Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-71 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-42/730-237
Karar Tarihi : 10.06.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, İsmail Yücel ARDIÇ
C. BİLDİRİMDE : Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi
BULUNAN Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8
Balmumcu-Beşiktaş/İstanbul 20
D. DOSYA KONUSU: Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi ile Rafinasyon &
Rejenerasyon tesisleri arasında akdedilen “Atık Motoryağı Teslim ve Rafinasyon
& Rejenerasyon Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.3.2010 tarih ve 2441 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 8.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 02.06.2010 tarih ve
2010-1-71/MM-10-176.AG sayılı Ön İnceleme Raporu, 03.06.2010 tarih,
REK.0.05.00.00-130/188 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-42 sayılı Kurul toplantısında 30
görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Petrol Sanayi Derneği İktisadi
İşletmesi ile Rafinasyon&Rejenerasyon tesisleri arasında imzalanan “Atık Motoryağı
Teslim ve Rafinasyon&Rejenerasyon Sözleşmesi”ne Menfi Tespit Belgesi verilmesinin
uygun olacağı görüşü ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi (PETDER İktisadi İşletmesi)
Bildirime konusu sözleşmeye taraf olan PETDER İktisadi İşletmesi, 12.04.2004
tarihinde kurulmuştur. PETDER İktisadi İşletmesi, PETDER’e bağlı olarak faaliyet 40
göstermektedir. PETDER’e akaryakıt, LPG ve madeni yağ üreticileri olan BP Petrolleri
A.Ş., Shell&Turcas Petrol A.Ş., Turcas Petrol A.Ş., Total Oil Türkiye A.Ş., Belgin
Madeni Yağlar A.Ş., Petrol Ofisi A.Ş., Delta Akaryakıt Ticaret A.Ş. ve Altınbaş Petrol
ve Ticaret A.Ş. üyedir.
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”ne göre atık motor yağlarının sadece
yetkilendirilmiş kuruluş ve motor yağı üreticileri tarafından toplanma zorunluluğu
bulunmaktadır. PETDER İktisadi İşletmesi, ilgili Yönetmelik uyarınca Çevre ve Orman
Bakanlığı tarafından, 04.09.2008 tarihinde Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak atanmıştır.
10-42/730-237
2
Atık motor yağlarının toplanması ile ilgili olarak hâlihazırda PETDER İktisadi İşletmesi
dışında başka bir yetkilendirilmiş kuruluş bulunmamaktadır. 50
G.2. İlgili Pazar
Bildirim konusu “Atık Motoryağı Teslim ve Rafinasyon&Rejenerasyon Sözleşmesi”nin
kapsamını; Yetkilendirilmiş Kuruluş olan PETDER İktisadi İşletmesi’nin topladığı atık
motor yağlarının Sözleşme’de yer alan şartlarla, Yetkilendirilmiş Kuruluş tarafından
rafinasyon ve rejenerasyon tesislerine teslimi ve atık motor yağlarının Yönetmelik’teki
usul ve esaslara uygun olarak rafinasyon ve rejenerasyon tesisleri tarafından atık
yağın içindeki tüm kirleticilerin temizlenerek baz yağı, petrol ürünü veya orijinal yağ
üretmek üzere geri kazanımının sağlanması oluşturmaktadır. Bu çerçevede bildirim
konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarı, “atık motor yağlarının rafinasyon ve
rejenerasyon işlemi sonucu geri kazanım pazarı”; ilgili coğrafi pazar ise, “Türkiye” 60
olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
Bildirime konu olan “Atık Motoryağı Teslim ve Rafinasyon&Rejenerasyon Sözleşmesi”
(Sözleşme) PETDER İktisadi İşletmesi (Yetkilendirilmiş Kuruluş) ile atık motor yağların
içindeki tüm kirleticileri temizlemek suretiyle baz olarak geri kazanımını ve bu sürecin
belgelenmesi sağlayacak rafinasyon&rejenerasyon tesisleri arasında yapılmıştır.
Sözleşmenin dayanağını Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması
oluşturmaktadır. Atık yağların yönetimi hususunda yapılan ilk düzenleme, Çevre ve
Orman Bakanlığı tarafından düzenlenen ve 21.01.2004 tarihli, 25353 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 70
yapılmıştır. 2004 tarihli Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile çevre ve insan sağlığı için
tehlike oluşturan atık motor yağlarının doğru koşullarda kayıt altına alınıp, toplanması
ve uygun koşullarda bertaraf edilmesi için Yönetmelikle birlikte motor yağı üreticilerine
üretmiş oldukları motor yağı atık hale geldikten sonra, toplama ve geri dönüşümünü
sağlama yükümlülüğü getirilmiştir.
PETDER İktisadi İşletmesi 2004 tarihli Yönetmelikte öngörüldüğü şekilde kurulmuş ve
atık motor yağlarının etkin bir şekilde ülke çapında toplanması amacı ile 30.07.2004
tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı ile bir işbirliği protokolü imzalanmıştır. Daha sonra
2004 tarihli Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi
Gazete’de “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” yayımlanmıştır. Buna istinaden 80
PETDER İktisadi İşletmesi 04.09.2008 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak atanmıştır.
Konu hakkında uygulanan asıl mevzuat olan Yönetmeliğin yanında, 14.03.2005 tarihli
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 05.07.2008 tarihli Atık Yönetimi Genel
Esaslarına İlişkin Yönetmeliği de uygulamada rol almaktadır.
Atık motor yağları, içerdiği kurşun, kadmiyum, krom gibi ağır metaller nedeni ile çevre
ve insan sağlığı açısından tehdit oluşturmaktadır. PETDER İktisadi İşletmesi,
Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak, Yönetmelik hükümleri çerçevesinde atık motor yağlarını
ülke geneline yaygınlaştırılmış bir şekilde, tüm atık motor yağı üreticilerinden (servisler,
akaryakıt istasyonları, belediyeler ve kamu kuruluşları araç bakım üniteleri vb.) bedelsiz 90
olarak toplamaktadır. Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak pazarda başka bir teşebbüs
bulunmamakla birlikte, geçtiğimiz yıllarda motor yağı üreticileri PETDER İktisadi
İşletmesi dışında münferit olarak çalışma ve toplama yapmışlardır.
PETDER İktisadi İşletmesi tarafından toplanan atık motor yağları, kategorilerine uygun
olarak ve geri kazanım veya bertaraf amaçlı olarak rafinasyon ve rejenerasyon
tesislerine, çimento, kireç, demir çelik fabrikalarına veya tehlikeli atık bertaraf tesislerine
10-42/730-237
3
(İZAYDAŞ) teslim edilmekte, bu çerçevede lisanslı tesislerde çevre ve insan sağlığına
zarar vermeyecek şekilde işlem görmesi sağlanmaktadır.
Bildirim konusu sözleşmeler kapsamında PETDER İktisadi İşletmesinin topladığı atık
motor yağları, rafinasyon&rejenerasyon tesislerine taşıma, toplama ve test maliyetlerini 100
esas alarak tespit ettiği bedel karşılığında satmaktadır Bu tesisler ise mevzuatta
öngörülen işlemleri uygulayarak, ilgili yağları baz yağı, petrol ürünleri ya da orijinal yağa
geri dönüştürmekte ve bu süreci belgelemektedir.
Sözleşmenin diğer tarafı olan şirketler (yağ üreticisi) Yönetmeliğin 4/s maddesinde
“Rafineri hariç olmak üzere orijinal kullanım amacına uygun olarak yağ üreten, ithal
eden veya kendi markası ile piyasaya sürenler veya atık yağları işleyerek ulusal ve
uluslar arası standart ve şartnamelere uygun baz yağ veya petrol ürünlerine
dönüştürebilen tesisleri işleten gerçek ve tüzel kişiler” şeklinde tanımlanmaktadır.
Rafinasyon&rejenerasyon tesisleri sadece atık motor yağı değil, PETDER İktisadi
İşletmesi’nin faaliyet göstermediği bir alan olan “endüstriyel kaynaklı atık madeni 110
yağlarını” da toplamakta ve bu yağların geri dönüşümünü gerçekleştirmektedir.
Yönetmeliğin 4. maddesinde atık motor yağların geri dönüştürülmesi aşamasında
uygulanan iki farklı yöntem açıklanmaktadır. Buna göre rafinasyon “atık yağların rafine
edilerek, ulusal veya uluslar arası standartlar ile şartnamelere uygun baz yağ veya
petrol ürünlerine dönüştürülmesi” işlemlerini; rejenerasyon ise “atık yağlardan her türlü
kirleticinin, oksidasyon ürünlerinin, partiküllerin giderilerek ulusal veya uluslar arası
standartlar, şartnameler ile kullanım amacına uygun orijinal yağ elde edilmesi”
işlemelerini ifade etmektedir.
Bildirim konusu sözleşmede tarafların ticari kararlarını özgürce almalarını
engelleyebilecek hükümler bulunmamaktadır. Ancak Sözleşmenin 5. maddesine göre 120
Rafinasyon&Rejenerasyon tesisi, “… Yetkilendirilmiş Kuruluştan teslim aldığı atık motor
yağlarının teslim alınan fabrika dışına çıkartılmayacağını, ŞİRKET’in başka bir
adresteki fabrikasına veya başka bir lisanslı/lisanssız işletmeye sevk edilmeyeceğini,
atık motor yağlarının ticarete konu edilip alınıp satılmayacağını… taahhüt eder.”
şeklindedir.
Bildirim formunda ilgili maddenin gerekçesi ile ilgili olarak; Sözleşmenin rekabeti
sınırlama amacı veya etkisi bulunmadığı; ilgili hükmün etkin bir atık yağ toplama
faaliyetinin yürütülebilmesi açısından zorunluluk teşkil ettiği; kar amaçlı olmayan ve
yasal geri toplama yükümlülüğünün yerine getirilmesini amaçlayan bu faaliyetin
Yönetmelik amaçlarına uygun bir şekilde yürütülebilmesi açısından bu kısıtlamanın 130
zorunlu olduğu belirtilmektedir.
Bu konuda Bildirim Formunda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Esasen, atık yağlar büyük ölçüde zaten toplanamamakta ya da uygunsuz koşullarda
tekrar işlenerek yasa dışı ticarete konu edilmekteydi. Bu durum hem halk sağlığını
tehdit etmekte hem çevre kirliliği sonuçlarını doğurmakta hem de önemli bir vergi
kaybına neden olmaktaydı. Bu itibarla, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından atık
yağların çevre ve insan sağlığına uygun koşullarda toplanması ve bertarafı
yükümlülüğü getirilmiştir. Bu yöntemle atık yağlar sistemli bir şekilde ekonomiye
kazandırılmakta ve zararlı etkiler de ortadan kaldırılmış olmaktadır. Bu faaliyet ticari bir
faaliyet olmayıp doğrudan en az maliyetle yasal geri toplama yükümlülüğünün yerine 140
getirilmesini amaç edinilmektedir.”
10-42/730-237
4
Bildirim Formunda ayrıca, atık yağların toplanmasının iki açıdan tüketici yararına
sonuçlar doğurduğu, bu sonuçların atık yağların doğaya salınmasından oluşacak olan
çevre kirliliğinin önlenmesi ve atık yağların uygun olmayan şartlarda yeniden işlenerek
tüketiciye satılmasının engellenmesi olduğu ifade edilmektedir.
Bildirim konusu işlem, Rekabet Kurulu’nun 04.02.2010 tarih ve 10-13/131-51 sayılı ile
menfi tespit belgesi verilmesine karar verdiği “Atık Motor Yağı Teslim ve Enerji Geri
Kazanım Sözleşmesi” ile benzer nitelik taşımaktadır.
Bu bilgiler ışığında, bildirim konusu Atık Motoryağı Teslim ve 150
Rafinasyon&Rejenerasyon Sözleşmesinde yer alan düzenlemenin, 4054 sayılı Kanun
kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olmadığı ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği
hükümlerini uygulamaya yönelik olduğu; bu çerçevede söz konusu sözleşmeye 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca Menfi Tespit Belgesi verilebileceği kanaatine
varılmıştır.
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Petrol Sanayi Derneği İktisadi
İşletmesi ile Rafinasyon&Rejenerasyon tesisleri arasında akdedilen “Atık Motoryağı
Teslim ve Rafinasyon&Rejenerasyon Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 160
Full & Egal Universal Law Academy