Rekabet Kurumu - Karar Sayı 10-36/579-209

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-5 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-36/579-209
Karar Tarihi : 12.5.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Burcu CAN
C. BAŞVURAN : Murat GÜLEÇ
G.O.P. Blv. Garanti Bankası K:2 No:3 Tokat
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Tokat Seyahat Tur. Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş.
Cumhuriyet Meydanı Latif Han No:2 Tokat
- Topçam Turizm ve Seyahat A.Ş.
Cumhuriyet Meydanı Belediye Yanı No:1 Tokat
E. DOSYA KONUSU : Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacılığı hizmeti
sunan Tokat Seyahat Tur. Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. (Tokat Seyahat) ve Topçam 20
Turizm ve Seyahat A.Ş. (Topçam) unvanlı şirketlerin aralarında anlaşarak sabit
fiyat uyguladıkları, söz konusu teşebbüsler tarafından bir dernek kurulduğu ve
anılan dernek adı altında otobüs başına her ay 450,00 TL. ücret alındığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; önaraştırmaya konu şirketler tarafından
taşıma fiyatlarının birlikte belirlendiği, bu teşebbüslerce kurulan dernek tarafından
otobüslerden her ay ücret alındığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.1.2010 tarih ve 124 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 8.2.2010 tarih ve 2010-4-5/İİ-10-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu,
18.2.2010 tarih ve 10-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma 30
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-18/206-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.4.2010 tarih ve 2010-4-5/ÖA-10-174.MA sayılı
Önaraştırma Raporu 10.5.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/167 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacılığı hizmeti sunan Tokat Seyahat ve
Topçam firmalarının aralarında anlaşarak sabit fiyat uyguladıkları iddiasına ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Öte yandan anılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası 40
uyarınca ilgili piyasada rekabet kısıtlaması yaratacak fiyat tespiti gibi davranışlardan
kaçınmaları hususunda yazı gönderilmesinin yerinde olacağı,

10-36/579-209
2
- Tokat Seyahat ve Topçam’ın dernek çatısı altında otobüs başına her ay 450,00 TL.
ücret aldıkları yönündeki iddianın 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “karayolu ile şehirlerarası yolcu 50
taşımacılığı” pazarı olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu eylemlerin Tokat merkezli hatlarda gerçekleştiği dikkate alınarak, “Tokat
merkezli hatların her biri” ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Başvuru dilekçesinde iki adet teşebbüs hakkında iddialara yer verilmekle birlikte, dosya
mevcudu bilgilerden, Tokat’ta yerleşik 11 teşebbüsün D 1 Yetki Belgesine istinaden
Tokat Merkez (4 teşebbüs) yahut muhtelif ilçelerinden şehir dışındaki noktalara yolcu
taşıdıkları anlaşılmıştır. Bunun yanında 30 teşebbüs F 1 Yetki Belgesine istinaden
Tokat’ta yerleşik olmayan ve transit geçen firmaların biletlerini satmaktadır. 60
Öte yandan önaraştırma safhasında Tokat merkezli faaliyet gösteren teşebbüslerden
elde edilen, bu teşebbüslerin belirli güzergâhlara ilişkin sefer sayıları ve uygulanan fiyat
bilgileri aşağıdaki gibidir:

Tablo 1: Tokat merkezli teşebbüslerin belirli hatlardaki sefer sayısı ve fiyat bilgisi

TOKAT-
İSTANBUL
TOKAT-
KAYSERİ
TOKAT-
ANKARA
TOKAT-
İZMİR
TOKAT-
DENİZLİ
TOPÇAM ... ... ... ... ...
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI* ... ... ... ... ...
İMPARATOR** ... ... ... ... ...
10.10.2009

TOPÇAM ... ... ... ... ...
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ...
İMPARATOR ... ... ... ... ...
23.11.2009

TOPÇAM ... ... ... ... ...
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ...
İMPARATOR ... ... ... ... ...
05.02.2010

16.02.2010 TOPÇAM ... ... ... ... ...
10-36/579-209
3
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ...
İMPARATOR ... ... ... ... ...

TOPÇAM ... ... ... ... ...
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ...
İMPARATOR ... ... ... ... ...
04.03.2010

TOPÇAM ... ... ... ... ...
TOKAT
SEYAHAT
... ... ... ... ...
TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ...
İMPARATOR ... ... ... ... ...
15.03.2010

* Tokat Yıldızı İtimat Tur. Pet.Oto.Nak.San.A.Ş.
** İmparator Sey. Tur. Nak. Oto.Gıda San. Tic. Ltd. Şti
Söz konusu güzergâhlara ilişkin mesafe ve Ulaştırma Bakanlığı Tebliği uyarınca bu
hatlar için öngörülen taban ücretler ise aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Tokat ile İstanbul, Kayseri, Ankara, İzmir, Denizli hatları mesafe ve taban ücretler 70
MESAFE
TABAN
ÜCRET(TL)
TOKAT-İSTANBUL 880 42,00
TOKAT-ANKARA 415 27,00
TOKAT-İZMİR 1132 48,00
TOKAT-KAYSERİ 307 21,00
TOKAT-DENİZLİ 1000 44,00

I.3. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul
edilmiştir. Rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlamaya yönelik anlaşma, uyumlu
eylem veya teşebbüs birliği kararlar, fiyatların rekabetçi seviyenin üstüne çıkması, mal
ve hizmet arzının kısılması ve de çeşitliliğinin azalması sonucunu ortaya çıkararak
piyasanın etkin işlemesinin önüne geçerek toplumsal faydayı azaltmaktadır. 80
Bununla birlikte, rekabet üzerinde etkiye sahip olabilecek davranışlar, gerçekleştirildikleri
piyasa yapısı da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Genel olarak rekabetin yoğun,
oyuncu sayısının çok olduğu piyasalarda teşebbüslerin bir araya gelerek fiyat, üretim
miktarı gibi hususlarda anlaşmaları zordur. Teşebbüs sayısının az, pazara giriş
engellerinin yüksek olduğu piyasalarda ise anlaşmaya varılması ve sürdürülmesi görece
daha kolay gerçekleşmektedir. Dosya konusu karayolu taşımacılığı pazarı az sayıda
oyuncunun bulunduğu (Tokat merkezli olarak faaliyet gösteren 4 teşebbüs
10-36/579-209
4
bulunmaktadır) ve aktörlerin birbirlerinin davranışlarını gözleyebildiği şeffaf pazarlar olan
“oligopol piyasalar” ile benzerlik göstermektedir.
Oligopol piyasalarda hem teşebbüs sayısının azlığı hem de pazarın şeffaflığı 90
teşebbüslerin birbirlerinin aldıkları kararları rahatlıkça takip etmesine ve bunlara göre
karar almalarına imkân vermektedir. Elde edeceği karın sadece kendi davranışları değil,
rakiplerinin davranışlarına da bağlı olduğunun ve kendi kararlarının rakiplerini
etkileyeceğinin bilincinde olan bir teşebbüs piyasadaki gelişmeleri yakından takip
edecek ve gelişmelere kısa sürede uyum sağlamaya çalışacaktır. Bu durum,
teşebbüslerin karar alma sürecinde karşılıklı bağımlılıklarını doğuracaktır. Oligopolistik
bağımlılık olarak nitelenebilecek bu durum, piyasadaki fiyatların da benzer seviyelerde
oluşmasına neden olabilecektir. Yani, bu tür pazarlarda gözlenen paralel fiyat artışları
her zaman rekabeti kısıtlama amacı veya etkisi olan bir anlaşma, uyumlu eylem veya
teşebbüs birliği kararına dayanmayabilmekte; kar elde etmeyi amaçlayan teşebbüslerin 100
birbirlerinin kararlarına akıllıca ayak uydurmalarının bir sonucu olarak ortaya
çıkabilmektedir.
Karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı da oligopolistik özellikler gösteren bir pazardır.
Sektörde fiyatlar rakiplerce rahatlıkça gözlemlenmektedir. Buna ilaveten mal ve hizmet
farklılaşmasının az olduğu ve maliyet kalemlerinin benzerlik arz ettiği bu piyasa
özellikleri sektörde rakiplerin fiyatlarının birbirine yakınlaşması üzerinde büyük bir etkiye
sahiptir. Nitekim kartel benzeri girişimlere rastlanmayan ve fiyatların en alt düzeyde
seyrettiği pazarlarda dahi yazıhaneleri birbirine komşu olan otobüs işletmelerinin aynı
fiyatları uyguladıklarına sıkça rastlanmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un rakipler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği 110
kararlarını yasaklayan 4. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi ve ikinci fıkrası da
oligopolistik bağımlılığının ihlal olarak kabul edilmediğini şu şekilde belirtmektedir:
“Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin
veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.
Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu
eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.”
Önaraştırma safhasında elde edilen bilgi ve belgelere göre, şikâyet konusu Topçam ve
Tokat Seyahat firmaları ile birlikte yine Tokat merkezli olarak faaliyet gösteren Tokat 120
Yıldızı tarafından uygulanan fiyatlar paralellik arz etmektedir. Bununla birlikte yine Tokat
merkezli İmparator ise diğer üç firmanın sefer düzenlediği hatlardan yalnızca Tokat-
Ankara arasında doğrudan sefer düzenlemekte, bu hatta uyguladığı fiyatlar ise aynı
hatta faaliyet gösteren Topçam ve Tokat Yıldızı ile yukarıdaki tabloda yer verilen ilk dört
tarihte farklılık arz etmekte, ancak 15.3.2010 tarihinde bu firmalar tarafından yapılan
fiyat artışı ile aynı tutarda gerçekleşmektedir. Ancak yukarıda belirtildiği üzere öngörülen
hatlar, iki yahut üç firmanın sefer düzenlediği, diğer bir ifadeyle az sayıda oyuncunun yer
aldığı pazarlardır. Bu itibarla belirtilen fiyat paralelliğinin oligopolistik bağımlılık
neticesinde gerçekleşmesi ihtimali mevcuttur.
Öte yandan, adı geçen teşebbüslerin otobüs seferleri için uyguladıkları hizmet 130
bedellerinin zaman içindeki seyri incelendiğinde fiyatların Kasım 2009’da önemli ölçüde
azaldığı dikkat çekmektedir. 23 Kasım 2009 bilindiği üzere dini bayram dolayısıyla tatil
olan haftanın hemen öncesine denk gelen bir tarihtir. Olası bir fiyat anlaşmasını veya
10-36/579-209
5
kartel benzeri bir davranışı ticaretin olağan akışından kaynaklanan bir ortak tavırdan
ayırt edebilmenin en sağlıklı ölçütlerinden biri talebin en üst noktaya çıktığı dönemlerde
piyasadaki oyuncuların tutumlarını izlemektir. Önaraştırma konusu vakada taraflar
fiyatlarını talebin arttığı 2009 yılı Kasım’ın son haftasında düşürmüşlerdir. Mart 2010
dönemindeki fiyat artışı da Kasım ayındaki azalış kadar dikkat çekicidir. Buna karşın 23
Kasım 2009 tarihinde 1 litre mazot 2 TL. 78 Kuruş iken 15 Mart 2010 tarihinde 3 TL. 14
Kuruş seviyesine yükselmiştir. Mazot fiyatlarındaki artış ticaretin olağan akışında fiyat 140
birliği içinde olmayan teşebbüslerin dahi fiyatlarını yukarı yönde tadil etmelerini
gerektirecek önemli bir gelişmedir.
Belirtilen tespitler ışığında, şikâyetin konusunu oluşturan, Tokat merkezli yolcu
taşımacılığı yapan Tokat Seyahat ve Topçam firmalarının bilet fiyatlarındaki paralelliğin
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etme şüphesini uyandırdığı; bununla birlikte söz
konusu fiyat paralelliklerinin az sayıda firmanın oligopolistik bağımlılığından da
kaynaklanabileceği, dolayısıyla yürütülen incelemenin mevcut safhasında mutlak bir
ihlalden bahsedilemeyeceği değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, anılan teşebbüslere 4054
sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili piyasada rekabet kısıtlaması
yaratacak fiyat tespiti gibi davranışlardan kaçınmaları hususunda yazı gönderilmesi 150
yerinde olacaktır.
Başvuruda yer verilen bir diğer iddia ise, Tokat Seyahat ve Topçam firmalarının bir
dernek kurdukları ve bu dernek kapsamında otobüs başına her ay 450,00 TL ücret
alındığı yönündedir.
4054 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet
piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün
aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve
kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve
rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî
işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve 160
denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” hükmüne yer verilerek mezkûr
Kanun’un kapsamı belirlenmiştir. Bu madde hükmü çerçevesinde, sözü edilen
faaliyetlere ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem tesis edilemeyeceği
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacılığı hizmeti sunan Tokat Seyahat Tur.
Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. ve Topçam Turizm ve Seyahat A.Ş. unvanlı teşebbüslerin
aralarında anlaşarak sabit fiyat uyguladıkları iddiasına ilişkin olarak 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 170
- Bununla birlikte, ilgili piyasada rekabet kısıtlaması yaratacak fiyat tespiti gibi
davranışlardan kaçınmaları hususunda 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca anılan teşebbüslere görüş gönderilmesi için Başkanlığın
görevlendirilmesine,
- Tokat Seyahat Tur. Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. ve Topçam Turizm ve Seyahat
A.Ş.’nin dernek çatısı altında otobüs başına her ay 450,00 TL ücret aldıkları yönündeki


10-36/579-209
6
iddianın 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 180









Full & Egal Universal Law Academy