoritesi niteliğiyle aldığı bir kararı ve bu kararın uygulanmasını
içeren iddia konusu eylemi bakımından bir teşebbüs gibi değerlendirilmesi mümkün
görünmemektedir. Belediyelerin çıkartmış oldukları bir yönetmelik ile belde dışında
üretilen ekmeklerin belde içerisinde satılabilmesi için kendilerinden izin alınmasını
istemesi 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek bir işlem olmasa da, bu
iznin verilmemesinin haklı gerekçelere dayandırılmaması rekabeti bozucu
uygulamalara yol açabilecektir.
J. SONUÇ 190
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2-a) Ancak belde sınırları dışında üretilen ekmeğin belde içinde satılmasının tespit
edilmiş bir neden olmaksızın engellenmesine yönelik karar ve uygulamaların 4054
10-34/546-194
5
sayılı Kanun’a aykırı olduğu hususunda Hatay ili İskenderun ilçesine bağlı Karayılan
Belde Belediyesi’ne, 200
b) Bahse konu uygulamaların Hatay ilindeki diğer belediyeler tarafından da
gerçekleştirilmesi ihtimali nedeniyle bu tür karar ve uygulamalardan kaçınılması
konusunda il içindeki tüm belediyelerin uyarılmalarını teminen Hatay Valiliği’ne
görüş bildirilmesi konusunda başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy