Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-58 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-38/656-223
Karar Tarihi : 27.05.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE : Shell&Turcas Petrol A.Ş.
BULUNAN Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8
Balmumcu-Beşiktaş/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe-Şişli/İstanbul
- Ferhat ETÖZ varisleri
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Ferhat ETÖZ arasında iki ayrı
istasyona ilişkin olarak imzalanmış olan işletme sözleşmeleri ve kira
sözleşmelerinden oluşan dikey anlaşmalara menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 21.04.2010 tarih ve 3279 sayı ile
giren bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8.
maddeleri ile 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.05.2010 tarih ve
2010-1-58/MM-10-139.İAY sayılı Ön İnceleme Raporu, 17.05.2010 tarih,
REK.0.05.00.00-130/143 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-38 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 40
- Shell&Turcas ile Ferhat Etöz arasında iki ayrı istasyona ilişkin olarak imzalanan
01.01.1994 tarihli işletme sözleşmeleri, aynı tarihli kira sözleşmeleri ve son
olarak 14.02.2005 tarihli kira kontratlarından oluşan dikey anlaşmalara 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Söz konusu anlaşmaların 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanma ve uygulanma olanağının mevcut olduğu,
görüşü ifade edilmiştir.
10-38/656-223
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre; Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ile İngiliz Burmah Castrol
firması ile ortaklaşa kurulan Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas), Tabaş Petrolcülük A.Ş.
(Tabaş) tarafından satın alınmış olup 1999 yılında iki şirket Turcas Petrol A.Ş. unvanı
altında birleşmiştir. Rekabet Kurulunun 06-08/103-29 sayı ve 02.02.2006 tarihli kararı
ile izin verilen işlem sonucunda ise Turcas Petrol A.Ş. ve The Shell Company of
Turkey Ltd., Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) unvanlı ortak girişim şirketi çatısı
altında faaliyetlerini birleştirmişlerdir. Shell Petrol A.Ş. ise hisselerinin %99,88’i
Shell&Turcas’a ait bir şirkettir. Diğer taraftan, Ferhat Etöz, İstanbul ili sınırları içerisinde
maliki olduğu taşınmazlar üzerinde belirli bir süre istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti 60
ile iştigal etmiş, daha sonra söz konusu istasyonlara ilişkin işletme hakkını Shell Petrol
A.Ş.’ye devretmiştir.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları; ilgili coğrafi pazar ise, “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Yapılan başvuruda özetle; bildirim konusu iki istasyonun 01.01.1994 tarihi itibarıyla
malik Ferhat Etöz tarafından işletilmekte olduğu, aynı tarihte Shell&Turcas ile 12 yıl 70
süreyle geçerli olmak üzere kira sözleşmesi imzalanarak tapuya şerh edildiği; ancak
27.12.1999 tarihinde Ferhat Etöz ile Shell Petrol A.Ş. arasında yapılan devir
sözleşmesi ile işletmeci-malikin işletme sözleşmelerinden doğan haklarını 15.01.2000
tarihinden başlamak üzere 5 yıllığına Shell Petrol A.Ş.’ye devrettiği, böylece
Shell&Turcas’ın hem dağıtıcı hem de işletici durumuna geldiği ve dikey ilişkinin ortadan
kalktığı belirtilmiştir.
Bunun ardından tarafların 14.02.2005 tarihli sözleşme ile bir önceki işletme devir
sözleşmesinde öngörülen süre dolmak üzere iken 01.01.2005 tarihinden itibaren 5 yıllık
yeni bir dönem için istasyonların yine Shell&Turcas tarafından işletilmesi konusunda
anlaştıkları ve 14.02.2005 tarihinde yapılan kira tadil sözleşmesi ile daha önceki kira 80
sözleşmesinin süresinin 31.12.2016 tarihine kadar uzatıldığı belirtilmiştir.
Öte yandan, 01.01.2005 tarihinde yapılan sözleşme ile 01.01.2006 tarihinden
01.01.2011 tarihine kadar 5 yıllık bir dönemi kapsamak üzere yapılan bayilik
sözleşmesiyle Ferhat Etöz’e yeniden bayi sıfatı verildiği; ancak bu sözleşmenin hiçbir
zaman yürürlüğe girmediği ve Shell&Turcas’ın işletmeci olarak kalmaya devam ettiği
belirtilmiştir. Shell&Turcas ile Shell Petrol A.Ş.’nin ise aynı ekonomik bütünlük
içerisinde yer aldığı ve bu nedenle taraflar arasında dikey ilişkiden söz edilemeyeceği
belirtilmiştir.
Gelinen aşamada Shell&Turcas ile Ferhat Etöz arasındaki işletme devir sözleşmesinin
sona erdiği, müteveffa Ferhat Etöz’ün yasal varislerinin hiçbir zaman yürürlüğe 90
girmemiş olan 01.01.2006 tarihli bayilik sözleşmesine dayanarak 01.01.2011 tarihi
itibarıyla Shell&Turcas’ın kira sözleşmesinden doğan tapusal hakkını sicilden terkin
etmesini talep ettikleri, ancak bunu gerektiren bir dikey ilişkinin söz konusu olmadığı
belirtilmiştir. Bu çerçevede, 01.01.2000 tarihinden 01.01.2010 tarihine kadar olan
dönemde bu iki istasyon bakımından dağıtıcı-bayi ilişkisinin aynı ekonomik bütünlük
içinde yer aldığı ve bu itibarla 4054 sayılı Kanun kapsamında bir dikey ilişkinin mevcut
olmadığının, Shell&Turcas ile Ferhat Etöz (varisleri) arasındaki dikey ilişkinin gerçek
10-38/656-223
3
anlamda 01.01.2010 tarihinden itibaren (hatta bayinin 01.01.2011 tarihine kadar
Shell&Turcas’ın istasyonu fiilen işletmesine imkân tanıdığı dikkate alınırsa 01.01.2011
tarihinden itibaren) başladığının ve dolayısıyla kira sözleşmesinin sona ermesi gereken 100
tarihin de bu tarihten itibaren hesaplanması gerektiğinin tespit edilmesi talep edilmiştir.
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Bildirim formu ve ekleri incelendiğinde; Ferhat Etöz’e ait olan İstanbul ili, Kadıköy ilçesi,
Bostancı Mahallesi, 168 pafta, 1122 ada, 153 parselde kayıtlı taşınmaz ile İstanbul ili,
Kadıköy ilçesi, Bostancı Mahallesi, 168 pafta, 1144 ada, 156 parselde kayıtlı taşınmaz
üzerinde akaryakıt istasyonu işletilebilmesi amacıyla 01.01.1994 tarihinde
Shell&Turcas lehine 12 yıl süre ile kira hakkı tesis edilerek tapuya şerh edildiği ve aynı
tarihte taraflar arasında İşletme Sözleşmeleri imzalandığı anlaşılmaktadır.
Daha sonra ise Ferhat Etöz ile Shell Petrol A.Ş. ve The Shell Company of Turkey
Limited-Türkiye Şubesi-Merkezi Londra arasında imzalanan 27.12.1999 tarihli Devir 110
Anlaşması ile yukarıda anılan taşınmazlar üzerinde işletilen istasyonlarla ilgili işletme
sözleşmeleri, tüm hak ve yetkileri ile beraber 15.01.2000 tarihinden itibaren 5 yıl
süreyle geçerli olmak üzere, Shell Petrol A.Ş.’ye devredilmiştir. Söz konusu işletme
hakkı, taraflar arasında imzalanan 14.02.2005 tarihli sözleşme ile 01.01.2005
tarihinden itibaren yeni bir 5 yıllık süre için uzatılmıştır.
Bununla birlikte Shell Petrol A.Ş. ile Shell&Turcas arasında 15.01.2000 tarihinde 1 yıl
süreyle geçerli olmak üzere işleticilik sözleşmesi akdedilmiş ve feshi ihbarda
bulunulmaması halinde sözleşmenin kendiliğinden uzayacağı hükmü getirilerek
15.01.2005 tarihinde sona ereceği belirtilmiştir. 15.01.2005 tarihli Zeyilname ile söz
konusu sözleşme süresi 1 yıl süreyle uzatılmış ve yine ilk sözleşmede olduğu gibi feshi 120
ihbarda bulunulmaması halinde sözleşmenin kendiliğinden uzayacağı hükmü
getirilerek 15.01.2010 tarihinde sona ereceği belirtilmiştir. Söz konusu bayilik
sözleşmesi 28.11.2009 tarihli sözleşme ile uzatılarak 15.01.2010 tarihinden itibaren
başlamak üzere aynı şartlarla 15.01.2015 tarihinde sona ereceği belirtilmiştir.
Yine taraflar arasındaki kira sözleşmelerinin hitamından yaklaşık bir yıl önce olmak
üzere; yukarıda anılan taşınmazlar bakımından geçerli olmak üzere malik Ferhat Etöz
ile The Shell Company of Turkey Limited-Türkiye Şubesi arasındaki kira
sözleşmelerinin 14.02.2005 tarihinde düzenlenen Kira Kontratları ile 01.01.2006
tarihinden itibaren 10 yıl süreyle geçerli olmak üzere 31.12.2016 tarihine kadar
uzatıldığı ve tapu kütüğüne 16.02.2005 tarihinde şerh edildiği anlaşılmıştır. 130
Yukarıda değinildiği üzere, bunlara ilave olarak The Shell Company of Turkey Limited
ile Ferhat Etöz arasında akaryakıt istasyonu işletilmek amacıyla 01.01.2005 tarihinde,
01.01.2006 tarihinden itibaren 5 yıl süreyle geçerli olmak üzere İşletme Sözleşmeleri
imzalandığı anlaşılmakla beraber başvuru sahibi tarafından söz konusu anlaşmaların
hiç yürürlüğe girmemiş olduğu ve 01.01.2000 tarihinden bugüne kadar geçen süre
zarfında anlaşmalara konu istasyonların Shell Petrol A.Ş. tarafından işletilmekte
olduğu bildirilmiştir.
Çok sayıda sözleşmenin iç içe girmiş olması nedeniyle, yukarıda söz edilen
sözleşmeler tablo halinde aşağıda sunulmuştur:
140
10-38/656-223
4
Tablo 1: Bostancı istasyonları (Pafta 168, Ada 1122, Parsel 153/Pafta 168, Ada 1144, Parsel 156)
Sözleşme tarihi-konusu Taraflar Açıklama
11.01.1994-İşletme
Sözleşmeleri
Ferhat Etöz-The Shell Company
of Turkey Limited
12 yıl süreyle geçerli olmak
üzere akdedilmiştir.
11.01.1994-Kira Kontratları Ferhat Etöz-The Shell Company
of Turkey Limited
12 yıl süreyle geçerli olmak
üzere akdedilmiştir.
27.12.1999-Devir Anlaşması Ferhat Etöz- The Shell Company
of Turkey Limited-Shell Petrol A.Ş.
Ferhat Etöz İşletme
Sözleşmesinden doğan
haklarını 15.01.2000 tarihinden
itibaren 5 yıl süre için geçerli
olmak üzere Shell Petrol
A.Ş.’ye devretmiştir.
14.02.2005-Devir Anlaşması Ferhat Etöz- The Shell Company
of Turkey Limited-Shell Petrol A.Ş.
Ferhat Etöz İşletme
Sözleşmesinden doğan
haklarını 01.01.2005 tarihinden
itibaren 5 yıl süre için geçerli
olmak üzere Shell Petrol
A.Ş.’ye devretmiştir.
15.01.2000-İşletme
Sözleşmeleri
The Shell Company of Turkey
Limited-Shell Petrol A.Ş.
1 yıl süreyle geçerli olmak
üzere akdedilmiş; feshi ihbarda
bulunulmaması halinde
sözleşmenin kendiliğinden
uzayacağı hükmü getirilerek
15.01.2005 tarihinde sona
ereceği belirtilmiştir
15.1.2005-Zeyilnameler The Shell Company of Turkey
Limited-Shell Petrol A.Ş.
15.01.2000 tarihli İşletme
Sözleşmesinin süresi 1 yıl
süreyle uzatılmış ve feshi
ihbarda bulunulmaması halinde
sözleşmenin kendiliğinden
uzayacağı hükmü getirilerek
15.01.2010 tarihinde sona
ereceği belirtilmiştir.
14.02.2005-Kira Kontratı Ferhat Etöz-The Shell Company
of Turkey Limited
01.01.2006 tarihinden itibaren
10 yıl süreyle geçerli olmak
üzere akdedilmiştir.
01.01.2005-İşletme
Sözleşmesi
Ferhat Etöz-The Shell Company
of Turkey Limited
01.01.2006 tarihinden itibaren
5 yıl süreyle imzalanmış olup
başvuru sahibince yürürlüğe
girmediği belirtilen sözleşmedir.
28.11.2009-Bayilik
Sözleşmesi
Shell&Turcas-Shell Petrol A.Ş. 15.01.2010 tarihinden itibaren
1 yıl süreyle geçerli olmak
üzere imzalanmış olup,
sözleşmenin sona erme tarihi
15.01.2015 olarak belirtilmiştir.
Dosya ekinde yer alan sözleşmelerin incelenmesinden, Shell&Turcas ile Ferhat Etöz
arasında imzalanan İşletme Sözleşmelerinin 2. maddesinde yer alan “SATICI
sözleşmenin devamı süresince satışa arz edeceği bütün petrol ürünlerini yalnız
Shell’den satın almayı ve hangi sebeple olursa olsun başkalarından satın almamayı
kabul ve taahhüt eder” hükmü ile Ferhat Etöz üzerine rekabet etmeme yükümlülüğü
getirildiği görülmektedir. 150
Danıştay’ın 13.05.2008 tarihli ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı ve bu karar
üzerine Rekabet Kurulunun konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar ile
sabit olduğu üzere; bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme
yükümlülüğü süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye
sahip sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu
çerçevede, Shell&Turcas ile Ferhat Etöz arasında 1994 yılında imzalanan işletme ve
10-38/656-223
5
kira sözleşmeleri aracılığıyla kurulan bayilik ilişkisi Tebliğ’in 2. maddesi anlamında birer
dikey anlaşmadır.
Diğer yandan, 2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında
da belirtildiği üzere muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; faaliyetlerin sona 160
erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında değişiklik ortaya
çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz konusu değildir.
Bu hükmün bir diğer anlamı da şeklen işletme sözleşmesi sona ermiş olmasına
rağmen bayi üzerinde rekabet yasağı doğuran kira vs. sözleşmeler de
sonlandırılmadığı sürece rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin sonlanmış
sayılamayacağıdır.
Bildirim formunda yer verilen bilgi ve belgelerin 2002/2 sayılı Tebliğ, bu Tebliğ’in
açıklanmasına ilişkin Kılavuz, ilgili Danıştay ve Rekabet Kurulu kararları çerçevesinde
incelenmesi sonucunda, taraflar arasındaki 01.01.1994 tarihli İşletme Sözleşmeleri ve
onunla bağlantılı olarak aynı tarihte imzalanan 12 yıllık kira sözleşmelerinden oluşan 170
ve 14.02.2005 tarihli kira kontratlarıyla süresi uzatılarak hali hazırda kesintisiz olarak
sürmekte olan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte dikey birer anlaşma olduğu, bu nedenle söz
konusu dikey anlaşmalara Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
verilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; Shell&Turcas ile Ferhat Etöz arasındaki
rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin 01.01.1994 tarihinde başladığı ve karar tarihi
itibarıyla kesintisiz olarak sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.
Söz konusu dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan 5 yıllık 180
süre sınırına tabi olmaması için yine aynı maddenin devamında yer alan istisna
hükmünün kapsamına girmesi gerekmektedir. İstisna hükmü, ancak iki koşuldan birinin
gerçekleşmiş olması halinde sağlanmış kabul edilecektir;
- Alıcının (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini sürdürdüğü tesisin mülkiyeti ya arazi ile
birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı
çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtım firması) ait olmalı,
- Ya da alıcı bu faaliyetini, sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste
sürdürmelidir.
Yukarıda menfi tespit değerlendirmesinde de değinilen 2002/2 sayılı Tebliğ’in 190
açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında, Tebliğ’in 5. maddesinde dikey
anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak düzenlenen istisna
hükmüne ilişkin şu ifadeler bulunmaktadır: “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu
istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan
ayni ya da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz 200
konusu değildir.”
Ancak bildirim konusu dikey anlaşmalarda, ilişkinin başlangıcında malikten alınan kira
hakları bulunmakla birlikte, malik söz konusu istasyonlarda, işleticilik hakkını
10-38/656-223
6
devredene kadar bayilik faaliyetini de yürütmüştür. Dolayısıyla söz konusu dikey
anlaşmaların istisna hükmü kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Yine Kurulun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan
anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. Bu bakımdan, taraflar arasında
01.01.1994 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanan dikey anlaşmalara esas teşkil 210
eden kira sözleşmelerinin 18.09.2005 tarihi itibarıyla kalan süreleri beş yılı aştığından,
söz konusu dikey anlaşmaların 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanacağı değerlendirilmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Ferhat ETÖZ arasında iki ayrı istasyona ilişkin olarak
imzalanan 01.01.1994 tarihli işletme sözleşmeleri, aynı tarihli kira sözleşmeleri ve
son olarak 14.02.2005 tarihli kira kontratlarından oluşan dikey anlaşmalara 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2- Bununla birlikte söz konusu anlaşmaların 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı 220
Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanma ve uygulanma olanağının mevcut
olduğuna
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy