Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-47/871-304
Karar Tarihi : 1.7.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : Fatih EFE
(Adres tespit edilememiştir.)
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Susurluk Belediyesi
Han Mh. İstasyon Cd. Belediye Binası Susurluk/Balıkesir
E. DOSYA KONUSU: Susurluk Belediyesi’nin Susurluk-Balıkesir ve Susurluk-
Bandırma arası yolcu taşımacılığı alanında faaliyet gösteren iki kooperatife
farklı garaj çıkış bedelleri uyguladığı ve kooperatifler arası rekabette taraf
olduğu iddiası. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Susurluk Belediyesinin Susurluk-
Balıkesir ve Susurluk-Bandırma arası yolcu taşımacılığı alanında faaliyet gösteren
iki kooperatife farklı garaj çıkış bedelleri uyguladığı ve kooperatifler arası rekabette
taraf olduğu iddia edilmektedir. Başvuruda, iki kooperatifin de 17 ve 27 koltuk
kapasiteli araçlara sahip olduğu, ancak bu araçlar arasında herhangi bir
farklılaştırmaya gidilmeksizin ve Akın Kooperatif’in toplam araç kapasitesi daha
fazla olmasına rağmen (…) bu Kooperatife ait araçlardan … ve Susurluk Birlik’e ait
araçlardan ise, … alındığı ifade edilmiştir. Ayrıca kendilerinin diğer Kooperatif ile
otobüs çıkış sıralarında anlaştığı fakat belediyenin günlük otobüs sıralarına da
müdahale ettiği belirtilmiştir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.4.2010 ve 3.5.2010 tarihlerinde,
3098 ve 3556 sayılarla giren başvuru üzerine hazırlanan 13.5.2010 tarih ve 2010-
4-88/İİ-10-256.MOA sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.5.2010 tarih ve 10-38 sayılı
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 10-38/649-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.6.2010 tarih ve 2010-4-88/ÖA-10-256.MOA
sayılı Önaraştırma Raporu 28.6.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/248 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
10-47/871-304
2
- Susurluk Belediyesinin mezkûr iki kooperatife farklı garaj çıkış bedelleri
uyguladığı ve kooperatifler arası rekabette taraf olduğu iddiaları ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Susurluk-Balıkesir ve Susurluk-Bandırma arası yolcu taşımacılığı faaliyetinde
bulunan Akın Kooperatif ve Susurluk Birlik’in çalışma saatlerinde anlaşarak faaliyet
göstermeleri eylemlerine ilişkin olarak sektörün valilikler ve Ulaştırma Bakanlığı
mevzuatı ile sıkı bir şekilde düzenlenmesi sebebiyle soruşturma açılmasına gerek
olmadığı 50
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şehirlerarasında karayolu ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmaları ve bu
firmalara bağlı otobüslerin ilk kalkış ve sefere başlangıç hizmetlerinde kullandıkları
terminal hizmetinin talep yönünden başka bir ürünle karşılanamaması ve getirilen
yasal düzenlemelerle hizmetin veriliş şekli ve yerlerinin sınırlanmış olması
nedenleriyle ilgili ürün pazarı “otobüs terminali işletmeciliği pazarı” olarak tespit
edilmiştir. Öte yandan, söz konusu hizmetlerden “şehirlerarası karayolu ile yolcu 60
taşıma hizmetleri pazarı”nın doğrudan etkilendiği kanaatine varılmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Terminal hizmetlerinin arz edilmesinde komşu bölgelerden rekabet şartları
bakımından tamamen farklı olan coğrafi bölgeler, idari sistem içerisinde bütünlük
gösteren ve karayolu ile yolcu taşımacılığında seferlerin başlangıç ve bitiş
noktasını oluşturan il ve ilçe merkezleridir. Dosya konu faaliyetler Susurluk
ilçesinde gerçekleşmekte ve bu ilçeden Bandırma ve Balıkesir’e yapılan
taşımacılığa etki ettiği iddia edilmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar “Susurluk
ilçesi” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller 70
I.2.1. Yapılan Görüşmeler ve Elde Edilen Belgeler
I.2.1. Susurluk Belediyesi İle Yapılan Telefon Görüşmesi
İlgili Belediye yetkilisi konuya ilişkin olarak, garaj çıkış bedelleri konusunda herkese
eşit davrandıklarını, sadece Belediyeye borcu olan bir firmanın, ödeme zorluğu
yaşadığı için her çıkışta borcuna karşılık ek bir bedel ödediğini, garaj çıkış
faturalarında araç plakası, araç yolcu sayısı gibi bilgilerin yer almadığını ifade
etmiştir.
I.2.2. Susurluk Belediyesinden Elde Edilen Belge ve Bilgiler
Susurluk Belediyesinden elde edilen belgelerde, terminal ücretlerine ilişkin tarifenin
5393 sayılı Belediye Kanunu’nu uyarınca Tarife Komisyonunca hazırlandığı ve 80
Belediye Meclisine onaylatıldığı belirtilmiştir. Meclis kararına göre garaj çıkış
ücretleri, Susurluk’tan Bandırma, Balıkesir, M. Kemalpaşa, Karapürçek ve Göbel
seferleri için 5 TL, köy minibüslerinin seferleri için 2 TL ve ilçede yolcu indirip
bindiren şehirlerarası otobüslerden 1 TL olarak belirlenmiştir. Yine bu belgede,
10-47/871-304
3
garaj çıkış sıralarına müdahale edilmediği, iki kooperatifin aralarında anlaşarak
sırayla hareket ettikleri ifade edilmiştir
Belediye belgelerine göre, garaj çıkış ücretlerine ilişkin teşebbüs sahibi, araç
plakası ve sefer yönünü gösteren bilet veya fatura kesilmemekte, Belediye’de
sadece garaj çıkış bedellerini gösterir bilet koçanları bulunmaktadır. Söz konusu
otogar ücreti makbuzlarında yer alan bilgiler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: 90
Tablo : Susurluk Belediyesi Otogar Ücretleri
Belge Adı Bedel (TL) Belge No
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11008
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11007
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 1.00 12008
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 1.00 12007
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 5.00 17008
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 5.00 17007
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 5.00 17006
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 5.00 17005
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 1.00 12006
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 1.00 12005
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11006
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11005
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11004
Susurluk Belediyesi Otogar Ücreti 2.50 11003
Mezkûr belgelerde ayrıca, iddia konusu uygulamaya yönelik açıklamalar da yer
almıştır. Açıklamada, Susurluk Birlik’in önceki Belediye Başkanının döneminde iki
yıl boyunca hiç garaj çıkış bedeli ödemediği, bu nedenle araç başına belediyelerine
… borcu olduğu; bu kooperatifin borcunu tek seferde ödeyememesi nedeniyle,
kooperatife ait araçlardan, eski borçlarından mahsup edilmek üzere 5 TL garaj
çıkış bedeline ilave olarak … daha alınarak her garaj çıkışında toplam … tahsil
edildiği ifade edilmiştir.
I.2.3. Susurluk Birlik Kooperatif Başkanı ile yapılan Görüşme
Kooperatif Başkanı konu hakkında, kendilerinin belediyeye geçmiş yıllardan kalma 100
böyle bir borcu bulunduğunu, belediyenin geriye dönük olarak bu borcu istediğini
belirtmiştir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. Susurluk Belediyesi’nin Ayrımcılık Yaptığı İddiasına İlişkin
Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim
10-47/871-304
4
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır. Maddenin devamında yer
alan (b) bendinde “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler 110
için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması”
ve (d) bendinde de “belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal,
teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet
piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler” yasaklanan kötüye
kullanma hallerine örnek olarak verilmiştir.
Teşebbüslere farklı garaj çıkış bedelleri uygulanması iddiası Susurluk Belediyesi
Otogarı’nın ilgili pazarda hâkim durumda olması halinde 4054 sayılı Kanun’un
yukarıda belirtilen 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilecektir. Ancak, yapılan
tespitler çerçevesinde, söz konusu olayda şikâyete konu eylemin bir kötüye
kullanma hali içerip içermediği hususu öncelik taşımaktadır. Yukarıda yer verilen 120
tespitlerden, iki kooperatife de garaj çıkış bedeli olarak 5 TL uygulandığı
anlaşılmaktadır. Fakat Susurluk Birlik iki yıl boyunca garaj çıkış ücretlerini
ödemediğinden, Belediyeye araç başına … borcu bulunmaktadır. Susurluk Birlik bu
borcu bir kerede ödeyemediğinden her araç, garaj çıkış ücreti ödediğinde, geçmiş
dönem borcuna karşılık … daha alınmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu eylemde
garaj çıkış bedelleri arasında bir ayrımcılık söz konusu olmamakta, Belediye
borcuna karşılık anılan Kooperatif’ten ilave bir bedel tahsil etmektedir.
Bu çerçevede, dosya konusu uygulamanın ayrımcılık dolayısıyla kötüye kullanma
olarak nitelendirilemeyeceği; bu hususun daha ziyade borç ilişkisine ilişkin olduğu
ve dolayısıyla, taraflar arasında özel hukuk hükümlerine tabii bir anlaşmazlık 130
bulunduğu neticesine varılmıştır.
I.3.2. Susurluk Belediyesinin Kooperatiflerin Çıkış Sıralarına Karışarak
Kooperatifler Arası Rekabette Taraf olduğu İddiası
Belediye, tarafların çıkış sıralarının kendilerince belirlenmediğini kooperatiflerin
kendi aralarında anlaşarak bu işlemi gerçekleştirdiğini belirtmiştir. Aynı şekilde
başvuruda da Susurluk Birlik ile Akın Kooperatif’in çalışma saatlerinde anlaşarak
hareket ettiği Birlik Kooperatif üyesince açıkça ifade edilmiştir. Ulaştırma Bakanlığı
tarafından hazırlanarak 11.6.2009 tarih ve 27255 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Karayolu Taşıma Yönetmeliği”nin 87. maddesi ile
25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma 140
Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Bu yönetmelik değişikliği ile taşıma
mesafesine bakılmaksızın il içi ticari yolcu taşımacılığı yapacakların (Y) türü yetki
belgesi yerine (D4) türü yetki belgesi almaları esası getirilmiştir. Ancak değişen
Yönetmelik uyarınca (D4) türü yetki belgeleri 1.1.2011 tarihinden itibaren
düzenlenmeye başlayacaktır. Bu tarihe kadar ise şehir içi ticari yolcu taşımacılığı
yapanlara/yapacaklara valiliklerce verilen/verilecek yetki belgeleriyle ilgili iş ve
işlemlerde adı geçen Yönetmelik’in yayımından önceki usul ve esaslar geçerli
olacaktır. Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyeti, dolayısıyla, zaman ve ücret
tarifelerine ilişkin düzenlemeler, 2011 yılına kadar valiliklerce düzenlenecektir.
Karayolu taşımacılığının hem Ulaştırma Bakanlığı hem de valiliklerce 150
düzenlenmesi sebebiyle iki kooperatifin çalışma saatlerinde anlaşıp sıra yaparak
faaliyet göstermelerine ilişkin soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
10-47/871-304
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy