Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-130 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-49/922-325
Karar Tarihi : 8.7.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç.
Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit 10
GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Neşe Nur ONUKLU, Sinan BOZKUŞ,
Hale GÜNDÜZ, Selvi KOCABAY
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Global Liman İşletmeleri A.Ş.
D. TARAFLAR :
Devralan : - Global Liman İşletmeleri A.Ş.
Rıhtım Cd. No:51 34425 Karaköy/İstanbul
- Ayşegül BENSEL
Aynı Adreste 20
Devreden : - Çelebi Holding A.Ş.
Nispetiye Cd. Akmerkez B3 Blk. K:12 Beşiktaş/İstanbul
- Antmarin İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş.
Deniz Mh. Konyaaltı Cd. Antmarin İş Merk. No:24/7
Antalya
- Can ÇELEBİOĞLU
Nispetiye Cd. Akmerkez B3 Blk. K:12 Beşiktaş/İstanbul
- Uğur Tevfik DOĞAN
Nispetiye Cd. Akmerkez B3 Blk. K:12 Beşiktaş/İstanbul
- Hasan Yıldırım AKINCIOĞLU 30
Deniz Mh. Konyaaltı Cd. Antmarin İş Merk. No:24/7
Antalya
E. DOSYA KONUSU: Çelebi Holding A.Ş., Antmarin İnşaat Turizm ve Ticaret
A.Ş., Can ÇELEBİOĞLU, Uğur Tevfik DOĞAN ve Hasan Yıldırım
AKINCIOĞLU’nun Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. (Antalya
Limanı)’de sahip olduğu %60 oranındaki hissenin Global Liman İşletmeleri
A.Ş. (Global Liman İşletmeleri) ve Ayşegül BENSEL tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 6.7.2010 tarih ve 5225 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. 40
maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 7.7.2010 tarih
ve 2010-4-130/Öİ-10-338.NNO sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu aynı tarih ve
10-49/922-325
2
REK.0.08.00.00-120/274 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-49 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
Son olarak Kurum kayıtlarına 31.5.2010 tarih ve 4294 sayı ile intikal eden ve İlhan
HAYDAROĞLU tarafından yapılan başvuruda, mevcut durumda Bodrum ve
Kuşadası Limanlarının kontrolünü elinde bulunduran Global Liman İşletmeleri’nin
Antalya Limanı’nın işletme hakkını tamamıyla elde etmesinin, limanın gelişme
potansiyeli göz önünde alındığında dikkatle incelenmesi gerektiği belirtilmektedir. 50
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, bildirimi yapılan devralma
işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu;
devir sonucunda ilgili pazarda hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim
durumun güçlendirilmesi, böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmayacağı; bu çerçevede işleme izin verilmesi gerektiği, görüşü ifade
edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün/Hizmet Pazarı
Dosyada yer alan bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün/hizmet pazarları “dökme kuru 60
yük, genel kargo, konteyner elleçleme hizmetleri pazarı” ve “kruvaziyer gemilerine
yönelik liman hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazarın dökme kuru yük, genel kargo ve konteyner elleçleme hizmetleri
için “Batı Akdeniz Bölgesi”; kruvaziyer gemilere verilen liman hizmetleri bakımından
ise “Akdeniz Bölgesi” olarak belirlenmiştir.
H.2. İşlemin Niteliği
Bildirim konusu işlem; Antalya Limanı’nın %60 oranındaki hissesinin Çelebi
Holding A.Ş., Can ÇELEBİOĞLU, Uğur Tevfik DOĞAN, Antmarin İnş. Tur. ve Tic.
A.Ş. ve Hasan Yıldırım AKINCIOĞLU tarafından Global Liman İşletmeleri ve 70
Ayşegül BENSEL’e devredilmesidir. Söz konusu devralma işlemi 26.3.2010 tarihli
Hisse Alım Satım Sözleşmesi ile düzenlenmiştir.
Devralma işlemi ile birlikte Antalya Limanı’nda Global Liman İşletmeleri’nin payı
%39,8’den %99,8’e yükselecektir.
Antalya Limanı’nın Ana Sözleşmesi’nde aksi belirtilmedikçe kararların A, B veya C
Grubu hissedarları temsil eden yönetim kurulu üyelerinden en az üçünün kullandığı
olumlu oy ile alındığı düzenlenmektedir. Ancak Sözleşme’ye göre “Önemli Kararlar”
olarak belirlenen hususlarda D Grubu hisseyi temsil eden üyenin oyu hariç olmak
üzere bazı durumlarda dört bazı durumlarda ise beş üyenin olumlu oyu ile karar
alınabilmektedir. Dolayısıyla bildirim konusu devralma öncesinde Antalya 80
Limanı’nın devreden ve devralan tarafların ortak kontrolünde olduğu
anlaşılmaktadır.
Devralma sonrasında Antalya Limanı’nın hisselerinin tamamına yakını Global
Liman İşletmeleri’ne geçeceğinden Global Liman İşletmeleri kontrol için gerekli
olan A, B ve C grubu hisselerinin tamamını elinde bulunduracaktır. Bu şekilde
10-49/922-325
3
Antalya Limanı’nın kontrol yapısı ortak kontrolden Global Liman İşletmeleri’nin tek
kontrolüne dönüşecektir.
Global Liman İşletmeleri, hâlihazırda kruvaziyer gemilerine yönelik liman
hizmetlerinde faaliyet gösteren Kuşadası ve Bodrum limanlarının kontrolünü elinde
bulunmaktadır. 90
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgilere göre, bildirimi yapılan işlem, devredilen şirketin kontrol
yapısında değişikliğe neden olacağından, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesini (b)
bendi anlamında bir devralmadır. Diğer taraftan, Antalya Limanı’nın yolcu ve yük
faaliyetlerinden elde ettiği 2009 yılı toplam cirosu ………. TL olup, 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde belirtilen ciro eşiği
aşıldığından, söz konusu devralma izne tabidir.
H.3.2. İşlemin Etkileri Bakımından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde hukuka aykırı bulunarak yasaklanan, bir ya da 100
birden fazla teşebbüsün “hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da
güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal
veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde” birleşmeleri veya bir diğer teşebbüsü devralması işlemidir.
Devralma sonucunda pazarda rekabetin nasıl etkileneceğinin değerlendirilmesi, bu
bağlamda da devralma işleminin pazarda bir hâkim durum yaratıp yaratmayacağı
ve/veya var olan bir hâkim durumun kötüye kullanılmasına yol açıp açmayacağının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bir devralma işleminde, devralan teşebbüsün işlem öncesinde de devraldığı
teşebbüsün kontrolünde söz sahibi olmasının, devralma işleminin rekabet 110
üzerindeki yol açabileceği olumsuz etkilere ilişkin endişeleri azalttığı kabul
edilmekle beraber, işlemin rekabet üzerindeki etkilerinin ayrıntılı bir şekilde
incelenmesi gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır. Zira bazı istisnai hallerde
devralan teşebbüs, devraldığı ve aynı zamanda kontrolüne ortak olduğu teşebbüs
ile aynı pazarda faaliyet göstermekte ve hatta rekabet edebilmektedir. Bu durumda
devralma işlemi devralan teşebbüs ile devralınan teşebbüs arasındaki rekabetin
ortadan kalkmasına, pazardaki yoğunlaşmanın artmasına ve dolayısıyla ilgili
piyasadaki rekabetin azalmasına yol açabilecektir.
Bu çerçevede, öncelikle Antalya Limanı’nın işlem öncesindeki kontrol yapısının, bir
diğer ifadeyle Global Liman İşletmeleri’nin kontroldeki etkisinin; ardından Global 120
Liman İşletmeleri kontrolündeki diğer limanlar ile Antalya Limanı arasındaki
rekabetin işlemden nasıl etkileneceğinin incelenmesi gerekmektedir.
Öncelikle, Antalya Limanı bünyesinde verilmekte olan hizmetlerden “dökme kuru
yük, genel kargo, konteyner elleçleme hizmetleri” bakımından devralmanın etkileri
değerlendirildiğinde, ilgili coğrafi pazar olan “Batı Akdeniz Bölgesi”nde Antalya
Limanı’nın tek başına faaliyet göstermesi nedeniyle, kontrol yapısındaki değişikliğin
söz konusu hizmet pazarlarındaki yoğunlaşma seviyesinde bir değişikliğe yol
açmayacağı anlaşılmıştır. Dolayısıyla anılan pazardaki rekabet seviyesinde işlemle
birlikte bir değişiklik beklenmediğinden, devralma işleminin söz konusu hizmetler
açısından rekabetçi bir kaygıya yol açması mümkün görünmemektedir. 130
10-49/922-325
4
Diğer yandan, devralma işleminin kruvaziyer gemilerine yönelik Akdeniz Bölgesi
liman hizmetleri pazarındaki etkileri açısından bakıldığında, devralmanın
gerçekleştiği coğrafi pazar ile devralan teşebbüsün faal olduğu coğrafi pazarda bir
örtüşme olmayacağından işlemin yoğunlaşmaya yol açmayacağı anlaşılmıştır. Bu
kapsamda devralma işleminin devralan teşebbüs lehine hâkim durum yaratma
yahut güçlendirme riski doğurmayacağı değerlendirilmiştir.
Kaldı ki, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tanımlansa dahi neticede bir değişiklik
olmayacaktır.
Şöyle ki, Global Liman İşletmeleri’nin Antalya Limanı’nın kontrolünü devralması
durumunda söz konusu teşebbüsün kruvaziyer hizmetlerindeki pazar payı 140
aşağıdaki şekilde değişecektir:
Tablo-1: 2009 yılına ait pazar payları
Görüldüğü gibi pazar payı artışı yolcu sayısına göre hesaplanan pazar payı
oranında ihmal edilebilir düzeyde gerçekleşmiş; gemi sayısına göre hesaplanan
pazar payında ise yine ciddi bir artış gözlemlenmemiştir. Esasen, devralan 150
teşebbüsün, devraldığı teşebbüste önceden var olan kontrol hakları dikkate
alındığında, bu düzeyde bir pazar payı artışı ihmal edilebilir. Nitekim mehaz
mevzuat uygulayıcısı AB Komisyonu, incelediği pek çok olayda devralan
teşebbüsün devraldığı teşebbüste kontrole ortak olmasının işlemin rekabet
üzerindeki olumsuz etkilerini azalttığı sonucuna ulaşmıştır.
Tablo-2 : HHI Değerleri Değişimi -2009
Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı üzere Türkiye genelindeki limanlara gelen
kruvaziyer gemi sayıları dikkate alınarak hesaplanan HHI, işlemden önce 2.705
olup işlemle birlikte 2.763’e çıkması beklenmektedir. Yolcu sayısı esas alınarak
hesaplanan pazar payı verileriyle bulunan HHI’a göre ise; işlemden önce 2.820 160
olan değerin işlemden sonra 2.980’e yükseldiği görülmektedir. Esasen, 1.800’ün
üzerinde HHI değerine sahip olan pazarlar oldukça yoğunlaşmış pazarlar olarak
kabul edilmekte ve bu pazarlarda 50 puanın üzerindeki yoğunlaşma artışlarının
dikkatle incelenmesi gerekmektedir.
Ulusal Pazar
2009 Pazar Payları
Yolcu
Sayısı
Gemi
Sayısı
İşlemden Önce:
Kuşadası + Bodrum
… …
İşlemden Sonra :
Kuşadası+Bodrum+ Antalya … …
Ulusal Pazar 2009 Verilerine Göre HHI Değerleri Değişimi
Yolcu Sayısı Gemi Sayısı
İşlemden Önce Kuşadası+Bodrum … …
İşlemden Sonra Kuşadası+Bodrum+Antalya … …
HHI Değişimi … …
10-49/922-325
5
Hem yolcu sayısı hem de gemi sayısı esas alınarak hesaplanan HHI verileri
dikkate alındığında Türkiye genelinde kruvaziyer gemilerine yönelik liman
hizmetleri pazarında oldukça yoğunlaşmış bir yapı göze çarpmaktadır. Bu
bakımdan işlemin yol açtığı yoğunlaşma artışının pazarın rekabet seviyesinde
olumsuz bir etkisinin olup olamayacağı değerlendirilmelidir. 170
Antalya Limanı esas itibarıyla katı dökme yük, genel kargo ve konteyner elleçleme
hizmeti veren teşebbüstür. Söz konusu limanın bu yönü kruvaziyer turizmi
açısından tercih edilirliğini azaltmaktadır. Zira kruvaziyer yolcularının liman
tercihinde önceliği limana yakın yerlerdeki tarihi ve dini semboller oluşturmakta,
ardından limanın bulunduğu coğrafyanın doğal güzellikleri ve eğlence potansiyeli
dikkate alınmaktadır. Bu açıdan bir tarafında yük elleçleme hizmeti verilmesi,
limanın görüntüsü açısından olumsuz bir durum oluşturmaktadır. Nitekim Antalya
şehri doğal güzellikleri ve tarihi mirası ile Türkiye’nin en çok turist çeken
şehirlerinden biri olmasına karşın, Antalya Limanı aynı oranda kruvaziyer gemisine
ev sahipliği yapamamaktadır. 180
Öte yandan yük elleçleme hizmetlerinin kruvaziyer gemilerine yönelik liman
hizmetlerine oranla çok daha kârlı bir iş olması ve Antalya Limanı’nın gelirlerinin
önemli bir kısmını (yaklaşık dörtte üçü) bu hizmetlerden elde etmesi, limanı
devralacak teşebbüste ağırlıklı olarak yük elleçleme hizmeti verilmesi yönünde bir
motivasyon oluşturmaktadır. Diğer taraftan anılan limanın kruvaziyer liman
hizmetleri açısından bir potansiyelinin olmadığı, ancak yük elleçleme hizmeti için
yeni yatırım yapmayı gerektirmeden kapasite artışına gidebilecekleri bir
potansiyelinin olduğu devralan tarafça ifade edilmiştir. Global Liman İşletmeleri
yetkilisinin ifadesiyle; “Antalya Limanı yolcu trafiği bakımından bir potansiyel
oluşturmamakla beraber, mevcut yolcu terminali kapladığı alan ile limanın 190
karlılığını ciddi derecede etkilemektedir. Hâlihazırdaki durumu ile yolcu terminali
konteyner, dökme ve genel yük elleçlemeleri gibi daha kârlı faaliyetlerde
kullanılamamakta olup limanın ilerideki potansiyelini sınırlamaktadır. Bölgenin artan
yük potansiyelini göz önünde bulundurduğumuzda ilerideki yük elleçlemeleri için
kullanılabilecek bu liman sahası gerek kamu otoriteleri gerekse sivil kuruluşlar
tarafından gelen talepler doğrultusunda sosyal sorumluluk çerçevesinde bir hizmet
sunmak amacıyla çok düşük marjlarla işletilmeye devam edilmektedir. Bütün bu
sebeplerden dolayı yolcu terminaline İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi süresi
boyunca herhangi bir yatırım yapılması planlanmamaktadır.
Konteyner, dökme yük ve genel yük bakımından daha iyi performans gösteren 200
Antalya Limanı’na ihtiyaçlar doğrultusunda ve artan yük trafiği ile paralel olarak ek
malzeme ve elleçleme ekipmanı alımlarıyla ufak ölçekli yatırımlar yapılması
öngörülmektedir.”
Buna göre, coğrafi pazarın -geniş bir yorumla- Türkiye olarak belirlenmesi halinde
(Global Liman İşletmeleri’nin kruvaziyer gemilere yönelik liman hizmetleri
pazarında hâkim durumda olduğu kabul edilmesi durumunda) dahi, Kuşadası ve
Bodrum Limanlarının kontrolünü elinde bulunduran Global Liman İşletmeleri’nin,
Antalya Limanı’nı devralmasının var olan bir hâkim durumunun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde sınırlanması ile sonuçlanmayacağı kanaatine
varılmıştır. 210
10-49/922-325
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun
maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy