Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-55 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-44/766-249
Karar Tarihi : 17.6.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) 10
Üyeler :Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Nimet ALACAPUNAR
C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türk Eczacıları Birliği
Cinnah Cad. Willy Brandt Sk. No:9 20
Çankaya/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türk Eczacıları Birliği’nin hazırlatmış olduğu eczane
yazılımını ücretsiz olarak dağıtmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddesini ihlal ettiğine dair şikâyet üzerine verilen Rekabet Kurulu’nun 09-
33/741-177 sayılı kararının hüküm gerekçelerinin geçerliliğini yitirdiği ve
benzer nitelikte yeni ihlallerin ortaya çıktığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle;
- Türk Eczacıları Birliği’nin (TEB) 04.01.2010 tarih ve 37.A.00.0208 sayı ile
51 Eczacı Odası Başkanlığı’na gönderdiği ve kendi web sitesinde de
yayınladığı genel duyurunun ve duyuruda açıkça gerçekleştirildiği ifade 30
edilen eylem ve işlemlerin sonucunda 09-33/741-177 sayılı Rekabet
Kurulu kararının dayanaklarının maddi olarak ortadan kalktığı,
- Söz konusu durumun rekabetin ortadan kalkacağı kaygılarını arttırdığı,
bu sebeple başvurunun kendilerince yenilendiği,
- Rekabet Kurulu kararının, TEB’in faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun
kapsamında rekabete aykırı sonuçların ortaya çıkıp çıkmadığının
belirlenmesi için, rekabete aykırılık amacının ve söz konusu faaliyetlerin
eczane yazılımı pazarında doğrudan bir etkisinin olup olmadığının ortaya
konulması gerektiği dayanakları ile oluşturulduğu,
- Karar’da yer alan TEBEOS isimli eczane yazılımının sadece çok kısıtlı 40
sayıda kullanıcı sayısına sahip olduğu gerekçesinin ortadan kalktığı,
duyuruda yer alan “Üyelerimizin, Birliğimiz tarafından herhangi bir duyuru
yapılana kadar, İlaç Takip Sistemi (İTS) uygulamasına yönelik olarak
İTS’ye uyumlu işletim sistemi için bir yatırım yapmasına gerek
bulunmamaktadır.” ifadesi ile eczacıların yeni program edinmelerinin
10-44/766-249
2
veya ellerindeki programı yenileyerek güncellemelerinin ve böylece kendi
programları dışındaki kullanılmalarının engellendiği,
- Karar’da yer alan, TEB’in faaliyetlerinin hâkim durum oluşturmadığı,
piyasada etkiye sahip olacak bir sayı ve yoğunluğa ulaşmadığı
dolayısıyla piyasa şartlarına aykırı dışlayıcı bir etkisinin olmadığı 50
gerekçesinin ortadan kalktığı, TEB Genel Sekreteri Özgür ÖZEL
tarafından yapılan açıklamada yer alan, “..sistemin ilk 1000 eczaneye
dağıtıldığı.., ..dağıtımın 2 ay içinde tüm Türkiye’de tamamlanacağı.. ve
..sistemin 24.000 eczaneye temin edileceği..” gibi ifadelerin ve
02.02.2010 tarihinde TEB’in internet sitesinde yayınlanan duyuruda yer
alan “Birliğimiz, gerekli bildirimlerin alınması ve karşılaşılabilecek
aksaklıkların önüne geçilebilmesi amacıyla kademeli dağıtımı
benimsemiştir.” ifadelerinin ürünün tüm eczanelere dağıtılabileceğini ve
TEB’in hâkim durum oluşturmada kamu gücünden nasıl yararlandığını
gösterdiği, 60
- Karar’daki, yazılımın eczanelere ücretsiz verileceği ve ancak yıllık bir
kullanım ücreti alınacağı dolayısıyla piyasaya yeni bir fiyatlama modelinin
sunulduğu tespitinin duyuruda yer alan “..ücretsiz olarak ulaştırılacağı ve
yine ücretsiz ve kesintisiz olarak Birliğimiz tarafından teknik destek
verileceği..” açıklaması ile geçerliliğini tamamen yitirdiği,
- Kararda yer alan söz konusu gerekçelerin ortadan kalkması ile 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırılığın tekrar ortaya çıktığı
belirtilerek;
- TEBEOS adlı eczane programının dağıtımının ivedilikle
sonlandırılarak rekabet ortamının bozulmasının engellenmesi ve rekabet 70
ortamının yeniden tesisi,
- Dağıtılan TEBEOS eczane programlarının kurulumu için verilen
lisanslama işlemlerinin, çalışan programların güncellemelerinin ve
program geliştirme çalışmalarının sonlandırılması ve eczanelere
kurulmuş programların çalışmalarının durdurulması
konularında gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.2.2010 tarih ve 1131 sayı ile giren
şikâyet üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.03.2010 tarih, 2010-2-
55/İİ-10-HSÖ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 24.3.2010 tarih ve
10-26 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 10-26/365-M sayılı karar ile Türk 80
Eczacıları Birliği (TEB) hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan
inceleme sonucunda hazırlanan 8.6.2010 tarih ve 2010-2-55/ÖA-10-196.HSÖ sayılı
Önaraştırma Raporu, 11.6.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/296 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; TEB’in 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiasına ilişkin
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
10-44/766-249
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 90
Eczanelerin büyük bir bölümü faaliyetlerini sürdürürken gündelik gereksinimlerini
karşılayabilecek, gerçekleştirdikleri işlemleri elektronik ortamda kayıt ve takip
olanağı sağlayan, bir eczacının ilaçlarla ilgili gereksinim duyabileceği bilgileri
içeren, üye oldukları odalardan gelen duyuruları takip edebilecekleri ve ecza
depoları ile aralarında iletişimi sağlayabilecek yazılımları kullanmaktadır.
Hâlihazırda sayılan işlevlerin tamamını sağlayan entegre bir yazılım olmamakla
birlikte, bunları yerine getiren farklı programlar eczacıların kullanımına
sunulmaktadır.
Bu programların hazırlanmasında bilgisayar programcılığına ilişkin teknik bilginin
yanında gerek ilaç sektörünün işleyişi, gerek sosyal güvenlikle ilgili kuruluşlara 100
ilişkin mevzuat, gerekse de ticari faaliyetin yürütülmesine ilişkin bilgi birikimine
gereksinim bulunmaktadır. Dolayısıyla, yazılım firmalarının sürekli olarak sektöre
ilişkin bilgilerini güncellemeleri ve programlarını bu yönde geliştirmeleri
gerekmektedir. Bu bağlamda, eczanelerin kendilerine yönelik olarak hazırlanan
yazılımlardan elde edecekleri faydanın diğer yazılımlar tarafından ikame
edilemeyeceği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, ilgili pazar “eczane yazılım pazarı”
olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Eczane yazılım pazarında var olan rekabet koşullarının ülke çapında homojen bir
yapı gösterdiği anlaşıldığından ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir. 110
I.2. Şikâyet Edilen Taraf: TEB
25.1.1956 tarih ve 6643 sayılı Türk Eczacılar Birliği Kanunu’nun 1. maddesinde
TEB, eczacıların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini
kolaylaştırmak, eczacılığın genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak,
eczacıların birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim
kılmak üzere, meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadıyla kurulmuş tüzel
kişiliğe sahip bir kamu kurumu olarak tanımlanmaktadır.
Mesleğini serbest olarak icra eden veya özel kuruluşlarda eczacılıkla ilgili
hizmetlerde çalışacak eczacıların işe başlamadan önce bulundukları ilin eczacı
odasına kaydolması ve üyelik ödevlerini yerine getirmesi anılan yasa ile zorunlu 120
tutulmuştur. Bu bağlamda serbest meslek erbabı olan tüm eczacıların mesleki ve
ticari faaliyette bulunmalarının ön koşulu eczacı odasına üye olmak olarak ortaya
çıkmaktadır.
TEB, Eczacı Odaları, Merkez Heyeti, Yüksek Haysiyet Divanı ve Büyük Kongre’den
müteşekkil bir örgüt yapısına sahiptir. Dolayısıyla, serbest faaliyet gösteren her
eczacı dolaylı olarak TEB’in çatısı altında bulunmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs birliği, teşebbüslerin belirli amaçlara
ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü
birlikler olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda TEB’e kanunla verilmiş görev ve
10-44/766-249
4
yetkiler ile Rekabet Kurulu ve Danıştay’ın geçmiş kararları1 da dikkate alındığında 130
TEB’in 4054 sayılı Kanun kapsamında bir teşebbüs birliği olarak kabul edileceği
sonucuna varılmıştır.
I.3. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler ve Değerlendirme
Şikâyetin konusunu TEB’in hazırlatmış olduğu eczane yazılımını ücretsiz olarak
dağıtmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesini ihlal ettiğine dair şikâyet
üzerine verilen Rekabet Kurulu’nun 09-33/741-177 sayılı kararının hüküm
gerekçelerinin geçerliliğini yitirdiği ve benzer nitelikte yeni ihlallerin ortaya çıktığı
iddiası oluşturmaktadır.
Bu çerçevede önceki dosya kapsamında var olan bilgilerin güncellenmesi amacıyla
raportörlerce TEB ile görüşülerek karar sonrası gelişmelere ilişkin bilgi alınmıştır; 140
ayrıca Kurul kararı sonrasında başvuru sahibi ile de görüşülerek bilgisine
başvurulmuştur.
Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü tarafından 1.1.2010 tarihinden
itibaren uygulamaya konulan İlaç Takip Sistemi (İTS); Sağlık Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, ilaç sektörünü temsilen sivil toplum örgütleri,
Türk Eczacılar Birliği ve diğer sivil toplum örgütleri ile ilaç firmalarına çözüm üreten
ve destek veren bazı firmaların katılımıyla şekillendirilmiştir. Sistemde, ilaç
ambalajlarına karekod konularak, esas olarak sahte ilaçların önlenmesi
amaçlanmaktadır. Karekod ifadesi ile ilgili tüm mevzuattaki ''kupür'' ya da ''kupür ve
barkod'' ifadeleri de karşılanmaktadır. Bu kapsamda Sosyal Güvenlik Kurumu, 150
Sağlık Bakanlığı ve Türk Eczacıları Birliği arasında, İlaç Takip Sistemi kapsamında
karekod uygulamasına geçişe ilişkin “Pilot Eczane Uygulaması Protokolü”
imzalanarak 01.07.2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve TEB’in yaptığı yazılı
açıklamaya göre pilot uygulama halen devam etmektedir.
Önaraştırma kapsamında raportörlerce TEB ile yapılan görüşmede 6643 sayılı
Kanun ile belirlenen vazifeler çerçevesinde önaraştırmaya konu olan TEBEOS
yazılım programı çalışmalarının başlatıldığı, şu anda çalışmaların tamamlanarak
odalara dağıtımın yapıldığı ve çalışır durumda olduğu, yazılımın İlaç Takip Sistemi
(İTS) uygulamasına geçilmesiyle bir zorunluluk haline geldiği, karekodlu ilaç satışı
yapabilmek amacıyla üyelerden standart işlemlerini yapabilmek için bir sistem 160
ihtiyacına yönelik talep geldiği, diğer programların kaldırılmasının söz konusu
olmadığı, bu programın piyasadaki diğer programlara göre çok daha az niteliğe
sahip olduğu ve bu durumun sahada verilen eğitim kayıtlarıyla sabit olduğu, TEB’in
eczanelerin ilave bir yatırım yapmadan ilaç satmaya devam edebilmesi (karekodlu
ilaçların satılabilmesi) amacıyla yazılım çalışmasını gündeme getirdiği, diğer
programların kullanılmasına hâlihazırda devam edilebildiği ifade edilmiştir. Buna ek
olarak, programın şu anda eczacılara bir maliyeti olmadığı, tüm haklarının TEB’e ait
olduğu, yazılımı yapan Tepe Teknolojik Servisler A.Ş. (Tepe)’nin eczaneler ile bir
irtibatı olmadığı, CD’lerin odalara üye sayısı kadar gönderildiği, zorunlu kullanım
izlenimi olmasın diye dileyen üyelerin odaya gidip imza atarak alabildikleri, şu anda 170
1 Rekabet Kurulu’nun 10.7.2007 tarih ve 07-58/674-233 sayılı kararında “18.9.2000 tarih ve 00-
35/393-220 sayılı kararı ile bu karara ilişkin 2001/4801 E. ve 2004/2386 K. Nolu Danıştay 10.
Dairesi kararında da tespit edildiği üzere; TEB ve bağlı eczacı odaları 4054 sayılı Kanun anlamında
teşebbüs birliği olup TEB’in Kanun’la kurulmuş ve kamu tüzel kişiliğini haiz olması bu anlamda bir
istisna teşkil etmemektedir.” ifadelerine yer verilmektedir.
10-44/766-249
5
12.000 civarında eczanenin CD’yi teslim aldığı, bunlardan kaçının yazılımı aktif
kullanıp kullanmadığının belli olmadığı, ancak İTS’den dolayı tüm eczanelerde
mutlaka bir yazılım bulunması gerektiği belirtilmiştir. Görüşmede ayrıca program
mülkiyetinin tamamen TEB’e ait olduğu ve Tepe’nin bu yazılımda herhangi bir
tasarrufunun söz konusu olmadığı, sözleşmede programın bundaki sonraki
muhtemel değişikliklerine ilişkin olarak Tepe ile devam etmeleri konusunda bir
zorunluluk bulunmadığı ve Sanofi-Aventis’in logosunun 2006 yılında imzalanan
sözleşme gereği yazılımda bulunduğuna da dikkat çekilmiştir.
I.3.1. İlgili Danıştay Kararları
Bu aşamada, işbu dosya konusu ile de ilgisi nedeniyle TEB’in bazı faaliyetlerine 180
ilişkin Danıştay kararlarına yer verilmiştir.
Danıştay 13. Dava Dairesi Rekabet Kurulu'nun Türk Eczacıları Birliği ve bağlı
eczacı odalarının, resmi/özel kurum ve kuruluşlara ilaç satışlarında indirim oranını
belirlemeye yönelik karar ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirildiği 02.11.2006 tarih ve 06-79/1021-295 sayılı kararını,
Türk Eczacıları Birliği'nin 6643 sayılı Kanun’un uygulanmasına ilişkin kararlarının,
6643 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilerek mevzuata ve hukuka
uygunluğunun saptanması hususunun, açılacak iptal davasında incelenebileceği ve
Rekabet Kurulunun bu konuda inceleme yapmasına ve karar tesisine yetkisi
bulunmadığı gerekçesiyle iptal etmiştir.2 190
Ayrıca şikâyetçi tarafından, Danıştay 13. Dairesine 15.7.2009 tarih ve 09-33/741-
177 sayılı işbu dosya ile aynı konuyu ele alan Rekabet Kurulu kararının iptali ve
yürütmesinin durdurulması için açılan davada yürütme durdurma talebi 17.5.2010
tarihinde reddedilmiştir.
I.3.2. İnceleme ve Tespitler
TEB Merkez Heyeti tarafından “Meslekleriyle ilgili hizmetlerde çalışan eczacıların
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, eczacılığın
genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, eczacılık mesleğini icrası
hakkındaki kanunların ve bunlarla ilgili mevzuatın gereği gibi uygulanmasına
yardım etmek, eczacıların etkin bir sağlık hizmeti sunulabilmesi gereksinimi ile 200
başta doktor ve eczacılar olmak üzere sağlık sektöründe çalışan tüm sağlık
profesyonellerine güncel ilaç etken maddeleri ve bunları içeren farmasötik ortamda
çalışan geniş kapsamlı bir ilaç kaynağı yazılımının hazırlanması ve buna entegreli
eczane otomasyon sistemine ait yazılımların geliştirilmesi amacıyla” Eczane
Otomasyon Sistemi (EOS) ve İlaç Bilgi Kaynağı (İBK) Projesi için ihale açıldığı,
başvuru sahibi de dâhil olmak üzere, tüm ilgililere duyurulmuş ve ihaleye teklif
sunma tarihi 4.8.2007 tarihinde sona ermiştir.
İhaleye ilişkin Yazılım Şartnamesi’nin incelenmesi sonucunda EOS ve İBK’ya ek
olarak Duyuru Sistem Modülü (DSM) ve Eczane İletişim Modülü’nün (EİM) de dâhil
olduğu bir platformun oluşturulmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. 210
Yazılım Şartnamesi’nde;
EOS: Eczanelerin günlük ihtiyaçlarını karşılayacak ve tüm işlemleri
bilgisayar ortamında kayıt ve takip edecek sistem,
2 Danıştay 13. Dairesi 2007/2748 E ve 2010/8 K nolu kararı.
10-44/766-249
6
İBK: Farmasötik müstahzaralar, ıtriyat, reçete etkileşmeler, etken madde,
yardımcı maddeler, sözlük, üreticiler, dünyadaki müstahzaralar, laboratuar
verileri ve değerlendirilmesi, tablolar, hukuksal dokümanlar, birim
dönüşümleri, medikal ve farmasötik hesaplamalar, sorgulama motorları,
tarihçe, raporlar içeren sistem,
DSM: TEB ve/veya eczacı odaları tarafından gönderilen duyuruların
otomatik olarak alınması, eczacı odalarının kendilerine verilmiş olan kullanıcı 220
adı ve şifreler vasıtasıyla internet üzerinden ulaşabildikleri kontrol paneli
sayesinde duyuru sistemi aracılığıyla üyelerine duyurular gönderebilecekleri
ve tüm konuları gerçekleştiren sistem,
EİM: Eczacıların kendi aralarında ve/veya depolar ve/veya eczacı odası
ve/veya TEB ile iletişim kurabileceği bir platforma uygun olarak
gerçekleştirilecek sistem
olarak tanımlanmıştır.
Anılan modüllerden EOS ve İBK ile benzer özellikler taşıyan ticari yazılımlar
eczanelere pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerce sunulmakta olup DSM ve
EİM’ye benzer ticari ürünlere rastlanılmamıştır. 230
İhaleye hem pazarda faaliyet gösteren firmalar hem de daha önce eczane yazılım
pazarında herhangi bir faaliyeti olmayan yazılım firmaları davet edilmiştir.
Farmakom Online’ı üreten Farmakom Eczane Bilgisayar Hizmetleri San. ve Tic.
A.Ş., Byte Eczane’yi üreten B.Y.T.E. (Bilgisayar Yazılım Telekomünikasyon
Elektronik) Ltd. Şti. ve RxMediaFarma’yı üreten Gemaş Genel Mühendislik Mekanik
Sanayi ve Tic. A.Ş. ihale şartnamesini almış fakat ihaleyi ilgili pazarda daha önce
faaliyeti bulunmayan Tepe Teknolojik Servisler A.Ş. (Tepe) kazanmıştır. Tepe
tarafından hazırlanan yazılımın mülkiyetinin TEB’e ait olacağı belirtilmiştir.
TEB, yazılımın maliyetinin karşılanmasında kendi kaynaklarının yanı sıra Sanofi-
Aventis Group’un sponsorluk desteğinden de yararlanmıştır. 240
Bu noktada, yazılım pazarındaki fiyatlama ve programlar arasındaki geçiş
olanaklarına ilişkin işleyiş ve uygulamalar hakkında bilgilere yer verilmesi yerinde
olacaktır. Fiyatlamaya ilişkin olarak, hâlihazırda pazarda faaliyet gösteren firmalar
tarafından uygulanmakta olan iki temel uygulama bulunmaktadır. Her iki
uygulamada da firmalar programın ilk satış anında belirli bir ücreti talep
etmektedirler. Değişiklik, güncellemeler esnasında ortaya çıkmaktadır. İlk
uygulama, her yıl için güncelleme ücretinin alınması şeklindedir. Bu uygulamada,
eczaneler her yıl için ilk alış fiyatından çok düşük olmak üzere değişen miktarlarda
güncelleme ücreti ödemekte ve bu yolla programı güncellemektedirler. Bunu tercih
etmeyen eczaneler, programın güncellemelerden yoksun eski versiyonunu 250
kullanmaya devam etmektedirler. İkinci uygulama da ise yıllık güncelleme ücreti
yerine program versiyonu veya güncelleme başına ücret ödenmektedir. Bu
uygulama sonucunda eczaneler yılda birden fazla güncelleme yüklemek
durumunda kalabilmektedirler.
TEB tarafından hazırlanan yazılım ise eczanelere ücretsiz dağıtılmakta ve önceki
uygulamada eczane başı yıllık 25 TL kullanım ücreti talep edilmekte iken
önaraştırma sürecinde edinilen bilgiye göre hâlihazırda yıllık herhangi bir ücret
talep edilmemektedir. Görüşmede İTS uygulamasına geçebilmek amacıyla
eczaneler tarafından yazılım kullanımının elzem olduğu ve yazılım için bütçe
10-44/766-249
7
ayıramayacak olan eczanelerden gelen talep üzerine bu uygulamaya 6643 sayılı 260
Kanun’da verilen görevler çerçevesinde geçildiği, TEBEOS programının standart
eczane ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde bir program olduğu, piyasadaki diğer
programlara nazaran daha az özellik taşıdığı ifade edilmiştir.
Piyasada EOS programıyla benzer içeriğe sahip Farmakom Online, Byte Eczane,
PC Pharma ve LokmanSoft gibi programlar eczanelere sunulmuş durumdadır.
Türkiye’de yaklaşık 24.300 eczanenin bulunduğu bilinmektedir. Bu eczanelerden
yaklaşık (….)’i Farmakom Online’ı, (….)-(….)’i Byte’ı, (….)’e yakını PC Pharma’yı
ve (….) civarındaki eczanenin de LokmanSoft’u kullandığı tahmin edilmektedir.
07-85/1054-413 sayılı Rekabet Kurulu kararı alındığı tarihte İBK ile benzer içeriğe
sahip RxMediaFarma adında bir yazılım bulunduğu ve bu yazılıma rakip olabilecek 270
nitelikte başka bir program olmadığı bilgisine ulaşılmıştı. Önaraştırma sırasında
yapılan incelemelerde ise İBK alternatifi olarak internet üzerinden hâlihazırda
ücretsiz hizmet sunan fakat yakın zamanda ücretli olacağı öğrenilen “”,
“”, “” ve “” isimli ilaç bilgi kaynakları olduğu
anlaşılmıştır.
15.7.2009 tarih ve 09-33/741-177 sayılı kararın alındığı dönemde TEB tarafından
program 613 eczaneye dağıtılmış iken işbu önaraştırma sürecinde TEB, programın
tüm eczacı odalarına, o odaya bağlı eczane sayısı kadar gönderildiği, programı alıp
yükleyen eczane sayısının ise yaklaşık 12.000 civarında olduğu bilgisini vermiştir.
Eczanelerin İTS‘yi uygulayabilmek ve bu kapsamda karekodlu ilaç satışı 280
yapabilmek için bir yazılımı mutlaka kullanıyor olması gerektiği, TEB tarafından
üretilen programın piyasadaki diğer programların kullanımını engellemediği ifade
edilmiştir. Ayrıca Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü internet
sitesinde yer alan bilgiye göre rapor tarihi itibariyle İTS’de kayıtlı ve aktif eczane
sayısının 23.329 olduğu bilinmektedir.
Önaraştırma sürecinde şikâyetçi tarafından bilinen piyasa çıkışının olmadığı fakat
(……….TİCARİ SIR……….), tüm bu hususların TEBEOS’un teknik desteğinin
sağlıklı olarak verilemediği göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerektiği
belirtilmiştir.
Eczane yazılımları arasında geçişlerin mümkün olduğu, sektörde faaliyet gösteren 290
firmalar ve TEB yetkilileri tarafından ifade edilmektedir. Yazılımların veritabanında
bulunan bilgiler çeşitli yöntemlerle program dışına alınabilmekte ve bu veriler de
kullanılacak olan yeni programa aktarılabilmektedir. Aktarımın mümkün olmadığı
durumlar olsa bile, eczanelerin diğer programa geçmeleri için yapmaları gereken,
hâlihazırda herhangi bir yazılım kullanmayan eczanelerin yapması gerekenden
farklı olmayacaktır. Bu durumda eczanelerin stok sayımı yapmaları ve bu bilgiyi
programa aktarmaları gerekecektir.
Yapılan inceleme ve görüşmelerde TEB tarafından eczacılara kendi ürettiği
yazılımın kullanılması konusunda bir baskı ya da zorlama yapıldığına ya da
yazılımın entegre olarak düzenlenmek suretiyle eczacıların başka eczane 300
programlarını seçme haklarının engellendiğine yönelik herhangi bir bilgiye
rastlanılmamıştır. Eczacıların, bir eczane yazılımı kullanıp kullanmayacakları ve bir
yazılım kullanılması halinde hangi yazılımı kullanacakları hakkında bir baskı veya
zorlamayla karşılaştıklarına dair herhangi bir kanıta ulaşılamamıştır.
Başvuru sahibinden alınan bilgiye göre TEBEOS programı TEB’in Türkiye’de
mevcut örgüt altyapısı kullanılarak dağıtılmıştır. Şu anda TEBEOS programı için
10-44/766-249
8
teknik destek hususu tam olarak oturtulmadığından şikâyetçinin ürün destek
hizmeti avantajını kullanarak satışlarını belli bir düzeyde götürdüğü, ancak bu alt
yapı vasıtasıyla teknik destek de verilmeye başlandığı takdirde şikâyetçi
teşebbüsün tüm satışlarını kaybedeceği dilekçede ayrıca vurgulanmıştır. Yine bu 310
programın 2006 yılında modüller halinde gündeme geldiği, şu anda sadece EOS
modülünü içerdiği, şartnamede entegre ve ayrı ayrı çalışabileceği belirtilmesine
rağmen şu anda İBK modülünün sisteme ekleneceğinin duyurulduğu ve zorunlu
tutulduğu şikâyetçi tarafından ifade edilmiştir. 2006 yılında başlangıç amacının İTS
sistemi ile bir ilgisi olmadığı İTS sisteminin Ağustos 2008’de gündeme geldiği,
sistemin mesleki amaçlardan çok ticari amaçlar güttüğü hususu yinelenmiştir.
İnternet sitesinde yer alan 5.5.2010 tarihli duyuruda “Kurulum ve kullanım sırasında
herhangi bir sorunla karşılaşılması halinde 0312 266 30 40 numaralı Çağrı Merkezi
aranarak teknik destek alınabilmektedir.” ifadesi yer almaktadır.
LokmanSoft programını üreten Mekatronik Bilgisayar Yazılım ve Elektronik 320
Sistemleri Tic. ve San. Ltd. Şti. yetkilisi ile yapılan şifahi görüşmede; LokmanSoft’u
farklı bir veritabanında güncelleyerek daha az hata ile çalışan İTS ile uyumlu
EnfarmaSoft’u 2 yıl içinde ürettikleri ve bir aydır da satışını yaptıkları, önceden
LokmanSoft kullanıcısı olmayan yeni müşterilerin de bu programa ilgi gösterdikleri,
eczane yazılımının gelirleri içinde çok büyük bir yer kaplamadığı, TEBEOS’un
hemen hemen tüm eczanelerce bilindiği, ancak eczanelerin şu anda yeteri kadar
teknik destek alamadıkları ancak ücretsiz dağıtılan bir yazılımın sektördeki rekabeti
etkileyeceği ifade edilmiştir.
I.3.3. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde TEB’in faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine 330
aykırı olduğu iddia edilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasak” olduğu hüküm altına alınmaktadır. Bu bağlamda TEB’in
faaliyetlerinin 4. maddeyi ihlal ettiğinin öne sürülebilmesi için rekabete aykırılık
amacı veya etkisi olup olmadığının ortaya konması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde TEB tarafından üye eczacılara hazırlanan yazılımın
kullanılması yönünde herhangi bir baskının ya da zorlamanın yapıldığına dair bir 340
bulguya rastlanılmamıştır. Piyasadaki uygulamalara bakıldığında, eczane yazılım
programları arasında geçişin önünde herhangi bir engelin bulunmadığı, hâlihazırda
programlar arasında geçişin var olduğu da tespitler arasındandır. Nitekim TEB’in
internet sitesindeki 5.5.2010 tarihli duyuruda yer alan “Eczanelerin işletim
sistemlerinden (Byte, Farmakom, TEBEOS vb.) tek ekran üzerinden işlem
yapabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından web servislerinin açılması”
ifadesi bu durumu doğrular niteliktedir.
İnceleme tarihi itibariyle 23.329 eczacının İTS‘ye kaydolması İTS’de yer almanın
eczacılık faaliyetini yürütmek için zorunlu olduğunu göstermekte, 12.000 civarında
eczanenin program CD’sini alması ise İTS’ye uyumlu herhangi bir yazılımın 350
kullanılabileceğine işaret etmektedir. Bu bakımdan, TEB’in şikâyet konusu
faaliyetlerinin teşebbüs birliği üyelerinin faaliyette bulunduğu pazardaki rekabet
koşullarına etkisi olabilecektir. Ancak programlar arası geçişin olanaklı olması, TEB
10-44/766-249
9
tarafından üyelerine kendi programının kullanılması yönünde herhangi baskı ve
zorlama yapılmaması, ihalenin piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler de dâhil
olmak üzere herkese açık olması, TEB’in kanunla kendine verilen görevi yerine
getiriyor olması ve eczacıları tek bir teşebbüse mahkûm etmiyor olması, TEB’in ilgili
pazarda rekabeti bozma gibi bir amacının da olmadığı yönünde
değerlendirilebilecektir.
Karar, ilgili pazar açısından değerlendirildiğinde ise oluşturulan programın ilgili 360
pazarda hâlihazırda herhangi bir somut sonuç doğurduğundan bahsedebilmek
olanaklı değildir. Öte yandan, gerek gelen şikâyetin içeriğinden gerek yapılan
incelemelerden programın ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler üzerinde
“rekabetçi baskı” oluşturduğu gözlemlenmiştir.
Rekabet Kurulu’nun benzer bir şikâyeti değerlendirdiği 07-53/583-194 sayılı
kararında yer alan “Amaç ve etki incelemesinin ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi ile yasaklanan teşebbüs birliği kararlarının, birlik üyeleri arasındaki ya da
birlik üyelerinin faaliyet gösterdikleri pazarın alt ve üst pazarlarındaki rekabeti
olumsuz etkileyen kararlar olduğu; bu açıdan yaklaşıldığında ise, söz konusu
şikâyet konusunun 4. madde kapsamında değerlendirilmesinin Kanun’un lafzını 370
zorlayıcı bir durum ortaya çıkardığı da ileri sürülebilecektir.” şeklindeki
değerlendirmesinin dosya konusu şikâyet için de geçerli olduğu kanaatine
ulaşılmıştır.
Öte yandan şikâyet konusu faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine de
aykırı olduğu iddia edilmektedir. Bilindiği gibi, bir eylemin 6. madde bakımından
ihlal sayılabilmesi için eylemi gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olması ve
eylemin rekabet ihlali olarak nitelendirilebilmesi gerekmektedir.
TEB’in bu sistemi herhangi bir ticari amaç gütmeden üyesi bulunan eczanelere bir
hizmet sunumu maksadıyla yaptığı ve ayrıca adı geçen yazılımın henüz piyasaya
yeni sürülen bir ürün olması gerçeği de dikkate alındığında, eczane yazılımı 380
piyasasında TEB’in hâkim durumda olduğuna dair bu aşamada bir değerlendirme
yapmanın mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
TEB’in eczane yazılımı pazarında hâkim durumda olduğu kabul edilse bile 6643
sayılı Kanun ile verilen görevi yerine getirdiği, işlemin diğer yazılım kullanımını
dışlamadığı, TEBEOS yazılımının kullanımı yönünde herhangi bir baskı olmadığı,
programın mülkiyetinin TEB’e ait olduğu ve devam eden süreçte Tepe’ye bağımlılık
söz konusu olmadığı dikkate alındığında yazılımın TEB tarafından ihale edilerek
yazdırılması ve toplu olarak dağıtılması sonucunda TEB’in ilgili pazarda hâkim
durumunu kötüye kullandığı yönünde bir değerlendirme yapılamayacağı kanaatine
ulaşılmıştır. 390
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy