Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-66 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-49/924-326
Karar Tarihi : 8.7.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURAN : Turaktif Turizm Seyahat ve Acentelik Hizmetleri A.Ş.
Birahane Sk. No:5 K:4 34381 Bomonti Şişli/İSTANBUL
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş.
Bağdat Cd. Göksel İş Merkezi Kızıltoprak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. (ETS)’nin tekelci davranış
sergilediği ve yüksek oranlarda komisyon uyguladığı, söz konusu oranların
piyasadaki diğer teşebbüslerin satış yapmasını önlediği ve faaliyetlerini 20
engellediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; ETS’nin iştiraki Didim Turizm Seyahat (Didimtur)
aracılığıyla tekelci davranışlar içinde olduğu, otellere yönelik olarak yüksek oranlarda
(%... ve %...) tek ödeme indirimi uyguladığı; böylelikle söz konusu iki marka aracılığı ile
ETS Grup’un piyasadaki diğer teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.3.2010 tarih ve 2385 sayıyla giren başvuru
üzerine hazırlanan 6.5.2010 tarih ve 2010-4-66/İİ-10-402.BC sayılı İlk İnceleme Raporu,
12.5.2010 tarih ve 10-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi 30
uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-36/605-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 1.7.2010 tarih ve 2010-4-66/ÖA-10-256.MOA sayılı
Önaraştırma Raporu 5.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-110/270 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikâyet konusuna ilişkin olarak, ETS hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasını gerektirecek bir ihlal
tespit edilemediğinden, inceleme konusu şikâyetin reddedilmesi gerektiği, görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen: ETS -Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. (ETS Tur) 40
1991 yılında yerli müşterilere hizmet vermek üzere kurulan ETS, 3255 çalışanı ve 346
adet acentesi ile turizm sektöründe hizmet vermektedir. Şirket bünyesinde Didimtur,
Atlasjet, Voyage Otelleri, , Jetset ve adlı iştirakleri
10-49/924-326
2
barındırmaktadır. Verdiği hizmetler arasında iç ve dış hat uçak biletleri, yurt içi ve yurt
dışı otel rezervasyonları, yurt içi ve yurt dışı araç kiralama faaliyetleri, seyahat sigortası
hizmetleri, fuar organizasyonları, motivasyon ve teşvik gezileri, kapalı grup
organizasyonları, açılış, kutlama ve benzeri şirket ve birlik organizasyonları, kültür,
sanat, eğlence ve benzeri etkinlik organizasyonları, eğitim ve araştırma gezileri, vize
asistans hizmetleri, puan ve ödül katalogu hizmetleri bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar 50
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Seyahat Acentası, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği
Kanunu’nun 1. maddesinde “kar amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket
turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence
hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acenteleri
vasıtası ile pazarlayabilen ticari kuruluş” olarak tanımlanmıştır. Kanun’un 3. maddesi bu
hizmeti üç başlık altında toplamıştır. A grubu Seyahat Acenteliği Hizmetleri sayılan tüm
faaliyetleri yerine getirirken B Grubu Acenteler, uluslararası kara, deniz ve hava
ulaştırma araçları ile A grubu seyahat acentelerinin düzenleyecekleri turların biletlerini
satmaktadır. C Grubu Acenteler ise, yalnız Türk vatandaşları için yurt içi turlar 60
düzenlemektedirler. ETS, Kanun’da sayılan tüm faaliyetleri yerine getirmekle birlikte,
şikâyet konusu faaliyetleri esas itibariyle yurt içi pazara yöneliktir. Yurt içine yönelik
seyahat acenteliği hizmetlerinin gerektirdiği deneyim ve bilgi birikimi yurt dışına yönelik
hizmetler ile aynı değildir. Ayrıca, yurt dışı ve yurtiçindeki turizm hizmetlerinin fiyat,
nitelik ve hedeflenen müşteri kitlesi açısından sahip oldukları farklılıklar, tüketiciler
açısında da bu hizmetlerin ikame olmaması ve iki ayrı pazar olarak değerlendirilmesi
sonucunu doğurmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “yurt içine yönelik seyahat
acenteliği hizmetleri“ pazarı olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu seyahat acenteliği hizmetleri olan otel rezervasyonu, seyahat sigortası 70
hizmetleri ve tur düzenlenmesi hizmetlerinin tüm Türkiye’de verilebiliyor olması ve
rekabet koşullarının benzer bir yapı arz etmesi sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak tespit edilmiştir.
I.3. ETS’den Elde Edilen Belgeler
Kurumca istenilen konu hakkındaki bilgilere cevaben ETS tarafından gönderilen
yazılarda, ETS’nin indirim tutarlarına ve pazar payına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Buna
göre, ETS’nin seyahat acenteliği hizmetleri pazarının genelinde %... pazar payına sahip
olduğu belirtilmiştir. Ayrıca şirketin faaliyet alanları (1) konaklama hizmetleri, (2) yurtiçi
ve yurtdışı tur hizmetleri, (3) araç kiralama hizmetleri ve (4) uçak bileti satışı hizmetleri
olarak sınıflandırılsa dahi şirketin ayrı ayrı bu pazarlarda sahip olduğu pazar paylarının 80
%...’u geçmediğinin tahmin edildiği ifade edilmiştir. Yazıda ayrıca, grup şirketlerinin
toplam gelirlerinin yaklaşık %...’ini oluşturan konaklama hizmetlerindeki pazar paylarının
yaklaşık %..., yurtiçi tur hizmetleri piyasasındaki pazar paylarının ise yaklaşık %...
olduğunun tahmin edildiğine işaret edilmiştir.
Komisyon oranlarının nasıl belirlendiğine ilişkin açıklama da aşağıda yer almaktadır:
“Yurtiçi konaklama hizmeti satış fiyatları, esas itibariyle oteller tarafından
belirlenmektedir. Müvekkil teşebbüse ait acenteler yaptığı satışlar üzerinden %...-…
arasında komisyon almaktadır. Bu oran erken rezervasyon dönemlerinde %...’a kadar
10-49/924-326
3
çıkmaktadır. Otellerden alınan fiyatlar, piyasanın ilgili dönemdeki talep yapısı ve
müşterinin ödeme koşulları kısıtları altında, nihai fiyatın belirlenmesinde temel teşkil 90
etmektedir. Buna göre, otellerden alınan indirim oranının yüksekliği mertebesinde, nihai
tüketiciye de düşük fiyat olanağı sağlanmaktadır.
Turizm sezonunun başlamasından önce oteller ile anlaşmalar yapılmakta ve anlaşmada
belirlenen tarih aralıklarına göre müvekkil teşebbüse ait acentelere oda tahsisatı
yapılmaktadır. Bu durumda, tahsis edilen odaların bedelleri, nihai tüketiciye satılamasa
bile otellere ödenmektedir. Dolayısıyla, müvekkil teşebbüsün ticari başarısı ve karlılığı,
mümkün olduğu kadar erken bir dönemde optimal sayıda oda tahsisi anlaşması yapma
ve tahsisi yapılan bu odaları nihai müşterilere satmasına bağlıdır.
…
Nihai tüketiciye satışlar, müvekkilin kendi satış ofisi, çağrı merkezi, internet sitesi ve 100
anlaşmalı acenteler kanalıyla yapılmaktadır. Bu kanallardan yapılan satışların yaklaşık
% …’i, yaklaşık … civarındaki acentelerden yapılmaktadır. Müvekkil teşebbüs, söz
konusu acentelerin yaptıkları satışlar üzerinden bu acentelere komisyon ödemektedir.
Bu komisyon oranı, değişiklik göstermekle birlikte % … civarındadır.”
Nihai tüketiciye yapılacak satışlarda reklamın çok önemli bir rekabet unsuru olduğu da
ayrıca belirtilmiştir.
I.4. Değerlendirme
Şikâyete konu uygulama, ETS ve Didim Tur’un indirim oranlarının piyasadaki rakiplerin
faaliyetlerini güçleştirdiğine ilişkindir. Başvuruda, ETS’nin aynı otel için verdiği indirim
oranı %... iken iştiraki olan Didim Tur’un sağladığı indirimin %... olduğu; bu indirimlerin 110
rakiplerin piyasada faaliyet göstermelerine imkân vermediği; kendilerinin otele verdikleri
komisyonun zaten %... olduğu; tek ödemede %... indirimin satıştan elde ettikleri karın
tamamının otele verilmesi anlamına geleceği belirtilmiştir. Ayrıca raportörlerin şikâyetçi
ile yaptığı telefon görüşmesinde, bu ilanların tüketicileri yanıltarak onların adı geçen
firmalara yönelmesine sebep olduğu dile getirilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını
yasaklamaktadır. Bu maddenin 2. fıkrasının (a) bendi, ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin 120
piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemleri kötüye kullanma
hallerinden biri olarak saymıştır.
İndirimler ticari hayatta sıkça karşılaşılan ve mal/hizmet sağlayıcılarının tüketici
tercihlerini etkilemek için kullandıkları önemli bir araçtır. İndirimler müşteri sadakatini
artırmak, rakipleri dışlamak yahut yeni girişleri caydırmak amacıyla kullanılabilmekte ve
teşebbüsün belirli bir büyüklükte pazar gücü olduğu durumda, 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi anlamında hâkim durumun kötüye kullanılması şeklinde
değerlendirilebilmektedir. Kötüye kullanma yoluyla rekabetin engellenebilmesi için,
öncelikle, teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya birden 130
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Rekabet hukukunda, teşebbüs açısından böyle bir pazar gücünden söz
10-49/924-326
4
edilebilmesi için, pazardaki diğer teşebbüslerin varlığına tamamen son verebilmesine
yetecek hâkimiyet kurması gerekmediği, bu gücün derecesi her pazarda farklı olsa dahi,
söz konusu teşebbüslere davranışlarında bağımsız hareket edebilme özgürlüğü
sağlamasının yeterli olduğu kabul edilmektedir. Hâkim durum tespitinde kullanılan
kriterleri üç temel başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar teşebbüsün ve rakiplerinin
pazardaki konumu, pazara giriş ve genişleme engelleri ile alıcı gücü olarak sıralanabilir.
Hâkim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payıdır. Dosya 140
mevcudu bilgilere göre, ETS ve iştiraklerinin ilgili pazardaki pazar payı %...’u
geçmemektedir. Ayrıca, seyahat acenteliği hizmetleri piyasasında TÜRSAB’a üye 5987
acente faaliyet göstermektedir. Piyasanın diğer önemli teşebbüsleri Anı Tur, Jolly Tur,
Setur, Vip Turizm, Pronto Tour, Touristica Tour, Hey Travel, Odeon Tour, MNG Turizm,
Işıl Tur, Bamtur, DLT Tour (), GTS Travel (), Lady Travel ve
INTTUR olarak sayılabilir. Piyasaya girmek isteyen teşebbüsler için yasal veya teknik
herhangi bir engel bulunmadığı da anlaşıldığından, ETS’nin yurt içi seyahat acenteliği
hizmetleri pazarında hâkim durumda olmadığı ve dolayısıyla söz konusu eylemin 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil etmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy